GSEB Class 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 14 દાદાજી

1. નીચેના પ્રશ્નોના એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. જદુનાથે એમની તમામ મિલકત શામાં વાપરી નાખવાનું નક્કી કર્યું?
Answer: જિદુનાથે પોતાની બધી સંપત્તિ કલ્યાણીના લગ્ન માટે ખર્ચ કરવાનું નક્કી કર્યું.
In simple words: Jidunath decided to use all his money for Kalyani's wedding expenses.

Exam Tip: For simple questions, identify the main action and the reason or purpose to formulate a concise answer.

Question 2. લગ્ન માટે આવેલા યુવકના કુટુંબમાં કેટલા સભ્યો હતાં?
Answer: લગ્ન માટે આવેલા કુટુંબમાં ત્રણ જ સભ્યો હતા. તેમાં યુવક, તેની વૃદ્ધ માતા અને નાની બહેનનો સમાવેશ થતો હતો.
In simple words: The young man's family had three members: the young man, his old mother, and his younger sister.

Exam Tip: Pay attention to specific details like numbers of people or items mentioned in the question to ensure accuracy.

Question 3. યુવક પૈસાદાર નથી, પણ કેવો છે?
Answer: યુવક ધનવાન નથી, પણ એક સન્માનિત પરિવારમાંથી આવે છે.
In simple words: The young man is not rich, but he comes from a respectable family.

Exam Tip: When describing character traits, use appropriate adjectives that convey the right meaning from the context.

Question 4. વેઇટિંગરૂમની બહાર કલ્યાણીને દાદાજી જેવું કોણ દેખાયું?
Answer: વેઇટિંગ રૂમની બહાર કલ્યાણીને તેના દાદાજી જેવો જ રેંકડીવાળો વૃદ્ધ વ્યક્તિ દેખાયો.
In simple words: Outside the waiting room, Kalyani saw an old cart-puller who looked like her grandfather.

Exam Tip: Always specify who was seen and what they looked like, as mentioned in the narrative.

Question 5. જિદુનાથના મનને કોણ તંદ્રિત બનાવી દેતું હતું?
Answer: જિદુનાથના મનને કલ્યાણીની દુઃખદ અને સુમધુર યાદોનો ભાર આળસુ બનાવી દેતો હતો.
In simple words: The heavy burden of Kalyani's sad and sweet memories made Jidunath's mind sluggish.

Exam Tip: Focus on the emotional context when answering questions about characters' feelings or mental states.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નોના ત્રણ-ચાર વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. વૃદ્ધ હોવા છતાં જિદુનાથ શા માટે ખૂબ દોડધામ કર્યા કરતા હતા?
Answer: કલ્યાણીના લગ્નનો દિવસ હવે બહુ નજીક હતો. તેથી, તેની લગ્નની તૈયારીઓ માટે વૃદ્ધ હોવા છતાં જિદુનાથ ખૂબ દોડધામ કરતા હતા. તેઓ ઇચ્છતા હતા કે લગ્ન સારી રીતે પાર પડે.
In simple words: Jidunath, despite being old, was very busy because Kalyani's wedding day was near, and he was making all the preparations.

Exam Tip: Connect the character's actions to their motivations and the circumstances provided in the story.

Question 2. નદીકિનારેથી મળી આવેલ બાળકને જિવાડવા અને ઉછેરવા માટે જિદુનાથે શું કર્યું?
Answer: નદીકિનારેથી મળી આવેલ બાળકને જીવિત રાખવા અને મોટા કરવા માટે જિદુનાથે તેની ખૂબ કાળજી લીધી. તેમણે પોતાને સંપૂર્ણપણે આ કાર્યમાં સમર્પિત કર્યા અને બાળકને સ્નેહથી ઉછેર્યું.
In simple words: Jidunath carefully nurtured the child found by the river. He devoted himself entirely to raising the child.

Exam Tip: Describe the specific actions taken by the character in response to the situation described in the question.

Question 3. કલ્યાણી લગ્નનો અર્થ બરાબર સમજતી ન હતી તેનો ખ્યાલ શા ઉપરથી આવી શકે છે?
Answer: જિદુનાથ જ્યારે કલ્યાણીને કહે છે કે "તારાં લગ્ન થશે, બેટા! પછી તું એકલી નહિ રહે. જે ગામ તારાં લગ્ન થશે એ ગામ તું આ બધું છોડીને ચાલી જશે." ત્યારે કલ્યાણી કંઈ પણ સમજ્યા વગર તરત બોલી જાય છે, "તમે પણ સાથે આવશો ને, દાદાજી!" આ વાત પરથી કલ્યાણી લગ્નનો અર્થ બરાબર જાણતી ન હતી તે સ્પષ્ટ થાય છે.
In simple words: When Jidunath explained that she would leave after marriage, Kalyani innocently asked if her grandfather would come too. This shows she did not understand the true meaning of marriage.

Exam Tip: Quote or paraphrase the relevant dialogue or action from the story to support your explanation of a character's understanding or feelings.

Question 4. જિદુનાથે કેવા પરિવારમાં કલ્યાણીનું લગ્ન ગોઠવ્યું?
Answer: જિદુનાથે કલ્યાણીના લગ્ન પોતાના જેવા જ, ત્યજી દેવાયેલા પણ સભ્ય અને સંસ્કારી લોકોના પરિવારમાં ગોઠવ્યાં. તે પરિવારમાં યુવક, તેની વૃદ્ધ માતા અને નાની બહેન હતાં. આ કુટુંબ ધનવાન ન હતું, પણ ઉચ્ચ વંશનું હતું.
In simple words: Jidunath arranged Kalyani's marriage into a respectable family, similar to his own, though not wealthy. The family included the young man, his old mother, and a younger sister.

Exam Tip: Provide details about the family's background and status as described in the story.

Question 5. રેંકડીવાળા ડોસાને જોવાથી કલ્યાણીના મન પર શી અસર થઈ? એણે શો નિર્ણય લીધો?
Answer: રેંકડીવાળા વૃદ્ધનો અવાજ અને તેમની નમ્ર દૃષ્ટિ દાદાજી જેવા જ હતાં. તેમની સામે જિદુનાથનું જીર્ણ થયેલું શરીર કલ્યાણીને દેખાવા લાગ્યું. આથી, તેણે દાદાજી પાસે પાછા જવાનો નિર્ણય કર્યો, કારણ કે તેમને છોડીને જવું તેને ગમતું ન હતું.
In simple words: Seeing the cart-puller who resembled her grandfather made Kalyani think of Jidunath's frail body. She decided to return to her grandfather, as she did not like being away from him.

Exam Tip: Explain both the immediate impact on the character's emotions and the subsequent decision they made.

3. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. કલ્યાણીના લગ્નની તારીખ નક્કી થયા પછીના મનોભાવોને વર્ણવો.
Answer: કલ્યાણી એક અનાથ બાળકી હતી. સોળ વર્ષ પહેલાં જિદુનાથને તે નદીકિનારેથી મળી હતી. એકલવાયું જીવન જીવતા જિદુનાથે "દાદાજી" બનીને, તેને પોતાની પૌત્રી માનીને ખૂબ પ્રેમથી ઉછેરી. આજે તે એક સુંદર કન્યા બની ગઈ છે, અને તેના લગ્નની તારીખ નક્કી થઈ ગઈ છે. જિદુનાથે પોતાની બધી સંપત્તિ લગ્નમાં વાપરી દેવાનું નક્કી કર્યું છે. તે કલ્યાણી માટે સુંદર વસ્તુઓ લાવે છે. સુંદર વસ્તુઓ જોઇને પણ કલ્યાણીના મનમાં આનંદ ઊપજતો નથી. કલ્યાણીના ચહેરા સામે જોઇને જિદુનાથનું હૃદય બળી જાય છે. તેમની આંખોમાં દુઃખની છાયા છવાઈ જાય છે. વાતવાતમાં હસતી રહેતી કન્યાનો ચહેરો આજે ખુશ દેખાતો નથી. જમતી વખતે કોળિયો હાથમાં જ રહી જાય છે અને આંખો શૂન્ય બનીને હવામાં સ્થિર રહે છે. પાણી પીવા માટે પ્યાલો ભરે છે પણ પાણી પીધા વિના જ ઢોળી નાખે છે. સોળ વર્ષથી સાથે રહેતી આ બે વ્યક્તિઓના જીવનમાં એટલો લગાવ આવી ગયો છે કે તેમને અલગ કરવાની વાત શરીરથી પ્રાણને અલગ કરવા જેવી લાગે છે. જિદુનાથને ક્યારેક થાય છે કે, "ના, શા માટે કલ્યાણીના લગ્ન કરવા?"
In simple words: Kalyani was an orphan, raised by Jidunath with immense love, like his own granddaughter. Now, her wedding date is set. Jidunath uses all his wealth for the wedding, bringing many lovely things. However, Kalyani shows no joy. Seeing her sad face, Jidunath's heart aches, and his eyes fill with sorrow. Kalyani, usually cheerful, is now quiet. She often pauses while eating, staring blankly, and sometimes spills water before drinking. After 16 years together, their lives are so intertwined that separating them feels like separating body and soul. Jidunath sometimes wonders, "Why should Kalyani get married?"

Exam Tip: For detailed answers, cover all aspects mentioned in the question, including the emotional states of the characters and significant events leading up to the main situation.

Question 2. કલ્યાણીનાં લગ્ન પછીની જિદુનાથની વેદના અને તેનું પરિણામ વર્ણવો.
Answer: કલ્યાણીનાં લગ્નની વિધિ પૂરી થઈ. નવદંપતી જિદુનાથને પગે લાગવા આવ્યા. બંનેએ જિદુનાથના ચરણોમાં માથું નમાવ્યું. જિદુનાથ પગથી માથા સુધી ધ્રૂજી ઊઠ્યા. ભાંગેલા અવાજે તેઓ બોલ્યા: "સુખી રહો બેટા..." કલ્યાણીએ એક ડૂસકું ભર્યું અને વિદાય લીધી. અગાસી ઉપરથી જિદુનાથ નીચે આવ્યા અને ખાટલા પર બેઠા. દરેક ક્ષણ લાંબી થવા લાગી. તેમની છાતી પર દુઃખનો ભાર વધવા માંડ્યો. શાંત હૃદયસાગર સતત જે ગીત ગુંજી રહ્યું હતું, જેની સુગંધ વારંવાર મનમાં મહેકી રહી હતી તે હવે ક્યાંય નહોતી. તેમની યાદોની સુધા માત્ર ઘરના ખૂણેખૂણેથી વહી રહી હતી. કલ્યાણીના મધુર શબ્દો દાદાજીને યાદ આવતા હતા. જિદુનાથના હૃદયની વેદના વધવા લાગી. મૃત્યુ પહેલાંની ગહન અને ઘેરી વેદનાનો બોજ તેમના પર લાદવામાં આવ્યો. કલ્યાણીના પગલાંનો અવાજ સંભળાયો. પછી કલ્યાણીના સૂરો સંભળાયા: "દાદાજી! ઓ દાદાજી!" જિદુનાથે થાકેલી આંખો ખૂબ મુશ્કેલીથી ખોલી. સામે કલ્યાણીને ઊભેલી જોઈને આઘાતથી તેઓ બેહોશ બની ગયા. તેઓ બોલ્યા, "ચાલી આવી કલ્યાણી? પતિને છોડીને ચાલી આવી, હે કમનસીબ?"
In simple words: After Kalyani's wedding rituals ended, the newly married couple came to touch Jidunath's feet. Jidunath trembled from head to toe, blessing them with a broken voice, "Be happy, my child..." Kalyani sobbed and departed. Jidunath came downstairs and sat on his cot, feeling every moment stretch endlessly. A heavy sorrow settled in his chest. The silent ocean of his heart, which always hummed a sweet tune, and the fragrance that often wafted through his mind, were gone. Only the sweet memories of Kalyani lingered in every corner of the house. Jidunath's emotional pain deepened, feeling a burden like the pain before death. Then, he heard Kalyani's footsteps and her voice: "Grandfather! Oh, Grandfather!" Jidunath opened his tired eyes with great effort. Seeing Kalyani standing there, he fainted from shock. He asked, "Kalyani, you came back? You left your husband and came back, you unfortunate girl?"

Exam Tip: When asked to describe pain and its outcome, provide vivid descriptions of the character's emotional and physical state, as well as any key events that follow.

Question 3. કલ્યાણીનું ચરિત્ર અને જિદુનાથ સાથેના તેના મજબૂત ભાવનાત્મક બંધનનું વર્ણન કરો.
Answer: કલ્યાણી એક અનાથ બાળકી હતી. સોળ વર્ષ પહેલાં જિદુનાથને તે નદીકિનારેથી મળી હતી. જિદુનાથ દયાથી પ્રેરાઈને તેને પોતાના ઘેર લઈ આવ્યા. પોતે એકલા હતા. એકલવાયું જીવન જીવતા જિદુનાથ "દાદાજી" બનીને તેને ખૂબ સ્નેહથી ઉછેરવા લાગ્યા. કલ્યાણી એક સુંદર છોડની જેમ વિકસી હતી. દાદાજીના જીવને તેણે પ્રેમથી ઝુલાવ્યો છે. જીર્ણ થયેલા દાદાજીના શરીર પર તેણે મમતાનો હાથ ફેરવ્યો છે. તેની નાની-નાની કાળજીને કારણે દાદાજી તેના વશમાં આવી ગયા છે. દાદાજી જ્યારે સન્યાસી બનીને હિમાલય તરફ જવાનું કહે છે, ત્યારે તે તેમની સાથે જવા તૈયાર થાય છે. કલ્યાણીના લગ્ન નક્કી થાય છે. રોજિંદા દાદાજી કલ્યાણી માટે સુંદર વસ્તુઓ લાવે છે, પરંતુ સુંદર વસ્તુઓ જોઇને પણ તેના મનમાં આનંદ થતો નથી. તેને દાદાજીને છોડીને સાસરે જવું ગમતું નથી.
In simple words: Kalyani was an orphan, found by Jidunath by the river sixteen years ago. Driven by compassion, Jidunath, a lonely man, brought her home and raised her with immense love, becoming her "grandfather." Kalyani blossomed beautifully, showering love on her grandfather. She tenderly cared for his aging body, making him dependent on her small acts of kindness. When Jidunath talks of becoming a hermit and going to the Himalayas, Kalyani is ready to accompany him. As her wedding approaches, Jidunath brings her many beautiful gifts, but she finds no joy in them. She does not wish to leave her grandfather and go to her in-laws' house.

Exam Tip: When asked to describe a character's traits and relationships, provide examples from the story that illustrate their personality and the depth of their bond with others.

4. નીચેનાં વાક્યોનો મર્મ સમજાવો :

Question 1. જિદુનાથ એકલરામ હતા. જાણે બાળકના જીવનનાં મૂલ્ય કોઈ સ્વીકાર નહોતો.
Answer: જિદુનાથ એકલા વ્યક્તિ હતા. એક દિવસ સવારે વહેલા નદીકિનારે ફરવા જતાં તેમને એક તાજા જન્મેલા બાળક દેખાયા. કરુણાથી પ્રેરાઈને તેઓ તેને ઘરે લાવ્યા. તેમના પર જે-જે લોકો મમતા રાખતા હતા તે બધા પર તેમને શ્રદ્ધા હતી. પરંતુ તેમાંથી કોઈએ તે બાળકને રાખવાની અને પાળવાની હા પાડી નહિ. ઊલટાનું, તેમને એક-બે કડવા શબ્દો પણ સંભળાવ્યા. બાળકના જીવનને જીવન તરીકે સ્વીકારવા કોઈ તૈયાર નહોતું. કાયદેસરના માતા-પિતા સિવાય તેનો કોઈ સ્વીકાર કરતું નથી.
In simple words: Jidunath was a lonely man. One day, he found a newborn by the river and, out of kindness, brought it home. He trusted those he loved, but no one agreed to keep or raise the child. Instead, he faced harsh words. Society was unwilling to accept the child's life as valid unless it had legal parents.

Exam Tip: When explaining the meaning of a statement, break it down into its core ideas and elaborate on each part using details from the story.

Question 2. સાન્નિધ્યમાં જેનું સ્વરૂપ નહોતું સમજાયું એને આજ વિદાયની વેદના-જવાળાના અજવાળામાં એ સ્પષ્ટપણે સમજી રહ્યા છે.
Answer: જિદુનાથ અનાથ બાળકીને ઘરે લાવ્યા હતા. પોતાના પર મમતા રાખનારાઓમાંથી કોઈએ પણ તે બાળકીને રાખવાની અને ઉછેરવાની હા પાડી ન હતી. જિદુનાથે ખૂબ પ્રેમથી તેને ઉછેરી. આજે તે સુંદર કન્યા બની ગઈ છે. તેના લગ્નના દિવસો નજીક આવ્યા છે. જેને તેઓ પાળતા-પોષતા આવ્યા હતા અને પોતાને જેમાં પૂરી રીતે પરોવી દીધા હતા, તે સંબંધનું સાચું સ્વરૂપ તેમને હવે વિદાયની પીડાના પ્રકાશમાં સ્પષ્ટપણે સમજાઈ રહ્યું છે.
In simple words: Jidunath brought an orphan girl home, as no one else would care for her. He raised her with deep affection, and she became a beautiful young woman whose wedding was now near. The true nature of their bond, which he nurtured for years, became clear to him now, illuminated by the pain of her departure.

Exam Tip: Focus on how the character's perception of a relationship changes in response to an emotional event, such as a parting.

Question 3. દિવસો જેના વીત્યા વીતતા ન હતા એની સાંજ તે દી જલદી પડી.
Answer: જિદુનાથ એકલા હતા. તેમણે અનાથ બાળકીને પ્રેમથી ઉછેરી. બીજમાંથી અંકુર, અંકુરમાંથી છોડ, અને વધતાં-વધતાં અનાથ કલ્યાણી એક સુંદર ફૂલવેલ બની ગઈ હતી. સોળ વર્ષ વીતી ગયા હતા. તેના લગ્નનો દિવસ જલદી નજીક આવી ગયો. જિદુનાથે કન્યાદાન કર્યું. તેમના દિવસો કલ્યાણીના સાથમાં ખુશીથી પસાર થતા હતા અને તેમને સમય પસાર થતો જણાતો ન હતો. પરંતુ કલ્યાણીના વિદાયનો દિવસ, જાણે તેમની જીવનની સાંજ ખૂબ જલદી આવી ગઈ હોય તેવું લાગ્યું.
In simple words: Jidunath, who was lonely, raised Kalyani, an orphan, with love. She grew into a beautiful young woman. Sixteen years passed, and her wedding day quickly arrived. Jidunath performed the kanyadaan. While Kalyani was with him, time flew by happily, but the evening of her departure felt like it came too soon, signifying a profound shift in his life.

Exam Tip: Explain the figurative meaning of the statement by relating it to the character's emotional experience and the passage of time.

દાદાજી પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ – ચાર વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. જિદુનાથ કોના પર શ્રદ્ધા રાખીને અનાથ બાળકીને પોતાની સાથે ઘેર લઈ આવ્યા? તેમને તેનો કેવો અનુભવ થયો?
Answer: જિદુનાથ પોતાના પર જે-જે લોકો મમતા રાખતા હતા તે બધા પર શ્રદ્ધા રાખીને અનાથ બાળકીને પોતાની સાથે ઘરે લઈ આવ્યા. નંદુબહેન, રેવાબહેન, કાશીમા – તેમાંથી કોઈએ પણ તે બાળકીને રાખવાની અને પાળવાની સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી હતી. ઊલટું, તેમને એક-બે કડવા શબ્દો પણ સંભળાવ્યા હતા. આનાથી જિદુનાથને ખૂબ દુઃખ અને નિરાશા થઈ.
In simple words: Jidunath brought the orphan girl home, trusting that those who cared for him would help. However, Nandu, Reva, and Kashi all refused to keep or raise the child, even speaking harshly to him. This left Jidunath feeling very hurt and disappointed.

Exam Tip: Identify the individuals involved and describe their reactions as well as the resulting feelings of the main character.

Question 2. વેઈટિંગ રૂમમાં કલ્યાણીના મનમાં ક્યા વિચારો આવ્યા?
Answer: વેઇટિંગ રૂમમાં કલ્યાણીના મનમાં દાદાજીના વિચારો આવ્યાં. તે વિચારવા લાગી, "દાદાજી શું કરતા હશે?" "દાદાજીનું માથું દુઃખતું હશે?" "રાત્રે એમને પાણી કોણ આપશે?" આ વિચારોથી તે ચિંતિત થઈ ઉઠી.
In simple words: In the waiting room, Kalyani's mind filled with thoughts of her grandfather. She wondered, "What would Grandfather be doing?" "Would his head be aching?" "Who would give him water at night?" She was very worried.

Exam Tip: List the specific thoughts or questions that arise in the character's mind as mentioned in the narrative.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. પોતાના પરિચિતોમાં પોતે જે શ્રદ્ધા આરોપી એ કેવળ અજ્ઞાનનું બીજું સ્વરૂપ હતું એવું સ્પષ્ટ જિદુનાથને ક્યારે સમજાયું?
Answer: પોતાના પર મમતા રાખનારાઓમાંથી કોઈએ પણ અનાથ બાળકને રાખવાની અને પાળવાની હા પાડી નહિ, ત્યારે જિદુનાથને સમજાયું કે પોતાના પરિચિતોમાં તેમણે જે શ્રદ્ધા રાખી હતી તે કેવળ અજ્ઞાનનું જ બીજું સ્વરૂપ હતું.
In simple words: Jidunath realized his trust in acquaintances was mere ignorance when none of them agreed to keep or raise the orphan child.

Exam Tip: Identify the pivotal moment or event that leads to a character's realization or change in perspective.

Question 2. કલ્યાણીની હંમેશાંની સાથીદાર કોણ હતી?
Answer: કલ્યાણીની કાયમી સાથીદાર તેની સફેદ બિલાડી હતી.
In simple words: Kalyani's constant companion was her white cat.

Exam Tip: For simple identification questions, state the answer clearly and directly.

3. નીચેના પ્રશ્નો માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખોઃ

Question 1. “દાદાજી' પાઠના લેખકનું નામ જણાવો.
(a) ચંદ્રકાન્ત મહેતા
(b) રાઘવજી માધડ
(c) કુન્દનિકા કાપડિયા
(d) દિલીપ રાણપુરા
Answer: (c) કુન્દનિકા કાપડિયા
In simple words: The writer of the story "Grandfather" is Kundnika Kapadia.

Exam Tip: Always remember the author's name for each lesson or chapter, as this is a common direct recall question.

Question 2. ‘દાદાજી' પાઠનો સાહિત્યપ્રકાર જણાવો.
(a) લઘુકથા
(b) એકાંકી
(c) નવલિકા
(d) ચિંતન
Answer: (c) નવલિકા
In simple words: The literary genre of the story "Grandfather" is a short novel.

Exam Tip: Familiarize yourself with the literary forms of different chapters, as genre identification is a key knowledge point.

Question 3. કુન્દનિકા કાપડિયાની કોઈ એક પ્રખ્યાત નવલકથા જણાવો.
(a) સાત પગલાં આકાશમાં
(b) કોકિલા
(c) ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી
(d) કંકુ
Answer: (a) સાત પગલાં આકાશમાં
In simple words: "Saat Pagla Aakashma" is a famous novel by Kundnika Kapadia.

Exam Tip: Be aware of other notable works by authors mentioned in your syllabus for broader knowledge.

દાદાજી વ્યાકરણ Vyakaran

1. નીચેનાં વાક્યો ભાષાની દષ્ટિએ સુધારીને ફરીથી લખોઃ

Question 1. નીચેનાં વાક્યો ભાષાની દષ્ટિએ સુધારીને ફરીથી લખોઃ
(1) કાન પર પડે છે ક્ષીણ કંઠે આવતી એ અવાજ.
(2) મુશ્કેલ બનતુ જાય શ્વાસ લેવાની છે.
(3) અંધકારમાં પ્રકાશ બત્તીઓની ઝબકે છે.
(4) પગથિયાં અટકી ગઈ એ ઊતરતી – ઊતરતી.
Answer:
(1) ક્ષીણ કંઠે આવતો એ અવાજ કાન પર પડે છે. (The weak voice reaches the ear.)
(2) શ્વાસ લેવાનું મુશ્કેલ બનતું જાય છે. (Breathing becomes difficult.)
(3) અંધકારમાં બત્તીઓનો પ્રકાશ ઝબકે છે. (Lights flicker in the darkness.)
(4) પગથિયાં ઊતરતાં-ઊતરતાં એ અટકી ગઈ. (She stopped while descending the stairs.)
In simple words: These sentences were rephrased to correct their grammatical structure and make them flow better.

Exam Tip: Pay attention to word order, verb agreement, and appropriate use of articles to ensure grammatical correctness in your sentences.

2. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખો:

Question 1. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખો:
(1) નિરભ્ર આકાશમાં તારા ચમકી રહ્યા હતા.
(2) કલ્યાણીની આંખો મીંચાઈ નહિ.
(3) જિદુનાથના મનમાં મૂંઝવણ થવા લાગી.
(4) આઘાતથી એ બેહોશ બની ગયા.
Answer:
(1) માં
(2) ની
(3) ના, મા
(4) થી
In simple words: The suffixes were identified and listed for each sentence.

Exam Tip: Understand that suffixes (પ્રત્યય) are word parts added to the end of a root word to change its meaning or function, often indicating relationships like possession or cause.

3. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોનો અર્થ આપી, વાક્યમાં પ્રયોગ કરોઃ

Question 1. મોં પડી જવું
Answer: અર્થ: ઝંખવાણું પડી જવું (to be embarrassed/downcast).
વાક્ય: સાસરે જવાની વાત સાંભળી રેખાનું મોં પડી ગયું. (Rekha's face fell upon hearing about going to her in-laws' house.)
In simple words: The idiom means to feel ashamed or disappointed, and it's used when Rekha's expression changed sadly upon hearing about her in-laws.

Exam Tip: When explaining idioms, first provide a clear meaning, then use it correctly in a sentence that demonstrates its usage.

Question 2. મન પ્લાન થઈ જવું
Answer: અર્થ: ખિન્ન – ગમગીન બની જવું (to become sad/depressed).
વાક્ય: ભૂતકાળનો દુઃખદ પ્રસંગ યાદ આવતાં માનું મન પ્લાન થઈ ગયું. (Upon remembering a painful past event, the mother's mind became depressed.)
In simple words: This idiom means to feel very sad. The example shows a mother becoming sad remembering a past event.

Exam Tip: Ensure your example sentence clearly illustrates the emotional state described by the idiom.

Question 3. આંખોમાંથી શ્રાવણધાર નીતરવી
Answer: અર્થ: ખૂબ જ રડવું (to cry profusely).
વાક્ય: દીકરીને સાસરે વિદાય આપતી વખતે મા-દીકરીની આંખોમાંથી શ્રાવણધાર નીતરતી હતી. (When bidding farewell to the daughter going to her in-laws, streams of tears flowed from the eyes of both mother and daughter.)
In simple words: This idiom describes crying a lot, like when a mother and daughter shed many tears during a farewell.

Exam Tip: Use vivid imagery in your explanation and sentence to match the intensity of the idiom's meaning.

Question 4. મન હાહાકાર કરી ઊઠવું
Answer: અર્થ: ખૂબ જ ઉદ્વેગ થવો (to be greatly agitated/disturbed).
વાક્ય: એકલવાયું જીવન જીવતા પિતાની યાદ આવતાં દીકરીનું મન હાહાકાર કરી ઊઠ્યું. (Upon remembering her lonely father, the daughter's mind became greatly disturbed.)
In simple words: This idiom means to feel extreme distress. The example shows a daughter's mind becoming distressed remembering her lonely father.

Exam Tip: Highlight the intensity of the feeling when using idioms that describe strong emotions.

Question 5. છાતી પર ગંજ ખડકાઈ જવા
Answer: અર્થ: ખૂબ જ ઉપાધિમાં મૂકાઈ જવું (to be burdened with great anxiety).
વાક્ય: એકલવાયું જીવન જીવતા વૃદ્ધની છાતી પર વેદનાના ગંજ ખડકાઈ ગયા. (The old man living a lonely life felt a heap of pain settle on his chest.)
In simple words: This idiom describes feeling overwhelmed by great worries. The example shows an old man burdened with sadness due to his lonely life.

Exam Tip: Ensure your explanation and example clearly convey the sense of being heavily burdened or anxious.

4. નીચે “અ” વિભાગમાં આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો “બ” વિભાગમાંથી શોધીને લખો

Question 1. નીચે “અ” વિભાગમાં આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો “બ” વિભાગમાંથી શોધીને લખો
(1) સ્વર
(2) અનુકંપા
(3) સમક્ષ
(4) નયન
(5) અવશ
(6) મહેક
Answer:
(1) સ્વર – ધ્વનિ, અવાજ (Sound, voice)
(2) અનુકંપા – દયા, સહાનુભૂતિ (Pity, sympathy)
(3) સમક્ષ – પ્રત્યક્ષ, રૂબરૂ (In front of, face to face)
(4) નયન – આંખ, લોચન (Eye, vision)
(5) અવશ – પરતંત્ર, લાચાર (Helpless, dependent)
(6) મહેક – ફોરમ, સુગંધ (Fragrance, aroma)
In simple words: This section provides pairs of words that have similar meanings. For each word in the first column, its synonym is given in the second column.

Exam Tip: Practice vocabulary by identifying synonyms and antonyms to improve your understanding of word meanings and their nuances.

5. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખોઃ

Question 1. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખોઃ
(1) પરિચિત
(2) પ્લાન
(3) અતૃપ્ત
(4) બેફિકર
(5) અજ્ઞાન
(6) અવશ
(7) દુર્બળ
(8) જીર્ણ
Answer:
(1) પરિચિત \( \times \) અપરિચિત (Familiar \( \times \) Unfamiliar)
(2) પ્લાન \( \times \) પ્રફુલ્લિત (Sad \( \times \) Cheerful)
(3) અતૃપ્ત \( \times \) તૃપ્ત (Unsatisfied \( \times \) Satisfied)
(4) બેફિકર \( \times \) ફિકર (Carefree \( \times \) Worried)
(5) અજ્ઞાન \( \times \) જ્ઞાન (Ignorance \( \times \) Knowledge)
(6) અવશ \( \times \) વશ (Helpless \( \times \) In control)
(7) દુર્બળ \( \times \) સબળ (Weak \( \times \) Strong)
(8) જીર્ણ \( \times \) અજીર્ણ (Worn out \( \times \) Undigested/New)
In simple words: This section lists words and their opposite meanings. The "X" symbol shows that the words are antonyms.

Exam Tip: For antonyms, understand the core meaning of the word and find its exact opposite, paying attention to prefixes and common opposite forms.

6. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખોઃ

Question 1. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખોઃ
(1) નિરવ
(2) સાન્નિધ્ય
(3) શોહામણિ
(4) તદ્રીત
(5) મુઝવણ
(6) અનીર્વાય
(7) નીરભ્ર
(8) પરીચિત
(9) સ્વભાવીક
(10) શર્વસ્વ
Answer:
(1) નીરવ
(2) સાન્નિધ્ય
(3) સોહામણી
(4) તંદ્રિત
(5) મૂંઝવણ
(6) અનિવાર્ય
(7) નિરભ્ર
(8) પરિચિત
(9) સ્વાભાવિક
(10) સર્વસ્વ
In simple words: The words in the list have been corrected for their spelling, providing the proper Gujarati form.

Exam Tip: Master common spelling rules in Gujarati, including the use of short and long vowels, conjunct consonants, and common prefixes/suffixes.

7. નીચેના શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડોઃ

Question 1. નીચેના શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડોઃ
(1) નિ:શ્વાસ
(2) સમક્ષ
(3) ઉજ્જડ
(4) નિર્મળ
(5) હિમાલય
Answer:
(1) નિ:શ્વાસ \( = \) નિ: \( + \) શ્વાસ
(2) સમક્ષ \( = \) સમ્ \( + \) અક્ષ
(3) ઉજ્જડ \( = \) ઉત્ \( + \) જડ
(4) નિર્મળ \( = \) નિ: \( + \) મળ
(5) હિમાલય \( = \) હિમ \( + \) આલય
In simple words: Each word has been broken down into its original parts, showing how it was formed by combining different word fragments.

Exam Tip: Practice identifying the root words and the connecting elements (vowels or consonants) that form compound words through Sandhi rules.

8. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ

Question 1. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ
(1) વસંત ફૂલ
(2) શ્રાવણધાર
(3) કન્યાદાન
(4) સ્મરણ સુધા –
Answer:
(1) વસંત ફૂલ – તત્પુરુષ સમાસ
(2) શ્રાવણધાર – તત્પુરુષ સમાસ, મધ્યમપદલોપી સમાસ
(3) કન્યાદાન – તત્પુરુષ સમાસ, મધ્યમપદલોપી સમાસ
(4) સ્મરણ સુધા – તત્પુરુષ સમાસ
In simple words: This section identifies the type of compound word (Samas) for each given term.

Exam Tip: Learn the different types of Samas (compound words) in Gujarati grammar and how to identify them based on the relationship between their constituent words.

દાદાજી Summary in Gujarati

દાદાજી પ્રાસ્તાવિક

કુન્દનિકા કાપડિયા [જન્મ: 11 – 1 – 1927]

કલ્યાણી અનાથ બાળકી છે. જિદુનાથ સોળ વર્ષ પહેલાં નદીકિનારેથી અનુકંપાથી પ્રેરાઈને તેને પોતાને ઘેર લાવે છે. પોતે એકલરામ છે. તે કલ્યાણીને અખૂટ સ્નેહથી પોતાની દીકરીની જેમ ઉછેરે છે. કલ્યાણીને સ્વજનથીયે વિશેષ પ્રેમ દાદાજી જિદુનાથ પાસેથી મળે છે.

બંને એકબીજાનાં આધાર બની ગયાં છે. સોળ વરસે કલ્યાણીનાં લગ્ન થાય છે. પરણીને સાસરે જતાં અડધેથી તે દાદાજી પાસે પાછી આવે છે. વાર્તાવસ્તુના વળાંક માટે રેકડીવાળો અને તેની સ્નેહાળ પૌત્રીનો ઉપપ્રસંગ કારણ બને છે.

કોઈ અનાથ બાળકને પણ સ્વજન જેવો પ્રેમ મળે, તેને સ્નેહથી ઉછેરવામાં આવે તો તે કેવી લાગણી અનુભવે છે તેનું લેખિકાએ આ વાર્તામાં સુંદર આલેખન કર્યું છે.

દાદાજી શબ્દાર્થ

• સ્વર – ધ્વનિ, અવાજ.
• જીવનની પાનખર – વૃદ્ધાવસ્થા, જીવનસંધ્યા.
• ખખડધજ – (વૃદ્ધ છતાં) મજબૂત બાંધાનું.
• અથાક – થાકે નહિ તેવું..
• સમક્ષ – પ્રત્યક્ષ, રૂબરૂ, નજર સામે.
• અનુકંપા – દયા, સહાનુભૂતિ.
• અવલંબન – સાથ, મદદ, ટેકો.
• નંદવાઈ ગયેલી – તૂટી ગયેલી, ભાંગી ગયેલી.
• અનિમેષ – પલકારા વિનાનું, સ્થિર.
• નયન – આંખ, લોચન. સોહામણી સુશોભિત.
• જીર્ણ – છેક જૂનું, ઘસાઈ કે ખવાઈ ગયેલું.
• અવશ – પરતંત્ર, લાચાર.
• મહેક – ફોરમ, સુગંધ.
• કેડી – પગદંડી.
• અસીમ – સીમા વિનાનું.
• વિલીન – લય પામેલું, લીન થયેલું.
• પરિચિત – ઓળખીતા.
• જતન – સંભાળ, સાચવણી.
• સાનિધ્ય – પાસે, નજીક.
• અકથ્ય – કલ્પના ન કરી શકાય તેવું.
• સંગત – સંબંદ્ધ, સુસંગત.
• વ્યાપક – વિશાળ, સર્વ ઠેકાણે વ્યાપી રહેલું.
• પ્લાન – કરમાયેલું, ખિન્ન.
• તાણાવાણા – વણાટ વખતે તાણેલા લાંબા ઊભા તાર (તાણા) અને આડા તાર (વાણા), (અહીં) સ્નેહબંધનના તાણાવાણા.
• મલિન – મેલી.
• લખલૂટ – પુષ્કળ.
• એકત્વ – એક હોવાપણું, એકતા. ઉજ્જડ વેરાન.
• અનિવાર્ય – નિવારી ન શકાય તેવું.
• સ્નિગ્ધ – લીસું, કોમળ, ચીકણું.
• અતૃપ્ત – અસંતુષ્ટ.
• ભદ્ર – (અહીં) સભ્ય, ખાનદાન.
• કાંતિમાન – કાંતિવાળું, તેજસ્વી.
• કુલીન – ઊંચા કુળનું, ખાનદાન.
• વિરક્ત – અનુરાગ કે સ્પૃહા વિનાનું.
• ઓળાઓ – લીલા ચણાના પોપટા.
• નિરભ્ર – અભ્ર (વાદળાં) વગરનું.
• બુખાર (હિ) – તાવ.
• ફિરને સે (હિ) – ફરવાથી.
• વિચલિત – અસ્થિર, હાલતું.
• ચિત્કાર – ચીસ.
• ક્ષીણ – નબળું, ઓછું.
• શાંત – અવાજ વગરનું, શાંત.
• નિરંતર – સતત, હંમેશા
• તંદ્રિત – તંદ્રાવાળું, સુસ્ત.
• ગંજ – ઢગલો.
• વ્યાકુળ – બાવરું, ગભરાયેલું.
• અભાગી – કમનસીબ.