GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 9 માધવને દીઠો છે ક્યાંય (First Language)

માધવને દીઠો છે ક્યાંય? સ્વાધ્યાય

Question 1. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા(પ)ની નિશાની કરો:
રાધાની આંખમાં ઉદાસી હોવાનું કારણ...
(a) કદંબની ડાળ
(b) કૃષ્ણમિલન
(c) યમુનાનું વહેણ
(d) કૃષ્ણ માટેનો વિરહ
Answer: (d) કૃષ્ણ માટેનો વિરહ
In simple words: Radha's eyes showed sadness because she was longing for Krishna, who was absent.

Exam Tip: For character-based questions, identify the emotion and its direct cause as presented in the text.

Question 2. કવિ કોના ઊડતા આવવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરે છે ?
(a) મોરપિચ્છ
(b) પક્ષીઓ
(c) સ્વર્ગનું વિમાન
(d) મારગની ધૂળ
Answer: (a) મોરપિચ્છ
In simple words: The poet wishes for the peacock feather to come flying, not for other options like birds or a celestial plane.

Exam Tip: Pay close attention to specific imagery and desires expressed by the poet in the lines, as options might be designed to mislead with similar themes.

2. નીચેના પ્રશ્નોનો એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો :

Question 1. મારગની ધૂળને કવિ શું પૂછે છે ?
Answer: કવિ મારગની ધૂળને પૂછે છે કે તેણે ક્યાંય તેના માધવને જોયો છે કે નહીં.
In simple words: The poet asks the dust on the road if it has seen his Madhav anywhere.

Exam Tip: When answering "what does X ask Y?", state the specific question asked and who asks it.

Question 2. પાતાળમાં હરિવર કઈ રીતે પરખાય છે?
Answer: પાતાળમાં હરિવર જળની સપાટી પર રેલાતા તેજથી પરખાય છે.
In simple words: Harihar is recognized in the underworld by the light that spreads across the water's surface.

Exam Tip: For questions about recognition or perception, focus on the sensory details provided in the text that enable this recognition.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર આપો :

Question 1. રાતરાણી ઝાકળથી નહાય છે કારણ કે...
Answer: રાતરાણી ઝાકળથી નહાય છે કારણ કે તેને રાત્રિના પગલાંનો સ્પર્શ થયો છે.
In simple words: The queen of the night bathes in dew because she has felt the touch of the night's footsteps.

Exam Tip: When asked for a "reason why", use the conjunctions "because" or "since" to link the event with its cause as given in the story.

Question 2. જળમાં કોનું તેજ રેલાઈ રહ્યું છે ?
Answer: યમુના સાથે કૃષ્ણનો સંબંધ જાણીતો છે. કવિ કહે છે કે યમુનાના પાણીમાં હરિવર (કૃષ્ણ) છુપાયેલા છે. તેથી, પાતાળમાં છુપાયેલા હરિવરનું તેજ જળની સપાટી પર ફેલાઈ રહ્યું છે.
In simple words: The waters reflect the light of Harihar, which is Krishna, who is believed to be hidden deep within the earth.

Exam Tip: Ensure you clearly identify the source of the "light" or "aura" as stated in the text, relating it to the character it represents.

4. નીચેના પ્રશ્નોના સાત-આઠ લીટીમાં જવાબ આપો :

Question 1. માધવને મેળવવા માટેની સૂરની તીવ્ર ઉત્કંઠા તમારા શબ્દોમાં લખો.
Answer: 'માધવ દીઠો છે ક્યાંય?' ગીતની મુખ્ય પંક્તિ એ વાંસળીના સૂરની કૃષ્ણને શોધવાની તીવ્ર ઇચ્છા દર્શાવે છે. સૂર અને કૃષ્ણ વચ્ચેનો સંબંધ અતૂટ છે. માધવને શોધવાની સૂરની આ તીવ્ર ઇચ્છાને કારણે, તે બાળકૃષ્ણ સાથે જોડાયેલા તમામ સજીવ-નિર્જીવ તત્ત્વો પાસે જઈને પૂછે છે: "કોઈએ માધવને જોયો છે ક્યાંય?" પ્રશ્ન પૂછવામાં એક વ્યાકુળતા છે અને કૃષ્ણ ક્યાંકથી તો મળશે જ એવી શ્રદ્ધા પણ છે. તે પહેલાં કૃષ્ણના ચરણની રજથી પવિત્ર થયેલી ધૂળને પૂછે છે, પરંતુ ધૂળ પાસેથી કોઈ જવાબ મળતો નથી. પછી યમુનાના વહેણને પૂછે છે, પણ યમુનાના વહેણ મૂંગાં જોઈને અને રાધાની આંખમાં ઉદાસી જોઈને તે નિરાશ થઈ જાય છે. ત્યાં પણ કૃષ્ણ નથી. સાંજની ઠંડી લહેરખી પણ સૂરના દિલને વ્યાકુળ કરી દે છે. તે પણ કૃષ્ણવિરહમાં ઉદાસ હતી. સાંજનો ઉજાસ પણ ઉદાસ હતો. સૂરની વિહ્વળતા વધે છે. સૂરને હવે થાય છે કે ભલે કૃષ્ણ ન મળે, તેમનું મોરપિચ્છ મળી જાય તો પણ તે કૃષ્ણને મળ્યા બરાબર જ છે! આમ, સજીવ-નિર્જીવ, જળ-સ્થળ-સર્વત્ર સૂર ફરી વળે છે, પણ ક્યાંય માધવ મળતા નથી, તેથી સૂરની ઉત્કંઠા વધતી જાય છે.
In simple words: The song "Madhav ne Ditho Chhe Kyay?" shows the flute's deep longing to find Krishna, as their bond is unbroken. The flute asks everything—living and non-living—if they've seen Madhav, hoping to find him. It first asks the blessed dust, then the quiet Yamuna and sad Radha, but gets no answers, making it disheartened. The cool evening breeze and fading light also feel sad due to Krishna's absence, increasing the flute's distress. The flute feels that even finding Krishna's peacock feather would be like finding Krishna himself. The tune searches everywhere but fails to find Madhav, intensifying its yearning.

Exam Tip: For questions about intense longing, describe the emotion and illustrate it with specific examples from the text of how the character attempts to fulfill that longing and the emotions encountered in the process.

Question 2. કાવ્યપંક્તિ સમજાવોઃ વાંસળીથી વિખૂટો થઈને આ સૂર એક ઢંઢે કદંબની છાંય, મારગની ધૂળને ઢંઢોળી પૂછે, મારા માધવને દીઠો છે ક્યાંય ?
Answer: વાંસળી અને સૂર એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે; વાંસળીનું અને તેને વગાડનારનું ગૌરવ પણ સૂરને કારણે જ છે. જોકે આ પંક્તિમાં વાંસળીથી આ સૂર અલગ પડી ગયો છે. છૂટો પડી ગયેલો સૂર વાંસળી (કૃષ્ણ) ને કદંબ વૃક્ષની છાયામાં શોધે છે. આમાં વિરહ, વ્યાકુળતા અને પીડા જોવા મળે છે. પછી તે સૂર રસ્તાની ધૂળને હલાવીને પૂછે છે: "મારા માધવને ક્યાંય જોયો છે?" આ પંક્તિ કાવ્યની મુખ્ય પંક્તિ છે, જે કાવ્યમાં વારંવાર આવે છે, અને વિરહ-પીડાના ભાવને સતત દૃઢ કરે છે. કાવ્યની અભિવ્યક્તિની દ્રષ્ટિએ આ પંક્તિનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.
In simple words: This poetic line shows a tune, separated from its flute, searching for Krishna. The tune first checks under the Kadamba tree, symbolizing its deep separation and sorrow. Then, it shakes the dust on the road, asking if anyone has seen its Madhav. This repeated central line emphasizes the tune's intense longing and pain, making it very important to the poem's expression.

Exam Tip: When explaining poetic lines, break down the imagery, identify the central emotion, and connect it to the broader theme of the poem. Mentioning the significance of repetition enhances your answer.

માધવને દીઠો છે ક્યાંય? પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના આઠ – દસ વાક્યોમાં મુદ્દાસર ઉત્તર લખો :

Question 1. “માધવને દીઠો છે ક્યાંય?” કાવ્યનો મધ્યવર્તી વિચાર સ્પષ્ટ કરો.
Answer: ‘માધવને દીઠો છે ક્યાંય?’ ગીતનો મુખ્ય વિચાર માધવને શોધવા માટે વાંસળીના સૂરની તીવ્ર આતુરતા છે. આ સૂર કૃષ્ણથી અલગ પડી ગયો છે. તેથી, કૃષ્ણના વિરહમાં તડપતો સૂર કૃષ્ણની શોધ શરૂ કરે છે. તે બાળકૃષ્ણ સાથે સંકળાયેલા તમામ સજીવ અને નિર્જીવ તત્ત્વો પાસે જઈને પૂછે છે, “મારા માધવને ક્યાંય દીઠો છે?” તેને ખાતરી છે કે કૃષ્ણ તેને ક્યાંકથી તો મળશે જ. તેથી, સૌપ્રથમ તે કૃષ્ણના ચરણની રજથી પવિત્ર થયેલી ધૂળ પાસે જાય છે. ત્યાંથી કોઈ જવાબ ન મળતાં, તે યમુનાના વહેણ પાસે જાય છે. ત્યાં પણ યમુનાના વહેણને મૂંગાં જોઈ અને રાધાની આંખમાં ઉદાસી જોઈને તે નિરાશ થઈ જાય છે. પવનની લહેરખી તેને વ્યાકુળ કરે છે અને તે બહાવરી રાત્રિનાં પગલાંના સ્પર્શથી રાતરાણીને ઝાકળમાં નહાતી જુએ છે, પરંતુ વાંસળીના સૂરની કૃષ્ણને મેળવવાની ઉત્કંઠા સંતોષાતી નથી. કૃષ્ણના મુગટનું મોરપિચ્છ ઊડતું આવે તો તેના સુંવાળા રંગ સાચવવાની તેને ઇચ્છા થાય છે. અંતે, સૂરના મનમાં એક આશાનું કિરણ જાગે છે. સૂરને પોતાની મોરલીના આભમાં કૃષ્ણના નામનો ચંદ્ર ઊગતો દેખાય છે અને તે ચંદ્રનાં કિરણોનું તેજ યમુનાના જળમાં ફેલાય છે. હવે તેને પાતાળમાં હરિવર (કૃષ્ણ) દેખાય છે. અહીં સૂરની શોધ પૂરી થાય છે અને તેને કૃષ્ણનાં દર્શન થાય છે.
In simple words: The central theme of "Madhav ne Ditho Chhe Kyay?" is the flute's intense longing for Krishna after being separated. The flute asks every living and non-living thing connected to Krishna if they've seen him, driven by a strong belief it will find him. It first questions the sacred dust and then the quiet Yamuna, observing Radha's sadness, but finds no answers. The evening breeze makes it anxious, and it sees the night queen bathing in dew from the night's touch, yet its desire for Krishna remains unfulfilled. It wishes to protect the soft colors of Krishna's peacock feather if it flies by. Finally, a ray of hope emerges as the moon, named after Krishna, appears in the flute's sky, its light spreading over the Yamuna's waters. Krishna, Harihar, is then seen in the underworld, bringing the flute's search to an end and fulfilling its yearning.

Exam Tip: When explaining the central idea of a poem, connect the main character's journey with their emotions and interactions with nature, highlighting the symbolism involved.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ – ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. રાતરાણી ઝાકળથી કઈ રીતે નહાય છે?
Answer: રાતરાણી એક સુંદર અને સુગંધિત ફૂલ છે જે રાત્રિ દરમિયાન ખીલે છે. રાત્રિના ગાઢ વાતાવરણમાં, ઠંડી વધે છે. કવિ વર્ણવે છે કે રાતરાણી જાણે ઝાકળના ભીના પગલાંથી સ્નાન કરે છે, કારણ કે પાછલી રાતે તે પસાર થઈ હોય તેમ લાગે છે.
In simple words: The night queen, a fragrant flower, bathes in dew as the cool night deepens. The poet imagines it's like the damp footsteps of the fading night touching her, making her appear bathed.

Exam Tip: For descriptive questions, use vivid language from the poem to explain how an action happens, emphasizing sensory details like fragrance, coolness, and imagery.

Question 2. વાંસળીના સૂર કોને કોને શું પ્રશ્ન પૂછે છે? શા માટે?
Answer: વાંસળીના સૂર રસ્તાની ધૂળને પૂછે છે કે તેણે ક્યાંય તેના માધવને જોયો છે કે નહીં. પછી તે યમુનાના જળને પૂછે છે, "તમે શા માટે મૂંગા છો?" અને રાધાની આંખ શા માટે ઉદાસ છે? સૂર આ પ્રશ્નો કૃષ્ણ સાથે સંબંધિત બધાને પૂછે છે કારણ કે વાંસળીનો સૂર કૃષ્ણથી અલગ પડી ગયો છે અને તેને કૃષ્ણના વિરહની પીડા થાય છે.
In simple words: The flute's tune asks the road's dust if it has seen Madhav. It then asks the Yamuna's waters why they are silent and why Radha's eyes are sad. The tune asks these questions because it is separated from Krishna and deeply misses him.

Exam Tip: When asked about who is asked what and why, ensure you clearly state each query and connect the underlying reason for asking to the main character's core emotion or situation.

Question 3. વાંસળીનો સૂર કદંબ તેમજ ધૂળ પાસે શા માટે જાય છે?
Answer: વાંસળીનો સૂર વાંસળીથી અને કૃષ્ણથી અલગ પડી ગયો છે. તેથી, તે કદંબવૃક્ષ પાસે જાય છે, જેના પર કૃષ્ણ બેસીને વાંસળી વગાડતા હતા, અને તેને કૃષ્ણ વિશે પૂછે છે. તે જ રીતે, તે વૃંદાવનના રસ્તાની ધૂળને પણ પૂછે છે કે તેણે કૃષ્ણને ક્યાંય જતા જોયા છે કે નહીં.
In simple words: The flute's tune, separated from Krishna, goes to the Kadamba tree where Krishna used to play his flute, asking about him. Similarly, it asks the dust on Vrindavan's roads if it has seen Krishna passing by.

Exam Tip: Link the places visited by the character to their past associations with the object of their search, demonstrating a deep understanding of the context.

4. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. સૂરને યમુનાનાં વહેણ કેવાં લાગે છે?
Answer: સૂરને યમુનાનાં વહેણ મૂંગાં લાગે છે.
In simple words: The tune perceives the Yamuna's currents as silent.

Exam Tip: For simple descriptive questions, provide a direct and concise answer using the exact descriptive word from the text.

Question 2. રાધાની આંખમાં શું જોવા મળે છે?
Answer: રાધાની આંખમાં ઉદાસી જોવા મળે છે.
In simple words: Sadness is seen in Radha's eyes.

Exam Tip: State the precise emotion or observation mentioned in the text without adding extra details.

Question 3. કવિની દૃષ્ટિએ કોણ વ્યાકુળ કરે છે?
Answer: કવિની દૃષ્ટિએ ઠંડી લહેરખી વ્યાકુળ કરે છે.
In simple words: From the poet's perspective, the cool breeze causes distress.

Exam Tip: Identify the specific element that evokes the stated feeling, ensuring your answer is aligned with the poet's viewpoint.

Question 4. વિભાવરી (રાત્રી) કેવી લાગે છે?
Answer: વિભાવરી (રાત્રી) સૂની લાગે છે.
In simple words: The night (Vibhavari) appears deserted.

Exam Tip: Provide the direct descriptive term used in the text to characterize the night.

Question 5. વિભાવરીનાં પગલાંમાં શું અનુભવાય છે?
Answer: વિભાવરીનાં પગલાંમાં લાગણી અનુભવાય છે.
In simple words: Emotion is felt in the footsteps of the night.

Exam Tip: Focus on the specific feeling or quality attributed to the action mentioned in the question.

Question 6. રાતરાણી શેનાથી ન્હાય છે?
Answer: રાતરાણી ઝાકળથી ન્હાય છે.
In simple words: The queen of the night bathes in dew.

Exam Tip: Answer with the specific substance used for bathing as mentioned in the poem.

Question 7. કવિ કોના સુંવાળા રંગ સાચવવાનું કહે છે?
Answer: કવિ મોરપિચ્છના સુંવાળા રંગ સાચવવાનું કહે છે.
In simple words: The poet asks to preserve the soft colors of the peacock feather.

Exam Tip: Clearly state the object whose soft colors the poet wishes to protect, ensuring accuracy from the text.

Question 8. મોરલીના આભમાં કોણ ઊગે છે?
Answer: મોરલીના આભમાં શ્યામ(કૃષ્ણ)ના નામનો મયંક ઊગે છે.
In simple words: The moon, named after Shyama (Krishna), rises in the sky of the flute.

Exam Tip: When a symbolic element rises, identify what it symbolizes and where it appears, as indicated by the poem.

Question 9. શ્યામના નામનો મયંક ક્યાં ઊગે છે?
Answer: શ્યામના નામનો મયંક મોરલીના આભમાં ઊગે છે.
In simple words: The moon, named after Shyama, rises in the sky of the flute.

Exam Tip: Identify the specific location where the symbolic object appears, ensuring precision from the text.

Question 10. જળમાં કોનું તેજ રેલાય છે?
Answer: જળમાં ચંદ્રનાં કિરણોનું તેજ રેલાય છે.
In simple words: The brightness of moonlight spreads across the water.

Exam Tip: Specify the exact source of the light or glow that is described as spreading over the water.

Question 11. શ્યામ(કૃષ્ણ)ના નામના ચંદ્રનાં કિરણોનું તેજ ક્યાં રેલાય છે?
Answer: શ્યામ(કૃષ્ણ)ના નામના ચંદ્રનાં કિરણોનું તેજ જળમાં રેલાય છે.
In simple words: The rays of the moon, named after Shyama (Krishna), spread over the water.

Exam Tip: Clearly state the source of the light and the specific location where it spreads, as described in the poem.

Question 12. "માધવને દીઠો છે ક્યાંય?” એ કોના તીવ્ર વિરહનું ગીત છે?
Answer: 'માધવને દીઠો છે ક્યાંય' એ કૃષ્ણના તીવ્ર વિરહનું ગીત છે.
In simple words: "Madhav ne Ditho Chhe Kyay?" is a song about the intense yearning for Krishna's absence.

Exam Tip: For questions about the theme of a song, identify the central emotion and the character or event it revolves around.

5. પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (V) ની નિશાની કરો:

Question 1. 'માધવને દીઠો છે ક્યાંય?” કૃતિના કવિનું નામ દર્શાવો.
(a) માધવ રામાનુ
(b) ચંદ્રકાન્ત શેઠ
(c) હરીન્દ્ર દવે
(d) દયારામ
Answer: (c) હરીન્દ્ર દવે
In simple words: The poem "Madhav ne Ditho Chhe Kyay?" was written by Harindra Dave, who is the author of this work.

Exam Tip: Always remember the author's name for important literary works. This is a basic factual question.

Question 2. 'માધવને દીઠો છે ક્યાંય?' કૃતિનું સાહિત્યસ્વરૂપ દર્શાવો.
(a) પદ
(b) ગીત
(c) ભજન
(d) રાસ
Answer: (b) ગીત
In simple words: The literary genre of "Madhav ne Ditho Chhe Kyay?" is classified as a 'ગીત' or a song.

Exam Tip: Know the specific literary form (e.g., poem, song, essay) of each chapter or work. This is a fundamental classification.

માધવને દીઠો છે ક્યાંય? વ્યાકરણ Vyakaran

માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખો:

આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને ઉત્તર લખો:

Question 1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધીને લખો:
(1) વિભાવરિ – (વિભાવરી, વિભાવરી, વિભાવરિ)
(2) મોરપીચ્છ – (મોરપિચ્છ, મોરપીંછ, મોરપિંછ)
(3) મૂંગુ – (મૂંગ, મૂંગુ, મુંગુ)
(4) ઊજાસ – (ઉજાસ, ઊજાષ, ઊંઝાશ).
(5) વિખુટું – (વિખૂટું, વિખુટું, વિખુટું)
(6) શ્યામ – (શ્યામ, ધ્યામ, શયામ)
Answer:
(1) વિભાવરી
(2) મોરપિચ્છ
(3) મૂંગુ
(4) ઉજાસ
(5) વિખૂટું
(6) શ્યામ
In simple words: From the given choices, select the correct spelling for each word as shown in the answer.

Exam Tip: Pay careful attention to Gujarati orthography, especially the use of long and short vowels ( હ્રસ્વ-દીર્ઘ ) and specific conjunct consonants ( જોડાક્ષર ).

Question 2. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ જોડી:
(1) વિ + આકુળ = (વ્યાકુળ, આકૂળ, વ્યાકૂળ)
(2) ઉ + આસ = (ઉજાસ, ઊદાસ, ઉદાસ)
Answer:
(1) વ્યાકુળ
(2) ઉદાસ
In simple words: Combine the given parts to form the correct compound word (sandhi) and pick the right one from the choices.

Exam Tip: Understand the rules of Sanskrit-derived sandhi (સંધિ) in Gujarati, focusing on vowel and consonant transformations when words are joined.

Question 3. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવો:
(1) હરિવર – (તપુરુષ, ઉપપદ, કર્મધારય)
(2) રાતરાણી – (દ્વિગુ, તજ, તપુરુષ)
(3) મોરપિચ્છ – (ઉપપદ, કર્મધારય, તપુરુષ)
Answer:
(1) કર્મધારય
(2) તત્પુરુષ
(3) તત્પુરુષ
In simple words: Identify the type of compound word (Samas) for each of the given terms.

Exam Tip: Learn the characteristics of different types of Samas (compound words) such as Karmadharaya, Tatpurush, Dvigu, and Bahuvrihi to correctly identify them.

Question 4. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખો: (પરપ્રત્યય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)
(1) લહેરખી
(2) વ્યાકુળ
(3) ઉજાસ
(4) વિભાવરી
Answer:
(1) પરપ્રત્યય
(2) પૂર્વપ્રત્યય
(3) એક પણ પ્રત્યય નહિ
(4) એક પણ પ્રત્યય નહિ
In simple words: For each given word, identify whether it has a prefix (પૂર્વપ્રત્યય), a suffix (પરપ્રત્યય), or no affix (એક પણ પ્રત્યય નહિ).

Exam Tip: Understand the definitions and examples of prefixes (પૂર્વપ્રત્યય) and suffixes (પરપ્રત્યય) in Gujarati to distinguish between them or recognize their absence.

Question 5. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખો:
(1) ન્હાવરી = (બહાદુર, ગભરાયેલી, ઉશ્કેરાયેલી)
(2) પરખાવું = (આપવું, સાચું કહેવું, ઓળખાવું)
(3) મયંક = (છોકરો, રાત્રિ, ચંદ્ર)
(4) વાંસળી = (પોલી, કાણી, મોરલી)
(5) મૂંગું = (અબોલ, બોલકણું, શાંત)
(6) વિભાવરી = (છોકરી, કન્યા, રાત્રી)
(7) ઝાકળ = (પાણી, વરસાદ, તુષાર)
(8) ઉદાસ = (સંપ્રદાય, ધર્મ, ગમગીન)
Answer:
(1) ગભરાયેલી
(2) ઓળખાવું
(3) ચંદ્ર
(4) મોરલી
(5) અબોલ
(6) રાત્રી
(7) તુષાર
(8) ગમગીન
In simple words: Write a synonym, which is a word with a similar meaning, for each of the provided terms.

Exam Tip: Build a strong vocabulary of Gujarati synonyms. Practice matching words with their equivalent meanings to enhance your readiness.

Question 6. નીચેની સંજ્ઞાઓનો પ્રકાર લખો:
(1) ઉદાસીનતા – (ભાવવાચક, દ્રવ્યવાચક, જાતિવાચક)
(2) રાધા – (વ્યક્તિવાચક, ભાવવાચક, સમૂહવાચક)
(3) કદંબ – (વ્યક્તિવાચક, ક્રિયાવાચક, જાતિવાચક)
(4) પગલું – (દ્રવ્યવાચક, જાતિવાચક, વ્યક્તિવાચક)
(5) વાંસળી – (જાતિવાચક, વ્યક્તિવાચક, ભાવવાચક)
(6) યમુના – (જાતિવાચક, વ્યક્તિવાચક, દ્રવ્યવાચક)
Answer:
(1) ભાવવાચક
(2) વ્યક્તિવાચક
(3) જાતિવાચક
(4) જાતિવાચક
(5) જાતિવાચક
(6) વ્યક્તિવાચક
In simple words: Identify the type of noun (Sanjna) for each word, such as abstract, common, or proper noun.

Exam Tip: Understand the categories of nouns in Gujarati (e.g., વ્યક્તિવાચક - proper, જાતિવાચક - common, ભાવવાચક - abstract, દ્રવ્યવાચક - material, સમૂહવાચક - collective) to correctly classify them.

Question 7. નીચેની પંક્તિઓના અલંકારનો પ્રકાર લખો:
(1) સરતી આ સાંજનો ઉજાસ. – (વર્ણાનુપ્રાસ, રૂપક, વ્યતિરેક)
(2) મારી તે મોરલીના આભમાં ઊગે છે એક, શ્યામના તે નામનો મયંક. – (ઉપમા, રૂપક, ઉન્મેલા)
(3) રાતરાણી ઝાકળથી ન્હાય. – (સજીવારોપણ, અનુપ્રાસ, ઉપમા)
(4) વાંસળીથી વિખૂટો થઈને આ સૂર એક ટૂંઢે કદંબની છાંય. – ઉપમા, ઉન્મેલા, સજીવારોપણ).
Answer:
(1) રૂપક
(2) ઉપમા
(3) સજીવારોપણ
(4) સજીવારોપણ
In simple words: Determine the figure of speech (Alankar) used in each of the given poetic lines.

Exam Tip: Familiarize yourself with common Gujarati figures of speech like Rupak (metaphor), Upama (simile), Sajiivaropan (personification), and Varnanuprasa (alliteration) to accurately identify them.

8. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો:

Question 8. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો:
(1) મોટાં પાંદડાંવાળું સુશોભિત ઝાડ, કે જેના ઉપર બેસી કૃષ્ણ વાંસળી વગાડતા – કદંબ
(2) એકલું જુદું પડી ગયેલું – વિખૂટું
(3) મોરનું પીંછું – મોરપિચ્છ
(4) સાત લોકમાનો છેલ્લો, પૃથ્વી નીચેનો લોક – પાતાળ
Answer:
(1) કદંબ
(2) વિખૂટું
(3) મોરપિચ્છ
(4) પાતાળ
In simple words: For each phrase, provide a single word that captures its complete meaning.

Exam Tip: Practice identifying single words that accurately summarize a given phrase or description, improving your conciseness in expression.

Question 9. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:
(1) સુંવાળું
(2) ઉજાસ
(3) છાંય
(4) મૂંગું
(5) તેજ
(6) સાંજ
(7) એક
(8) આભ
Answer:
(1) સુંવાળું X ખરબચડું
(2) ઉજાસ X અંધકાર
(3) છાંય X તડકી
(4) મૂંગું X વાચાળ
(5) તેજ X નિસ્તેજ
(6) સાંજ X સવાર
(7) એક X અનેક
(8) આભ X ધરતી
In simple words: Provide the antonym, which is a word with the opposite meaning, for each of the given terms.

Exam Tip: Systematically learn pairs of opposite words. Understanding the core meaning of each word helps in finding its accurate antonym.

Question 10. નીચેના શબ્દોના અર્થ જણાવો:
(1) વહેણ – વેણ
(2) સાજ – સાંજ.
(3) સૂર – સૂર
(4) પગલું – ડગલું
Answer:
(1) વ્હેણ – પ્રવાહ
વેણ – વચન
(2) સાજ – શણગાર
સાંજ – સંધ્યાકાળ
(3) સૂર – અવાજ
સુર – દેવ
(4) પગલું – પગની છાપ
ડગલું – બે ડગનું અંતર
In simple words: Give the meaning or definition for each of the provided words.

Exam Tip: Pay attention to words that have multiple meanings or homophones, and provide all relevant definitions based on common usage.

Question 11. નીચેના તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ આપો?
(1) મારગ
(2) વ્હેણ
(3) દીઠો
(4) si
(5) ઢૂંઢ
(6) ન્હાય
Answer:
(1) માર્ગ
(2) વહેણ
(3) જોયો
(4) કેમ
(5) શોધે
(6) નહાય, સ્નાન કરે
In simple words: Convert each colloquial or regional Gujarati word into its standard or formal equivalent.

Exam Tip: Practice identifying regional variations ( તળપદા શબ્દો ) and knowing their standard literary forms ( શિષ્ટ રૂપ ) is crucial for language proficiency.

Question 12. નીચેની પંક્તિઓમાંથી વિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખો:
(1) ... આ સૂર એક ટૂંઢે કંદબની છાંય.
(2) યમુનાનાં વહેણ તમે મૂંગા છો કેમ?
(3) સાચવશું સુંવાળા રંગ;
Answer:
(1) એક – સંખ્યાવાચક
(2) યમુનાનાં – સંબંધવાચક
(3) સુંવાળા – ગુણવાચક
In simple words: Identify the adjective ( વિશેષણ) in each sentence and state its specific type.

Exam Tip: Understand the different types of adjectives ( गुणवाचक - qualitative, સંખ્યાવાચક - numerical, સંબંધવાચક - relational) to correctly classify them in given sentences.

Question 13. નીચેની પંક્તિઓમાંથી ક્રિયાવિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખો:
(1) મારી તે મોરલીના આભમાં ઊગે છે એક, શ્યામના તે નામનો મયંક.
(2) મારગની ધૂળને ઢંઢોળી પૂછે.
(3) જળમાં તે તેજ એનું એવું રેલાય હવે, પાતાળે હરિવર પરખાય.
Answer:
(1) આભ – સ્થાનવાચક
(2) ઢંઢોળી – રીતિવાચક
(3) હવે – સમયવાચક
In simple words: Locate the adverb ( ક્રિયાવિશેષણ) in each sentence and classify its type.

Exam Tip: Distinguish between different types of adverbs ( સ્થાનવાચક - place, રીતિવાચક - manner, સમયવાચક - time) by analyzing how they modify the verb in a sentence.

Question 14. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડો:
(1) વિભાવરી
(2) મોરપિચ્છ
Answer:
(1) વિભાવરી – \( વ્ + ઈ + ભ્ + આ + વ્ + અ + ર્ + ઈ \)
(2) મોરપિચ્છ – \( મ્ + ઓ + ર્ + અ + પ્ + ઈ + ચ્ + છ્ + અ \)
In simple words: Break down each given word into its individual phonetic components or sound units.

Exam Tip: Practice phonetic segmentation by breaking words into their constituent consonants ( વ્યંજન ) and vowels ( સ્વર ), paying attention to conjunct consonants and vowel markers.

માધવને દીઠો છે ક્યાંય? Summary in Gujarati

માધવને દીઠો છે ક્યાંય? કાવ્ય - પરિચય

હરીન્દ્ર દવે [જન્મ: 19-09-1930; મૃત્યુ: 29-03-1995]

“માધવને દીઠો છે ક્યાંય?” ગીતની શરૂઆત એક પ્રશ્નથી થાય છે. આ પ્રશ્ન પૂછનાર ગોપી નથી, પરંતુ વાંસળી છે. કવિએ વાંસળીને જાણે ગોપીના રૂપમાં કલ્પી છે અને વાંસળીના વિરહને વાચા આપી છે. કૃષ્ણ સાથે અતૂટપણે જોડાયેલી આ વાંસળી કૃષ્ણથી અલગ પડી ગઈ છે અને કૃષ્ણની શોધમાં તેના સૂર રસ્તાની ધૂળને, યમુનાના વહેણ વગેરેને પૂછે છે. આ ગીતમાં રાધાની આંખની ઉદાસી, ચાંદની સાથે રાતરાણી, મોરપિચ્છના સુંવાળા રંગ, આકાશ સાથે ચંદ્રનું સાયુજ્ય વાંસળીના વિરહને વધુ તીવ્ર બનાવે છે. છેવટે યમુનાના જળના આભાસમાં સૂરને કૃષ્ણની અનુભૂતિ થાય છે. કવિએ સૂરના આ વિરહને લયબદ્ધ કાવ્યપંક્તિઓ દ્વારા વ્યક્ત કર્યો છે.

કાવ્યની સમજૂતી

શ્રીકૃષ્ણની વાંસળીથી અલગ પડી ગયેલો એક સૂર કદંબની છાયામાં કૃષ્ણને શોધે છે. તે રસ્તાની ધૂળને હલાવીને પૂછે છે કે તેણે મારા માધવને ક્યાંય જોયો છે? (સૂર) યમુના નદીના વહેણને પૂછે છે કે તમે શા માટે મૂંગા થઈ ગયા છો? (બોલતા કેમ નથી?) અને રાધાની આંખ ઉદાસ શા માટે છે? વહી જતી (પવનની) લહેરખી (સૂરને) વ્યાકુળ કરે છે. અહીં સાંજનો ઉજાસ ફેલાય છે. ગભરાયેલી રાત્રિના પગલાંના સ્પર્શથી રાતરાણી ઝાકળમાં નહાય છે.

મારા માધવને ક્યાંય જોયો છે?

અહીં જો મોરપિચ્છ ઊડતું આવે તો અમે તેના સુંવાળા રંગને સાચવીશું. મારી મોરલી (વાંસળી)ના આભમાં શ્યામ (કૃષ્ણ)ના નામનો એક ચંદ્ર ઊગે છે. (યમુનાના) જળમાં તેનું તેજ એવું ફેલાય છે કે હવે હરિવર (કૃષ્ણ) પાતાળમાં છુપાયેલા હોય તેવું લાગે છે.

મારા માધવને ક્યાંય જોયો છે?

માધવને દીઠો છે ક્યાંય? શબ્દાર્થ

• વિખૂટો - અલગ પડી ગયેલો.
• સૂર - સ્વર.
• ઢૂંઢવું - શોધવું.
• કદંબ - એક વૃક્ષ (જેના પર બેસી કૃષ્ણ વાંસળી વગાડતા હતા.).
• છાંય - છાયા.
• ઢંઢોળવું - ખૂબ હલાવવું.
• માધવ - કૃષ્ણ.
• યમુના - એક નદી.
• મૂંગું - અબોલ, મૂક.
• રાધા - કૃષ્ણની પરમ ભક્ત, સખી.
• ઉદાસ - ગમગીન.
• વ્યાકુળ - બાવરું.
• ઉજાસ - અજવાળું.
• બહાવરી - ગભરાયેલી.
• વિભાવરી - રાત્રિ.
• રાતરાણી - રાત્રે જ સુગંધ આપતાં ફૂલ.
• ઝાકળ - ઓસ, તુષાર.
• આભ - આકાશ.
• શ્યામ - કાળું, (અહીં) કૃષ્ણ.
• તેજ - પ્રકાશ.
• રેલાવું - પથરાવું, વહેવું.
• પાતાળ - પુરાણ અનુસાર પૃથ્વીની નીચે આવેલા સાત લોકમાંનો છેલ્લો લોક.
• હરિવર - કૃષ્ણ.
• પરખાવું - ઓળખાવું.