GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 3 પ્રયાણ

1. નીચેના પ્રશ્નો સાથે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો.

Question 1. ટિકિટ માટે ભદ્રંભદ્ર કયો શબ્દ પ્રયોજે છે ?
(a) મૂલ્યપત્રિકા
(b) પત્રિકા
(c) કંકોતરી
(d) નિમંત્રણ કાર્ડ
Answer: (a) મૂલ્યપત્રિકા
In simple words: ભદ્રંભદ્ર ટિકિટ માટે 'મૂલ્યપત્રિકા' શબ્દ વાપરે છે, જે તેનો સંસ્કૃત શબ્દ છે.

Exam Tip: Remember specific vocabulary used by characters, especially when they use unusual or formal terms for common objects.

Question 2. ‘શું બકેચ ? આય તો તીકીટ ઑફિસ છે.' – વાક્ય કોણ બોલે છે ?
(a) સોરાબજી
(b) ભદ્રંભદ્ર
(c) હિંદુ મુસાફર
(d) અંબારામ
Answer: (a) સોરાબજી
In simple words: ટિકિટ માસ્તર સોરાબજી આ શબ્દો કહે છે, કારણ કે ભદ્રંભદ્ર ટિકિટ માટે અઘરા સંસ્કૃત શબ્દોનો ઉપયોગ કરે છે, જે તેમને સમજાતા નથી.

Exam Tip: Identify key dialogues and the characters who speak them to demonstrate understanding of character interactions.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ કયા કાર્ય માટે પ્રયાણ કરી રહ્યા હતા ?
Answer: ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ પોતાના વેદધર્મનું રક્ષણ કરવા, આર્યધર્મનો વિજય કરવા અને સનાતન ધર્મનો પ્રચાર કરવા માટે મુંબઈ જઈ રહ્યા હતા.
In simple words: તેઓ વેદધર્મ અને સનાતન ધર્મનો પ્રચાર કરવા મુંબઈ જઈ રહ્યા હતા.

Exam Tip: When asked about a character's purpose, clearly state their main goal or mission.

Question 2. ટિકિટ, સ્ટેશન અને મુંબઈ માટે પાઠમાં ભદ્રંભદ્ર કયા શબ્દો પ્રયોજ્યા છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્રએ ટિકિટ માટે 'મૂલ્યપત્રિકા', સ્ટેશન માટે 'અગ્નિરથ વિરામસ્થલ' અને મુંબઈ માટે 'શ્રી મોહમયી - નગરી' જેવા શબ્દો વાપર્યા છે.
In simple words: તેમણે ટિકિટને 'મૂલ્યપત્રિકા', સ્ટેશનને 'અગ્નિરથ વિરામસ્થલ' અને મુંબઈને 'શ્રી મોહમયી - નગરી' કહ્યા.

Exam Tip: List the specific terms used by the character for each item mentioned in the question to ensure a complete answer.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

Question 1. ભદ્રંભદ્રનું વર્તન ક્યારે ક્યારે હાસ્ય જન્માવે છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્રનું વર્તન ઘણા પ્રસંગોએ આપણને હસાવે છે. થોડા પ્રસંગો આ પ્રમાણે છે:
1. ભદ્રંભદ્ર ઘરથી નીકળતી વખતે ખૂબ આનંદમાં હોય છે. તેમની અપાર ખુશીની વાત આપણને હસવું અપાવે છે.
2. શિયાળવાને વરુ માનીને ભદ્રંભદ્ર દોડવામાં અંબારામથી આગળ નીકળી ગયેલા હતા, આ વાત પર પણ આપણને હસવું આવે છે.
3. મુંબઈની ટિકિટ લેવા માટે ટિકિટબારીમાં ખભા સુધી માથું નાખીને પારસી પાસેથી ટિકિટ માગે છે, ત્યારે આપણને હસવું આવે છે.
4. મુંબઈ અને ટિકિટ વિશેના તેમના સંસ્કૃત-પ્રચુર શબ્દો સાંભળીને આપણને હસવું ઉત્પન્ન થાય છે.
5. પવનના સ્પર્શથી સ્નાન કરવું; પાણી પીવા માટે ચોકો કરવો – આવા પ્રસંગો પણ આપણને સારું એવું હાસ્ય આપે છે.
In simple words: ભદ્રંભદ્ર જ્યારે ઘરથી નીકળતી વખતે બહુ ખુશ હોય છે, શિયાળને વરુ સમજીને દોડે છે, ટિકિટ લેવા જાય છે અને સંસ્કૃત શબ્દોનો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે તેનું વર્તન હસાવે છે.

Exam Tip: For questions asking for multiple instances, present them as a numbered list for clarity and ensure each point describes a distinct humorous situation.

Question 2. અંબારામ ભદ્રંભદ્રના વેગ માટે કઈ ઘટના યાદ કરાવે છે ?
Answer: અંબારામ ભદ્રંભદ્રના વેગ માટે એક મજેદાર ઘટનાનું વર્ણન કરે છે. અંબારામ કહે છે, “મહારાજ, તે દિવસે જમાલપુર દરવાજા બહાર એક શિયાળને વરુ સમજીને આપણે પાછા ફર્યા હતા, તે દિવસે તો તમે મારાથી ઘણા આગળ નીકળી ગયા હતા, તેવો વેગ કહો છો?” જવાબમાં ભદ્રંભદ્ર ગંભીરતાથી કહે છે, “કંઈક તે, પણ તેથી સરસ.”
In simple words: અંબારામ ભદ્રંભદ્રને યાદ કરાવે છે કે એકવાર શિયાળને વરુ સમજીને તેઓ એટલી ઝડપથી દોડ્યા હતા કે ભદ્રંભદ્ર તેનાથી પણ આગળ નીકળી ગયા હતા.

Exam Tip: When a question asks about a specific incident, narrate it clearly, including the context and the key dialogue exchanged between the characters.

4. નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તાર ઉત્તર લખો.

Question 1. ‘પ્રયાણ' નવલકથાખંડમાં નિષ્પન્ન થતી રમૂજનાં ચિત્રો વર્ણવો.
Answer: 'પ્રયાણ' નવલકથાખંડમાં ઉત્પન્ન થતા રમૂજના ઘણા સુંદર પ્રસંગો આપેલા છે. થોડા નમૂનાઓ નીચે પ્રમાણે છે:
1. ભદ્રંભદ્રનું મુંબઈ જવું અને આગગાડીમાં બેસવું. તેમનો એકનિષ્ઠ ઉત્સાહ આપણને પ્રેરિત કરે છે.
2. જમાલપુર દરવાજે શિયાળને વરુ માનીને અંબારામ કરતાં દોડવામાં ભદ્રંભદ્રનું આગળ નીકળી જવું – આ પ્રસંગ હાસ્ય ઉત્પન્ન કરે છે.
3. ટિકિટ લેવા માટે ખભા સુધી માથું અંદર નાખીને સંસ્કૃતપ્રચુર ભાષામાં મુંબઈની બે ટિકિટ માગવાનો પ્રસંગ હાસ્યપ્રેરક છે.
4. પારસી સોરાબજી અને ભદ્રંભદ્ર વચ્ચેની વાતચીતથી હાસ્ય ઉત્પન્ન થાય છે.
5. યવનનો સ્પર્શ, સ્નાન, ચોકો કરીને પાણી પીવું અને બે આદમીના નામ તેમજ આયુષ્ય વધારવાની વાતથી હાસ્ય ઉત્પન્ન થાય છે.
આમ, ‘પ્રયાણ’ નવલકથાખંડમાં ઉપરના બનાવોથી ઉત્પન્ન થતી રમૂજના સુંદર પ્રસંગો મળે છે.
In simple words: આ નવલકથાખંડમાં ભદ્રંભદ્રનું મુંબઈ જવાનું, શિયાળને વરુ માનવું, ટિકિટ લેતી વખતે સંસ્કૃતનો ઉપયોગ કરવો, સોરાબજી સાથેની વાતચીત અને પવિત્રતા જાળવવાના પ્રયાસો – આ બધી બાબતો રમૂજ ઉત્પન્ન કરે છે.

Exam Tip: For detailed answers describing humorous elements, provide specific examples from the text and explain why each situation is funny, linking back to the character's traits.

સ્વાધ્યાય

નીચેના પ્રશ્નો સાથે આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ એક સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો.

Question 1. ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ ક્યાં જવા નીકળે છે ?
(A) મૂલ્યપત્રિકા
(B) જમશેદપુર
(C) મુંબઈ
(D) અમદાવાદ
Answer: (C) મુંબઈ
In simple words: ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ મુંબઈ જવા માટે નીકળ્યા હતા.

Exam Tip: Pay attention to the destination or purpose of characters' journeys as it often sets the stage for the story.

Question 2. ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ જમીને ક્યાં જાય છે ?
(A) કાંકરિયા
(B) બગીચામાં
(C) ક્રિકેટ રમવા
(D) સ્ટેશને
Answer: (D) સ્ટેશને
In simple words: ભોજન કર્યા પછી, ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ ટ્રેન પકડવા માટે સ્ટેશન પર ગયા.

Exam Tip: Note the sequence of events and the immediate actions characters take after completing a task.

Question 3. ભદ્રંભદ્ર કપાળે શેનો લેપ કરેલ છે ?
(A) હળદરનો
(B) ચંદનનો
(C) કંકુનો
(D) ભસ્મનો
Answer: (C) કંકુનો
In simple words: ભદ્રંભદ્રે પોતાના કપાળ પર કંકુનો લેપ લગાવેલો હતો.

Exam Tip: Details about characters' appearances or rituals often highlight their personality or cultural background.

Question 4. રાવણનો પરાજય કોણે કર્યો હતો ?
(A) હનુમાનજીએ
(B) શ્રીરામે
(C) લમણે
(D) જાંબુવાને
Answer: (B) શ્રીરામે
In simple words: ભગવાન શ્રીરામે રાવણનો પરાજય કર્યો હતો.

Exam Tip: Be aware of general knowledge references that may appear in the context of the story.

Question 5. કંસનો વધ કોણે કર્યો હતો ?
(A) શ્રીકૃષ્ણ
(B) બલરામે
(C) વસુદેવે
(D) નંદબાબાએ
Answer: (A) શ્રીકૃષ્ણ
In simple words: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કંસનો વધ કર્યો હતો.

Exam Tip: Similar to historical or mythological references, ensure accuracy in identifying key figures in such events.

Question 6. ભીમસેને કોને માર્યો હતો ?
(A) ધૃતરાષ્ટ્રને
(B) વિદૂરને
(C) કીચ કને
(D) અભિમન્યુને
Answer: (C) કીચ કને
In simple words: ભીમસેને કીચકનો વધ કર્યો હતો.

Exam Tip: Keep track of mythological figures and their famous deeds mentioned in the text or context.

Question 7. ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ શેમાં મુસાફરી કરવાના છે ?
(A) આગગાડીમાં
(B) ધોડાગાડીમાં
(C) બસમાં
(D) બળદગાડામાં
Answer: (A) આગગાડીમાં
In simple words: તેઓ આગગાડીમાં (ટ્રેનમાં) મુસાફરી કરવાના હતા.

Exam Tip: Identify the mode of transport, as it can be a significant detail in the narrative.

Question 8. અમદાવાદના કયા દરવાજાની વાત અહીં આવે છે ?
(A) દરિયાપુરના
(B) કાલુપુરના
(C) જમાલપુરના
(D) સારંગપુરના
Answer: (C) જમાલપુરના
In simple words: અહીં અમદાવાદના જમાલપુર દરવાજાની વાત કરવામાં આવી છે.

Exam Tip: Specific place names often anchor the story in a real-world setting or provide context for character actions.

Question 9. ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ શિયાળવાને શું ધારે છે ?
(A) વાધે.
(B) હરણ
(C) ચિત્તો
(D) વરુ
Answer: (D) વરુ
In simple words: ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ શિયાળને વરુ માની બેસે છે.

Exam Tip: Understand instances of mistaken identity as they often lead to humorous situations or plot developments.

Question 10. ટિકિટ કઢાવવા કોણ જાય છે ?
(A) અંબારામ
(B) ભદ્રંભદ્ર
(C) પ્રવાસી
(D) હમાલ
Answer: (B) ભદ્રંભદ્ર
In simple words: ટિકિટ લેવા ભદ્રંભદ્ર પોતે જાય છે.

Exam Tip: Note who takes the initiative for specific tasks, as it reveals their role or personality.

Question 11. ભદ્રંભદ્ર કયા શહેરની બે મૂલ્યપત્રિકા માગે છે ?
(A) શ્રી મોહમયીની
(B) શ્રી કલકત્તાની
(C) શ્રી જાલંધરની
(D) શ્રી સુરતની
Answer: (A) શ્રી મોહમયીની
In simple words: ભદ્રંભદ્ર મુંબઈ શહેરની બે ટિકિટ માંગે છે, જેને તે 'શ્રી મોહમયી' તરીકે સંબોધે છે.

Exam Tip: Connect the character's unique vocabulary with the actual places or objects they refer to.

Question 12. ટિકિટ માસ્તર કેવા હતા ?
(A) પંજાબી
(B) ગુજરાતી
(C) અંગ્રેજ
(D) પારસી
Answer: (D) પારસી
In simple words: ટિકિટ માસ્તર એક પારસી વ્યક્તિ હતા.

Exam Tip: Identifying the ethnicity or background of minor characters can provide context to interactions.

Question 13. ટિકિટ ઓફિસમાં બીજું કોણ હતું ?
(A) એ કે હિંદુ
(B) એક મરાઠી
(C) એક બંગાળી
(D) એક મુસ્લિમ
Answer: (A) એ કે હિંદુ
In simple words: ટિકિટ ઓફિસમાં પારસી ટિકિટ માસ્તર સિવાય એક હિંદુ પણ હાજર હતો.

Exam Tip: Note the presence of other characters in a scene, as they may play a supportive or reactive role.

Question 14. પારસી ટિકિટ માસ્તરનું શું નામ હતું ?
(A) બાર
(B) તૈયબજી
(C) સોરાબજી
(D) રૂસ્તમજી
Answer: (C) સોરાબજી
In simple words: પારસી ટિકિટ માસ્તરનું નામ સોરાબજી હતું.

Exam Tip: Remember the names of key characters who are involved in important dialogues or plot points.

Question 15. એક હિંદુએ સોરાબજીને ક્યાંની બે ટિકિટ આપવાનું કહ્યું ?
(A) વિલેપાર્લેન
(B) ગ્રાંટ રોડની
(C) આગ્રા રોડની
(D) ભાયખલ્લાની
Answer: (B) ગ્રાંટ રોડની
In simple words: તે હિંદુ વ્યક્તિએ સોરાબજીને ગ્રાંટ રોડની બે ટિકિટ આપવાનું કહ્યું.

Exam Tip: Pay attention to specific details like the names of places or items requested by characters.

Question 16. ભદ્રંભદ્ર પારસી ટિકિટ માસ્તરને ગુસ્સામાં કયા નામે સંબોધે છે ?
(A) દુષ્ટ પવન
(B) દુષ્ટ રાક્ષસ
(C) દુષ્ટ કપટી
(D) દુષ્ટ પાગલ
Answer: (A) દુષ્ટ પવન
In simple words: ભદ્રંભદ્ર ગુસ્સામાં પારસી ટિકિટ માસ્તરને 'દુષ્ટ યવન' તરીકે સંબોધે છે.

Exam Tip: Note the strong language or specific epithets characters use during conflicts, as they reveal their emotional state and prejudices.

Question 17. ટિકિટ ઑફિસમાંથી માં બહાર કાઢીને ભદ્રંભદ્ર કોને પંપાળે છે ?
(A) હાથને
(B) ભુલને
(C) નાડને
(D) આંખને
Answer: (C) નાડને
In simple words: ટિકિટ ઓફિસમાંથી બહાર નીકળીને ભદ્રંભદ્ર પોતાની નાડ (નાડી) પંપાળે છે.

Exam Tip: Observe small, expressive actions of characters, as they often convey their feelings or physical state.

Question 18. ભદ્રંભદ્રને શા માટે સ્નાન કરવું પડે છે ?
(A) દુર્ણ પવનનો સ્પર્શ થયો
(B) ટિકિટ જ ન મળી
(C) આગગાડી જતી રહી
(D) અંબારામને તાવ આવ્યો
Answer: (A) દુર્ણ પવનનો સ્પર્શ થયો
In simple words: ભદ્રંભદ્રને સ્નાન કરવું પડ્યું કારણ કે તેમને લાગ્યું કે દુષ્ટ યવનનો સ્પર્શ થવાથી તેઓ અપવિત્ર થઈ ગયા છે.

Exam Tip: Identify the direct cause and effect in character actions, especially when they are driven by specific beliefs or rituals.

Question 19. ગાડી ઉપડવાને કેટલી વાર હતી ?
(A) દસ મિનિટની
(B) પંદર મિનિટની
(C) વીસ મિનિટની
(D) પાંચ મિનિટની
Answer: (B) પંદર મિનિટની
In simple words: ટ્રેન ઉપડવામાં પંદર મિનિટની વાર હતી.

Exam Tip: Note time-related details, as they can build suspense or set the pace of the narrative.

Question 20. ભદ્રંભદ્ર સ્ટેશન ઉપર ચોકો કરાવી શું પીવે છે ?
(A) છારી
(B) શરબત
(C) પાણી
(D) નારિયેળ પાણી
Answer: (C) પાણી
In simple words: ભદ્રંભદ્ર સ્ટેશન પર ચોકો કરાવીને (પવિત્ર જગ્યા બનાવીને) પાણી પીવે છે.

Exam Tip: Details about specific rituals or actions performed by characters highlight their beliefs and adherence to tradition.

Question 21. ગાડી ઉપડવાની તૈયારી થઈ તેવામાં કેટલા આદમી દોડતા આવ્યા ?
(A) પાંચ
(B) ચાર
(C) ત્રણ
(D) બે
Answer: (D) બે
In simple words: ટ્રેન ઉપડવાની તૈયારીમાં હતી ત્યારે બે માણસો દોડતા આવ્યા.

Exam Tip: Pay attention to the number of new characters introduced, as they might play significant roles in the unfolding events.

Question 22. ટ્રેઈનનું બારણું કોણે ઉધાડી આપ્યું ?
(A) ભદ્રંભદ્ર
(B) પોર્ટર
(C) ગાર્ડ
(D) સ્ટેશન માસ્તરે
Answer: (B) પોર્ટર
In simple words: ટ્રેનનું બારણું પોર્ટરે ખોલ્યું હતું.

Exam Tip: Identify the specific person or role responsible for a particular action in the narrative.

Question 23. બે આવેલા આદમીમાં એકનું નામ શું હતું ?
(A) કૃપાશંકર
(B) રામરાંકર
(C) રાધાકૃષ્ણ
(D) રમાશંકર
Answer: (B) રામરાંકર
In simple words: બે આવેલા માણસોમાંથી એકનું નામ રામશંકર હતું.

Exam Tip: Remember the names of new characters, especially if they are part of a pair or group.

Question 24. બે આવેલા આદમીમાં બીજા ભાઈનું શું નામ હતું ?
(A) શિવશંકર
(B) ગૌરીશંકર
(C) પાર્વતીશંકર
(D) લક્ષમીરાં કર
Answer: (A) શિવશંકર
In simple words: બીજા માણસનું નામ શિવશંકર હતું.

Exam Tip: It is important to know the names of all significant characters introduced in the story.

Question 25. રામર્શ કરના ઘરનું નામ શું હતું ?
(A) નમાલો
(B) નખોદી
(C) અજાણ્યો
(D) અભણ
Answer: (B) નખોદી
In simple words: રામશંકરના ઘરનું નામ નખોદી હતું.

Exam Tip: Unique or unusual names, especially those of houses or places, are often memorable details.

Question 26. શિવશંકરનું ઘરનું નામ શું હતું ?
(A) માટી ખોદી
(B) દરિયો ખોદી
(C) ઝાડ ખોદી
(D) ધોર ખોદી
Answer: (D) ધોર ખોદી
In simple words: શિવશંકરના ઘરનું નામ ધોર ખોદી હતું.

Exam Tip: Remember the unique names associated with characters, including their family homes, as they often add to the narrative's distinctiveness.

Question 27. છોકરાં ન જીવે તેથી કોણે આવા વિચિત્ર નામ પાડેલાં ?
(A) વલભાએ
(B) મા-બાપે
(C) પુરાણીજીએ
(D) ફંબાએ
Answer: (B) મા-બાપે
In simple words: બાળકો જીવતા ન હોવાથી તેમના માતા-પિતાએ આવા વિચિત્ર નામ રાખ્યા હતા.

Exam Tip: Understand the reasons behind unusual customs or choices made by characters in the story.

Question 28. પુરાણનું શું નામ હતું ?
(A) શંકર
(B) શંભુ
(C) શિવ
(D) મહાદેવ
Answer: (B) શંભુ
In simple words: પુરાણનું નામ શંભુ હતું.

Exam Tip: Remember specific names of individuals, especially when they are addressed by a title like 'પુરાણ'.

Question 29. શંભુ પુરાણીના ભાણેજનું શું નામ હતું ?
(A) વલભો
(B) કલ્પો
(C) મગનો
(D) રતનો
Answer: (A) વલભો
In simple words: શંભુ પુરાણીના ભાણેજનું નામ વલભો હતું.

Exam Tip: Pay attention to family relationships and the names of relatives mentioned in the narrative.

Question 30. કમરખ જેવડી દાબડીમાં શું ભરેલું હોય છે ?
(A) પ્રાણવાયુ
(B) અંગારવાયુ
(C) વરાળ
(D) ઓઝોન
Answer: (A) પ્રાણવાયુ
In simple words: કમરખ જેવી નાની દાબડીમાં પ્રાણવાયુ (ઓક્સિજન) ભરેલો હોય છે.

Exam Tip: Understand the details of objects mentioned, especially if they are part of a unique belief or practice.

Question 31. કોઠામાંથી પિત્ત નીકળે એટલે શું વધે ?
(A) વાત
(B) ડેઝ
(C) આયુષ્ય
(D) ઊંચાઈ
Answer: (C) આયુષ્ય
In simple words: કોઠામાંથી પિત્ત નીકળે એટલે આયુષ્ય વધે છે એવી માન્યતા હતી.

Exam Tip: Identify the perceived consequences of specific actions or occurrences, even if based on superstitious beliefs.

Question 32. ‘પ્રયાણ' નવલ કથાના લેખક કોણ છે ?
(A) નરસિંહરાવ
(B) નવલરામ
(C) રમણભાઈ
(D) રસિકભાઈ
Answer: (C) રમણભાઈ
In simple words: 'પ્રયાણ' નવલકથાના લેખક રમણભાઈ નીલકંઠ છે.

Exam Tip: Always remember the author of a literary work. It's a fundamental piece of information.

Question 33. “પ્રયાણ” ખંડનું સાહિત્યની કેવી કૃતિ કહીશું ?
(A) નિબંધ
(B) નવલકથાનું
(C) નવલિકા
(D) નાટયખંડ.
Answer: (B) નવલકથાનું
In simple words: 'પ્રયાણ' એ નવલકથાનો એક ભાગ (ખંડ) છે.

Exam Tip: Understand the literary genre or form of the given text.

નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

Question 1. ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ મુંબઈ જવા ક્યાં જાય છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્ર અને અંબારામ મુંબઈ જવા માટે ભોજન કર્યા પછી સ્ટેશન પર જાય છે.
In simple words: જમ્યા પછી તેઓ મુંબઈ જવા સ્ટેશન પર જાય છે.

Exam Tip: State the location clearly and mention any preceding actions if relevant.

Question 2. ભદ્રંભદ્ર કપાળે શું લગાવ્યું છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્રએ પોતાના કપાળ પર કંકુનો લેપ લગાવેલો છે.
In simple words: તેમણે કપાળ પર કંકુ લગાવ્યું હતું.

Exam Tip: Provide the specific item or substance mentioned in the question.

Question 3. શ્રીરામે કોનો પરાજય કરેલો ?
Answer: શ્રીરામે રાવણનો પરાજય કરેલો.
In simple words: શ્રીરામે રાવણને હરાવ્યો.

Exam Tip: For direct questions, state the answer clearly and concisely, identifying the key figures.

Question 4. કંસનો વધ કોણે કર્યો હતો ?
Answer: કંસનો વધ શ્રીકૃષ્ણે કર્યો હતો.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણે કંસને માર્યો.

Exam Tip: Ensure accuracy in identifying the historical or mythological figure responsible for the action.

Question 5. ભીમે કોનું મર્દન કર્યું હતું ?
Answer: ભીમે કીચકનું મર્દન કર્યું હતું.
In simple words: ભીમે કીચકને કચડી નાખ્યો.

Exam Tip: Identify the specific target of the action mentioned in the question.

Question 6. ભદ્રંભદ્ર આગગાડીમાં જતાં પોતાનો આનંદ કેવી રીતે વ્યક્ત કરે છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્ર આગગાડીમાં જવાનું હોવાથી ખૂબ ખુશ છે. તેઓ કહે છે: “મારી વૃત્તિ પણ આજે અકથ્ય છે. મારો ઉત્સાહ પણ આ જ અકથ્ય છે અને મારો ઉમંગ પણ આ જ અકથ્ય છે.”
In simple words: તેઓ કહે છે કે તેમની લાગણીઓ, ઉત્સાહ અને ખુશી અવર્ણનીય છે.

Exam Tip: When describing how a character expresses emotion, use their own words if possible, or summarize their sentiments accurately.

Question 7. અંબારામ ભદ્રંભદ્રના આ 'વેગ'ને કેવો કહીને મજાક કરે છે ?
Answer: અંબારામ ભદ્રંભદ્રના 'વેગ' (ઝડપ) વિશે મજાકમાં કહે છે: “મહારાજ, તે દિવસે જમાલપુર દરવાજા બહાર એક શિયાળને વરુ સમજીને આપણે પાછા ફર્યા હતા, તે દિવસે તો તમે મારાથી ઘણા આગળ નીકળી ગયા હતા. તેવો વેગ કહો છો?”
In simple words: અંબારામ જૂની ઘટના યાદ અપાવે છે જેમાં ભદ્રંભદ્ર શિયાળને વરુ સમજીને તેનાથી પણ ઝડપથી દોડ્યા હતા.

Exam Tip: Include the specific dialogue or anecdote used by the character to make their point or joke.

Question 8. મુંબઈની બંનેની ટિકિટ કઢાવવા કોણ જાય છે ?
Answer: મુંબઈની બંનેની ટિકિટ કઢાવવા ભદ્રંભદ્ર પોતે જાય છે.
In simple words: ભદ્રંભદ્ર પોતે બંને ટિકિટ લેવા જાય છે.

Exam Tip: Clearly state the subject of the action mentioned in the question.

Question 9. મુંબઈની ટિકિટ કઢાવવા ભદ્રંભદ્ર શું કરે છે ?
Answer: મુંબઈની ટિકિટ કઢાવવા ભદ્રંભદ્ર ટિકિટબારીમાં ખભા સુધી માથું નાખીને કહે છે: “શ્રી મોહમયીની બે મૂલ્યપત્રિકા આપો.”
In simple words: ટિકિટ લેવા માટે, ભદ્રંભદ્ર ટિકિટબારીમાં માથું નાખીને મુંબઈની બે ટિકિટ માંગે છે, જેને તે 'મૂલ્યપત્રિકા' કહે છે.

Exam Tip: Describe the character's actions and specific dialogue when performing a task, especially if it's distinctive.

Question 10. ટિકિટ આપનાર કોણ હતો ?
Answer: ટિકિટ આપનાર માસ્તર પારસી હતો.
In simple words: ટિકિટ માસ્તર એક પારસી વ્યક્તિ હતો.

Exam Tip: Provide the identity or background of the person involved in the interaction.

Question 11. પારસી ટિકિટ માતરે ભદ્રંભદ્રને શું કહ્યું ?
Answer: પારસી ટિકિટ માસ્તરે ભદ્રંભદ્રને કહ્યું: "શું બકેચ ? આય તો ટિકિટ ઑફિસ છે.”
In simple words: ટિકિટ માસ્તરે ભદ્રંભદ્રને કહ્યું કે તે શું બોલી રહ્યો છે, કારણ કે આ એક ટિકિટ ઓફિસ છે.

Exam Tip: Quote direct speech accurately to show precise understanding of the dialogue.

Question 12. ભદ્રંભદ્ર પારસીને શું ઉત્તર પાઠવે છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્ર પારસીને કહે છે: “યવન ! તેથી હું અન્ન નથી. મારે મોહમયીની બે મૂલ્યપત્રિકાની આવશ્યકતા છે, તેનું વિતરણ કરવું એ તવ કર્તવ્ય છે.”
In simple words: ભદ્રંભદ્ર પારસીને કહે છે કે તે અજાણ નથી અને તેને મુંબઈની બે ટિકિટ (મૂલ્યપત્રિકા) જોઈએ છે, જે આપવી તે તેનું કાર્ય છે.

Exam Tip: When a question asks for a character's response, provide their exact words or a precise summary of their statement.

Question 13. ટિકિટ ઑફિસના એક હિંદુએ પારસીને શું કહ્યું ?
Answer: ટિકિટ ઑફિસમાં હાજર એક હિંદુએ પારસીને કહ્યું કે તેને ગ્રાંટ રોડની બે ટિકિટ આપો.
In simple words: એક હિંદુ વ્યક્તિએ પારસીને ગ્રાંટ રોડની બે ટિકિટ આપવા કહ્યું.

Exam Tip: Note how other characters intervene or contribute to the conversation, especially in tense situations.

Question 14. ટિકિટ આપતા સોરાબજી શું બોલે છે ?
Answer: ટિકિટ આપતી વખતે સોરાબજી કહે છે: “સાલો કંઈ મંદ થયેલોચ. હું તો સમજ્યો જ નહિ, કે એ શું બકેચ.”
In simple words: ટિકિટ આપતી વખતે સોરાબજી બબડે છે કે આ માણસ પાગલ છે અને તે શું બોલી રહ્યો છે તે તેને સમજાતું નથી.

Exam Tip: Pay attention to characters' reactions and comments, as they often reveal their perceptions of others.

Question 15. ટિકિટ માસ્તર પારસીનું શું નામ હતું ?
Answer: ટિકિટ માસ્તર પારસીનું નામ સોરાબજી હતું.
In simple words: પારસી ટિકિટ માસ્તરનું નામ સોરાબજી હતું.

Exam Tip: Ensure you remember the names of all the characters who interact with the protagonist.

Question 16. ભદ્રંભદ્ર પારસીને ટિકિટ લીધા પછી શું કહે છે ?
Answer: પારસી પાસેથી ટિકિટ લીધા પછી ભદ્રંભદ્ર પારસીને કહે છે: "દુષ્ય યવન ! તારી ભ્રષ્ટ વાસનાને લીધે તું અજ્ઞાને રહ્યો છે. મુર્ખ."
In simple words: ટિકિટ મળ્યા પછી ભદ્રંભદ્ર પારસીને 'દુષ્ટ યવન' કહીને ઠપકો આપે છે કે તે તેની ખરાબ ઈચ્છાઓને કારણે અજ્ઞાની અને મૂર્ખ રહ્યો છે.

Exam Tip: Observe how characters respond after achieving their objective, especially if they maintain their strong opinions or prejudices.

Question 17. ભદ્રંભદ્ર નો આવી આકરી ટીકાનો પારસીએ કેવો જવાબ આપ્યો ?
Answer: ભદ્રંભદ્રની આવી તીવ્ર ટીકા સાંભળીને પારસીએ ભદ્રંભદ્રના નાક ઉપર મુક્કો માર્યો.
In simple words: ભદ્રંભદ્રની કડવી ટીકા સાંભળીને પારસીએ તેના નાક પર મુક્કો માર્યો.

Exam Tip: Describe the immediate physical reactions or retaliations in a conflict scene.

Question 18. ભદ્રંભદ્ર બચાવમાં શું કર્યું ?
Answer: ભદ્રંભદ્રે વધુ બોલવાને બદલે અચાનક માથું બહાર ખેંચી લીધું અને અંબારામને પોતાના બચાવમાં કહ્યું કે દુષ્ટ યવનનો સ્પર્શ થયો છે, તેથી હવે સ્નાન કરવું પડશે.
In simple words: ભદ્રંભદ્રે બોલવાનું બંધ કરીને માથું ખેંચી લીધું અને કહ્યું કે દુષ્ટ માણસનો સ્પર્શ થવાથી તેમને સ્નાન કરવું પડશે.

Exam Tip: Focus on the character's immediate self-preservation actions and their rationale for them.

Question 19. ગાડી ઉપડવાને કેટલી વાર હતી ?
(A) દસ મિનિટની
(B) પંદર મિનિટની
(C) વીસ મિનિટની
(D) પાંચ મિનિટની
Answer: (B) પંદર મિનિટની
In simple words: The train was scheduled to depart in fifteen minutes.

Exam Tip: Pay close attention to numerical details and timings in the text, as they are often directly tested in MCQs.

Question 20. ભદ્રંભદ્ર સ્ટેશન ઉપર ચોકો કરાવી શું પીવે છે ?
(A) છારી
(B) શરબત
(C) પાણી
(D) નારિયેળ પાણી
Answer: (C) પાણી
In simple words: Bhadrambhadra performs a ritual of purification at the station before drinking water.

Exam Tip: Understanding cultural practices mentioned in the story can help you answer questions about character actions and motivations.

Question 21. ગાડી ઉપડવાની તૈયારી થઈ તેવામાં કેટલા આદમી દોડતા આવ્યા ?
Answer: ગાડી ઉપડવાની તૈયારી થઈ તેવામાં બે આદમી દોડતા આવ્યા.
In simple words: As the train was getting ready to leave, two men quickly ran towards it.

Exam Tip: Remember the specific number of people or items mentioned in the narrative, as these can be critical details.

Question 22. ગાડી ઉપડવાની થઈ ત્યારે કેટલા આદમી આવે છે ?
Answer: ગાડી ઉપડવાની થઈ ત્યારે બે આદમી આવે છે.
In simple words: When the train was about to depart, two men arrived.

Exam Tip: Note character entrances and exits, as they often signal new developments in the story.

Question 23. બે આદમી શું બોલે છે ?
Answer: બે આદમી બોલે છે : “માસ્તર, આ તો બંધ છે, બારણું ઉઘાડો, બારણું ઉઘાડો.”
In simple words: The two men say, "Master, this is closed, open the door, open the door."

Exam Tip: Direct quotes reveal character urgency and interaction, so remember them accurately.

Question 24. ગાડીનું બારણું ખોલનાર કોણ છે ?
Answer: ગાડીનું બારણું ખોલનારે એક પોર્ટર છે.
In simple words: A porter is the one who opens the train door.

Exam Tip: Identify minor characters and their roles, even if they appear briefly in the story.

Question 25. બે આદમી ગાડીમાં કોની પાસે બેસે છે ?
Answer: બે આદમી ગાડીમાં ભદ્રંભદ્રની પાસે બેસે છે.
In simple words: The two men sit next to Bhadrambhadra in the train.

Exam Tip: Keep track of character seating arrangements, as they can set the scene for future interactions.

Question 26. ભદ્રંભદ્ર બંને આદમીને શું પૂછે છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્ર બંને આદમીને “ક્યાં જ શો ?" એમ પ્રશ્ન પૂછે છે.
In simple words: Bhadrambhadra asks both men, "Where are you going?"

Exam Tip: Note questions asked by characters, as they often lead to important plot points or character revelations.

Question 27. બંને આદમી ક્યાં જતાં હતા ?
Answer: બંને આદમી મુંબઈ જતાં હતા, છે.
In simple words: Both men were going to Mumbai.

Exam Tip: Understand the destination of all significant characters to follow the story's trajectory.

Question 28. બંને આદમીના કયા કયા નામ હતા ?
Answer: એક આદમીનું નામ રામશંકર અને બીજા આદમીનું નામ શિવશંકર હતું.
In simple words: One man's name was Ramshankar, and the other man's name was Shivshankar.

Exam Tip: Remember character names carefully, especially when multiple characters are introduced simultaneously.

Question 29. બંને આદમીના ઘરના નામ શું હતાં ?
Answer: બંને આદમીના ઘરના નામ નખોદી હતાં.
In simple words: The names of both men's households were Nakhodi.

Exam Tip: Unusual names or titles often carry symbolic meaning or reflect a specific custom, so remember them.

Question 30. એક ઉતારું, “વહેમ, ઈમ કંઈ સોકરાં જીવે સે ?" એમ બોલે છે.
Answer: એક ઉતારું, “વહેમ, ઈમ કંઈ સોકરાં જીવે સે ?" એમ બોલે છે.
In simple words: A passenger says, "Superstition, do children really live that way?"

Exam Tip: Identify rhetorical questions, as they reveal character beliefs or challenge prevailing notions in the story.

Question 31. નખોદીઓ અને ધોરખોદી નામ પાડવા પાછળ કયું કારણ હતું?
Answer: છોકરાં ન જીવે તેથી મા-બાપે નખોદી અને ધોરખોદી નામ પાડેલાં.
In simple words: The parents gave them the names Nakhodi and Dhorkhodi because their children did not survive.

Exam Tip: Understand the reasons behind customs or naming practices, as they often shed light on cultural context and character decisions.

Question 32. શંભુ પુરાણીના ભાણેજનું શું નામ હતું ?
Answer: શંભુ પુરાણીના ભાણેજનું વલભો નામ હતું.
In simple words: Shambhu Purani's nephew was named Valabho.

Exam Tip: Keep track of family relationships and associated names, as they can be important for character identification.

Question 33. વલભો ક્યાં જઈને અંગ્રેજી ભણી આવ્યો છે ?
Answer: વલભો મુંબઈ જ ઈને અંગ્રેજી ભણી આવ્યો છે.
In simple words: Valabho went to Mumbai and learned English there.

Exam Tip: Note details about characters' education or travels, as they can explain their skills or perspectives.

Question 34. કોઠામાં વચ્ચે શું આવેલું છે ?
Answer: કોઠામાં વચ્ચે કમરખ જેવી દાબડી આવેલી છે.
In simple words: In the middle of the chamber, there is a small box shaped like a star fruit.

Exam Tip: Visualize descriptions of objects and their locations to better comprehend the narrative setting.

Question 35. કમરખ જેવી દાબડીમાં શું ભરેલું છે ?
Answer: કમરખ જેવી દાબડીમાં પ્રાણવાયુ ભરેલો છે.
In simple words: The star fruit-shaped box is filled with oxygen.

Exam Tip: Identify the contents of important objects, as they often have a specific purpose or significance in the story.

Question 36. કોઠામાંથી શું નીકળે છે ?
Answer: કોઠામાંથી પિત્ત નીકળે છે.
In simple words: Bile comes out from the chamber.

Exam Tip: Pay attention to the physical processes or substances mentioned, especially in descriptions of the human body or health beliefs.

Question 37. પિત્ત નીકળવાથી શં થાય ?
Answer: પિત્ત નીકળવાથી આયુષ્ય વધે છે.
In simple words: When bile is released, it is believed that life expectancy increases.

Exam Tip: Note cause-and-effect relationships presented in the text, particularly those related to traditional beliefs or practices.

Question 38. કમરખમાંથી શેની ધાર છૂટે છે ?
Answer: કમરખમાંથી પ્રાણવાયુની ધાર છૂટે છે,
In simple words: A stream of oxygen is released from the star fruit-shaped box.

Exam Tip: Observe how described objects interact with the environment, such as releasing gases or liquids.

Question 39. પિત્ત છૂટે એટલે શું થાય ?
Answer: પિત્ત છૂટે એટલે એનું જોર નરમ પડે.
In simple words: When bile is released, its intensity becomes milder.

Exam Tip: Connect actions with their immediate consequences, especially when discussing bodily functions or traditional medicine.

Question 40. પિત્તનું જોર નરમ પડે એટલે શું થાય ?
Answer: પિત્તનું જોર નરમ પડે એટલે આયુષ્ય વધે છે.
In simple words: When the intensity of bile decreases, it is believed that one's lifespan increases.

Exam Tip: Understand the sequence of events and their ultimate outcomes, particularly in explanations of complex theories.

નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

Question 1. મુંબઈની ટિકિટ લેવાનો પ્રસંગ વર્ણવો.
Answer: ભદ્રંભદ્ર મુંબઈની ટિકિટ લેવા ખભા સુધી ડોકું ટિકિટબારીમાં ઘાલે છે. “શ્રી મોહમયીની બે મૂલ્યપત્રિકા આપો." એમ બોલે છે. પછી તે યવનને કહે છે, “તારી ભ્રષ્ટ વાસનાને લીધે તું અજ્ઞાન રહ્યો છે, મુર્ખ” આવા શબ્દોથી અને પારસીના નાક ઉપર મારેલા મુક્કાથી ભદ્રંભદ્રનું મુંબઈની ટિકિટ લેવાનું કાર્ય પૂરું થાય છે.
In simple words: Bhadrambhadra, trying to buy tickets for Mumbai, puts his neck up to his shoulders into the ticket window. He asks for "two मूल्यपर्त्राકા of Shri Mohamayī". He then tells the Parsi, "Because of your corrupt desires, you remain ignorant, fool." With these words and a punch to the Parsi's nose, Bhadrambhadra's task of getting Mumbai tickets is completed.

Exam Tip: When describing an incident, include key actions, dialogues, and the resolution to provide a complete picture.

Question 2. ટિકિટ બારીના પારસીનું ભદ્રંભદ્ર તરફનું વર્તન કેવું છે ?
Answer: ભદ્રંભદ્રની સંસ્કૃત પ્રચુર ભાષા પારસીને સમજાતી નથી એટલે તે બોલે છે : “શું બે કય ? ખાય તો ટિકિટ ઑફિસ છે.” ભદ્રંભદ્રનો ઉત્તર પછી એક હિંદુના કહેવાથી પારસી તેને બે ટિકિટ ગ્રાંટ રોડની આપે છે ત્યારે બોલે છે. “સાલો કંઈ મંદ થયેલોચ. હું તો સમજતો જ નહિ કે એ શું બકેચ ." એ દરમિયાન સોરાબજી ભદ્રંભદ્રને ગુસ્સામાં નાક ઉપર એક મુક્કો મારે છે. એ પ્રસંગ પણ માણવા જેવો લાગે છે !
In simple words: The Parsi ticket clerk does not understand Bhadrambhadra's Sanskrit-heavy language, so he says, "What is he babbling? This is a ticket office." After Bhadrambhadra's reply, a Hindu tells the Parsi to give him two tickets for Grant Road. The Parsi then mutters, "This fellow seems to have gone mad. I don't understand what he's blabbering." During this, Sorabji angrily punches Bhadrambhadra on the nose, making the whole situation quite amusing.

Exam Tip: Analyze character interactions, especially conflicts, to understand the dynamics and humor within the story.

Question 3. બે પ્રવાસી આદમીના નામ વિશેની ચર્ચા કરો.
Answer: મુંબઈ જવા બે પ્રવાસીઓ ગાડીમાં બેસે છે. એકનું નામ રામશંકર છે, જ્યારે બીજાનું નામ શિવશંકર છે. પણ ધરના નામ નખોદી અને ઘોરખોદીઓ છે. છોકરાં ન જીવે એ માટે તેમનાં મા-બાપે આવાં હીન નામ પાડેલાં.
In simple words: Two travelers going to Mumbai board the train. One is named Ramshankar, and the other is Shivshankar. However, their household names are Nakhodi and Ghorkhodi. Their parents gave them such inauspicious names because their children did not survive.

Exam Tip: Explain the significance of character names, particularly when they reflect cultural beliefs or tragic circumstances.

Question 4. શાસ્ત્રમાં આયુષ્ય વધે એ માટે શું લખ્યું છે ?
Answer: શાસ્ત્રમાં આયુષ્ય વધે એ માટે એમ વર્ણન આવે છે કે આપણા શરીરમાં નાસકમાં કઠોડા મળે છે તેવા કોઠા છે, તેમાં વચ્ચે કમરખ જેવી દાબડી છે, તેમાં પ્રાણવાયુ ભરેલો છે. આવાં હલકાં નામ બોલીએ એટલે કમરખ આસપાસમાં કોઠામાંથી પિત્ત નીકળે એટલે આયુષ્ય વધે, કમરખમાંથી પ્રારાવાયુની ધાર છૂટે તે જીભને વળગી બહાર ઝરે તેની જોડે પેલું પિત્ત છૂટતું જાય, તેનું જોર નરમ પડે એટલે આયુષ્ય વધે.
In simple words: Scriptures describe that to increase life, our bodies have chambers in the nose similar to pods, and in the middle of these chambers, there is a star fruit-like box filled with vital air (oxygen). When we utter such humble names, bile is released from the chambers around the star fruit, which increases longevity. As the stream of vital air from the star fruit adheres to the tongue and flows out, the bile also keeps flowing, reducing its intensity, and thus increasing life.

Exam Tip: When explaining traditional beliefs, clearly articulate the steps and connections described, even if they seem unconventional.

નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો.

Question 1. બીજા ઉતારુએ વર્ણવેલ આયુષ્ય વધારવાના પ્રસંગનું વર્ણન કરો.
Answer: મુંબઈ જતી આગગાડીમાં બીજા ઉતારુ આયુષ્ય વધારવાના નીચેના પ્રસંગનું વર્ણન કરેલ છે. શાસ્ત્રમાં તો લખ્યું છે કે આપણા શરીરમાં નાસ કમાં કઠોડાં મળે છે તેના જેવા કોઠા છે, તેમાં વચ્ચે કમરખ જેવી દાબડી, છે, તેમાં પ્રાણવાયુ ભરેલો છે. આવા હલકા નામ બોલીએ ત્યારે કમરખ આસપાસ કોઠામાંથી પિત્ત નીકળે, એટલે આયુષ્ય વધે. કમરખમાંથી પ્રાણવાયુની ધાર છૂટે, તે જીભને વળગી બહાર ઝરે, તેની જોડે પેલું પિત્ત છૂટતું જાય, તેનું જોર નરમ પડે એટલે આયુષ્ય વધે. તેથી કોઈ વહેમ નથી, ખરી વાત છે. ઘણા” અજમાવી જોયેલું છે.
In simple words: Another passenger on the train going to Mumbai describes a method to increase life. Scriptures state that our bodies have chambers in the nose, similar to pods. In the middle of these, there is a star fruit-like box filled with life-giving air. When we speak lowly names, bile is released from the chambers around this star fruit, which increases our lifespan. As the stream of oxygen from the star fruit touches the tongue and flows out, the bile also escapes, reducing its strength, and thus increasing our life. Therefore, it is not a superstition; it is a true fact that many people have tried and experienced.

Exam Tip: For detailed descriptions, break down the process into logical steps and ensure all components are clearly explained.

Question 2. ભદ્રંભદ્રનું શબ્દચિત્ર આલેખો.
Answer: ભદ્રંભદ્ર ચુસ્ત સનાતની માણસ છે, સંસ્કૃત અને આર્યધર્મના પ્રચારક છે, દરેક સ્થળે પવિત્રતાના આગ્રહી છે. પરિણામે ખૂબ હેરાન થાય છે. મુંબઈમાં આર્યધર્મનો પ્રચાર કરવા આગગાડીમાં જવાથી એ કથ્ય ઉમંગ બતાવે છે, મુંબઈ માટે ‘શ્રીમોહમયી’ અને ટિકિટ માટે મૂલ્યપત્રિકા' જેવા શબ્દોથી પારસી સાથે નાક ઉપર મુક્કો ખાઈ, ગુસ્સે થઈ, યવન સ્પર્શથી સ્નાન કરે છે, પોતે સાચાં છે; તેથી અન્ય ઉપર ગુસ્સે થાય છે – વગેરે પ્રસંગો પરથી તેમની પ્રાચીન સંસ્કૃતિ તરફની લાગણી વ્યક્ત થાય છે, કપાળે કંકુનો લેપ પણ તેમનો સંસ્કૃતિ પ્રેમ દર્શાવે છે. મુસાફરો તરફનો તેમનો અણગમો અને અવિશ્વાસ પણે પોતાનું આગવું અને પ્રાચીન સંસ્કૃતિ તરફનું માન બતાવે છે. આમ, ભદ્રંભદ્રનું આ શબ્દચિત્ર આપણને રમૂજ સાથે ગૌરવની લાગણી બતાવવા પૂરતું લાગે છે !
In simple words: Bhadrambhadra is a strict Sanatani man, a proponent of Sanskrit and Arya Dharma, and insists on purity everywhere. As a result, he faces many difficulties. He shows immense enthusiasm about going to Mumbai by train to spread Arya Dharma. Using terms like 'Shri Mohamayī' for Mumbai and 'मूल्यपर्त्राકા' for tickets, getting punched on the nose by a Parsi, becoming angry, bathing after being touched by a "Yavan" – all these instances demonstrate his deep attachment to ancient culture. The vermillion paste on his forehead also shows his love for culture. His dislike and distrust of other passengers reveal his unique and ancient cultural pride. This word-picture of Bhadrambhadra evokes both humor and a sense of dignity.

Exam Tip: When analyzing a character's portrayal, synthesize various actions, dialogues, and descriptions to form a comprehensive understanding of their personality and beliefs.

Question 3. ‘પ્રયાણ' પાઠના શીર્ષકની ચર્ચા કરો.
Answer: ‘પ્રયાણ' પાઠનું શીર્ષક યથાર્થ છે. પાઠને અને ભદ્રંભદ્રને સમજવામાં આ શીર્ષક ખરેખર યોગ્ય સાબિત થાય છે. આર્યધર્મ અને ભારતીય સંસ્કૃતિના પ્રચાર માટે મુંબઈ જવામાં 'પ્રયાણ કરવું પડે છે. ભદ્રંભદ્ર આ કારણે એ કથ્ય ઉમંગ અનુભવે છે. પ્રસંગોપાત સંસ્કૃત પ્રચુર ભાષામાં વાતચીત કરે છે ત્યારે તેમનું આર્યધર્મ સાચવવાનું ‘પ્રયાણ" કારણભૂત બને છે. યવનના સ્પર્શથી સ્નાન કરીને શુદ્ધ થવાનું પ્રયાણ જરૂરી બને છે, ચકો કરીને તે પર ઊભા રહીને પાણી પીવું, એ ભારતીય સંસ્કૃતિને બચાવવાનું પ્રયાણ દર્શાવે છે. આમ, ભદ્રંભદ્ર વેદધર્મનું રક્ષણા કરવા, આર્યધર્મનો જય કરવા, સનાતન ધર્મનો જય કરવા – પ્રચાર કરવા અનેરા ઉમંગથી મુંબઈ જવા પ્રયાણ કરે છે, એ વાતથી જ ‘પ્રયાણા' પાઠનું શીર્ષક પથાર્થ સાબિત થાય છે.
In simple words: The title 'Prayaan' (Journey) for this lesson is quite fitting. It proves truly appropriate in understanding both the lesson and the character of Bhadrambhadra. To propagate Arya Dharma and Indian culture, one must undertake a 'journey' to Mumbai. Bhadrambhadra feels an inexpressible enthusiasm for this reason. When he occasionally converses in Sanskrit-rich language, his 'journey' to preserve Arya Dharma becomes evident. The need to bathe and purify oneself after touching a 'Yavan', and to drink water while standing on a purified spot, shows his 'journey' to protect Indian culture. Thus, Bhadrambhadra's journey to Mumbai with unique enthusiasm to protect Vedic Dharma, ensure the victory of Arya Dharma, and promote Sanatan Dharma makes the title 'Prayaan' truly suitable for the lesson.

Exam Tip: When discussing a title's appropriateness, connect it to the main themes, character motivations, and key events of the story.

સૂચના પ્રમાણે જવાબ લખો.

નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો.

• રક્ષણા - ભાણા
• વિદિત - અવિદિત
• ઝડપી - મંદ
• ક્રોધ - શાંતિ
• અસ - શાની.
• ઉમંગ - આળસ
• કૃત્રિમ - કુદરતી
• નરમ - કઠેરા

નીચેના રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ આપી વાક્યપ્રયોગ કરો.

રઘવાયા થવું, અર્થ : બહુ જ ઉતાવળા થઈ જવું.
વા.પ્ર. : જેસલ વાતવાતમાં રધવાઈ થઈ જાય છે.

Exam Tip: When asked to explain idioms, provide both a clear meaning and a relevant sentence demonstrating its correct usage.

કોપ શમાવી શક્યો નહિ. અર્થ : બહુ ગુસ્સે થવું.
વા.પ્ર.: ચિરાગ નાની વાતે પણ કોપ શમાવી શકતો નથી.

Exam Tip: Ensure the example sentence clearly illustrates the idiom's meaning in context.

ચોકો કરવો. અર્થ : પવિત્ર કરવું.
વા.પ્ર.; વંશિકા રસોઈ કર્યા પછી ગેસની સગડીને ચોકી કરે છે.

Exam Tip: For idioms related to cultural practices, a sentence demonstrating that practice helps solidify understanding.

રઘવાયા થવું. અર્થ : ખૂબ ગભરાઈ જવું.
વા.પ્ર. : અક્ષત રઘવાયો થઈને ઘરની બહાર ભાગ્યો !

Exam Tip: Distinguish between similar-sounding idioms, as 'રઘવાયા થવું' can have slightly different nuances (hurried vs. flustered).

નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો.

• કહી ન શકાય તેવું – અકથ્ય.
• આગથી ચાલતી ગાડી – આગગાડી
• જાણવાની ઇચ્છા – જિજ્ઞાસા.
• યુવાન દેશનો વાસી – યવન
• ખોટી માન્યતા – વહેમ
• મુંબઈ નગરીનું કૃત્રિમ નામ – મોહમયી

નીચેના શબ્દોનાં વિશેષણ બનાવો.

• ઉત્સાહ – ઉત્સાહિત
• જિજ્ઞાસા – જિજ્ઞાસુ
• વિદેશ – વિદેશી
• શબ્દ – શાબ્દિક
• ક્રોધ – ક્રોધ
• નિમંત્રણ – નિમંત્રિત
• શાસ્ત્ર – શાસ્ત્રીય
• અજ્ઞાન – એજ્ઞાની

નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી લખો.

• ટિકીટ – ટિકિટ
• વિદિત – વિદિત
• સમુહ – સમૂહ
• સમજુતી – સમજૂતી
• રૂઢી- રૂઢિ
• કુતરીમ – કૃત્રિમ

પ્રયાણ Summary in Gujarati

પ્રયાણ કાવ્ય-પરિચય :

લેખક પરિચય : રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠનું વતન અમદાવાદ હતું. તેઓ પંડિતયુગના અગ્રણી સાહિત્યકાર હતા. સાહિત્ય ઉપરાંત તેમની સમાજસેવા નોંધપાત્ર છે. તેમણે “ભદ્રંભદ્ર' જેવી હાસ્યરસની વિખ્યાત નવલકથા તથા “રાઈનો પર્વત´ જેવું શિષ્ટ નાટક લખ્યું છે. “કવિતા અને સાહિત્ય ભાગ 1 થી 4’માં વિવેચનો-વ્યાખ્યાનો સંગ્રહાયાં. ‘ધર્મ અને સમાજ' નામના બે ભાગમાં તત્ત્વચર્ચાને લગતાં વ્યાખ્યાનો ગ્રંથસ્થ છે.

પાઠનો સારાંશ : આ ખંડ ગુજરાતીની પ્રસિદ્ધ હાસ્યનવલકથા 'ભદ્રંભદ્ર’માંથી લેવામાં આવ્યો છે. ભદ્રંભદ્ર અને તેમના શિષ્ય અંબારામને મુંબઈ જવાનું હોય છે તે ઘટનામાંથી ભદ્રંભદ્રની વિચિત્રતાઓ, જૂનવાણી ખ્યાલો અને કૃત્રિમ, સંસ્કૃતપ્રધાન ભાષાના પ્રયોગથી હાસ્ય નિપજે છે. લેખકે ધર્મના નામે ચાલતા દંભ ઉપર કટાક્ષ કરવા સાથે મનુષ્ય પોતાના પુરાણા ખ્યાલોમાં કેવો બંધાયેલો હોય છે તેની ઘટનાઓ વર્ણવી છે. વિચિત્રતા કે આત્યંતિકતામાંથી કેવું હાસ્ય પેદા થાય છે, તેના દૃષ્ટાંતરૂપ આ ખંડ છે.

પ્રયાણ શબ્દાર્થ :

• પ્રયાણ કરવું – પ્રસ્થાન કરવું
• ત્વરિત – ઝડપી, વેગીલું
• અજ્ઞ – અજાણ
• વહેમ – સંશય, ખોટી માન્યતા, ભ્રમ
• નાદ – સ્વર, અવાજ
• મર્દન – ચોળવું
• ઉમંગ – ઉમળકો, ઉત્સાહ
• વિદિત – જાણેલું, જાણમાં આવેલું
• મોહમયી – મુંબઈ નગરીનું કૃત્રિમ નામ
• મૂલ્યપત્રિકા – ટિકિટ
• કર્તવ્ય – ફરજ
• કોપ – ગુસ્સો, ક્રોધ

પ્રયાણ તળપદા શબ્દાર્થ :

• મોટે - મોટે
• અગાડી - આગળ
• આંય - અહીં
• સોકરા - છોકરાં
• દાબડી - નાનો દાબડો, ડી
• સે - છે
• યવન - યુનાન દેશનો વાસી, વિદેશી
• બકેચ - બોલે છે
• તવ - તારું, તમારું
• કમરખ - એક ખોટું ફળ