GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 19 એક બપોરે (First Language)

એક બપોરે સ્વાધ્યાય

1. નીચેના વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા(✔)ની નિશાની કરો:

Question 1. ખેતરમાં કોને શું બન્યું હતું ?
(A) બળદ
(B) ઢોચકી
(C) સારસી
(D) બધા જ વિકલ્પો
Answer: (C) સારસી
In simple words: ખેતરમાં સારસી નામનું પક્ષી ઉડી ગયું હતું.

Exam Tip: MCQ પ્રશ્નોમાં સાચો વિકલ્પ પસંદ કરતી વખતે કવિતાના મુખ્ય પ્રસંગને યાદ રાખવો જરૂરી છે.

Question 2. કવિ ક્યા સુખી નહોતા ?
(A) આભમાં
(B) ખોરાકમાં
(C) છાશમાં
(D) મહુડીમાં
Answer: (D) મહુડીમાં
In simple words: કવિ મહુડીના ઝાડ નીચે બેસીને સુખી નહોતા, કારણ કે તેમના મનમાં ઉદાસી હતી.

Exam Tip: કવિતામાં કવિની મનોસ્થિતિ અને તેમની આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેનો સંબંધ સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે.

2. એક – એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. ઢોચકીમાં છાશ પાછી રેડવાનું કવિ શા માટે કહે છે?
Answer: કવિ ઢોચકીમાં છાશ પાછી રેડવાનું કહે છે, કારણ કે સારસી ઉડી જવાથી તેમને એકલતા અને દુઃખ અનુભવાય છે, જેથી તેમને છાશ પીવાની ઈચ્છા નથી. આ તેમનું નિરાશાજનક મન દર્શાવે છે.
In simple words: કવિ સારસીના ઉડી જવાથી ઉદાસ છે, તેથી તેમને છાશ પીવી ગમતી નથી અને તેને પાછી રેડવા કહે છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં કવિના મનની સ્થિતિ અને તેમણે આપેલી સૂચના વચ્ચેનો સંબંધ સ્પષ્ટ કરવો જરૂરી છે.

Question 2. કવિ ભરયુવાની માં કોણ ગુમાવી બેઠા છે?
Answer: કવિ એક બપોરે સારસીનો સાથ ગુમાવી બેઠા છે. અહીં, સારસી એ કવિની પ્રિયતમાનું પ્રતીક છે. આ ઘટનાથી કવિના જીવનમાં મોટો ખાલીપો છવાઈ ગયો છે. તેમને તેમની યુવાનીમાં જ આ પ્રિયજન ગુમાવ્યાનો અનુભવ થાય છે.
In simple words: કવિએ તેમની યુવાનીમાં તેમની પ્રિયતમાને, જેનું પ્રતીક સારસી છે, ગુમાવી દીધી છે.

Exam Tip: કવિતામાં પ્રતીકોનો ઉપયોગ સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે. સારસી અહીં માત્ર પક્ષી નથી, પરંતુ કવિના જીવનના મહત્વના પાસાને દર્શાવે છે.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. કવિ ક્યા સુખી નહોતા અને શા માટે?
Answer: કવિ સારસી જે તેમની પ્રિય હતી, તે ઉડી જતાં સુખી નહોતા. તેમની પ્રિયજનના જવાથી તેમના જીવનમાં રસ રહ્યો નથી. તેમને જીવનમાં ઉદાસી અને ખાલીપો અનુભવાય છે. તેથી, તેમને મહુડીના છાંયડા નીચે પડી રહેવું ગમે છે અને કશું કરવું ગમતું નથી. તેમને હવે જીવન નિરર્થક લાગે છે.
In simple words: કવિ સારસીના ઉડી જવાથી સુખી નથી, કારણ કે પ્રિયજનના જવાથી તેમને જીવનમાં કોઈ રસ નથી રહ્યો.

Exam Tip: કવિના દુઃખ અને તેની પાછળના કારણોને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવીને જવાબ આપવો.

4. નીચેના પ્રશ્નોના સાત-આઠ લીટીમાં જવાબ આપો.

Question 1. સારસીનો અર્થ શું થાય છે? કવિ ક્યાંથી શોધે છે?
Answer: કાવ્યમાં સારસી એ પ્રિયતમાનું પ્રતીક છે. કવિ પોતાના જીવનમાં આવેલી ખાલીપાની લાગણીને સારસીના ઉડી જવાથી જોડે છે. કવિએ પોતાનું સુખ અને શાંતિ ગુમાવી દીધી છે, કારણ કે તેમની પ્રિયતમા તેમની પાસેથી દૂર થઈ ગઈ છે. તેમને હવે ખેતરનો શેઢો, ઢોચકી, છાશ, ચલમ, તાપણું, બળદ અને હળ જેવાં ગ્રામીણ જીવનના પ્રતીકોમાં પણ કોઈ રસ નથી. આ બધું તેમની ઉદાસીનતા અને નિરાશા દર્શાવે છે.
In simple words: સારસી એટલે પ્રિયતમા. કવિ તેમના દુઃખ અને ખાલીપાને સારસીના ઉડી જવાથી દર્શાવે છે.

Exam Tip: કવિતામાં વપરાયેલા પ્રતીકોનો અર્થ સ્પષ્ટ રીતે સમજાવીને, કવિના ભાવને વિસ્તૃત રીતે વર્ણવવો.

Question 2. ગ્રામજીવનનો ભાર-વાછરડું અબોના ચિત્રામણ વર્ણવો.
Answer: ગ્રામજીવનમાં ખેડૂતોનો દિવસ સવારથી શરૂ થાય છે અને સાંજ સુધી ખેતરમાં કામ કરવામાં પસાર થાય છે. વાછરડું એ ગાયનું બચ્ચું છે, જે ખેડૂત માટે આર્થિક રીતે મહત્વનું છે. અબોલા એ ખેડૂતો વચ્ચે થતા સામાન્ય વાર્તાલાપને સૂચવે છે, જે ઘણીવાર સરળ અને સીધા હોય છે. ખેડૂતો એકબીજા સાથે તેમના ખેતીકામ, પાક અને હવામાન વિશે વાત કરે છે. આ ચિત્રામણ ગ્રામજીવનની સાદગી, મહેનત અને કુદરત સાથેના ઊંડા જોડાણને દર્શાવે છે. વાછરડું ખેડૂતના પરિવારનો એક ભાગ હોય છે, જે તેમના જીવનનિર્વાહમાં મદદ કરે છે. આ બધા તત્વો ગ્રામીણ સંસ્કૃતિ અને જીવનશૈલીનો અભિન્ન અંગ છે.
In simple words: ગ્રામજીવનમાં ખેડૂતો મહેનત કરે છે, વાછરડું તેમના માટે મહત્વનું છે, અને અબોલા તેમના સાદા વાર્તાલાપ દર્શાવે છે. આ બધું ગ્રામજીવનની સાદગી બતાવે છે.

Exam Tip: ગ્રામજીવનના દરેક પાસાને વિગતવાર સમજાવીને, કવિતાના સંદર્ભમાં તેમનું મહત્વ દર્શાવવું.

એક બપોરે પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોનો એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો:

Question 1. "એક બપોરે" કાવ્યનો મુખ્ય વિષય કયો છે?
Answer: "એક બપોરે" કાવ્યનો મુખ્ય વિષય એકલતા, વિરહ અને જીવનમાં થયેલા ખાલીપાની વેદના છે.
In simple words: "એક બપોરે" કવિતાનો મુખ્ય વિષય એકલાપણું, વિરહ અને જીવનમાં ખાલીપો છે.

Exam Tip: કાવ્યનો મુખ્ય વિષય ઓળખીને તેને એક ટૂંકા વાક્યમાં સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 2. સારસીનો ઉલ્લેખ કવિ ક્યાંથી શોધે છે?
Answer: સારસીનો ઉલ્લેખ કવિએ પોતાના ખેતરના શેઢેથી ઉડી ગયેલી સારસીના પ્રતીક રૂપે શોધ્યો છે.
In simple words: કવિ સારસીનો ઉલ્લેખ તેમના ખેતરના શેઢેથી ઉડી ગયેલી સારસીના પ્રતીકમાંથી લે છે.

Exam Tip: કવિતામાં પ્રતીકોનો ઉપયોગ કઈ રીતે થયો છે તે સમજવું અને કવિએ તેને ક્યાંથી લીધા છે તે જણાવવું.

Question 3. સારસીનો ઉલ્લેખ કવિ ક્યાંથી કરે છે?
Answer: સારસીનો ઉલ્લેખ કવિ "એક બપોરે" કાવ્યમાં કરે છે.
In simple words: કવિ સારસીનો ઉલ્લેખ "એક બપોરે" કવિતામાં કરે છે.

Exam Tip: કવિતાનું નામ અને સંદર્ભ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 4. કાવ્યનાયક શું કહે છે?
Answer: કાવ્યનાયક કહે છે કે તેમની પ્રિય સારસી ઉડી ગઈ છે અને તેમને જીવનમાં રસ રહ્યો નથી.
In simple words: કાવ્યનાયક કહે છે કે તેમની પ્રિય સારસી ઉડી ગઈ છે અને તેમને જીવનમાં રસ નથી.

Exam Tip: કાવ્યનાયકના મુખ્ય ભાવને ટૂંકા અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં રજૂ કરો.

Question 5. કવિ ક્યાં સુખી નથી એમ શા માટે કહે છે?
Answer: કવિ સુખી નથી એમ કહે છે કારણ કે તેમની પ્રિય સારસી ઉડી ગઈ છે અને તેમના જીવનમાં ખાલીપો છવાઈ ગયો છે.
In simple words: કવિ સુખી નથી કારણ કે તેમની પ્રિય સારસી ઉડી ગઈ છે, અને તેઓ એકલતા અનુભવે છે.

Exam Tip: કવિની મનોદશા અને તેનું કારણ સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવો.

Question 6. કાવ્યનાયક શું કરવા માંગે છે?
Answer: કાવ્યનાયક મહુડીના ઝાડ નીચે પડી રહેવા માંગે છે અને જીવનની કોઈ પણ પ્રવૃત્તિમાં તેમને રસ નથી.
In simple words: કાવ્યનાયક મહુડીના ઝાડ નીચે આરામ કરવા માંગે છે અને કશું જ કરવા માંગતા નથી.

Exam Tip: કાવ્યનાયકની ઈચ્છા અને તેમની નિષ્ક્રિયતા પાછળનું કારણ જણાવો.

Question 7. 'બારવટાં આચરે' એટલે શું?
Answer: 'બારવટાં આચરે' એટલે વિરોધ કરવો અથવા બંડ પોકારવું.
In simple words: 'બારવટાં આચરે' નો અર્થ છે વિરોધ કરવો.

Exam Tip: રુઢિપ્રયોગોના અર્થ સીધા અને સ્પષ્ટ હોવા જોઈએ.

Question 8. 'ભલે આખું આભ રેલાઈ જાય' પંક્તિનો અર્થ દર્શાવો.
Answer: આ પંક્તિનો અર્થ છે કે ભલે ગમે તેટલો વરસાદ પડે અથવા આકાશ ગમે તેટલું ઘેરાયેલું હોય, કવિને હવે કોઈ ફરક પડતો નથી.
In simple words: આ પંક્તિનો અર્થ છે કે ગમે તેટલો વરસાદ પડે કે આકાશ ઘેરાય, કવિને હવે કોઈ ચિંતા નથી.

Exam Tip: પંક્તિનો ભાવાર્થ સમજાવીને, કવિના ઉદાસીનતાના ભાવને સ્પષ્ટ કરો.

Question 9. કાવ્યનાયક શું છોડી દેવાની વાત કરે છે?
Answer: કાવ્યનાયક બળદને હળમાં જોતરીને ખેતી કરવાનું કામ છોડી દેવાની વાત કરે છે.
In simple words: કાવ્યનાયક ખેતીકામ છોડી દેવાની વાત કરે છે.

Exam Tip: કાવ્યનાયક કઈ પ્રવૃત્તિ છોડવા માંગે છે તે સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 10. કવિ શેમાંથી શું પીવાની ના પાડે છે?
Answer: કવિ ચલમમાં ભરેલી તમાકુ પીવાની ના પાડે છે, કારણ કે તેમાં હવે તેમને કોઈ રસ લાગતો નથી.
In simple words: કવિ ચલમમાંથી તમાકુ પીવાની ના પાડે છે કારણ કે તેમને તેમાં રસ નથી.

Exam Tip: કવિએ કઈ વસ્તુનો ત્યાગ કર્યો છે અને તેનું કારણ શું છે તે જણાવો.

Question 11. 'એક બપોરે' કાવ્યમાં પ્રિયતમા કે પત્નીનું પ્રતીક કોણ બને છે, તે દર્શાવો.
Answer: 'એક બપોરે' કાવ્યમાં સારસી એ પ્રિયતમા કે પત્નીનું પ્રતીક બને છે.
In simple words: 'એક બપોરે' કવિતામાં સારસી પ્રિયતમાનું પ્રતીક છે.

Exam Tip: પ્રતીક કાવ્યમાં કોના માટે વપરાયું છે તે સ્પષ્ટપણે દર્શાવો.

Question 12. તમારા પાઠ્યપુસ્તકમાં કયા અને મનોહર જેવા મિત્ર છેદમાં રચાયેલ શબ્દો કયા છે?
Answer: આ પ્રશ્ન કાવ્યના સીધા સંદર્ભમાં નથી, પરંતુ ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'કયા' અને 'મનોહર' જેવા શબ્દો વાર્તાલાપ અથવા વર્ણનમાં વપરાય છે. 'છેદમાં રચાયેલ' નો અર્થ સ્પષ્ટ નથી. જો તે વ્યાકરણના સંદર્ભમાં હોય, તો તે પ્રત્યય, પૂર્વગ અથવા સમાસનો ઉલ્લેખ કરી શકે છે. કવિતામાં, આ પ્રકારના શબ્દો સંવેદનશીલતા અને લાગણીઓને વ્યક્ત કરવા માટે વપરાય છે.
In simple words: આ પ્રશ્ન ગુજરાતી ભાષાના શબ્દોના ઉપયોગ વિશે છે, જે કવિતામાં લાગણીઓ દર્શાવવા વપરાય છે. 'છેદમાં રચાયેલ' નો અર્થ સ્પષ્ટ નથી, પણ તે કદાચ વ્યાકરણ કે શબ્દ રચનાનો સંદર્ભ આપતો હશે.

Exam Tip: અસ્પષ્ટ પ્રશ્નોમાં, ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે સૌથી સંભવિત અર્થઘટન આપો અને શક્ય હોય તો સંદર્ભ સ્પષ્ટ કરો.

Question 13. રાવજી પટેલનો કઈ શક્તિ તમારા અભ્યાસક્રમમાં સમાવેશ પામી છે?
Answer: રાવજી પટેલનો 'એક બપોરે' કાવ્યરૂપી સર્જન શક્તિ તમારા અભ્યાસક્રમમાં સમાવેશ પામી છે.
In simple words: રાવજી પટેલનું 'એક બપોરે' કાવ્ય તમારા અભ્યાસક્રમમાં છે.

Exam Tip: કવિ અને તેમની રચનાનું નામ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

3. પ્રશ્નનો નીચેના વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (✔)ની નિશાની કરો:

Question 1. ઢોચકીમાં શું હતું?
(A) પાપડ
(B) દાળ
(C) છાશ
(D) પાણી
Answer: (C) છાશ
In simple words: ઢોચકીમાં છાશ હતી.

Exam Tip: કવિતામાં વર્ણવેલી વસ્તુઓ અને તેમના સ્થાનને યાદ રાખવું.

એક બપોરે વ્યાકરણ

માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખો:

આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી પ્રશ્નનો ઉત્તર લખો:

Question 1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી લખો:
1. સારસી – (સાર્સી, સારસી, શારિ)
2. મહુડી – (મહુડિ, મહુડી, મહુડી)
Answer:
1. સારસી
2. મહુડી
In simple words: શબ્દોની સાચી જોડણી લખતી વખતે, ગુજરાતી વ્યાકરણના નિયમોનું પાલન કરવું.

Exam Tip: ગુજરાતી જોડણીના નિયમોનો અભ્યાસ કરો અને સામાન્ય ભૂલો ટાળવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 2. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખો: (પરપૂય્ય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)
1. તાપણી
2. અંગત
3. ખેતર
Answer:
1. પરપ્રત્યય
2. પરપ્રત્યય
3. એક પણ પ્રત્યય નહિ
In simple words: શબ્દના અંતે જોડાતો ઘટક 'પરપ્રત્યય' કહેવાય અને શબ્દની શરૂઆતમાં જોડાતો ઘટક 'પૂર્વપ્રત્યય' કહેવાય. જો કોઈ ઘટક ન હોય, તો 'એક પણ પ્રત્યય નહિ' લખવું.

Exam Tip: પ્રત્યયના પ્રકારોને યોગ્ય રીતે ઓળખવા માટે, શબ્દનો મૂળ ભાગ અને તેની સાથે જોડાયેલા ઘટકોનું વિશ્લેષણ કરો.

Question 3. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખો:
1. છાયા = (પડછાયો, ઠંડક, રોકાણ)
2. કસ = (સત્વ, ભાવ, ભલાવણ)
3. આભ = (ગગન, ગર્ભ, વાદળ)
4. તળ = (નીચે, ભાટ, ઉપર, તળાવ)
5. વાછરડું = (ગોવાળ, ખેડૂત, જંગલ, પશુ)
6. આભ = (સમય, ભરત, છાકડી)
Answer:
1. પડછાયો
2. સત્વ
3. ગગન
4. નીચે
5. ગોવાળ
6. સમુહ
In simple words: સમાનાર્થી શબ્દો એટલે એક જ અર્થ ધરાવતા અલગ અલગ શબ્દો.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ કરતી વખતે, શબ્દનો મૂળ અર્થ અને તેના વિવિધ ઉપયોગોને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 4. નીચેના સંજ્ઞાનો પ્રકાર કહો:
1. સારસી – (જાતિવાચક, વ્યક્તિવાચક, સમુહવાચક)
2. છાશ – (દ્રવ્યવાચક, સમુહવાચક, જાતિવાચક)
3. છાયા – (ભાવવાચક, વ્યક્તિવાચક, દ્રવ્યવાચક)
4. આભ – (વ્યક્તિવાચક, જાતિવાચક, ભાવવાચક)
5. ઘાસ – (વ્યક્તિવાચક, જાતિવાચક, દ્રવ્યવાચક)
6. મહુડી – (વ્યક્તિવાચક, જાતિવાચક, દ્રવ્યવાચક)
Answer:
1. જાતિવાચક
2. દ્રવ્યવાચક
3. ભાવવાચક
4. જાતિવાચક
5. જાતિવાચક
6. વ્યક્તિવાચક
In simple words: સંજ્ઞાનો પ્રકાર ઓળખવા માટે, શબ્દ કઈ વસ્તુ, વ્યક્તિ, ભાવ કે દ્રવ્યનો ઉલ્લેખ કરે છે તે જુઓ.

Exam Tip: સંજ્ઞાના વિવિધ પ્રકારો (વ્યક્તિવાચક, જાતિવાચક, દ્રવ્યવાચક, સમૂહવાચક, ભાવવાચક) ને ઉદાહરણો સાથે યાદ રાખો.

નીચેના પ્રશ્નોના માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખો:

Question 5. નીચેના રુઢિપ્રયોગનો અર્થ લખો:
• આંખ રેલાઈ જવું – પુષ્કળ વરસાદ વરસવો
• કસ ન હોવો – કશો સાર ન હોવો
Answer:
1. આંખ રેલાઈ જવું – ખૂબ વરસાદ વરસવો
2. કસ ન હોવો – કોઈ અર્થ કે લાભ ન હોવો
In simple words: રુઢિપ્રયોગનો અર્થ એટલે શબ્દોના સમુહનો ખાસ અર્થ.

Exam Tip: રુઢિપ્રયોગોના શાબ્દિક અર્થ કરતાં તેના પ્રચલિત ભાવાર્થને સમજવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 6. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો:
• ખેતરની ચોમેર ખેડ્યા વિનાની છોડાતી પટ્ટી, જ્યાં ઘાસ ઊગે છે.
• તમાકુ વગેરે પીવા માટે માટીનું એક પાત્ર.
• સાંઠા વગેરેને સળગાવી ટાઢ ઉડાડવાની ક્રિયા,
• જમીન ખેડવાનું ઓજાર.
• યુવાનીમાં આંખ ઉપર રાખ વાળી તેને સળગતો રાખવો – બારવટાં
• સાકડા મોઢાવાળી માટીનો નાનો ઘડો – ઢોચકી
Answer:
1. શેઢો
2. ચલમ
3. તાપણી
4. હળ
5. બારવટાં
6. ઢોચકી
In simple words: શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ એટલે ઘણા શબ્દોને બદલે એક જ શબ્દ વાપરવો જે તે સમુહનો અર્થ આપે.

Exam Tip: શબ્દસમૂહનો મુખ્ય અર્થ સમજીને તેનો સૌથી યોગ્ય એક શબ્દ પસંદ કરો.

Question 7. નીચેના શબ્દોનો અર્થ આપો:
1. શેઢો – ઢોળાવવાળી જમીન
2. આભું – આબળું
3. ઊડી – ઊડી
Answer:
1. શેઢો – ખેતરની ચારેય બાજુની સીમા પરની જમીન
2. આભું – આકાશ
3. ઊડી – ઉડી જવું (પ્રયાણ કરવું)
In simple words: આપેલા શબ્દોનો ગુજરાતીમાં અર્થ લખો.

Exam Tip: શબ્દોના પ્રચલિત અને સાચા અર્થોને યાદ રાખો.

Question 8. નીચેના તળપદી શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ આપો:
1. ઢોચકી
2. ભરબપોરે
3. ભોળું
4. અગ્નિ
5. સમુ
6. તળ
7. નઈ
8. છાયા
Answer:
1. ઢોચકી - પાણી ભરવાનું વાસણ
2. ભરબપોરે - બપોરનો સમય
3. ભોળું - ભોળું, નિષ્કપટી
4. અગ્નિ - અગ્નિ
5. સમુ - સમાન
6. તળ - તળિયું
7. નઈ - નહીં
8. છાયા - છાંયડો
In simple words: તળપદી શબ્દો એટલે સ્થાનિક ભાષાના શબ્દો, તેમને શિષ્ટ ભાષામાં રૂપાંતરિત કરો.

Exam Tip: તળપદી શબ્દોને શિષ્ટ ભાષામાં રૂપાંતરિત કરતી વખતે, બંને ભાષાના શબ્દોના અર્થ અને ઉપયોગને સમજો.

Question 9. નીચેની પંક્તિમાંથી ક્રિયાવિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર કહો:
બળદને હવે જોતરીશ નહિ ...
Answer: ક્રિયાવિશેષણ: 'હવે' – સમયવાચક ક્રિયાવિશેષણ
In simple words: ક્રિયાવિશેષણ એ ક્રિયાનો સમય, સ્થળ, રીત કે પ્રમાણ દર્શાવતો શબ્દ છે. 'હવે' સમય દર્શાવે છે.

Exam Tip: ક્રિયાવિશેષણના પ્રકારો (સ્થળવાચક, રીતિવાચક, સમયવાચક, પ્રમાણવાચક) ને ઓળખીને યોગ્ય રીતે લખો.

Question 10. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડો:
1. ઢોચકી
2. મહુડી
Answer:
1. ઢોચકી – \( ઢ્ + ઓ + ચ્ + ક + ઈ \)
2. મહુડી – \( મ્ + અ + હ્ + ઉ + ડ્ + ઈ \)
In simple words: ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડવા એટલે શબ્દમાં રહેલા બધા સ્વરો અને વ્યંજનોને અલગ અલગ કરીને લખવા.

Exam Tip: ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડતી વખતે દરેક વ્યંજનને હલંત (\( ્ \)) સાથે અને સ્વરોને અલગથી દર્શાવવાનું ધ્યાન રાખો.

એક બપોરે Summary in Gujarati

એક બપોરે કાવ્ય – પરિચય

રાવજી પટેલ [જન્મ: 15 – 11 – 1939; મૃત્યુ: 10 – 08 – 1968]
"એક બપોરે" એ રાવજી પટેલનું નોંધપાત્ર કાવ્ય છે. સારસી તેમજ ખેતર પ્રતીકો છે. ખેતર અને સારસી એટલે પ્રિયતમા. વાત એક બપોરની છે, જે બપોરે (ભરયુવાનીમાં) સારસી, જીવનમાંથી ઉડી ગઈ છે, દૂર થઈ ગઈ છે. એથી કાવ્યનાયકના હૃદયમાં ખાલીપો વ્યાપી ગયો છે.
ખાલીપાની એ વેદના – વ્યથા આ કાવ્યમાં અભિવ્યક્તિ પામે છે. કેટલાક કવિના જીવન સાથે આ ઘટનાને જોડે છે. કવિને ભરયુવાનીમાં ટીબી થયેલો, જે રોગ જીવલેણ સાબિત થયેલો. જોકે કાવ્ય પાસે એ અર્થઘટન માટે કશો આધાર નથી, પણ કવિનો જીવન – સંદર્ભ જોડવાથી કાવ્યનો રસસ્વાદ માણી શકાતો હોય તો કશો વાંધો નથી. શેઢો, ઢોચકી, છાશ, ચલમની તમાકુ, તાપણું, બળદ, હળ વગેરે સાધનો ખેડૂતના જીવન સાથે સંકળાયેલાં છે, ખેડૂતનું એ જીવન છે. કાવ્યનાયક આ શબ્દોને પ્રતીક બનાવી પોતાના જીવનમાં હવે કોઈ રસકસ રહ્યા નથી એ ભાવ વ્યક્ત કરે છે. કાવ્યમાં સારસીનો ઉલ્લેખ પણ પ્રિયતમા કે પત્નીનું પ્રતીક જ બની રહે છે. કાવ્યની તળપદી ભાષા વેદનાને વધુ હૃદયસ્પર્શી બનાવે છે.
In simple words: રાવજી પટેલનું કાવ્ય "એક બપોરે" વિરહ અને એકલતા દર્શાવે છે. સારસી પ્રિયતમાનું પ્રતીક છે, જેના જવાથી કવિના જીવનમાં ખાલીપો આવી ગયો છે. કાવ્યમાં ગ્રામીણ જીવનના પ્રતીકો દ્વારા આ વેદના રજૂ થાય છે.

Exam Tip: કાવ્યના મુખ્ય ભાવ, પ્રતીકો અને કવિના જીવન સંદર્ભને જોડીને સારાંશ આપો.

કાવ્યની સમજૂતી

મારા ખેતરના શેઢેથી એલા સારસી ઉડી ગઈ ! મા, ઢોચકીમાં છાસ પાછી રેડી દે. રોટલાને બાંધી દે. આ ચલમમાં ભરેલી તમાકુમાં કોઈ કસ રહ્યો નથી. આ તાપણીમાંના અગ્નિ ઉપર રાખ વાળીને તેને ઠારી દે. મને મહુડીના વૃક્ષની છાયા નીચે પડી રહેવા દે. ભલે આખું આકાશ રેલાઈ જાય. ભલે ગળા સુધી ઘાસ ઊગી જાય. એઈ હવે બળદને હળે જોતરીશ નહિ.. મારા ખેતરને શેઢેથી
In simple words: કવિ કહે છે કે તેમની પ્રિય સારસી ઉડી ગઈ છે. તેમને હવે છાશ પીવી કે તમાકુ પીવી ગમતી નથી. તેઓ મહુડીના ઝાડ નીચે આરામ કરવા માંગે છે અને ખેતીનું કામ પણ કરવા માંગતા નથી, ભલે આકાશ ઘેરાઈ જાય.

Exam Tip: કાવ્યની દરેક પંક્તિનો ભાવાર્થ સ્પષ્ટ કરો અને કવિના મનોભાવને સરળ શબ્દોમાં રજૂ કરો.

એક બપોરે શબ્દાર્થ

• શેઢો – ખેતરની ચોમેર ખેડ્યા વિનાની છોડાતી પટ્ટી, જ્યાં ઘાસ ઊગે છે.
• ચલમ – તમાકુ વગેરે પીવા માટે માટીનું એક પાત્ર.
• તાપણી – સાંઠા વગેરેને સળગાવી ટાઢ ઉડાડવાની ક્રિયા,
• તાપવું એ. મહુડી – એક ઝાડ, તેના ફૂલમાંથી દારૂ બને છે.
• આભ – આકાશ. હળ – જમીન ખેડવાનું ઓજાર.