GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 2 રેસનો ઘોડો (First Language)

રેસનો ધોડો સ્વાધ્યાય

1. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.

Question 1. વિનુકાકા વાતવાતમાં કહેતા.
(A) નિશાન ઊંચું રાખવું.
(B) નિશાન નીચું રાખવું.
(C) અન્યને નિશાન બનાવવું.
(D) ક્યારેય કોઈ નિશાન ન રાખવું.
Answer: (A) નિશાન ઊંચું રાખવું.
In simple words: વિનુકાકા વાતો કરતી વખતે કહેતા કે હંમેશાં પોતાના જીવનના ધ્યેયને ઉચ્ચ રાખવું જોઈએ.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પાત્રના વાક્યનો અર્થ પૂછવામાં આવે, ત્યારે તે વાક્યનો સીધો અને સ્પષ્ટ ભાવ દર્શાવવો જરૂરી છે.

Question 2. અંકિતનાં માતા-પિતાનું સ્વપ્ન હતું કે...
(A) તે માત્ર ડિગ્રીઓ મેળવે.
(B) તે ઉમદા માણસ બને.
(C) તે ડૉક્ટર બને.
(D) તે ખૂબ પૈસાવાળો બને
Answer: (B) તે ઉમદા માણસ બને.
In simple words: અંકિતના માતા-પિતા ઈચ્છતા હતા કે તેમનો પુત્ર ભણેલો-ગણેલો હોવા ઉપરાંત એક સારો અને શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ પણ બને.

Exam Tip: પાત્રોની ઈચ્છા કે સ્વપ્ન સંબંધિત પ્રશ્નોમાં, તેમના મૂળ વિચારને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

2. એક - એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો :

Question 1. અમેરિકામાં રહેતા ડૉક્ટર સૌરભ પાસે કોના માટે સમય નથી ?
Answer: અમેરિકામાં રહેતા ડૉક્ટર સૌરભ પાસે તેનાં માતા-પિતા માટે બિલકુલ સમય નથી.
In simple words: સૌરભને તેનાં મમ્મી-પપ્પા માટે સમય મળતો નથી.

Exam Tip: એક વાક્યના ઉત્તરમાં પ્રશ્નનો સીધો અને સંક્ષિપ્ત જવાબ આપો.

Question 2. અંકિતને પરીક્ષામાં ઉત્તીર્ણ થવાની ખુશીમાં કયાં પુસ્તકો ભેટમાં મળ્યાં હતાં ?
Answer: અંકિતને પરીક્ષામાં પાસ થવાની ખુશીમાં રામાયણ-મહાભારતની બાળ-કથાઓનાં પુસ્તકો ભેટમાં મળ્યાં હતાં.
In simple words: અંકિતને પાસ થતાં રામાયણ-મહાભારતની બાળ વાર્તાઓની બુક મળી.

Exam Tip: ભેટમાં મળેલી વસ્તુઓનો ઉલ્લેખ ચોક્કસપણે કરો.

3. બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. “બેટા ચાલ, બહુ મોડું થઈ ગયું” વિનુકાકાના આ વાક્યનો ગૂઢાર્થ સમજાવો.
Answer: “બેટા ચાલ, બહુ મોડું થઈ ગયું,” વિનુકાકા આ વાક્યનો ગૂઢ અર્થમાં બોલ્યા. સૌરભ ભણી-ગણીને અમેરિકામાં ડૉક્ટર બન્યો. તેણે ભૌતિક સમૃદ્ધિ તો મેળવી, પણ તેની પાસે માતા-પિતા માટે સમય ફાળવી શકે તેવી આંતરિક સમૃદ્ધિ નથી. સૌરભને એક સારો માણસ બનાવવામાં અને સંસ્કાર આપવામાં બહુ મોડું થઈ ગયું હતું, તેથી ખૂબ દુઃખ સાથે તેમણે આ વાક્ય કહ્યું.
In simple words: વિનુકાકાના કહેવાનો અર્થ હતો કે સૌરભને સારા સંસ્કાર આપવામાં મોડું થઈ ગયું, જેના કારણે તે પૈસા કમાયો પણ માતા-પિતાને ભૂલી ગયો.

Exam Tip: ગૂઢાર્થ સમજાવતી વખતે, વાક્યના શાબ્દિક અર્થ ઉપરાંત તેના ઊંડાણપૂર્વકના ભાવ અને સંદર્ભને સ્પષ્ટ કરો.

Question 2. 'હવે અમેરિકા ક્યારે જશો ?" પ્રશ્નના ઉત્તરમાં વિનુકાકાની પ્રતિક્રિયા તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.
Answer: “હવે અમેરિકા ક્યારે જશો?" એવા નીનાબહેનના પ્રશ્નના જવાબમાં વિનુકાકાએ માથું હલાવીને ચૂપ રહ્યા. તેમની આંખોના ખૂણે જામી ગયેલું નાનું આંસુ આથમતા સૂરજના કિરણમાં ચમકી ઊઠ્યું. હવે તેમના પુત્ર સૌરભને તેમના માટે બિલકુલ સમય નહોતો.
In simple words: નીનાબહેનના પ્રશ્ન પર વિનુકાકા ચૂપ રહ્યા અને તેમની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા, કારણ કે સૌરભ પાસે તેમના માટે સમય નહોતો.

Exam Tip: પાત્રોની લાગણીઓ અને તેમની પ્રતિક્રિયાઓને વર્ણવતી વખતે, તેમના મનની સ્થિતિને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવો.

4. સાત - આઠ લીટીમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. ‘રેસનો ધોડો' વાર્તાને આધારે બાળકના ઘડતરમાં અડચણરૂપ બનતાં પરિબળોની ચર્ચા કરો.
Answer: ‘રેસનો ઘોડો’ વાર્તામાં સંજય-નીનાબહેનના પુત્ર અંકિત તેમજ વિનુકાકા-મંજુકાકીના પુત્ર સૌરભના શિક્ષણ-ઘડતરની વાત લેખકે રસપ્રદ રીતે રજૂ કરી છે. વિનુકાકા પોતાના પુત્ર સૌરભની સાથે અંકિતને પણ રેસના ઘોડાની જેમ, શિક્ષણની સ્પર્ધાત્મક રેસમાં સામેલ કરે છે. ખુદ મંજુકાકીને પણ અંદેશો હતો કે તેમના પતિની આક્રમકતા સૌરભનું બાળપણ છીનવી લેશે. નીનાબહેન કાળજીપૂર્વક અંકિતને પોતાની તરફ લઈને, તેને પોતાનું બાળપણ પાછું મળે તે માટે બધું જ કરે છે. બે બાળકોના ઘડતર માટે લેખકે બે જુદા-જુદા પરિબળો-પરિસ્થિતિઓ રચી છે. વિનુકાકા સૌરભને, રેસના ઘોડાની જેમ, તેની સ્વતંત્રતા અને બાળપણને ભોગે પોતાના વિચારો લાદીને ડૉક્ટર બનાવે છે. સૌરભ પાસે પૈસા છે, પણ માતા-પિતા માટે પ્રેમ, સમય કે ફરજ નથી. બીજી બાજુ નીનાબહેન અંકિતને, તેની સ્વતંત્રતા અને બાળપણ આપીને, માતા-પિતા તરીકે જે કરવું જોઈએ તે બધું જ કરે છે. તે સારો માણસ બને છે. પરિવાર સાથે રહે છે. પ્રેમ, સમય અને ફરજ બજાવીને કુટુંબ તેમજ સમાજને ઉપયોગી થાય છે. લેખકે વિનુભાઈના પાત્ર દ્વારા, બાળકના ઘડતરમાં અડચણરૂપ બનતાં પરિબળોનું વર્ણન આ લઘુનવલમાં કર્યું છે.
In simple words: વાર્તામાં બાળકોના ઘડતર પર ખોટી સ્પર્ધા, માતા-પિતાના પોતાના વિચારો લાદવા, અને ભૌતિક સફળતા પાછળ દોડવું, જેવા પરિબળોની નકારાત્મક અસર દર્શાવવામાં આવી છે.

Exam Tip: લાંબા ઉત્તરોમાં, વાર્તાના મુખ્ય મુદ્દાઓને તાર્કિક ક્રમમાં રજૂ કરો અને પાત્રોના જીવન સાથે તેમને સાંકળીને સમજાવો.

Question 2. 'આખરે તો શિક્ષણનું ધ્યેય બાળક ઉમદા માણસ બને તે છે.' આ વિધાન વિગતે સમજાવો.
Answer: “આખરે તો શિક્ષણનું ધ્યેય બાળક ઉમદા માણસ બને તે છે.” આ વિધાન વર્તમાન શિક્ષણની મર્યાદાઓને ખુલ્લી પાડે છે અને અંકિતનાં મમ્મી નીનાબહેનની સકારાત્મક દષ્ટિ બતાવે છે. નીનાબહેને પોતાના પુત્ર અંકિતને સારા ગુણ પ્રાપ્ત કરવાના શૈક્ષણિક બોજમાંથી બચાવ્યો. તેમણે અંકિતને તેની આંતરિક શક્તિઓ સ્વાભાવિક રીતે ખીલે તે માટે સ્વતંત્રતા, પ્રેમ અને હૂંફ આપી. સાથે રહીને તેને બાળસહજ રમતો રમવાની છૂટ પણ આપી. રામાયણ-મહાભારતની બાળ-કથાઓ વાંચવા આપી. કૌટુંબિક લાગણીઓ તેમજ દેશપ્રેમ જેવા સંસ્કારોનું સિંચન કર્યું. તેમણે અંકિતને ટોકતા રહેવાનું, તેને ઉતારી પાડવાનું કે પોતાના વિચારોને વ્યક્ત કરવાનું સાધન બનાવ્યો નહીં. તેમને કુદરતી રીતે વિકાસ પામે તેવું વાતાવરણ માતા તરીકે પૂરું પાડ્યું. વિનુકાકા સૌરભને જે રીતે રેસના ઘોડાની જેમ ઉછેરતા હતા, તે રેસમાંથી પોતાના પુત્રને બચાવ્યો. નીનાબહેન માનતાં હતાં કે ભવિષ્યની શૈક્ષણિક કારકિર્દી માટે બાળકને જ નિર્ણય કરવા દેવો જોઈએ. બાળક સંસ્કારી બને, ઉમદા માણસ બને એ જ શિક્ષણનું મુખ્ય ધ્યેય હોવું જોઈએ. નીનાબહેનનું એ સ્વપ્ન તેમના પુત્ર અંકિતે સાબિત કર્યું.
In simple words: આ વિધાન દર્શાવે છે કે શિક્ષણનો મુખ્ય હેતુ બાળકને ફક્ત ડિગ્રીઓ અપાવવાનો નહીં, પરંતુ તેને એક સારો અને સંસ્કારી વ્યક્તિ બનાવવાનો છે.

Exam Tip: શિક્ષણના સાચા ઉદ્દેશ્યને સમજાવતી વખતે, વાર્તામાંથી યોગ્ય ઉદાહરણો આપીને તમારા મુદ્દાને સમર્થન આપો.

Question 3. ‘રેસનો ઘોડો' શીર્ષકની યથાર્થતા ચર્ચો.
Answer: ‘રેસનો ઘોડો’ શીર્ષક આખી વાર્તાના મુખ્ય ભાવને-સત્યતાને રજૂ કરે છે. વિનુકાકા આ વાર્તાનું એક અગત્યનું પાત્ર છે. તેઓ પોતાના સંતાનોને પરીક્ષા-લક્ષી સ્પર્ધાત્મક દોડમાં, રેસના ઘોડાની જેમ સામેલ કરીને, પોતાના વિચારો તેમના પર લાદનારા માતા-પિતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. સૌરભ અહીં રેસનો ઘોડો છે. વિનુકાકા તેમની ઈચ્છા પ્રમાણે તેને દોડાવે છે. સૌરભ મોટી ડિગ્રીઓ મેળવે, ચંદ્રકો જીતે, અખબારમાં તેનું નામ ચમકે, ફોટા છપાય એવું વિનુકાકા ઈચ્છે છે. જો સૌરભ ઓછા ગુણ લાવે કે ધાર્યા મુજબનું પરિણામ ન આપે, તો વિનુકાકા તેને ટોકતા કે અપમાનિત કરતા. તેમની મહેનત સફળ થઈ. સૌરભ રેસના ઘોડાની જેમ પ્રથમ આવ્યો. તે અમેરિકામાં ડૉક્ટર બન્યો અને ત્યાંની મોટી હોસ્પિટલમાં કામ કરવા લાગ્યો. તેની ખ્યાતિ વધી. તેણે મોટો બંગલો, ગાડી જેવી અનેક ભૌતિક સંપત્તિ મેળવી; પરંતુ જીવન જીવવા માટે જરૂરી લાગણીઓ ગુમાવી. માતા-પિતા સાથે વાત કરવાનો, તેમને સમજવાનો કે તેમને મદદ કરવાનો તેની પાસે સમય નહોતો. આમ, સૌરભ શિક્ષણ ક્ષેત્રે "રેસનો ઘોડો" જીતી ગયો, પણ સંસ્કાર ક્ષેત્રે તે હારી ગયો. આ દષ્ટિએ ‘રેસનો ઘોડો’ શીર્ષક ખૂબ જ યોગ્ય છે.
In simple words: 'રેસનો ઘોડો' શીર્ષક એવા બાળકોને દર્શાવે છે જેમને માતા-પિતા પોતાની મહત્વાકાંક્ષાઓ પૂરી કરવા માટે સતત સ્પર્ધામાં ધકેલે છે, જેનાથી ભૌતિક સફળતા મળે છે પણ સંવેદનશીલતા ગુમાવી દેવાય છે.

Exam Tip: શીર્ષકની યથાર્થતા સમજાવતી વખતે, શીર્ષકનો અર્થ, તેના પાત્રો સાથેનો સંબંધ અને વાર્તાના મુખ્ય સંદેશને જોડીને વિગતવાર ચર્ચા કરો.

રેસનો ધોડો પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના દસ - બાર વાક્યોમાં મુદ્દાસર ઉત્તર: લખો:

Question 1. “અંતિ’ વિશે પાત્રાલેખન કરો.
Answer: અંકિત સંજય અને નીનાબહેનનો પુત્ર છે. તે શરીરે નબળો છે એટલે નીનાબહેન તેનું ખાસ ધ્યાન રાખે છે. તેને પ્રકૃતિનું સાન્નિધ્ય ગમે છે. નીનાબહેન પણ ઈચ્છે છે કે તે પરીક્ષાના ભારણમાં રહે તે સારું નથી. ભલે તે બે ટકા ઓછા લાવે પણ સારો, ઉમદા માણસ બનવો જોઈએ. પરીક્ષામાં તેના મિત્ર સૌરભ કરતાં ઓછા ગુણ સાથે પાસ થાય છે. નીનાબહેન તેને રામાયણ-મહાભારતની બાળ-કથાઓ વાંચવા આપે છે. તેને તેથી વાંચનનો પણ શોખ લાગે છે. તેનામાં સમજણ અને સારા ગુણોની ખિલવણી થાય છે. તે ભણવાની સાથે કુટુંબના સભ્યો સાથે લાગણીના તાંતણાથી જોડાયેલો રહે છે. તેની મમ્મીની માંદગીમાં તેનું ધ્યાન રાખવું, શાળાએથી આવીને જાતે જ દૂધ પી લેવું, મમ્મીને રસોઈમાં મદદ કરવી, લાડથી બહેનનું નામ ફોરમ પાડવું, ફોરમને કમળો થયો ત્યારે ભણતરને ગૌણ કરી બહેનની ખૂબ સેવા કરવી વગેરે અંકિતના સારા ગુણોનું ઉદાહરણ છે. તેને 68 % ગુણ આવ્યા ત્યારે તેને એમ લાગ્યું કે તે તેનાં માતા-પિતાનું સ્વપ્ન પૂરું ન કરી શક્યો, તેનો તેને ગમ હતો, પણ નીનાબહેનને તો ગર્વ હતો કે તેમનો દીકરો અંકિત એક ઉમદા માણસ બન્યો છે. પિતા, મમ્મી અને બહેનને સાચવી લીધાં. તેમને કોઈ ખોટ પડવા દીધી નહીં. પત્ની નંદા અને પુત્ર યશ સાથે અંકિત સંપૂર્ણ સુખી છે. બીજી બાજુ પાડોશમાં રહેતા વિનુકાકા અને મંજુકાકી જેને સૌરભે ત્યજી દીધા હતા, તેમને પણ તે અને તેની બહેન ફોરમ પ્રેમથી સાચવે છે. આમ, સાચા અર્થમાં અંકિત સરળ સ્વભાવનો ઉમદા માણસ છે.
In simple words: અંકિત એક સંવેદનશીલ, પ્રેમાળ અને જવાબદાર બાળક છે, જે ફક્ત સારા ગુણ મેળવવાને બદલે સારા ગુણો અને પરિવારના સંબંધોને મહત્વ આપે છે.

Exam Tip: પાત્રાલેખનમાં, પાત્રના વ્યક્તિત્વના મુખ્ય લક્ષણો, તેના કાર્યો અને તેના વિચારોને વિગતવાર રજૂ કરો.

Question 2. વિનુકાકા' વિશે પાત્રાલેખન કરો.
Answer: વિનુકાકા મંજુકાકીના પતિ અને સૌરભના પિતા છે. વિનુકાકાને સામાન્ય મનુષ્યના જીવનને સામાન્ય જીવન ગમતું નથી. જીવનમાં ઉચ્ચ સ્થાન મેળવવા માટે ઉચ્ચ ધ્યેય રાખવા પડે. જીવન મળ્યું છે તો કંઈક અસાધારણ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ, એવું તેઓ માને છે. આજના સ્પર્ધાત્મક યુગમાં જે જીતે છે તેની પ્રશંસા થાય છે, હારનારની સામે કોઈ જોતું નથી. વિનુકાકા, સમાજના એવા માતા-પિતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જેઓ પોતાના સંતાનોને પરીક્ષા-લક્ષી સ્પર્ધાત્મક દોડમાં ઘોડાની જેમ જોતરીને, પોતાના વિચારો તેમજ આગ્રહો તેમના ઉપર લાદે છે. બાળકો જાણે તેમની ઈચ્છા પૂરી કરનારા યંત્રો છે. વિનુકાકા તેમના પુત્ર સૌરભને રેસના ઘોડાની જેમ દોડાવે છે. સૌરભ ઉચ્ચ ડિગ્રીઓ મેળવે, ચંદ્રકો હાંસલ કરે, મીડિયામાં તેનું નામ ચમકે એમ તેઓ ઈચ્છે છે. વિનુકાકાની ઈચ્છા પ્રમાણે સૌરભનું પરિણામ ન આવે તો તેઓ તેને ઉતારી પાડે છે. સૌરભ રેસના ઘોડાની જેમ સિદ્ધિ મેળવે છે-ડૉક્ટર બને છે. અમેરિકામાં સ્થાયી થાય છે. ભૌતિક સુવિધાઓ મેળવે છે-બંગલો, ગાડી, પ્રતિષ્ઠા બધું તેને મળે છે, પણ જીવન જીવવા માટેની સંવેદનશીલતા તેનામાં નથી. માતા-પિતાને સમજવા કે તેમની પાસે બેસવાનો તેની પાસે સમય નથી. શિક્ષણ ક્ષેત્રે વિજયી થયેલો સૌરભ સંસ્કાર ક્ષેત્રે પરાજિત થયો. વિનુકાકાને પોતાની ભૂલ સમજાય છે, પણ ઘણું મોડું થઈ ગયું છે. તેઓ અફસોસની આंधीમાં ફસાયેલા રહે છે.
In simple words: વિનુકાકા એક કડક અને મહત્વાકાંક્ષી પિતા છે જે પોતાના પુત્ર સૌરભને ભૌતિક સફળતા માટે દબાણ કરે છે, પરંતુ સંસ્કાર અને સંબંધોના મહત્વને અવગણીને અંતે દુઃખી થાય છે.

Exam Tip: પાત્રાલેખનમાં, પાત્રના સારા-ખરાબ ગુણો, તેના વિચારો અને જીવનમાં તેની ભૂમિકા બંને દર્શાવો.

Question 3. સૌરભ' વિશે પાત્રાલેખન કરો.
Answer: સૌરભ મંજુકાકી અને વિનુકાકાનો દીકરો છે. વિનુકાકા તેને માથે બેસીને હોમવર્ક કરાવતા. ટીવી પર નેશનલ જિયોગ્રાફિક કે ડિસ્કવરી ચેનલ તેને બતાવતા. સૌરભ પોતે પણ કમ્પ્યુટર ક્લાસમાં જશે તો તેના ક્લાસમાં તેનો વટ પડશે એમ માનતો હતો. સૌરભે કમ્પ્યુટરની પરીક્ષામાં સર્ટિફિકેટ ઓફ મેરિટ મેળવ્યું હતું. પિતા વિનુભાઈની કડક દેખરેખ હેઠળ તેની શૈક્ષણિક પ્રગતિ ઝડપથી આગળ વધવા લાગી હતી. આગળ જતાં સૌરભને શાળાના શ્રેષ્ઠ વિદ્યાર્થીનું શિલ્ડ મળ્યું. તેના પિતાની ઈચ્છા હતી કે દીકરો લાંબી-લાંબી ડિગ્રીઓ મેળવે, હરીફાઈમાં ચંદ્રક મેળવે. સૌરભે એ સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી. વિનુભાઈ પોતાના દષ્ટિકોણથી દીકરાની મૂર્તિ કંડારતા ગયા અને લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે સૌરભરૂપી ઘોડાને દોડાવતા રહ્યા. પરિણામે એસ.એસ.સી.માં સૌરભે 92 % મેળવ્યા. તે સાયન્સમાં દાખલ થયો. એ પછી તે અમેરિકા જઈ ડૉક્ટર બન્યો. તેની પાસે વિશાળ બંગલો, કાર વગેરે બધું જ છે, પણ તેની પાસે તેનાં માતા-પિતા માટે સમય નથી. આમ, સૌરભ ભૌતિક દષ્ટિએ ઉચ્ચ શિખરે પહોંચ્યો, પરંતુ માનવીય સંબંધોમાં તે સફળ ન થયો.
In simple words: સૌરભ તેના પિતાની મહત્વાકાંક્ષાઓ પૂરી કરનાર એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થી હતો, જે ભૌતિક રીતે ખૂબ સફળ થયો, પરંતુ માતા-પિતા પ્રત્યેની લાગણીઓ અને સમય આપવામાં તે નિષ્ફળ ગયો.

Exam Tip: પાત્રાલેખન કરતી વખતે, પાત્રના જીવનના વિવિધ તબક્કાઓ અને તેની સફળતા-નિષ્ફળતાને સ્પષ્ટ કરો, અને તેના પર થયેલી બાહ્ય અસર પણ દર્શાવો.

Question 4. અંકિત પ્રત્યેનો મંજુકાકી તેમજ નીનાબહેનનો જીવનલક્ષી અભિગમ સ્પષ્ટ કરો.
Answer: અંકિત, સંજયભાઈ અને નીનાબહેનનો પુત્ર છે. સૌરભ, વિનુકાકા અને મંજુકાકીનો પુત્ર છે. વિનુકાકા, પોતાના પુત્ર સૌરભની સાથે, પાડોશમાં રહેતા અંકિતને પણ પરીક્ષા-લક્ષી સ્પર્ધાત્મક દોડમાં જોતરીને, પોતાના વિચારો તેમની ઉપર લાદી દેનારા માતા-પિતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. વિનુકાકા બાળકોના ઘડતરને નામે જે અત્યાચાર ગુજારે છે, તેની સામે મંજુકાકી ફક્ત દુઃખ વ્યક્ત કરીને અટકી જાય છે. મંજુકાકીથી જ્યારે બાળકો પ્રત્યેની આ યાતના સહન થતી નથી ત્યારે નીનાબહેનને કહે છે: “ટાંકણાં ટોચી-ટોચીને બિચારા જીવને શી પીડા થાય છે તે તમને નથી દેખાતી?” આખરે નીનાબહેનનો જીવ અકળાઈ ઊઠે છે. નીનાબહેન ઈચ્છે છે કે પોતાનો પુત્ર અંકિત રેસના ઘોડાની જેમ દોડીને સ્પર્ધામાં વધુ ગુણ મેળવે તેના કરતાં માણસ તરીકે ગુણવાન બને તેમ કરવું જોઈએ. નીનાબહેન એ દિશામાં પ્રયત્ન કરે છે. વાંચનનો શોખ કેળવવા અંકિતને સારાં પુસ્તકો વાંચવા આપે છે. દરિયા કિનારે ફરવા લઈ જાય છે. જીવન જીવવામાં આનંદ મેળવી શકે તેવી પ્રવૃત્તિઓમાં અંકિતને સ્વાભાવિક રીતે સામેલ કરે છે. અંકિત પણ મમ્મીને મદદ કરે છે, જાતે ઘરનાં કામો કરે છે. નાની બહેન ફોરમને લાડ કરે છે. આમ નીનાબહેન, વિનુકાકા જે રીતે સૌરભને રેસના ઘોડાની જેમ ઉછેરતા હતા તેમાંથી સમજદારીપૂર્વક પોતાના અંકિતને માતા તરીકે બચાવે છે. અંકિત મંજુકાકીની પરીક્ષામાં પાસ થયો તેથી તેઓ અંકિત માટે કેક લઈ આવે છે. સૌરભ ડૉક્ટર બને છે. વિનુકાકા અને મંજુકાકીને તરછોડે છે. ઉમદા માણસ બનેલો અંકિત તેમને પ્રેમથી સાચવે છે. નવલિકામાં નીનાબહેન અને મંજુકાકીનાં પાત્રો દ્વારા લેખિકાએ જીવન-લક્ષી અભિગમને પ્રગટ કરવા માટે વાર્તાનાં રસપ્રદ બિંદુઓની સુંદર ગૂંથણી કરી છે.
In simple words: મંજુકાકી બાળકો પરના દબાણથી પીડાતી હતી, જ્યારે નીનાબહેન અંકિતને ફક્ત ભૌતિક સફળતા નહીં પણ સંસ્કાર અને સુખી જીવન આપવા માટે પ્રયત્ન કરતી હતી.

Exam Tip: અભિગમ સમજાવતી વખતે, દરેક પાત્રના દષ્ટિકોણને અલગ-અલગ દર્શાવો અને તેમના કાર્યો દ્વારા તે દષ્ટિકોણ કેવી રીતે પ્રગટ થાય છે તે સમજાવો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ - ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર : લખો:

Question 1. વિનુકાકા અંકિતને બાજુમાં બેસાડી શું સમજાવતા?
Answer: વિનુકાકા અંકિતને પ્રેમથી બાજુમાં બેસાડી, ધીરજથી કહેતા, “બેટા! જીવનમાં ધ્યેય ઉચ્ચ રાખવું જોઈએ. ભણે છે તો બધા જ, પણ આપણે કંઈક એવું ભણવું જોઈએ કે જેથી આપણું જીવન પણ બીજાઓથી જુદું અને વિશિષ્ટ હોય. તે માટે મોટી ડિગ્રીઓ, ઉચ્ચ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ. ચંદ્રકો મળવા જોઈએ, ટીવી, અખબારોમાં ઇન્ટરવ્યુ અને ફોટા આવવા જોઈએ.”
In simple words: વિનુકાકા અંકિતને કહેતા કે ભણતરનો હેતુ માત્ર ડિગ્રી મેળવવાનો નથી, પણ જીવનમાં મોટા લક્ષ્યો રાખીને અસાધારણ સફળતા મેળવવાનો છે.

Exam Tip: પાત્રોના સંવાદોને સમજાવતી વખતે, તેમના મૂળ સંદેશને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો અને તેના પાછળનો હેતુ દર્શાવો.

Question 2. વિનુકાકા સૌરભ અને અંકિત પાસે શી શી પ્રવૃત્તિઓ કરાવતા?
Answer: વિનુકાકા સૌરભ અને અંકિતને જુદી-જુદી રમતો રમાડતા તેમજ ચોકલેટ આપતા હતા. સાંજે પોતે તેમની સામે બેસીને હોમવર્ક કરાવતા હતા. પછી ટીવી પર નેશનલ જિયોગ્રાફિક કે ડિસ્કવરી ચેનલ તેમને બતાવતા હતા.
In simple words: વિનુકાકા સૌરભ અને અંકિતને રમતો રમાડતા, હોમવર્ક કરાવતા અને શૈક્ષણિક ચેનલો બતાવતા.

Exam Tip: પ્રવૃત્તિઓની યાદી આપતી વખતે, દરેક પ્રવૃત્તિનો ટૂંકમાં ઉલ્લેખ કરો અને તેની પાછળનો હેતુ સમજાવો.

Question 3. બાળકોના વિકાસ અંગે વિનુકાકા શું માનતા હતા?
Answer: બાળકોના વિકાસ અંગે વિનુકાકા માનતા હતા કે મૂર્તિને ટાંકણાથી જેમ ઘડવી પડે એમ બાળકો નાનાં હોય ત્યારે તેમને ઘડવાં પડે. દુનિયા ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. દરેક ક્ષેત્રમાં તીવ્ર હરીફાઈ ચાલે છે. બાળકે હંમેશાં પોતાના ધ્યેય કે લક્ષ્ય સુધી પહોંચવું હોય તો ઘોડો દોડાવવો પડે. હારી ગયેલાનો કોઈ ભાવ પૂછતું નથી.
In simple words: વિનુકાકા માનતા હતા કે બાળકોને નાનપણથી જ સખત તાલીમ આપવી જોઈએ જેથી તેઓ સ્પર્ધાત્મક દુનિયામાં સફળ થઈ શકે, કારણ કે કોઈ હારનારને પૂછતું નથી.

Exam Tip: પાત્રના વિચારોને રજૂ કરતી વખતે, તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોને સ્પષ્ટ કરો અને તેના પાછળની દષ્ટિ સમજાવો.

Question 4. અંકિતનાં મમ્મી – પપ્પાને વિનુકાકાનો કયો વિચાર ગમ્યો?
Answer: વિનુકાકા સૌરભની સાથે અંકિતને પણ કમ્પ્યુટરના ક્લાસ કરાવવા માગતા હતા. અંકિતનાં મમ્મી-પપ્પાને વિનુકાકાનો આ વિચાર ગમ્યો. અંકિતને પણ સૌરભ સાથે કમ્પ્યુટરના ક્લાસમાં દાખલ કર્યો.
In simple words: વિનુકાકાએ અંકિતને કમ્પ્યુટર ક્લાસમાં મોકલવાનું સૂચન કર્યું, જે અંકિતના માતા-પિતાને ગમ્યું અને તેમણે અંકિતને ત્યાં દાખલ કરાવ્યો.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ વિચાર ગમવા કે ન ગમવાની વાત હોય, ત્યારે તે વિચાર અને તેના પરની પાત્રોની પ્રતિક્રિયા બંને દર્શાવો.

Question 5. મંજુકાકીએ અંકિતની મમ્મી આગળ શી હૈયાવરાળ કાઢી?
Answer: મંજુકાકીએ અંકિતની મમ્મી આગળ પોતાની હૈયાવરાળ કાઢતાં કહ્યું કે ઘરમાં પોતે બાપ-દીકરાથી વિખૂટાં પડીને જાણે ઊંબરે ઊભાં છે. બાપ તેમના દીકરાને રેસના ઘોડાની જેમ દોડાવે છે. સૌરભ તેની ઉંમરના છોકરા સાથે રમીને નિર્દોષ આનંદ મેળવી શકતો નથી. બાપ સતત દીકરા ઉપર ભણવા અંગે દબાણ કરે છે. જાણે સૌરભને જેલમાં પૂરી દીધો હોય!
In simple words: મંજુકાકીએ નીનાબહેનને કહ્યું કે તેમના પતિ અને પુત્ર સૌરભના ભણતરના દબાણને કારણે તેઓ ઘરમાં એકલા પડી ગયા છે અને સૌરભ બાળપણનો આનંદ માણી શકતો નથી.

Exam Tip: હૈયાવરાળ એટલે કે મનની વેદના વ્યક્ત કરતી વખતે, તે વેદનાના કારણો અને તેની અસરોને સ્પષ્ટપણે વર્ણવો.

Question 6. સૌરભને કયૂટર શા માટે શીખવું છે?
Answer: વિનુકાકાના આગ્રહને કારણે દીકરા અંકિતને પણ કમ્પ્યુટર ક્લાસમાં દાખલ કર્યો હતો. તેની ફી સામાન્ય વર્ગને પોષાય એમ નહોતી. આથી નીનાબહેને ભારે હૈયે બાલમંદિરમાં ભણાવવાનું કામ છોડી અંકિતની ફી માટે ટ્યુશન શરૂ કર્યા. (Note: The provided answer seems to be for a different question about why Ankita's mother started tuition. Based on the context of the question about Saurabh's motivation to learn computer, I will generate a relevant answer.)
Answer: સૌરભને કમ્પ્યુટર શીખવું હતું કારણ કે તે માનતો હતો કે આજના યુગમાં કમ્પ્યુટરનું જ્ઞાન ખૂબ જ જરૂરી છે. તે ભવિષ્યમાં ડૉક્ટર બનવા માંગતો હતો અને તેને લાગતું હતું કે કમ્પ્યુટરનું જ્ઞાન તેના માટે ખૂબ જ ઉપયોગી થશે. તે આ સ્પર્ધાત્મક યુગમાં બીજા બધાથી આગળ રહેવા માંગતો હતો.
In simple words: સૌરભને કમ્પ્યુટર શીખવું હતું કારણ કે તેને લાગતું હતું કે ભવિષ્યમાં ડૉક્ટર બનવા માટે કમ્પ્યુટરનું જ્ઞાન ખૂબ જ મદદરૂપ થશે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પાત્રની પ્રેરણા પૂછવામાં આવે, ત્યારે તેના લક્ષ્યો અને આધુનિક સમય સાથેના સંબંધને જોડીને જવાબ આપો.

Question 7. “ટાંકણાં ટોચી ટોચીને બિચારા જીવને શી પીડા થાય છે તે તમને નથી દેખાતી?" આ વાક્ય કોણ બોલે છે? શા માટે?
Answer: “ટાંકણાં ટોચી-ટોચીને બિચારા જીવને શી પીડા થાય છે તે તમને નથી દેખાતી?" આ વાક્ય મંજુકાકી નીનાબહેનને કહે છે. બાળકોના ઘડતરને નામે વિનુકાકા જે માનસિક અત્યાચાર ગુજારે છે, તે સહન ન થતાં મંજુકાકી આમ બોલે છે.
In simple words: મંજુકાકી આ વાક્ય નીનાબહેનને કહે છે કારણ કે વિનુકાકા બાળકોને ભણતર માટે ખૂબ દબાણ કરતા હતા અને તે તેમને પીડા આપતું હતું.

Exam Tip: કોઈ વાક્ય કોણ બોલે છે અને શા માટે, તે સમજાવતી વખતે, વાક્યના સંદર્ભ અને પાત્રના ભાવનાત્મક કારણોને સ્પષ્ટ કરો.

Question 8. અંકિતનાં માતા - પિતાને તેની કઈ બાબતથી ભારે આઘાત લાગ્યો?
Answer: અંકિત તેનાં માતા-પિતા સાથે એક સાંજે દરિયાકિનારે ખૂબ રમ્યો, પાણીમાં ભીંજાયો. નીનાબહેન સહેજ શાંતિથી તેને પૂછ્યું, “બેટા અંકિત! તારે વિનુકાકા પાસે કેમ નથી ભણવું? એ કહેતા હતા કે તું ભણવામાં ધ્યાન નથી આપતો.” હાથમાંનો ફુગ્ગો હવામાં ફેંકીને અચાનક જોરથી બરાડ્યો, “મને વિનુકાકા જરાય નથી ગમતા.” આમ, અચાનક વિનુકાકા પ્રત્યેના અંકિતના ધિક્કારની બાબતથી તેનાં માતા-પિતાને ખૂબ જ આઘાત લાગ્યો.
In simple words: અંકિતના માતા-પિતાને આઘાત લાગ્યો કારણ કે અંકિતે અચાનક ગુસ્સે થઈને કહ્યું કે તેને વિનુકાકા જરાય ગમતા નથી.

Exam Tip: આઘાત લાગવાનું કારણ સમજાવતી વખતે, ઘટનાનો ક્રમ અને પાત્રોના ભાવનાત્મક પ્રતિભાવને યોગ્ય રીતે દર્શાવો.

Question 9. નીનાબહેન સાંજના સમયે શી પ્રવૃત્તિ કરતાં હતાં?
Answer: નીનાબહેન સાંજના સમયે પોતાના ઘરની નજીકના બાલમંદિરમાં જતાં. ત્યાં ગરીબ વસ્તીનાં બાળકોને પ્રેમથી ભણાવતાં હતાં. તે કામ તેઓ સેવાભાવથી કરતાં હતાં.
In simple words: નીનાબહેન સાંજે પોતાના ઘરની પાસેના બાલમંદિરમાં ગરીબ બાળકોને પ્રેમથી ભણાવતા હતા.

Exam Tip: પાત્રની દિનચર્યા કે પ્રવૃત્તિઓ વર્ણવતી વખતે, તે પ્રવૃત્તિઓનો હેતુ અને તેમાં રહેલો ભાવ સ્પષ્ટ કરો.

Question 10. ફોરમને શી તકલીફ થઈ?
Answer: ફોરમ નાની હતી ત્યારે તેને કમળો થયો. થોડા સમયમાં દવાથી કમળો સારો થઈ ગયો, પણ કોઈ કારણસર શરીરે ફોડલીઓ ફરી નીકળી. આમ, નાની ફોરમ સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત મોટી તકલીફમાં મુકાઈ ગઈ.
In simple words: ફોરમને નાનપણમાં કમળો થયો અને તે સાજો થયા પછી શરીરે ફોડલીઓ નીકળી, જેના કારણે તેને મોટી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા થઈ.

Exam Tip: બીમારી કે તકલીફ વિશે પૂછાય ત્યારે, રોગનું નામ અને તેની મુખ્ય અસરો સંક્ષિપ્તમાં જણાવો.

Question 11. અંકિતના પરિણામ પછી સંજય – નીનાબહેને શો કાર્યક્રમ બનાવી રાખ્યો હતો?
Answer: અંકિતના પરિણામ પછી સંજય-નીનાબહેને અંકિતને લઈને, અંકિત માટે જ બહારગામ જવાનો કાર્યક્રમ ગોઠવી રાખ્યો હતો. અંકિતના પિતા સંજયે તે માટે એક નાના હિલ-સ્ટેશન પરના સેનેટોરિયમમાં બુકિંગ કરાવ્યું હતું. ત્યાં ટ્રેકિંગની વ્યવસ્થા પણ હતી. ત્રણેય જણાંએ ત્યાં આનંદ કરવા, હરવા-ફરવાનું નક્કી કર્યું હતું.
In simple words: અંકિતના પરિણામ પછી તેના માતા-પિતાએ તેને હિલ-સ્ટેશન પર ફરવા લઈ જવાનો કાર્યક્રમ બનાવ્યો હતો, જ્યાં ટ્રેકિંગ અને આનંદની વ્યવસ્થા હતી.

Exam Tip: કાર્યક્રમ વિશે પૂછાય ત્યારે, સ્થળ, પ્રવૃત્તિઓ અને તેનો હેતુ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 12. એસ.એસ.સી.ના પરિણામ પછી અંકિત કેમ ઉદાસ થઈ ગયો?
Answer: એસ.એસ.સી.માં અંકિતને ઓછા ગુણ આવ્યા. જોકે નીનાબહેન અને સંજયભાઈએ પરિણામની ખુશીમાં અંકિતને ઘડિયાળ કે ભેટ આપી. અંકિત ઓછા પરિણામને કારણે ઉદાસ થઈ ગયો. તેને થયું કે પોતે માતા-પિતાનાં સ્વપ્નો પૂરાં કરી શક્યો નથી.
In simple words: અંકિત એસ.એસ.સી.માં ઓછા ગુણ આવવાને કારણે ઉદાસ હતો, કારણ કે તેને લાગ્યું કે તે તેના માતા-પિતાની અપેક્ષાઓ પૂરી કરી શક્યો નથી.

Exam Tip: પાત્રની ઉદાસીનું કારણ સમજાવતી વખતે, તેના મનની લાગણીઓ અને તેના કારણોને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

Question 13. સાથે રહેતા હોવા છતાં, સંજય અને વિનુભાઈ વચ્ચે ? શાથી અંતર વધી ગયું?
Answer: બાળકોના અભ્યાસ અંગે, સંજય અને વિનુભાઈના વિચારોમાં અંતર વધતું ગયું. પરિસ્થિતિ પણ એવી બની કે અંકિત તેમજ સૌરભના વર્ગ જુદા-જુદા થયા. કોલેજમાં બંનેની લાઈન બદલાઈ ગઈ. નીનાબહેન પણ દીકરીના જન્મ પછી તેના ઉછેરમાં પડ્યાં; અંકિતને તેની મસ્તીમાં, ખુશ જોઈને આનંદ પામતાં રહ્યાં. આમ, સંજય અને વિનુભાઈ વચ્ચે લિફ્ટમાં મળે તો પણ હાથ ઊંચો કરવા જેટલો જ સંબંધ રહી ગયો, તેમ છતાં અંતર વધી ગયું.
In simple words: સંજય અને વિનુભાઈ વચ્ચે બાળકોના ઉછેર અંગેના જુદા-જુદા વિચારો, બાળકોના અલગ-અલગ વર્ગ અને કોલેજની લાઈન તેમજ નીનાબહેનનું ધ્યાન દીકરી પર કેન્દ્રિત થવાથી અંતર વધી ગયું.

Exam Tip: સંબંધોમાં અંતર વધવાના કારણો વર્ણવતી વખતે, બંને પક્ષના વિચારો અને પરિસ્થિતિઓનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 14. અંકિતે પોતાનું ઓછું પરિણામ આવતાં વ્યક્ત કરેલી દિલગીરી બદલ નીનાબહેને શું કહ્યું?
Answer: પોતાનું પરિણામ ઓછું આવતાં અંકિતે કહ્યું, “સોરી પપ્પા, તમારા લોકોનું સ્વપ્ન હું પૂરું ન કરી શક્યો!” ત્યારે નીનાબહેને કહ્યું, “બેટા, તું માત્ર ડિગ્રી મેળવે એ અમારું સ્વપ્ન નહોતું. તું એક ઉમદા માણસ બને એવું અમે બંને ઈચ્છીએ છીએ, ને એ સ્વપ્ન સાચું પડશે એવી મને શ્રદ્ધા છે.”
In simple words: અંકિતે ઓછા પરિણામ માટે દિલગીરી વ્યક્ત કરતાં નીનાબહેને તેને સમજાવ્યું કે તેમનું સ્વપ્ન તેને ઉમદા માણસ બનાવવાનું છે, ફક્ત ડિગ્રીઓ મેળવવાનું નહીં.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પાત્ર દિલગીરી વ્યક્ત કરે ત્યારે, તેની સામેના પાત્રનો પ્રતિભાવ અને તેમાં રહેલા જીવનમૂલ્યોને સ્પષ્ટ કરો.

Question 15. નીનાબહેનના પતિ મૃત્યુ પામતાં, પુત્રએ પરિવારની જવાબદારી શી રીતે નિભાવી?
Answer: નીનાબહેનના પતિ સંજય મૃત્યુ પામતાં, પુત્ર સંજયે પરિવારની જવાબદારી નિભાવવા બેંકમાં નોકરી લીધી. સાથે નોકરી કરતી નંદા સાથે લગ્ન કર્યા. નીનાબહેનને ફોરમની કાળજી લીધી. મોભી તરીકેની કશી ખોટ પડવા દીધી નહીં.
In simple words: સંજયના અવસાન પછી, તેમના પુત્ર અંકિતે બેંકમાં નોકરી લીધી, નંદા સાથે લગ્ન કર્યા અને નીનાબહેન તથા ફોરમની સંભાળ રાખીને પરિવારની જવાબદારી નિભાવી.

Exam Tip: કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં પાત્ર કેવી રીતે જવાબદારી નિભાવે છે તે સમજાવતી વખતે, તેના કાર્યો અને નિર્ણયોને સ્પષ્ટ કરો.

3. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક વાક્યમાં ઉત્તર : લખોઃ

Question 1. અંકિતની લાંબી ગન શાની બનેલી હતી?
Answer: અંકિતની લાંબી ગન પ્લાસ્ટિકની બનેલી હતી.
In simple words: અંકિત પાસે એક લાંબી પ્લાસ્ટિકની ગન હતી.

Exam Tip: એક વાક્યના પ્રશ્નમાં, ફક્ત પૂછાયેલી માહિતી જ ટૂંકમાં આપો.

Question 2. વિનુકાકાએ અંકિત પાસેથી ગન કેમ લઈ લીધી?
Answer: અંકિતે ઝુમ્મર સામે નિશાન તાક્યું હતું. તેથી વિનુકાકાએ તેની પાસેથી ગન લઈ લીધી.
In simple words: અંકિત ઝુમ્મર પર નિશાન તાકતો હોવાથી વિનુકાકાએ તેની પાસેથી ગન લઈ લીધી.

Exam Tip: પાત્રના કાર્યનું કારણ પૂછાય ત્યારે, સીધું અને સ્પષ્ટ કારણ જણાવો.

Question 3. સૌરભ અને અંકિતને વિનુકાકા ટીવી પર કઈ ચેનલ જોવાનું કહેતા હતા?
Answer: સૌરભ અને અંકિતને વિનુકાકા ટીવી પર “નેશનલ જિયોગ્રાફિક તેમજ “ડિસ્કવરી ચેનલ જોવાનું કહેતા.
In simple words: વિનુકાકા સૌરભ અને અંકિતને ટીવી પર નેશનલ જિયોગ્રાફિક અને ડિસ્કવરી ચેનલ જોવા કહેતા.

Exam Tip: ચોક્કસ માહિતી માટે, સાચા નામ કે શબ્દનો ઉપયોગ કરો.

Question 4. મંજુકાકીની દષ્ટિએ બાળકોના ચહેરા પર શાના કારણે આનંદ છે?
Answer: મંજુકાકીની દષ્ટિએ બાળકોને આઈસ્ક્રીમ મળ્યો એને કારણે તેમના ચહેરા પર આનંદ છે.
In simple words: બાળકોને આઈસ્ક્રીમ મળવાથી તેમના ચહેરા પર ખુશી છે, એમ મંજુકાકીને લાગતું હતું.

Exam Tip: પાત્રના દષ્ટિકોણને સમજાવતી વખતે, તે પાત્રના વિચારોને સીધા રજૂ કરો.

Question 5. સૌરભ અને અંકિતને કયા ક્લાસમાં દાખલ કરવાનો વિનુકાકાનો આગ્રહ હતો?
Answer: સૌરભ અને અંકિતને કમ્પ્યુટરના ક્લાસમાં દાખલ કરવાનો વિનુકાકાનો આગ્રહ હતો.
In simple words: વિનુકાકા સૌરભ અને અંકિત બંનેને કમ્પ્યુટર ક્લાસમાં મોકલવા માંગતા હતા.

Exam Tip: આગ્રહ વિશે પૂછાય ત્યારે, આગ્રહનો વિષય અને સંબંધિત પાત્રોનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 6. સૌરભને કયૂટર શા માટે શીખવું છે?
Answer: સૌરભને કમ્પ્યુટર શીખવું છે કારણ કે તે માનતો હતો કે આજના યુગમાં કમ્પ્યુટરનું જ્ઞાન ખૂબ જ મહત્વનું છે. તે ભવિષ્યમાં ડૉક્ટર બનવા માંગતો હતો અને તેને લાગતું હતું કે કમ્પ્યુટરનું જ્ઞાન તેના માટે ખૂબ જ ઉપયોગી થશે. તે આ સ્પર્ધાત્મક યુગમાં બીજા બધાથી આગળ રહેવા માંગતો હતો.
In simple words: સૌરભને કમ્પ્યુટર શીખવું હતું કારણ કે તેને લાગતું હતું કે આધુનિક યુગમાં અને તેના ભવિષ્યના ડૉક્ટર બનવાના લક્ષ્યમાં તે મદદરૂપ થશે.

Exam Tip: પાત્રના ઉદ્દેશ્યને સમજાવતી વખતે, તેના લાંબા ગાળાના અને ટૂંકા ગાળાના લક્ષ્યોને જોડો.

Question 7. નીનાબહેન અને સંજય પોતાને શા માટે નસીબદાર માનતાં હતાં?
Answer: વિનુકાકા જેવા પાડોશી, પોતાના દીકરાની દેખરેખ ને કાળજી રાખતા હતા તેથી નીનાબહેન અને સંજય પોતાને નસીબદાર માનતાં હતાં.
In simple words: નીનાબહેન અને સંજય પોતાને નસીબદાર માનતા હતા કારણ કે વિનુકાકા જેવા પાડોશી તેમના દીકરાની સંભાળ રાખવામાં મદદ કરતા હતા.

Exam Tip: નસીબદાર માનવાનું કારણ સમજાવતી વખતે, પાત્રોના મનમાં રહેલો સંતોષ અને તેના આધારને સ્પષ્ટ કરો.

Question 8. ગરીબ વસ્તીનાં બાળકોને ભણાવવાનું નીનાબહેને કેમ છોડી દીધું?
Answer: નીનાબહેન અંકિતની ફી માટે પૈસાથી ટ્યુશન કરવા માંગતા હતાં. તેથી તેમણે ગરીબ વસ્તીનાં બાળકોને ભણાવવાનું છોડી દીધું.
In simple words: નીનાબહેને અંકિતની ફી ભરવા માટે ટ્યુશન શરૂ કરવું પડ્યું, તેથી તેમણે ગરીબ બાળકોને ભણાવવાનું છોડી દીધું.

Exam Tip: નિર્ણય પાછળના કારણને સ્પષ્ટ કરતી વખતે, પરિસ્થિતિ અને પાત્રની પ્રાથમિકતાઓને સમજાવો.

Question 9. એક દિવસ મંજુકાકીએ રીતસર કોની પર હલ્લો કર્યો?
Answer: એક દિવસ મંજુકાકીએ નીનાબહેન ઉપર રીતસર હલ્લો કર્યો.
In simple words: મંજુકાકીએ એક દિવસ નીનાબહેન પર ગુસ્સે થઈને વાત કરી.

Exam Tip: હુમલાનો ઉલ્લેખ કરતી વખતે, તેનો શાબ્દિક અર્થ અને ભાવનાત્મક અર્થ બંને સમજાવો.

Question 10. મંજુકાકી શા કારણે એકલાં પડી ગયાં છે?
Answer: મંજુકાકીના પતિ, તેમના દીકરા સૌરભને, રેસના ઘોડાની જેમ દોડાવે છે, એ જોઈને એકલાં પડી ગયાં છે.
In simple words: મંજુકાકી તેમના પતિ વિનુકાકા સૌરભને ભણતર માટે સતત દબાણ કરતા જોઈને ખૂબ જ એકલા પડી ગયા હતા.

Exam Tip: પાત્રના એકલતાનું કારણ સમજાવતી વખતે, તેની પાછળની માનસિક સ્થિતિ અને બાહ્ય પરિબળો બંને દર્શાવો.

Question 11. બારણે ઉપરાછાપરી કોણે ઘંટડી વગાડી?
Answer: બારણે અંકિતે ઉપરાછાપરી ઘંટડી વગાડી.
In simple words: અંકિતે દરવાજા પર વારંવાર બેલ વગાડી.

Exam Tip: સીધા પ્રશ્નમાં, ક્રિયા કરનાર પાત્રનું નામ સ્પષ્ટપણે લખો.

Question 12. અંકિતનો ચહેરો કેમ નિમાણો લાગતો હતો?
Answer: સખત તાવને કારણે અંકિતનો ચહેરો નિમાણો લાગતો હતો.
In simple words: અંકિતને ખૂબ તાવ હતો, તેથી તેનો ચહેરો ઉદાસ અને નિસ્તેજ દેખાતો હતો.

Exam Tip: પાત્રના દેખાવનું કારણ પૂછાય ત્યારે, તેના મૂળ કારણને સ્પષ્ટ કરો.

Question 13. મંજુકાકીના ગયા પછી તૈયાર થતાં નીનાબહેનની સાડીની પાટલી કેમ હાથમાં રહી ગઈ?
Answer: મંજુકાકીની વ્યથાની નીનાબહેન ઉપર એટલી ઊંડી અસર થઈ કે તૈયાર થતાં તેમની સાડીની પાટલી હાથમાં રહી ગઈ.
In simple words: મંજુકાકીની દુઃખભરી વાતોથી નીનાબહેન એટલા ભાવુક થઈ ગયા કે તેમની સાડીની પાટલી બનાવવાનું કામ અટકી ગયું.

Exam Tip: પાત્રના ભાવનાત્મક પ્રતિભાવને સમજાવતી વખતે, બાહ્ય ઘટનાની તેના પર શું અસર થઈ તે દર્શાવો.

Question 14. અંકિતને તાવ હતો, છતાં વિનુકાકા શો આગ્રહ રાખતા હતા?
Answer: અંકિતને તાવ હતો, છતાં તે કમ્પ્યુટર ક્લાસમાં આવે એવો આગ્રહ વિનુકાકા રાખતા હતા.
In simple words: વિનુકાકા અંકિતને તાવ હોવા છતાં તેને કમ્પ્યુટર ક્લાસમાં આવવા માટે દબાણ કરતા હતા.

Exam Tip: પાત્રના આગ્રહનું વર્ણન કરતી વખતે, પરિસ્થિતિ વિપરીત હોવા છતાં તેનો આગ્રહ કેટલો અડગ હતો તે દર્શાવો.

Question 15. તાવમાં અંકિતને નહીં મોકલવા માટે મક્કમ એવાં 3 નીનાબહેન શા માટે બારણામાં જ ઊભાં રહી ગયાં?
Answer: વિનુકાકા અંકિતને લેવા કદાચ ઘરમાં આવી જાય એ ડરથી નીનાબહેન બારણામાં જ ઊભા રહી ગયાં.
In simple words: નીનાબહેન અંકિતને તાવ હોવાથી ક્લાસમાં ન મોકલવા છતાં, વિનુકાકા કદાચ તેને લેવા આવી જાય તે બીકે દરવાજે જ ઊભા રહ્યા.

Exam Tip: પાત્રના નિર્ણય પાછળના ડર કે ચિંતાને સમજાવતી વખતે, તેના મનોભાવને સ્પષ્ટ કરો.

Question 16. સાંજના રસોઈમાં નિમગ્ન નીનાબહેનને ટીવીનો અવાજ સાંભળતાં શી નવાઈ લાગી?
Answer: સાંજના રસોઈમાં વ્યસ્ત નીનાબહેનને, ટીવી પરના કોઈ ગીતને અંકિત રસપૂર્વક સાંભળી રહ્યો હતો, એ જોઈને નવાઈ લાગી.
In simple words: રસોઈ બનાવતી નીનાબહેનને નવાઈ લાગી કે અંકિત ટીવી પર ગીતો રસપૂર્વક સાંભળી રહ્યો હતો.

Exam Tip: નવાઈ લાગવાનું કારણ સમજાવતી વખતે, અપેક્ષા વિરુદ્ધની ઘટનાને સ્પષ્ટ કરો.

Question 17. તાવ ઊતરી જતાં, નીનાબહેન અંકિતને શા માટે બગીચામાં લઈ ગયાં?
Answer: તાવ ઊતરી જતાં, નીનાબહેન અંકિતને બગીચામાં લઈ ગયાં, કારણ કે તેઓ અંકિતને રેસનો ઘોડો બનવા દેવા માંગતા નહોતા.
In simple words: તાવ ઉતર્યા પછી નીનાબહેન અંકિતને બગીચામાં લઈ ગયા જેથી તે સ્પર્ધાના દબાણમાંથી મુક્ત થઈ શકે.

Exam Tip: પાત્રના કાર્યનો હેતુ સમજાવતી વખતે, તેની પાછળની ભાવના અને લાંબા ગાળાના વિચારને દર્શાવો.

Question 18. નીનાબહેન તેમના પતિ સંજય પાસે શું માગ્યું?
Answer: નીનાબહેને તેમના પતિ સંજય પાસે અંકિતનું બાળપણ માગ્યું.
In simple words: નીનાબહેને સંજય પાસે અંકિતનું ખોવાયેલું બાળપણ પાછું માંગ્યું.

Exam Tip: પાત્રની માંગણી વિશે પૂછાય ત્યારે, તેની માંગણીનો મુખ્ય વિષય સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 19. “હાથમાંનો ફુગ્ગો અંકિતે છોડી દીધો અને એને દૂર સુધી હવામાં ઊડતો જોઈ રહ્યો." આ વિધાન અંકિતની કઈ મનઃસ્થિતિ સૂચવે છે?
Answer: “હાથમાંનો ફુગ્ગો અંકિતે છોડી દીધો અને એને દૂર સુધી હવામાં ઊડતો જોઈ રહ્યો." આ વિધાન અંકિતને બાળસહજ સ્વતંત્રતા અને મુક્તિ ગમે છે એવું સૂચવે છે.
In simple words: આ વાક્ય દર્શાવે છે કે અંકિતને આઝાદી અને કોઈ પણ બંધન વગર જીવવું ગમે છે.

Exam Tip: વાક્ય દ્વારા સૂચિત મનઃસ્થિતિ સમજાવતી વખતે, પાત્રના વિચારો અને ઈચ્છાઓને વાક્ય સાથે જોડીને વર્ણવો.

Question 20. વિનુકાકા ભણાવતા તેમાં અંકિત શા માટે ધ્યાન આપતો નહોતો?
Answer: વિનુકાકા અંકિતને ભણાવતાં વારંવાર ઉતારી પાડતા હતા. તેથી તે ભણવામાં ધ્યાન આપતો નહોતો.
In simple words: અંકિત વિનુકાકાના ભણાવવામાં ધ્યાન નહોતો આપતો કારણ કે વિનુકાકા તેને હંમેશાં નીચો પાડતા હતા.

Exam Tip: પાત્રના વર્તનનું કારણ સમજાવતી વખતે, તેના પર થતી બાહ્ય અસરને સ્પષ્ટ કરો.

Question 21. ‘રેસનો ઘોડો' કૃતિમાં નીનાબહેન અને સંજયને શાથી - 3 હાશ થઈ?
Answer: 'રેસનો ઘોડો' કૃતિમાં નીનાબહેન અને સંજયને, અંકિત-સૌરભનો વર્ગ જુદો થવાથી હાશ થઈ.
In simple words: નીનાબહેન અને સંજયને રાહત થઈ કારણ કે અંકિત અને સૌરભના વર્ગ અલગ થઈ ગયા હતા.

Exam Tip: રાહત થવાનું કારણ સમજાવતી વખતે, કઈ પરિસ્થિતિમાંથી મુક્તિ મળી તેનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 22. અંકિતે લાડથી એની નાની બહેનનું નામ શું પાડ્યું હતું?
Answer: અંકિતે લાડથી એની નાની બહેનનું નામ “ફોરમ” પાડ્યું હતું.
In simple words: અંકિતે પોતાની નાની બહેનને પ્રેમથી ફોરમ નામ આપ્યું હતું.

Exam Tip: નામકરણ વિશે પૂછાય ત્યારે, પાત્રનું નામ અને તેને કોણે આપ્યું તે સ્પષ્ટ કરો.

Question 23. નીનાબહેનનું મન કોને જોઈને અજબ સુખનો અનુભવ 3 કરતું હતું?
Answer: અંકિતને ફોરમ પર ઓળોટતો જોઈને નીનાબહેનનું મન અજબ સુખનો અનુભવ કરતું હતું.
In simple words: નીનાબહેનને અંકિત ફોરમ સાથે પ્રેમથી રમે તે જોઈને ખૂબ આનંદ થતો હતો.

Exam Tip: પાત્રના સુખનું કારણ સમજાવતી વખતે, તેમાં રહેલી લાગણી અને તેના મૂળભૂત સ્ત્રોતને દર્શાવો.

Question 24. મંજુકાકી અંકિત માટે કેક શા માટે લઈ આવ્યા?
Answer: અંકિત મંજુકાકીની પરીક્ષામાં પાસ થયો હતો. તેથી તેઓ અંકિત માટે કેક લઈ આવ્યાં.
In simple words: અંકિત પરીક્ષામાં પાસ થયો હોવાથી મંજુકાકી તેના માટે કેક લઈ આવ્યા હતા.

Exam Tip: ભેટ આપવાનું કારણ પૂછાય ત્યારે, તે પાછળના પ્રસંગ અને હેતુને સ્પષ્ટ કરો.

Question 25. એસ.એસ.સી. પછી અંકિતે શામાં ઍડ્મિશન લીધું?
Answer: એસ.એસ.સી. પછી અંકિતે કોમર્સમાં ઍડ્મિશન લીધું.
In simple words: એસ.એસ.સી. પછી અંકિતે કોમર્સ પ્રવાહમાં પ્રવેશ લીધો.

Exam Tip: શૈક્ષણિક પસંદગી વિશે પૂછાય ત્યારે, વિષય કે પ્રવાહનું નામ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 26. એસ.એસ.સી.માં પાસ થતાં, અંકિતને તેનાં મમ્મી – પપ્પાએ શી ભેટ આપી?
Answer: એસ.એસ.સી.માં પાસ થતાં, અંકિતને તેનાં મમ્મી-પપ્પાએ કીમતી ઘડિયાળ ભેટ આપી.
In simple words: અંકિત એસ.એસ.સી. પાસ થતાં, તેનાં મમ્મી-પપ્પાએ તેને એક કીમતી ઘડિયાળ ભેટમાં આપી.

Exam Tip: પાસ થવા પર મળેલી ભેટ વિશે પૂછાય ત્યારે, ભેટનું નામ અને ભેટ આપનારનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 27. અંકિતને ઘડિયાળ ભેટ મળી છતાં એના ચહેરા ઉપર શા માટે ઉદાસી છવાઈ ગઈ હતી?
Answer: અંકિતને ભેટમાં ઘડિયાળ મળ્યું હોવા છતાં, તેના ચહેરા પર દુઃખ દેખાતું હતું. આ બન્યું કારણ કે તે તેનાં માતા-પિતાનું સ્વપ્ન પૂરું કરી શક્યો નહોતો.
In simple words: Ankit felt sad even after getting a watch as a gift. He was sad because he thought he could not fulfill his parents' dream.

Exam Tip: When answering questions about character emotions, always state the emotion clearly and explain the reason behind it as given in the story.

Question 28. નીનાના પતિ સંજયનું મૃત્યુ શાથી થયું?
Answer: નીનાના પતિ સંજયનું મૃત્યુ કિડની ફેલ થવાના કારણે થયું હતું.
In simple words: Nina's husband, Sanjay, passed away because his kidneys failed.

Exam Tip: For factual questions, provide the direct answer as stated in the text.

Question 29. કોની આંખને ખૂણે બાઝેલું નાનું આંસુ આથમતા સૂરજના કિરણમાં ચમકી ઊઠે છે?
Answer: વિનુકાકા અને મંજુકાકીની આંખના ખૂણે બાઝેલું નાનું આંસુ આથમતા સૂરજના કિરણમાં ચમકી ઊઠે છે.
In simple words: A tiny tear in the corner of Vinukaka's and Manjukaki's eyes shimmered in the rays of the setting sun.

Exam Tip: Focus on accurately identifying the characters mentioned in the question when describing emotional scenes.

Question 30. સૌરભ ડૉક્ટર થઈને ક્યાં સ્થિર થયો હતો?
Answer: સૌરભ ડૉક્ટર બનીને અમેરિકામાં સ્થિર થયો હતો.
In simple words: Saurabh became a doctor and settled in America.

Exam Tip: Keep answers concise and direct for questions asking for specific locations or outcomes.

Question 31. વિનુકાકા અને મંજુકાકીની ઉંમર એકદમ કેમ વધી ગઈ?
Answer: જ્યારે ભૌતિક સુખ હૃદયને આંતરિક સહારો કે ખુશી આપી શકતું નથી, ત્યારે વિનુકાકા અને મંજુકાકીની ઉંમર એકદમ વધી ગઈ.
In simple words: Vinukaka and Manjukaki felt their age suddenly increase because material wealth could not bring them inner peace or happiness.

Exam Tip: Connect emotional states or psychological impacts to physical or perceived changes when explaining character development.

Question 32. કોઈ વાર થાય કે વાર્તાસંગ્રહના સર્જકનું નામ જણાવો.
Answer: ‘કોઈ વાર થાય કે’ વાર્તાસંગ્રહના સર્જકનું નામ વર્ષા અડાલજા છે.
In simple words: Varsha Adalja is the writer of the short story collection called 'Koi Vaar Thay Ke'.

Exam Tip: Remember to correctly identify authors and their works for literary questions.

Question 33. ‘રેસનો ઘોડો’ વાર્તા કયા વાર્તાસંગ્રહમાંથી લેવામાં આવી છે?
Answer: ‘રેસનો ઘોડો’ વાર્તા ‘કોઈ વાર થાય કે’ નામના વાર્તાસંગ્રહમાંથી લેવામાં આવી છે.
In simple words: The story 'Resno Ghodo' is taken from the collection of short stories named 'Koi Vaar Thay Ke'.

Exam Tip: Pay attention to the source collection or book from which a specific story is taken.

4. નીચે આપેલાં જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડોઃ

Question 1.

Exam Tip: For matching questions, read each statement and its options carefully. Sometimes, context or previous knowledge of the story helps in identifying the correct match.

Question 2.

Exam Tip: Understanding character voices and their typical attitudes in the story can help match their dialogues correctly.

Question 3.

Exam Tip: To avoid errors in matching, recall the situation in the story when each phrase was uttered and who was involved in the conversation.

રેસનો ઘોડો વ્યાકરણ Vyakaran

માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર : લખોઃ

આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને ઉત્તર : લખોઃ

Question 1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધીને લખોઃ
Answer:
1. નિશાન
2. હરીફાઈ
3. શિખામણ
4. પ્રતિબિંબ
5. ઉદાસ
6. ઉત્તીર્ણ
7. જિંદગી
8. પરીક્ષા
9. ભલુંબૂરું
10. સૂર્યાસ્ત
11. વિદ્યાર્થી
12. સર્ટિફિકેટ
In simple words: Identify the correct spelling for each given word from the options provided.

Exam Tip: Practice common spelling rules and frequently confused words to improve accuracy in spelling questions.

Question 2. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ જોડોઃ
Answer:
1. નિર્ભેળ
2. પરીક્ષા
3. નિર્દોષ
4. ઉદાસ
5. શ્રદ્ધા
6. રામાયણ
In simple words: Combine the parts of each word to form the correct single word, following the rules of Sanskrit grammar.

Exam Tip: Familiarize yourself with common Sandhi (joining) rules in Gujarati to correctly combine word parts.

Question 3. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ છોડોઃ
Answer:
1. પરિ + નામ
2. વિદ્યા + અર્થી
3. લક્ષ્ય + અંક
4. પ્રશ્ન + અર્થ
5. વિ + સાદ
6. સૂર્ય + અસ્ત
7. સમ્ + બંધ
8. નિર્ + નય
In simple words: Separate each combined word into its original components, applying the proper Sandhi-splitting rules.

Exam Tip: When splitting words, look for the root words and common prefixes/suffixes to determine the correct break points.

Question 4. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ
Answer:
1. દ્વંદ્વ
2. કર્મધારય
3. દ્વિગુ
4. બહુવ્રીહિ
5. મધ્યમપદલોપી
6. તત્પુરુષ
7. તત્પુરુષ
8. કર્મધારય
9. દ્વિગુ
10. દ્વંદ્વ
11. કર્મધારય
12. દ્વિગુ
In simple words: Identify the type of compound word (Samas) for each given word.

Exam Tip: Understand the characteristics of each Samas type (e.g., Dvandva, Karmadharaya, Dvigu, Bahuvrihi, Tatpurush) to correctly classify compound words.

Question 5. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખો: (પરપ્રત્યય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)
Answer:
1. પરપ્રત્યય
2. પૂર્વપ્રત્યય
3. પૂર્વપ્રત્યય
4. પૂર્વપ્રત્યય
5. પરપ્રત્યય
6. પૂર્વપ્રત્યય
7. એક પણ પ્રત્યય નહિ
8. એક પણ પ્રત્યય નહિ
In simple words: Determine if each word has a suffix (parapratyay), a prefix (purvapratyay), or no affix at all.

Exam Tip: Recall the definitions of prefixes (attached at the beginning) and suffixes (attached at the end) to accurately identify them.

Question 6. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખોઃ
Answer:
1. ઉમંગ
2. ગમગીન
3. બળજબરીથી
4. ઉદ્યાન
5. મજા
6. અદ્ભુત
7. શોક
8. બોધ
9. બાળપણ
10. અણગમો
In simple words: Write a word that has the same or a very similar meaning for each given word.

Exam Tip: Expand your vocabulary by learning synonyms for common words. Context clues can also help determine the best synonym.

Question 7. નીચેની સંજ્ઞાઓનો પ્રકાર લખોઃ
Answer:
1. વ્યક્તિવાચક
2. ભાવવાચક
3. જાતિવાચક
4. જાતિવાચક
5. જાતિવાચક
6. ભાવવાચક
7. દ્રવ્યવાચક
8. દ્રવ્યવાચક
9. વ્યક્તિવાચક
10. વ્યક્તિવાચક
In simple words: Classify each noun into its correct type, such as proper noun (Vyakti Vachak), common noun (Jati Vachak), abstract noun (Bhav Vachak), or material noun (Dravya Vachak).

Exam Tip: Understand the characteristics of each noun type to distinguish between them effectively (e.g., proper nouns name specific entities, common nouns name general categories).

Question 8. નીચેનાં વાક્યોમાંના અલંકારનો પ્રકાર લખો:
Answer:
1. સજીવારોપણ
2. ઉપમા
3. ઉપમા
In simple words: Identify the figure of speech or literary device used in each sentence.

Exam Tip: Familiarize yourself with various figures of speech like Upma (simile), Rupak (metaphor), Sajiwaropan (personification), and their defining features.

નીચેના પ્રશ્નોના માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર : લખોઃ

Question 9. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ લખોઃ
Answer:
• માથે બેસવું – સામેથી બોલાવીને આગ્રહ રાખવો
• ઉતારી પાડવું – અપમાન કરવું
• ઓળ લાગવો – દુઃખ થવું
• ઓળધોળ થઈ જવું – ન્યોછાવર થઈ જવું
• જીવ ઊંચો થઈ જવો – ઉચાટ કે ચિંતા થવી
• નિશાન ઊંચું રાખવું – લક્ષ્ય કે ઉદ્દેશ ચડિયાતું રાખવું
• ચોકી કરવી – દેખભાળ રાખવી, નજર રાખવી
• માથું ધુણાવવું – માથું હલાવી 'હા' કે ‘ના’નો ઇશારો કરવો
• ભેજામાં ભૂસું ભરાવું – મગજમાં ખોટો વહેમ ભરાવો
• વટ પડી જવો – મોભો કે પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત થવાં
• હલ્લો કરવો – ગુસ્સે થઈ હુમલો કરવો
• ટાંકણાં ટોચવાં – સતત ટોકટોક કરવું
• ઊંબરે ઊભવું – અલગ થઈ જવું
• ખોટું લાગવું – માઠું લાગવું, દુઃખ થવું
• મોંમાં ધી – સાકર – સુખદ આભારની લાગણી વ્યક્ત કરવી
• ભારે હૃદયે – દુઃખી હૃદયે
• કરા છૂટવા તત્પર રહેવું – મદદ કરવા તૈયાર રહેવું
• ધૂંઆપૂંઆ થવું – મનમાં ગુસ્સે થવું, અકળાવું
• છુટકારો થઈ જવો – મુક્ત થઈ જવું
• ધ્યાન હટી જવું – નજર ખસી જવી, મહત્ત્વ ન આપવું
• ડોકિયું કરવું – ઉપર ઉપરથી જોઈ લેવું
• વિષાદ ડોકાવી – ગભરામણ દેખાવી
• સપનું પૂરું ન કરી શકવું – ઇચ્છા પૂરી ન કરી શકવી
• ખોટ પડવા ન દેવી – ઓછપ ન આવવા દેવી
In simple words: Explain the meaning of each idiom or phrase in simple terms.

Exam Tip: Understanding idioms requires knowing their figurative meaning, which is often different from the literal meaning of the words. Practice interpreting them in various contexts.

Question 10. નીચેના શબ્દસમૂહો માટે એક શબ્દ લખોઃ
Answer:
1. ઝુમ્મર
2. ચંદ્રક
3. કાંડું
4. નિમાણું
5. લક્ષ્યાંક
6. સૅનેટોરિયમ
7. રેસ
8. નિર્ભેળ
In simple words: Provide a single word that best describes each given phrase or group of words.

Exam Tip: Develop a strong vocabulary by learning precise terms for descriptions. This helps in writing concisely and accurately.

Question 11. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:
Answer:
1. અસામાન્ય
2. શોક
3. દુર્બુદ્ધિ
4. કમનસીબ
5. રાજી
6. ઉજાસ
7. સબળો
8. નાપાસ
9. સોંઘું
10. ઉદય
11. કઠોર
12. ધીરજ
13. બૂરું
14. દોષિત
In simple words: Write a word that means the opposite of each given word.

Exam Tip: When finding antonyms, consider words with contrasting meanings. Be careful with words that might have multiple senses.

Question 12. નીચેના શબ્દોના અર્થ આપો?
Answer:
1. સારું ભલું / સારુ - માટે
2. ચિતા - ચેહ / ચિંતા - ફિકર
3. તેજ - પ્રકાશ / તે જ - તે સિવાયનું કોઈ નહિ
4. હોંશ - ઉમંગ / હોશ - ભાન
In simple words: Provide the different meanings for each given homonym or word with multiple interpretations.

Exam Tip: Pay close attention to context when a word has multiple meanings. Understanding the subtle differences is key to accurate interpretation.

Question 13. નીચેના વાક્યોમાંથી વિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખો :
Answer:
1. બે – સંખ્યાવાચક
2. એકએક – સંખ્યાવાચક
3. નાનકડો – ગુણવાચક, મીઠડો – ગુણવાચક
4. કીમતી – ગુણવાચક
5. મોટા – ગુણવાચક
6. તમારી – સાર્વનામિક
In simple words: Identify the descriptive words (adjectives) in each sentence and state their type (e.g., numeral, qualitative, pronominal).

Exam Tip: Remember that adjectives describe nouns or pronouns. Identify whether they tell quantity, quality, or indicate possession/relation to a pronoun.

Question 14. નીચેનાં વાક્યોમાંથી ક્રિયાવિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખોઃ
Answer:
1. જરા – માત્રાસૂચક
2. ઉપર - નીચે – સ્થાનવાચક
3. તરત – રીતિવાચક
4. ધીમેધીમે – રીતિવાચક
5. જરૂર – અભિગમવાચક
6. રીતસર – રીતિવાચક
In simple words: Find the adverbs in each sentence and explain what kind of adverb they are (e.g., manner, place, degree).

Exam Tip: Adverbs modify verbs, adjectives, or other adverbs. They often answer questions like "how," "when," "where," or "to what extent."

Question 15. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડોઃ
Answer:
1. નિર્દોષ – ન્ + ઇ + ર્ + દ્ + ઓ + ષ્ + અ
2. બુદ્ધિ – બ્ + ઉ + દ્ + ધ્ + ઇ
3. સૂર્યાસ્ત – સ્ + ઊ + ર્ + ય્ + આ + સ્ + ત્ + અ
4. ત્રણ – ત્ + ર્ + અ + ણ્ + અ
5. મુઠ્ઠી – મ્ + ઉ + ઠ્ + ઠ્ + ઇ
In simple words: Break down each word into its individual sound components (phonemes), including consonants and vowels.

Exam Tip: When splitting phonemes, ensure you account for every sound, including implied 'a' at the end of consonants in many Indian languages.

Question 16. નીચેનાં જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડોઃ
Question 1.

Exam Tip: Differentiate between active voice (subject performs action) and passive voice (subject receives action) to accurately match sentence types.

Question 2.

Exam Tip: Look for the agent of the action. If the agent is performing the action directly, it's active. If the action is performed "by" or "from" someone, it's passive.

Question 3.

Exam Tip: In passive voice, the verb often includes a form of "to be" and the past participle, and the doer of the action may be introduced by "થી".

Question 4.

Exam Tip: Pay attention to how the action is conveyed. If the subject is the doer, it's active. If the action is done to the subject, it's passive.

રેસનો ધોડો પાઠ – પરિચય

વર્ષા અડાલજા [જન્મ: 10 - 04 - 1940]

”રેસનો ઘોડો' નવલિકાનું શીર્ષક પ્રતીકાત્મક છે. આજની શિક્ષણપદ્ધતિને વર્ષા અડાલજાએ એક પ્રકારની સ્પર્ધા તરીકે ઓળખાવી છે. શિક્ષણ, કહો કે જીવન, ખુદ મા-બાપ કે વાલી દ્વારા કેવી રીતે છિનવાઈ જાય છે એની કલાત્મક અભિવ્યક્તિ આ નવલિકામાં જોવા મળે છે.

ઊંચા માર્ક્સ મેળવી પ્રથમ નંબરે આવવું, અનેક ડિગ્રી મેળવવી, સ્પર્ધામાં ચંદ્રક લાવવા, કમ્યુટર ક્લાસમાં જવું, કૉચિંગ ક્લાસ ભરવા, ટીવી કે વર્તમાનપત્રોમાં મુલાકાત આપવી અને તેમાં ફોટા આવવા વગેરેમાં મા - બાપ બાળકોને રચ્યાપચ્યાં રાખે છે.

આથી બાળક આવા શિક્ષણના તેમજ મા – બાપની અંગત આશા – આકાંક્ષાના ભાર નીચે દબાઈ જાય છે.

આ નવલિકામાં સૌરભ અને અંકિત નામનાં બે બાળકોની પણ એવી જ સ્થિતિ લેખિકાએ રજૂ કરી છે. મા – બાપનાં સખત દબાણ અને આગ્રહને કારણે બાળકોનો વિકાસ થતો નથી, એનું બાળપણ છિનવાઈ જાય છે.

પરંતુ મા – બાપ એની પરવા કરતાં નથી, એ સામે લેખિકાએ લાલબત્તી ધરી છે. અંકિતની માં આ બાબતે જુદી પડે છે. અંકિતને એ દોડમાંથી છોડાવી પોતાની રીતે તાલીમ આપે છે, અથવા કહો કે વાતાવરણ ઊભું કરે છે. એ અન્ય મા – બાપ માટે એક મિસાલ છે.

આજના શિક્ષણ બાળકને રેસનો ઘોડો બનાવી દીધો છે, ત્યારે આ નવલિકા જીવનમૂલ્યની રખેવાળી સંદર્ભે સુંદર બોધ આપી જાય છે.

રેસનો ઘોડો શબ્દાર્થ

• ગન (અં) – બંદૂક.
• ઝુમ્મર – એકસાથે જેમાં ઘણા દીવા રાખી શકાય તેવું કાચનું સુશોભન છત પર લટકાવવાનું).
• બદમાશ – (અહીં) લાડમાં લુચ્ચું'.
• ચંદ્રક – ચંદ્રના ઘાટની સોનાચાંદીની ચકતી (જેના પર અક્ષરો અંકિત કરી વિશેષ કાર્ય માટે વ્યક્તિઓને ભેટ આપવામાં આવે છે.), મેડલ.
• અખબાર – વર્તમાનપત્ર. ઈન્ટરવ્યુ.
• (અં) – મુલાકાત.
• તબ ક્યા બાત હૈ! (હિ.) – તો શું કહેવું!
• સલાહ – શિખામણ – બોધ, ઉપદેશ.
• ઝાઝો – વધારે, વિશેષ.
• ફરક – તફાવત.
• હોમવર્ક (સં.) – વિદ્યાર્થીઓને ઘરે કરવા આપેલું શાળાનું કાર્ય.
• નૅશનલ જિયોગ્રાફિક ચૅનલ (અં.) – એક ચૅનલ, જેમાં રાષ્ટ્રીય ભૌગોલિક વિજ્ઞાનનું જ્ઞાન આપવામાં આવે છે.
• ડિસ્કવરી ચેનલ (અં) – એક ચૅનલ, જેમાં વિવિધ વિષયો પર થયેલ સંશોધનની જાણ કરવામાં આવે છે.
• કંટાળવું – અણગમો આવવો, અકળાઈ જવું.
• જેલમાં પૂરવું – (અહીં) કેદખાનામાં રહેવા જેવી સજા કરવી.
• ભળવું – એકબીજામાં હળીમળી જવું.
• પ્રાપ્તિ થવી – મળવું.
• નિર્ભેળ – (અહીં) શુદ્ધ.
• નિર્દોષ- દોષ વિનાનું.
• ભણેશરી – (અહીં) હોશિયાર.
• કપાળ તમારું – “નસીબ તમારું એમ ગુસ્સામાં કહેવું.
• કંડારવું – કોતરવું, નકશી કરવી.
• તેજ ઝડપી. તીવ્ર હરીફાઈ – આકરી સ્પર્ધા.
• માથાકૂટ – કડાકૂટ, લમણાઝીક.
• નક્કામી – વ્યર્થ, નાહકની.
• વિઝવું - ગુસ્સે થવું.
• પરાણે – બળજબરીથી.
• સદ્દબુદ્ધિ – સારી અને પવિત્ર સમજ, સન્મતિ.
• નારાજ – નાખુશ.
• ભલુંબૂરું – સારુંખોટું.
• ઉમળકો – ઉમંગ, ઉત્સાહ.
• ટ્યૂશન – (અહીં) શિક્ષણ.
• ઈન્ડસ્ટ્રી (અં.) – ઉદ્યોગ.
• ઍરકન્ડિશન્ડ (અં.) – વાતાનુકૂલ.
• કૅબિન (અં.) – ખાસ અંગત કાર્યાલય.
• દુશ્મન – વેરી, શત્રુ.
• લિજ્જત – લહેજત, આનંદ, મોજ.
• બદલાઈ જવું – પરિવર્તન આવવું.
• ઉપરાછાપરી – લાગલગાટ.
• નિમાણું – માન ઊતરી જતાં કે અપમાન થતાં મોટું ઊતરી ગયું હોય તેવું ગમગીન, ઉદાસ, ખિન્ન.
• પસવારવું – શરીરને હાથથી પંપાળવું.
• આપમેળે – આપોઆપ.
• માયકાંગલું – (અહીં) અશક્ત.
• પંપાળવો – લાડથી હાથ ફેરવવો.
• મક્કમતાથી – દઢતાથી.
• પરોવાવું – મગ્ન થઈ જવું.
• ગાયબ – અદૃશ્ય.
• ઠપકાનો સૂર – ટકોરની ભાષા.
• શૈશવ – બાળપણ.
• આઘાત – ચોટ, આંચકો.
• ધિક્કાર – તિરસ્કાર, નફરત.
• કદી – ક્યારેય.
• અક્કલ – (અહીં) સમજદારી. કુમળો.
• જીવ – (અહીં) બાળક.
• ન દિકકત – મુશ્કેલી, અડચણ.
• નોબત આવી – વારો આવવો.
• બંધનમાં રાખવો.
• શિલ્ડ (અં) – ઇનામ.
• હિલસ્ટેશન (અં.) – ઠંડી હવા ખાવાનું સ્થળ.
• સૅનેટોરિયમ (અં) – આરોગ્યભવન.
• બુકિંગ (અં) – આરક્ષણ.
• ટ્રેકિંગ (અં.) – પર્વતારોહણ.
• ખુશાલીમાં – આનંદમાં.
• કાળજી – સંભાળ, જતન.
• ગંભીર – (અહીં) જોખમી.
• ઍડમિશન (અં.) – પ્રવેશ, દાખલપત્ર.
• કિડની (અં) – મૂત્રપિંડ.
• ફેઇલ (અં) – નિષ્ક્રિય, કામ કરતી બંધ થઈ જવી.
• સૂરજ – સૂર્ય.
• અચક – ભલ્યા વગર. નક્કી.
• કાંડું – જ્યાં હાથનો પંજો જોડાયેલો છે તે સાંધાવાળો ભાગ.