GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 21 ચાંદલિયો (First Language)

ચાંદલિયો સ્વાધ્યાય

1. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (V) ની નિશાની કરો :

Question 1. કાવ્યનાયિકાએ દિયર અને દેરાણી માટે ચંપાનો છોડ અને ચંપાની પાંદડીનાં રૂપક વાપર્યા છે. આ રૂપક...
(a) દિયર દેરાણી માટે કાવ્યનાયિકાનો પ્રેમ દર્શાવે છે.
(b) દિયર દેરાણીની પ્રશંસા દર્શાવે છે.
(c) દિયર દેરાણી માટે કાવ્યનાયિકાની ઈર્ષ્યા બતાવે છે.
Answer: (a) દિયર દેરાણી માટે કાવ્યનાયિકાનો પ્રેમ દર્શાવે છે.
In simple words: અહીં નાયિકાએ તેના દિયર અને દેરાણી માટે ચંપાનો છોડ અને પાંદડી જેવા પ્રતીકો વાપર્યા છે, જે તેમનો સ્નેહ અને ભાવ દર્શાવે છે.

Exam Tip: રૂપક અલંકારનો ઉપયોગ સંબંધોની ગહનતા અને પ્રેમ દર્શાવવા માટે થાય છે, જે અહીં સ્પષ્ટ દેખાય છે.

Question 2. સગી નણંદના વીર સાથે કાવ્યનાયિકાનો ક્યો સંબંધ છે?
(a) નણદોઈ
(b) સસરા
(c) પિતા
(d) પતિ
Answer: (d) પતિ
In simple words: કાવ્યનાયિકાનો તેની સગી નણંદના ભાઈ સાથેનો સંબંધ પતિનો છે.

Exam Tip: સંબંધો આધારિત પ્રશ્નોમાં, પાત્રોના પરસ્પરના નામો અને તેમની ઓળખ ધ્યાનથી સમજો.

Question 3. આ લોકગીતમાં ચાંપલિયાની પાંદડી કોને કહી છે?
(a) સખી.
(b) સાસુ
(c) દેરાણી
(d) નણંદ
Answer: (c) દેરાણી
In simple words: લોકગીતમાં ચાંપાના ફૂલની પાંદડી દેરાણી માટેનું પ્રતીક છે.

Exam Tip: લોકગીતોમાં વપરાતા રૂપક અને ઉપમાઓ કોના માટે છે તે યાદ રાખવું જરૂરી છે.

2. નીચે આપેલ પ્રશ્નોના એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર આપો

Question 1. નણદોઈ વિશે આ લોકગીતમાં શું કહ્યું છે?
Answer: "ચાંદલિયો" લોકગીતમાં નણદોઈને વાડીમાંનો મોરલો કહ્યો છે. નાયિકા તેને વાડીના મોરલા સમાન ગણે છે.
In simple words: લોકગીતમાં નણદોઈને વાડીના મોરલા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં પાત્રો માટે વપરાયેલા ખાસ શબ્દો અને ઉપમાઓ નોંધો.

Question 2. સાસુ અને સસરા માટે કાવ્યનાયિકા પોતાનો પ્રેમભાવ કેવી રીતે વ્યક્ત કરે છે?
Answer: કાવ્યનાયિકા સાસુ અને સસરા માટે પોતાનો પ્રેમભાવ પૂર્વજન્મનાં માતા – પિતા કહીને વ્યક્ત કરે છે. તે તેમને પોતાના પહેલાના જન્મના માતા-પિતા સમાન ગણે છે.
In simple words: નાયિકા સાસુ-સસરાને પૂર્વજન્મના માતા-પિતા તરીકે ઓળખાવીને તેમનો પ્રેમ દર્શાવે છે.

Exam Tip: સંબંધોની ગહનતા દર્શાવવા માટે પૂર્વજન્મના સંબંધોનો ઉલ્લેખ એ ભારતીય સંસ્કૃતિનો ભાગ છે.

3. નીચે આપેલ પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. આ લોકગીતને આધારે રાત્રિનું વર્ણન કરો.
Answer: આ શરદપૂનમની રાત છે. સોળે કળાએ ખીલેલો ચંદ્ર કાવ્યનાયિકાના ચોકમાં જાણે ઊગ્યો હોય તેમ વાતાવરણ શીતળ, મધુર અને રમ્ય છે. આ મધુર અને રમણીય રાત્રિના આનંદની ઉત્કટતાને લીધે સ્ત્રી – પુરુષો ગરબે રમે છે. સમગ્ર વાતાવરણ ખુશી અને ઉલ્લાસથી ભરપૂર છે.
In simple words: લોકગીતમાં શરદપૂનમની રાતનું વર્ણન છે. ચંદ્ર સંપૂર્ણ રીતે ખીલેલો છે અને વાતાવરણ ખૂબ જ શીતળ, મધુર અને આનંદદાયક છે, જેમાં સૌ કોઈ ગરબા રમે છે.

Exam Tip: રાત્રિના વર્ણનમાં મુખ્યત્વે ચંદ્ર, વાતાવરણ અને લોકોની પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ કરો.

Question 2. કાવ્યનાયિકા સખીને પોતાના પતિ વિશે શું કહે છે?
Answer: કાવ્યનાયિકા પોતાની સખીને 'પતિ' એમ નહિ, પણ 'પરણ્યો મારો' એમ કહે છે. આ વાક્યમાં પતિ પ્રત્યેનું તેનું મમત્વ, પ્રેમ, અધિકાર તેમજ ગૌરવ પ્રગટ થાય છે. 'પરણ્યો મારો સગી નણંદના વીર જો' આ શબ્દોમાં તેણે નણંદ પ્રત્યેનો આદર પણ જાળવ્યો છે, તેનું સન્માન કર્યું છે. આમ, આ શબ્દોમાં તેણે ભાઈ – બહેનના મધુર સંબંધની પ્રશંસા કરી છે. તે પોતાના પતિને બહેનના ભાઈ તરીકે રજૂ કરીને સંબંધોનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે.
In simple words: કાવ્યનાયિકા તેના પતિને સખી સામે 'પરણ્યો મારો' અને 'નણંદના વીર' કહીને સંબોધે છે, જે તેનો પતિ પ્રત્યેનો પ્રેમ, આદર અને નણંદ સાથેના સંબંધોનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે.

Exam Tip: પાત્રોના સંવાદોમાં વપરાતી ભાષા અને સંબંધોનું વિશ્લેષણ કરીને ઉત્તર લખો.

4. નીચે આપેલ પ્રશ્નનો સવિસ્તર ઉત્તર આપો.

Question 1. સ્વજનો માટેનો કાવ્યનાયિકાનો ભાવ કાવ્યને આધારે વર્ણવો.
Answer: મધુર કંઠે શરદપૂનમની રાતે “ચાંદલિયો લોકગીત ગાતી કાવ્યનાયિકાએ એક – એક શબ્દમાં પોતાના સ્વજનો પ્રત્યેની લાગણીને વાચા આપી છે. તે સાસુ-સસરાને પોતાના પૂર્વજન્મનાં માતા – પિતા ગણે છે. એના જેઠને અષાઢ મહિનાના વરસાદ જેવા અને જેઠાણીને અષાઢની ઝબૂકતી વીજળી જેવા ગણે છે. આ વર્ણનો તેમના પ્રત્યેના આદર અને સ્નેહને દર્શાવે છે.

તેનો દિયર ચંપાનો છોડ છે, અને દેરાણી એ છોડની નાજુક પાંદડી જેવી છે. નણંદ એની વાડીની વેલ છે અને નણદોઈ એ વાડીમાંનો મોરલો છે. આમ, કાવ્યનાયિકાએ દરેક સ્વજનની ખૂબ સુંદર તુલના કરી છે. અંતમાં 'પોતાનો પતિ' એમ કહેવાને બદલે 'પરણ્યો મારો સગી નણંદના વીર' જેવા શબ્દો પ્રયોજ્યા છે. તે દર્શાવે છે કે પતિ સાથેના તેના સંબંધમાં પણ તે અન્ય સંબંધોનું મહત્ત્વ જાળવે છે.

મારો પતિ તો ખરો, પણ તેની પહેલાં તે તેની બહેનનો વીર છે. આમ કહીને કાવ્યનાયિકાએ ભાઈ – બહેનના મધુર સંબંધની મીઠાશને મહત્ત્વની ગણી છે. અંતમાં તેના હૃદયમાં તાણીને બાંધેલી નવરંગી પાઘડીમાં શોભતા રૂપાળા અને પ્રભાવશાળી પતિને પામ્યાનો આનંદ તે વ્યક્ત કરે છે.

આમ, શરદપૂનમની રાતે ચોકમાં ચાંદલિયો ઊગ્યો અને સુખદ વાતાવરણ સર્જાયું તેનું મધુર વર્ણન કાવ્યનાયિકાએ પોતાની સખી પાસે કર્યું છે. આ લોકગીતમાં કાવ્યનાયિકા પોતાની સાસરીમાં સુખી છે તેનો અણસાર પણ આપી દીધો છે. કૌટુંબિક જીવનના મધુર સંબંધોનું આ ભાવચિત્ર અત્યંત સુંદર છે. તે પોતાના દરેક સંબંધને પ્રેમ અને આદરથી જુએ છે અને તેનું વર્ણન કરે છે.
In simple words: કાવ્યનાયિકા પોતાના સાસુ-સસરાને પૂર્વજન્મના માતા-પિતા, જેઠને વરસાદ, જેઠાણીને વીજળી, દિયરને ચંપાનો છોડ, દેરાણીને પાંદડી, નણંદને વેલ અને નણદોઈને મોરલો ગણીને પ્રેમ દર્શાવે છે. તે પોતાના પતિને પણ 'નણંદના વીર' કહીને સંબંધોનું મહત્ત્વ સમજાવે છે અને પોતાના સુખી કૌટુંબિક જીવનનો આનંદ વ્યક્ત કરે છે.

Exam Tip: સવિસ્તર ઉત્તરોમાં, દરેક સંબંધ માટે વપરાયેલી ઉપમાઓ અને તેના દ્વારા વ્યક્ત થતો ભાવ વિગતવાર સમજાવો. અંતમાં કાવ્યનો મુખ્ય સંદેશ પણ જણાવો.

5. નીચેનો અર્થ બનાવતી પંક્તિઓ લોકગીતમાંથી શોધીને લખો.

Question 1. (પતિ) નવ રંગોવાળી પાઘડી પહેરે છે.
Answer: તાણીને બાંધે રે નવરંગ પાધડી.
In simple words: પતિએ નવરંગી પાઘડી કસીને બાંધી છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, આપેલો અર્થ કાવ્યની કઈ પંક્તિ સાથે સીધો જોડાયેલો છે તે શોધવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 2. મારી નણંદ વાડીમાંની વેલી જેવી છે.
Answer: નણંદ મારી વાડી માયલી વેલ્ય જો.
In simple words: મારી નણંદ મારી વાડીની વેલ સમાન છે.

Exam Tip: ઉપમાઓ અને રૂપકો કયા પાત્ર માટે વપરાયા છે તે સ્પષ્ટ રીતે ઓળખો.

Question 3. આસો મહિનાની પૂર્ણિમાની રાત્રિ છે.
Answer: આસો માસો શરદપૂનમની રાત જો.
In simple words: આસો મહિનામાં શરદપૂનમની રાત છે.

Exam Tip: ઋતુઓ કે તહેવારોના વર્ણનને લગતી પંક્તિઓ સીધી હોય છે, તે સરળતાથી શોધી શકાય છે.

1. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ – ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. કાવ્યનાયિકાએ “ચાંદલિયો લોકગીતમાં નણદોઈને પોતાની વાડીમાંનો મોરલો કેમ કહ્યો છે?
Answer: કાવ્યનાયિકાએ “ચાંદલિયો” લોકગીતમાં નણદોઈને પોતાની વાડીમાંનો મોરલો કહ્યો છે. મોરપીંછથી રળિયામણો લાગતો મોર વાડીમાં પોતાના ટહુકારથી વાતાવરણને ગુંજતું કરી દે છે. તેવી જ રીતે નણદોઈ પણ પોતાની મીઠાશભરી વાણીથી સૌનાં દિલ જીતી લે છે. આ કારણે ચાંદલિયો લોકગીતમાં કાવ્યનાયિકાએ નણદોઈને પોતાની વાડીમાંનો મોરલો કહ્યો છે.
In simple words: કાવ્યનાયિકા નણદોઈને વાડીનો મોરલો કહે છે કારણ કે મોર તેના ટહુકાથી વાડીને શોભાવે છે, તેમ નણદોઈ પણ તેની મીઠી વાણીથી બધાના મન મોહી લે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈને કોઈ ઉપમા આપવામાં આવે, ત્યારે તે ઉપમા પાછળનું કારણ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવો.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. “ચાંદલિયો′ કાવ્યમાં કઈ ઋતુની વાત કરવામાં આવી છે?
Answer: “ચાંદલિયો” કાવ્યમાં શરદઋતુની વાત કરવામાં આવી છે.
In simple words: આ કાવ્યમાં શરદ ઋતુનું વર્ણન કરાયું છે.

Exam Tip: એક વાક્યના પ્રશ્નોમાં સીધો અને સંક્ષિપ્ત ઉત્તર આપો.

Question 2. આકાશમાં કઈ પૂર્ણિમાનો ચંદ્ર પ્રકાશી રહ્યો છે?
Answer: આકાશમાં આસો સુદ પૂનમ (પૂર્ણિમા)નો ચંદ્ર પ્રકાશી રહ્યો છે.
In simple words: આકાશમાં આસો મહિનાની પૂનમનો ચંદ્ર ચમકી રહ્યો છે.

Exam Tip: પૂર્ણિમાના નામ અને મહિનાનો ઉલ્લેખ ચોકસાઈપૂર્વક કરો.

Question 3. “ચાંદલિયો' લોકગીતમાં કાવ્યનાયિકાએ નણંદ વિશે શું કહ્યું છે?
Answer: “ચાંદલિયો લોકગીતમાં કાવ્યનાયિકાએ નણંદને ‘વાડીની વેલ' કહી છે.
In simple words: લોકગીતમાં નણંદને વાડીની વેલ સમાન ગણાવી છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં વપરાયેલી ઉપમાઓ અને તે કોના માટે છે તે યાદ રાખવું અગત્યનું છે.

Question 4. “ચાંદલિયો' લોકગીતમાં ચાંપલિયાની પાંદડી કોને કહી છે?
Answer: “ચાંદલિયો લોકગીતમાં ચાંપલિયાની પાંદડી દેરાણીને કહી છે.
In simple words: લોકગીતમાં ચાંપાના છોડની પાંદડી દેરાણી માટે વપરાઈ છે.

Exam Tip: કયા ફૂલ કે છોડની કઈ વસ્તુ કોના માટે વપરાઈ છે તે ચોક્કસ રીતે ઓળખો.

Question 5. “પરણ્યો મારો સગી નણંદના વીર જો' પંક્તિમાં કઈ રૂઢિ પ્રગટ થાય છે?
Answer: "પરણ્યો મારો સગી નણંદનો વર જો" પંક્તિમાં "પતિનું નામ પત્ની ઉચ્ચારતી નથી તે" રૂઢિ પ્રગટ થાય છે.
In simple words: આ પંક્તિમાં સ્ત્રી દ્વારા પતિનું નામ ન લેવાની જૂની પરંપરા દેખાય છે.

Exam Tip: સામાજિક રૂઢિઓ અને પરંપરાઓ કાવ્યમાં કેવી રીતે પ્રતિબિંબિત થાય છે તે સમજો.

Question 6. કાવ્યનાયિકાનો પરણ્યો કોનો વીર છે?
Answer: કાવ્યનાયિકાનો પરણ્યો નણંદનો વીર છે.
In simple words: નાયિકાનો પતિ તેની નણંદનો ભાઈ છે.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછાયેલા સંબંધને સીધો ઉત્તર આપો.

Question 7. કાવ્યનાયિકાનો વર કેવી પાઘડી પહેરે છે?
Answer: કાવ્યનાયિકાનો વીર નવરંગી પાઘડી પહેરે છે.
In simple words: નાયિકાનો વર નવરંગવાળી પાઘડી પહેરે છે.

Exam Tip: પોશાક કે શણગારને લગતી વિગતો યાદ રાખો.

Question 8. “ચાંદલિયો′ લોકગીતમાં કયા સંબંધોનું મધુર ચિત્ર નિરૂપાયું છે?
Answer: “ચાંદલિયો” લોકગીતમાં કુટુંબજીવનના સંબંધોનું મધુર ચિત્ર નિરૂપાયું છે.
In simple words: આ લોકગીતમાં પરિવારના સંબંધોનું સુંદર ચિત્ર રજૂ કરાયું છે.

Exam Tip: કાવ્યનો મુખ્ય વિષય કે કેન્દ્રીય ભાવ એક વાક્યમાં રજૂ કરો.

Question 9. કાવ્યનાયિકાનો પરણ્યો પાઘડી કેવી રીતે બાંધે છે?
Answer: કાવ્યનાયિકાનો પરણ્યો પાઘડી તાણીને બાંધે છે.
In simple words: નાયિકાનો પતિ પાઘડી કસીને બાંધે છે.

Exam Tip: ક્રિયાપદો અને ક્રિયાવિશેષણો પર ધ્યાન આપો જે ક્રિયાની રીત દર્શાવે છે.

Question 10. કાવ્યનાયિકા સખીને પોતાના પતિ વિશે શું કહે છે?
Answer: કાવ્યનાયિકા સખીને પોતાના પતિ તાણીને નવરંગ – પાઘડી બાંધે છે, એ વિશે કહે છે.
In simple words: નાયિકા સખીને જણાવે છે કે તેનો પતિ કસીને નવરંગી પાઘડી બાંધે છે.

Exam Tip: અગાઉના પ્રશ્નથી આ પ્રશ્નમાં શું ફરક છે તે સમજીને ઉત્તર આપો.

Question 11. “રઢિયાળી રાત' સંગ્રહનું સંપાદન કોણે કર્યું છે?
Answer: “રઢિયાળી રાત” સંગ્રહનું સંપાદન ઝવેરચંદ મેઘાણીએ કર્યું છે.
In simple words: “રઢિયાળી રાત” પુસ્તક ઝવેરચંદ મેઘાણીએ ભેગું કર્યું છે.

Exam Tip: સાહિત્યકૃતિઓ અને તેના સર્જકો/સંપાદકોના નામ યાદ રાખો.

Question 12. ચાંદલિયો લોકગીતમાં કાવ્યનાયિકાએ “જેઠને કોની ઉપમા આપી છે?
Answer: “ચાંદલિયો લોકગીતમાં કાવ્યનાયિકાએ જેઠને અષાઢિયા મેઘની ઉપમા આપી છે.
In simple words: આ લોકગીતમાં જેઠને અષાઢ મહિનાના વરસાદ જેવા કહ્યા છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં દરેક સંબંધ માટે વપરાયેલી ઉપમાઓ અને તેમની લાક્ષણિકતાઓ યાદ રાખો.

ચાંદલિયો યાકરણ

આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને ઉત્તર લખો:

Question 1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધીને લખોઃ
1. પાગડી – (પાઘડી, પાગડિ, પાધડિ)
2. સરદપુનમ – (શરદપુનમ, શરદપૂનમ, સરદપૂનમ)
3. જેઠાણિ – (ઝેઠાણી, જેઠાણી, જેઢાણી)
4. રઢીયાળી – (રઢિયાળી, રઢિયાળ, રઢીયાળ)
Answer:
1. પાધડી
2. શરદપૂનમ
3. જેઠાણી
4. રઢિયાળી
In simple words: આપેલા દરેક શબ્દ માટે, જે જોડણી સાચી હોય તે ઓળખીને લખો.

Exam Tip: જોડણીના નિયમો યાદ રાખો અને વિકલ્પોમાંથી સાચી જોડણી પસંદ કરો.

2. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ
1. નવરંગ – (દ્વિગુ, તપુરુષ, બહુવ્રીહિ)
2. શરદપૂનમ – (તપુરુષ, દ્વન્દ્ર મધ્યમપદલોપી)
Answer:
1. દ્વિગુ
2. મધ્યમપદલોપી
In simple words: આપેલા શબ્દો કયા પ્રકારના સમાસના ઉદાહરણ છે, તે જણાવો.

Exam Tip: સમાસના પ્રકારો અને તેના લક્ષણો બરાબર યાદ રાખો, ખાસ કરીને સંખ્યા દર્શાવતા પદો (દ્વિગુ) અને મધ્યમપદનો લોપ થતો હોય તેવા સમાસ (મધ્યમપદલોપી).

3. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખો: (પરપ્રત્યય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)
1. ચાંદલિએ
2. માવડી
3. જેઠાણી
4. વીજળી
5. દેરાણી
6. પાંદડી
7. વેલ્ય
8. મોરલો
9. નણંદ
10. પાઘડી
Answer:
1. પરપ્રત્યય
2. પરપ્રત્યય
3. પરપ્રત્યય
4. પરપ્રત્યય
5. પરપ્રત્યય
6. પરપ્રત્યય
7. પરપ્રત્યય
8. પરપ્રત્યય
9. એક પણ પ્રત્યય નહિ
10. પરપ્રત્યય
In simple words: આપેલા શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય છે – શબ્દ પહેલાં લાગતો (પૂર્વપ્રત્યય), શબ્દ પછી લાગતો (પરપ્રત્યય), અથવા કોઈ પણ પ્રત્યય નથી તે જણાવો.

Exam Tip: પ્રત્યય શબ્દની આગળ કે પાછળ જોડાઈને તેના અર્થમાં ફેરફાર કરે છે. પૂર્વપ્રત્યય અને પરપ્રત્યય વચ્ચેનો તફાવત સમજો.

4. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખોઃ
1. ચાંદલિયો = (આદિત્ય, મિહિર, શશી)
2. રાત = (વિભાવરી, વાસર, આહન)
3. વાદળ = (નીરદ, મેહુલો, પર્જન્ય)
4. વેલ્યુ = (લતા, છોડ, ફૂલ)
5. પાંદ = (પર્ણ, શાખા, ડાળ)
Answer:
1. શશી
2. વિભાવરી
3. નીરદ
4. લતા
5. પર્ણ
In simple words: આપેલા શબ્દોનો સમાન અર્થ ધરાવતો બીજો શબ્દ લખો.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ રાખવાથી શબ્દભંડોળ વધે છે અને ભાષાની સમજ સુધરે છે.

5. નીચેની સંજ્ઞાઓનો પ્રકાર લખો:
1. આસો – (વ્યક્તિવાચક, ભાવવાચક, જાતિવાચક)
2. વાદળ – (જાતિવાચક, દ્રવ્યવાચક, ભાવવાચક)
3. બાપ – (જાતિવાચક, દ્રવ્યવાચક, ભાવવાચક)
4. ચંપો – (જાતિવાચક, વ્યક્તિવાચક, દ્રવ્યવાચક)
5. વાડી – (જાતિવાચક, ભાવવાયક, વ્યક્તિવાચક)
6. મોરલો – (જાતિવાચક, ભાવવાચક, દ્રવ્યવાચક)
Answer:
1. વ્યક્તિવાચક
2. જાતિવાચક
3. જાતિવાચક
4. વ્યક્તિવાચક
5. જાતિવાચક
6. જાતિવાચક
In simple words: આપેલા નામ (સંજ્ઞા) કયા પ્રકારના છે, જેમ કે કોઈ વ્યક્તિનું નામ (વ્યક્તિવાચક), આખી જાતિનું નામ (જાતિવાચક), કે કોઈ ભાવનું નામ (ભાવવાચક), તે ઓળખીને લખો.

Exam Tip: સંજ્ઞાના પ્રકારોને તેના ઉદાહરણો સાથે સમજીને યાદ રાખો. વ્યક્તિવાચક સંજ્ઞા કોઈ ચોક્કસ વસ્તુ કે વ્યક્તિ માટે હોય છે, જ્યારે જાતિવાચક સમગ્ર સમુદાય માટે હોય છે.

Question 6. નીચેની પંક્તિમાંના અલંકારનો પ્રકાર જણાવો? દેરાણી ચાંપલિયા કેરી પાંદડી – (ઉપમા, રૂપક, ઉન્મેલા)
Answer: રૂપક
In simple words: આ પંક્તિમાં દેરાણીને સીધી જ ચાંપાની પાંદડી કહી છે, તેથી તે રૂપક અલંકાર છે.

Exam Tip: ઉપમા અલંકારમાં 'જેવા', 'જેવી' જેવા શબ્દો હોય છે, જ્યારે રૂપક અલંકારમાં ઉપમેય અને ઉપમાનને એકરૂપ દર્શાવાય છે.

નીચેના પ્રશ્નોના માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખો:

7. નીચેના શબ્દસમૂહો માટે એક શબ્દ લખો:
• વિક્રમસંવતનો છેલ્લો હિંદુ મહિનો – આસો, અશ્વિન
• બાગ, બગીચો, ફળઝાડનું ખેતર – વાડી
• માથા(માથે બાંધવા)નો એક પહેરવેશ – પાઘડી
• જે – તે સ્ત્રીના પતિના મોટા ભાઈ – જેઠ
Answer:
• આસો
• વાડી
• પાઘડી
• જેઠ
In simple words: આપેલા શબ્દસમૂહ માટે એક જ શબ્દમાં યોગ્ય ઉત્તર આપો.

Exam Tip: શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખતી વખતે, શબ્દસમૂહનો મૂળ અર્થ સમજો અને તેનો સૌથી યોગ્ય સંક્ષિપ્ત શબ્દ પસંદ કરો.

8. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખોઃ
1. રાત
2. ઊગવું
3. બાંધવું
4. માંહ્યલું
5. જન્મ
Answer:
1. રાત X દિવસ
2. ઊગવું X આથમવું
3. બાંધવું X છોડવું
4. માંહ્યલું X બાહ્યલું
5. જન્મ X મરણ
In simple words: આપેલા દરેક શબ્દનો વિરોધી અર્થ ધરાવતો શબ્દ લખો.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખતી વખતે, શબ્દના મૂળ અર્થને બરાબર સમજીને તેનો વિરોધાભાસી શબ્દ લખો.

9. નીચેના શબ્દોના અર્થ જણાવોઃ
1. વેલ – વે'લ
2. મેધ – મેધ
Answer:
1. વેલ – લતા
વે'લ – એક માછલી
2. મેઘ – વાદળ
મેધ – યજ્ઞ
In simple words: આપેલા શબ્દોના વિવિધ અર્થો સ્પષ્ટ કરો.

Exam Tip: જોડણી કે ઉચ્ચારમાં સમાન લાગતા શબ્દોના અલગ-અલગ અર્થોને બહુઅર્થી શબ્દો કહેવાય છે, તેમને ધ્યાનથી સમજો.

10. નીચેના તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ આપોઃ
1. ચાંદલિયો
2. ઓલ્યા
3. પરણ્યો
4. માવડી
5. ચાંપલિયો
6. કેરી
7. માયલી
8. વેલ્ય
9. મોરલો
10. જન્મ
Answer:
1. ચાંદો, ચંદ્ર
2. પાછલા, પૂર્વ
3. પતિ
4. માં, માતા
5. ચંપાના ફૂલનો છોડ
6. “ની ષષ્ઠી પ્રત્યય
7. ‘માંની′ પ્રત્યય
8. વેલ
9. મોર
10. જન્મ
In simple words: પ્રાદેશિક ભાષાના શબ્દોને પ્રમાણભૂત કે શિષ્ટ ગુજરાતી ભાષામાં લખો.

Exam Tip: તળપદા શબ્દોની સ્થાનિક બોલી અને તેના શિષ્ટ રૂપ વચ્ચેનો તફાવત સમજો.

11. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડોઃ
1. ચાંદલિયો
2. વેલ્ય
Answer:
1. ચાંદલિયો – \( ચ + આ + દ + અ + લ + ઇ + ય + ઓ \)
2. વેલ્ય – \( વ + એ + લ + ય + અ \)
In simple words: આપેલા શબ્દોના દરેક અવાજના નાનામાં નાના ભાગો (ધ્વનિઘટકો) ને અલગ પાડીને લખો.

Exam Tip: ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડતી વખતે દરેક વ્યંજન અને સ્વરને અલગથી દર્શાવો.

ચાંદલિયો Summary in Gujarati

ચાંદલિયો કાવ્ય – પરિચય

“ચાંદલિયો” એક લોકગીત છે. લોકગીત લોકો દ્વારા રચાયેલું, લોકો વડે ગવાતું, લોક – સંસ્કાર કે લોક – સમાજને રજૂ કરતું સાહિત્ય સ્વરૂપ છે. આ લોકગીતોમાં લોકોના સુખ – દુઃખની અભિવ્યક્તિ જોવા મળે છે.

“ચાંદલિયો” લોકગીતમાં એ રીતે શરદપૂનમની રાતે ગરબે રમતી કાવ્યનાયિકા પોતાના સાસરીનાં સ્વજનો સાથેના સુખદ અનુભવને વ્યક્ત કરે છે. તે પૂર્વજન્મનાં માતા – પિતા જેવાં સાસુ-સસરા, અષાઢ મહિનાના વરસાદ જેવા જેઠ, એમ એક પછી એક પોતાની સાસરીનાં સગાંઓની તુલના વિવિધ વસ્તુઓ સાથે કરે છે.

અંતમાં તાણીને બાંધેલી નવરંગ પાઘડીમાં શોભતા રૂપાળા પ્રભાવશાળી પતિ પર તે વારી જાય છે. આ લોકગીતમાં કાવ્યનાયિકાને સારું સાસરિયું મળ્યાનો આનંદ તેની વાણીમાં વર્તાય છે.

ચાંદલિયો કાવ્યની સમજૂતી

આસો મહિનાની શરદપૂનમની રાત છે. સખી, મારા ચોક(ચોગાન)માં ચાંદો ઊગ્યો છે.

મારા સસરા મારા પૂર્વજન્મના પિતા છે, સાસુ મારી પૂર્વજન્મની મા (માતા) છે.

મારા જેઠ અષાઢ મહિનાના વરસાદ જેવા છે, અને જેઠાણી (એ અષાઢ મહિનાનાં વાદળોમાં) ઝબૂકતી વીજળી જેવાં છે.

મારો દિયર ચંપાનો છોડ છે, ને દેરાણી (એ છોડની નાજુક) ચંપાના છોડની પાંદડી છે. મારી નણંદ મારી વાડીમાંની વેલ છે અને મારા નણદોઈ મારી વાડીમાંનો મોરલો છે.

મારો પરણ્યો (પતિ) મારી સગી નણંદના વીર છે. તેણે માથે નવરંગી પાઘડી તાણીને બાંધી છે.

ચાંદલિયો શબ્દાર્થ

• આસો – વિક્રમ સંવતનો છેલ્લો હિંદુ મહિનો.
• શરદપૂનમ – આસો મહિનાની પૂનમ.
• ચોંક – ચોગાન.
• ઓલ્યા – પેલા (પહેલાંના), પૂર્વજન્મના.
• જન્મ – જન્મ.
• માવડી – માતા.
• જેઠ – પતિના મોટા ભાઈ.
• જેઠાણી – જેઠની પત્ની.
• દેર – દિયર.
• ચાંપલિયો – ચંપાનો છોડ.
• પાંદડી – નાનું કૂણું પાંદડું.
• નણંદ – પતિની બહેન.
• વાડી – બાગ, બગીચો, ફળઝાડનું ખેતર.
• માયલી – માંહ્યની, અંદરની.
• નણદોઈ – પતિની બહેનનો પતિ.
• તાણીને બાંધવું – ખેંચીને બાંધવું.
• નવરંગ – નવરંગ કપડું, (અહીં) મોહક.
• પાઘડી – માથા(માથે બાંધવા)નો એક પહેરવેશ.