GSEB Class 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 15 એક જ દે ચિનગારી

એક જ દે ચિનગારી સ્વાધ્યાય

1. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો ?

Question 1. કવિ ઈશ્વર પાસે શું માગે છે?
Answer: 'એક જ દે ચિનગારી' કાવ્યમાં, કવિ ભગવાન પાસેથી ફક્ત એક નાની ચિનગારીની માંગણી કરે છે.
In simple words: The poet asks God for just one spark in the poem 'Ek J De Chingari'.

Exam Tip: When asked about the poet's desire, directly state what they are requesting from God, mentioning the specific element (spark) and the associated poem.

Question 2. મહાનલ શબ્દ કવિએ કોના માટે પ્રયોજયો છે?
Answer: કવિએ 'મહાનલ' શબ્દનો ઉપયોગ ભગવાન માટે કર્યો છે, જે અગ્નિના મહાન સ્વરૂપને દર્શાવે છે.
In simple words: The poet uses 'Mahanal' to refer to God, meaning the great fire.

Exam Tip: When explaining specific word usage, identify the word, its meaning, and for whom it is intended in the poem.

Question 3. કવિની ધીરજ ક્યારે ખૂટી જાય છે?
Answer: કવિની સગડી સળગતી નથી અને ઠંડીમાં તેમનું શરીર ધ્રૂજે છે, ત્યારે તેમની ધીરજ સમાપ્ત થઈ જાય છે.
In simple words: The poet loses patience when his fire pot doesn't light and his body shivers from the cold.

Exam Tip: Focus on the specific events or conditions that lead to the poet's loss of patience, as described in the poem.

Question 4. કવિએ આખી જિંદગી કેવી રીતે ખર્ચી નાખી હતી?
Answer: કવિએ આખી જિંદગી ચકમક સાથે લોઢું ઘસીને (ભગવાનના દર્શન કરવાના પ્રયાસમાં) પૂરી કરી દીધી હતી.
In simple words: The poet spent his entire life striking iron with flint, trying to see God.

Exam Tip: Describe the poet's lifelong effort and the underlying spiritual goal behind his actions.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. “ન ફળી મહેનત મારી' એમ કવિ શા માટે કહે છે?
Answer: કવિ ભગવાન પાસેથી માત્ર એક જ ચિનગારીની વિનંતી કરે છે. તે આ ચિનગારી મેળવવા માટે આખું જીવન પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ તેમને ભગવાનના દર્શન થતા નથી. તેથી, તે કહે છે કે "મારી મહેનત સફળ થઈ નથી."
In simple words: The poet seeks one spark from God and tries his whole life to get it, but fails to see God, so he says his effort was useless.

Exam Tip: When explaining why the poet feels his effort failed, connect it directly to his unfulfilled wish to see God, despite his lifelong attempts.

Question 2. ચાંદા અને સૂરજનાં દૃષ્ટાંત દ્વારા કવિ શું કહેવા માગે છે?
Answer: ચાંદા અને સૂરજનાં ઉદાહરણો દ્વારા, કવિ સમજાવવા માંગે છે કે ચંદ્ર અને સૂર્ય બંને દૈવી તત્ત્વો છે. તેઓને ભગવાનના દર્શન થઈ ચૂક્યા છે, જે તેમના પ્રકાશ દ્વારા પ્રગટ થાય છે.
In simple words: Through the moon and sun, the poet shows they are divine and have already seen God, as evidenced by their light.

Exam Tip: Explain how the examples of the moon and sun illustrate the idea of divine connection and enlightenment, contrasting it with the poet's own struggle.

3. નીચેના દરેક પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. આ કાવ્યમાં રજૂ થયેલી કવિની ઝંખના વર્ણવો.
Answer: 'એક જ દે ચિનગારી' કાવ્યમાં કવિની ભગવાનની કૃપા મેળવવાની તીવ્ર ઇચ્છા પ્રગટ થાય છે. ભગવાન મહાન અગ્નિ છે, સર્વવ્યાપી અગ્નિ છે. તેમના માટે એક ચિનગારી આપવી મુશ્કેલ નથી, પરંતુ આ માટે આત્માની પ્રબળ ઇચ્છા હોવી જરૂરી છે, જે આ કાવ્યમાં કવિએ શબ્દો દ્વારા દર્શાવી છે.
તે માટે તેમણે આખું જીવન વિતાવ્યું, છતાં કવિને ભગવાનના દર્શન થયા નહીં. તેથી તેમની ધીરજ પૂરી થઈ ગઈ છે અને તે ભગવાનને વિનંતી કરતા કહે છે કે હું કંઈ વધારે માંગતો નથી, મારી મોટી અપેક્ષાઓ નથી. હું તો ફક્ત તમારી એક જ ચિનગારીની આશા રાખું છું.
In simple words: The poem shows the poet's deep desire for God's grace. God is like a great fire, and giving one spark is easy for Him. But the soul must deeply want it. The poet spent his life trying but still didn't see God, losing patience. He asks for just one spark, not much more.

Exam Tip: When describing the poet's yearning, emphasize the contrast between God's power and the poet's simple request, along with the lifelong effort and growing impatience.

Question 2. ‘એક જ દે ચિનગારી' શીર્ષકની યથાર્થતા ચર્ચો.
Answer: 'એક જ દે ચિનગારી' કાવ્યમાં કવિની ભગવાનની કૃપા મેળવવાની પ્રબળ ઇચ્છા જોવા મળે છે. મનુષ્યનું લક્ષ્ય અસત્યમાંથી સત્ય તરફ, અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ અને મૃત્યુમાંથી મોક્ષ તરફ ગતિ કરવાનું છે. ભગવાનની કૃપા વિના આ શક્ય નથી. ભગવાન મહાન અગ્નિ છે, સર્વવ્યાપી અગ્નિ છે. તેમના માટે એક ચિનગારી આપવી જરાય મુશ્કેલ નથી.
તેમણે ભગવાનના દર્શન માટે પણ આખું જીવન પસાર કર્યું, પણ તેમને ભગવાનના દર્શન થયા નથી. કવિ ભગવાન પાસે ધન, સત્તા, કીર્તિ કે સંપત્તિ માંગતા નથી, તે તો ફક્ત એક ચિનગારી (તણખો) જ માંગે છે. આ જોતાં કાવ્યનું 'એક જ દે ચિનગારી' શીર્ષક સંપૂર્ણપણે યોગ્ય લાગે છે.
In simple words: The title 'Ek J De Chingari' is fitting because it reflects the poet's strong wish for God's grace. Humans aim to move from untruth to truth, darkness to light, and death to salvation, which needs God's help. God is the great fire, and giving one spark is easy. The poet spent his life searching but found nothing. He only asks for a spark, not wealth or fame, making the title very suitable.

Exam Tip: To discuss the title's appropriateness, link it to the poet's central desire for a divine spark, his spiritual journey, and his refusal of worldly gains, showing how the title encapsulates these themes.

Std 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 15 એક જ દે ચિનગારી Additional Important Questions and Answers

1. નીચેના પ્રશ્નો માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો:

Question 1. “એક જ દે ચિનગારી' કાવ્યના કવિનું નામ જણાવો.
(a) હરિહર ભટ્ટ
(b) વેણીભાઈ પુરોહિત
(c) રાજેન્દ્ર શાહ
(d) પ્રિયકાન્ત મણિયાર
Answer: (a) હરિહર ભટ્ટ
In simple words: The poet of 'Ek J De Chingari' is Harihar Bhatt.

Exam Tip: Memorize the names of poets and authors for each chapter, as these are common direct questions.

Question 2. ‘એક જ દે ચિનગારી' કાવ્યનો સાહિત્યપ્રકાર જણાવો.
(a) લોકગીત
(b) ઊર્મિકાવ્ય
(c) પદ
(d) ભક્તિગીત
Answer: (b) ઊર્મિકાવ્ય
In simple words: The poem 'Ek J De Chingari' is a type of lyrical poem, known as an 'Urmikavya'.

Exam Tip: Be familiar with the literary genre of each poem or story, as this helps in understanding its style and themes.

એક જ દે ચિનગારી વ્યાકરણ

1. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખો

Question 1. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખો
(1) જામગરીમાં તણખો ન પડ્યો.
(2) ઠંડીમાં મુજ કાયા થથરે.
Answer:
(1) માં
(2) માં
In simple words: Find the small word or part of a word attached to the end of a main word, which changes its meaning or function in the sentence.

Exam Tip: Identify suffixes by looking for small additions at the end of words that indicate grammatical relationships or modify meaning.

Question 2. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખોઃ
(1) ધીરજ
(2) મહેનત
Answer:
(1) ધીરજ X ઉતાવળ
(2) મહેનત X આળસ
In simple words: Write the opposite words for the given terms.

Exam Tip: Practice identifying antonyms to quickly recall the correct opposite word for common vocabulary terms.

Question 3. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખો.
(1) ચીનગારી
(2) જીંદગી
Answer:
(1) ચિનગારી
(2) જિંદગી
In simple words: Correct the spelling of the given words and write them again properly.

Exam Tip: Pay close attention to common spelling errors in Gujarati, especially vowel sounds and consonant nuances, to ensure accuracy.

Question 4. નીચેના શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડોઃ
(1) મહાનલ
(2) વિશ્વાનલ
Answer:
(1) મહાનલ = મહા + અનલ
(2) વિશ્વાનલ = વિશ્વ + અનલ
In simple words: Break down the compound words into their original, separate parts.

Exam Tip: Understand the rules of 'sandhi vichhed' (splitting compounds) to correctly separate words into their root components.