GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 18 ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ (First Language)

Exercise ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ સ્વાધ્યાય

Question 1. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (V) ની નિશાની કરો :
Question 1. કેમ ભાઈ, પટેલ, તું આ પેટિયું નથી લેતો? આ વાક્ય કોણ કોને ઉદેશીને કહે છે?
(a) શેઠ કાળને કહે છે.
(b) સિપાઈ કાળને કહે છે.
(c) રાજુ કાળને કહે છે.
(d) કાળ રાજુને કહે છે.
Answer: (a) શેઠ કાળને કહે છે.
In simple words: This question asks who speaks the line, "Why brother, Patel, aren't you taking this small meal?" to whom. The correct answer is that the merchant (શેઠ) says this to Kalu (કાળ).

Exam Tip: In Gujarati literature, identifying speakers and addressees of dialogues is crucial for understanding character interactions and themes.

Question 2. કાળુ માને છે કે જગતમાં સૌથી ખરાબ બાબત....
(a) કીર્તિની ભૂખ છે.
(b) માનવીની જરૂરિયાત છે.
(c) માનવીની ઈર્ષ્યા છે.
(d) સ્વમાન ગુમાવી ભીખ માટે હાથ લંબાવવો તે છે.
Answer: (d) સ્વમાન ગુમાવી ભીખ માટે હાથ લંબાવવો તે છે.
In simple words: Kalu thinks that the worst thing in the world is losing one's self-respect and begging for food. It means giving up your dignity just to get help.

Exam Tip: This question highlights Kalu's strong sense of self-respect and is central to the story's theme. Always connect character beliefs to the main message of the text.

2. એક - એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. દુકાળના વખતમાં લોકોને કોણે મદદ કરી?
Answer: દુકાળના સમયમાં ડેગડિયાના મહાજને લોકોને સહાય કરી.
In simple words: During the famine, the merchants of Degadia village helped the people.

Exam Tip: For short answer questions, directly provide the information requested in a concise sentence.

Question 2. કાળ અને રાજુ ભૂંડામાં ભૂંડી બાબત કોને કહે છે?
Answer: કાળુ અને રાજુ ભીખને સૌથી ખરાબ બાબત કહે છે.
In simple words: Kalu and Raju both agree that begging is the very worst thing.

Exam Tip: Focus on the specific "worst thing" mentioned by the characters to ensure accuracy.

Question 3. સદાવ્રતમાં અનાજ લેવા કોણ - કોણ ઊભા હતા?
Answer: સદાવ્રતમાં અનાજ લેવા ઊભેલા લોકોમાં કાળુએ એવા માણસો જોયા, જેમણે ખેતરમાંથી ઉપાડી શકાય તેટલા દાણા બ્રાહ્મણોને દાનમાં આપ્યા હતા. જેમના ઘરોમાં એક સમયે ઘણું અનાજ ભરેલું રહેતું હતું, તેવા લોકો પણ ત્યાં રાહ જોઈ રહ્યા હતા. જે વ્યક્તિ નાની સરખી લૂંટફાટને પણ શરમજનક માનતો હતો અને ભાઈએ આપેલું પણ ન લેનારો હતો, તે પણ આજે ગરીબ બનીને કતારમાં ઊભો હતો.
In simple words: In the food line, Kalu saw people who used to donate grain to Brahmins and had lots of food at home. He also saw someone who once felt ashamed of even small thefts or taking from a brother, now standing there, poor.

Exam Tip: When listing types of people, mention all the distinct groups described in the source to show complete understanding.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. અંતે કાળુ અનાજ માટેની મદદ લેવા શા માટે તૈયાર થાય છે?
Answer: કાળુ અનાજ લેવામાં ખચકાટ અનુભવતો હતો. સુંદરજી શેઠે આ જોયું અને તેને બોલાવીને કહ્યું કે કુદરત સામે આપણે બધા લાચાર છીએ. તેમણે કાળુને કહ્યું કે જો તને એમ લાગતું હોય કે આ દાનનું છે અને તને હાથ લાંબો કરવામાં સંકોચ થાય છે, તો કાલથી તું આ ઓટલા પર આવીને ઝાડુ વાળજે અને મુખિયાજી પાસેથી ગાદી-તકિયા મંગાવીને અહીં પાથરી દેજે. પછી તને એમ નહિ લાગે કે તું ધર્માદાનું મફતનું ખાય છે. સુંદરજી શેઠની આ ઉદારતા કાળુને સ્પર્શી ગઈ. આથી, અંતે કાળુ અનાજ માટેની સહાય સ્વીકારવા તૈયાર થઈ ગયો.
In simple words: Kalu hesitated to take the grain. Sundarji Seth saw this and offered him a way to keep his self-respect: by sweeping the porch and arranging cushions daily. Touched by Seth's kindness, Kalu finally agreed to accept the food aid.

Exam Tip: Highlight the specific action (sweeping, arranging cushions) and the underlying reason (preserving Kalu's self-respect) that changed Kalu's mind.

Question 2. ‘બાવાનાં બેય બગડ્યાં' એમ કાળ શા માટે કહે છે?
Answer: સુંદરજી શેઠે કહ્યું હતું, “તમારું છે ને તમને આપીએ છીએ. એમાં દાન જેવું કંઈ જ નથી.” કાળુએ દોઢ પાશેર ખીચડી પોતાના ફાટેલા ધોતિયાના છેડે બાંધી, પણ ત્યાંથી નીકળતી વખતે તેને હસવું આવ્યું. તેને લાગ્યું કે આ તો "બાવાનાં બેય બગડ્યાં" જેવો ખેલ થયો છે, કારણ કે કાળુ માનતો હતો કે આમ કરવાથી ક્યારેય કોઈની પાસે કંઈ માંગવાની ટેક જળવાઈ નહિ અને ભીખ માંગીને આ તો મરવા જેવું થયું, સ્વમાન પણ ન રહ્યું.
In simple words: Kalu thought, "Bawa na bey bagdya" (both sides are lost) because he felt he had lost his self-respect by begging, even though Sundarji Seth claimed it wasn't charity. He didn't keep his vow of never asking anyone for anything, which felt like dying without dignity.

Exam Tip: Explain both parts of the idiom "બાવાનાં બેય બગડ્યાં" in relation to Kalu's situation: losing self-respect and still not getting enough to truly thrive.

Question 3. સુંદરજી શેઠ વિશે પાંચ વાક્યો લખો.
Answer: સુંદરજી શેઠ દેગડિયા ગામના મહાજન હતા. તેમનો પોશાક સફેદ ધોતિયું, અંગરખું, માથે સોનેરી ભરતકામવાળી પાઘડી અને ગળે દુપટ્ટો હતો. શેઠ સ્વભાવથી ઉદાર અને મોટા ગજાના માણસ હતા. કાળુએ જ્યારે દાનનું અનાજ લેવાની ના પાડી, ત્યારે તેમનું સ્વમાન જળવાઈ રહે તે દૃષ્ટિએ તેમણે કાળુને ઓટલા સાફ કરવાનું તેમજ ગાદી-તકિયા પાથરવાનું કામ સોંપ્યું. ઉપરાંત કાળુને તેમણે સૂચન કર્યું, “તમારું છે ને તમને આપીએ છીએ, ભાઈ. દાન જેવું એમાં કંઈ નથી.”
In simple words: Sundarji Seth was a generous merchant from Degadia, known for his simple yet elegant attire like a white dhoti and golden-embroidered turban. He was a kind-hearted man. When Kalu refused charity, Seth gave him work to preserve his dignity, assuring him the help was not charity but his own due.

Exam Tip: When asked to describe a character, include physical appearance, personality traits, and significant actions that reveal their nature.

4. નીચેના પ્રશ્નોના સાત-આઠ લીટીમાં જવાબ આપો.

Question 1. કાળનું પાત્રાલેખન કરો.
Answer: ‘માનવીની ભવાઈ’ નવલકથાના મુખ્ય બે પાત્રો કાળુ અને રાજુ છપ્પનિયા દુકાળની ભયાનક પરિસ્થિતિમાં ટકી રહેવા માટે ડેગડિયા ગામમાં આવ્યા છે. ખેડૂત કાળુ સ્વમાની અને ટેકીલો માણસ છે, પરંતુ આ દુકાળે કાળુના સ્વમાન, અભિમાન અને આત્માનો સંપૂર્ણ નાશ કરી દીધો છે. ભીખ માંગવી તે કાળુના સ્વભાવમાં નથી. આ સ્થિતિમાં ડેગડિયાના મહાજને પોતાના કોઠારમાંથી ગામના બધા લોકોને અનાજ આપવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ કાળુને તે અનાજ લેવું પસંદ નહોતું. તે જાણતો હતો કે મહાજનના કોઠારમાં અમારું જ અનાજ છે, તો પણ તેને સામે હાથ લંબાવવાનું ગમતું નહોતું. રાજુ તેને ભીખ માંગવા સમજાવે છે, પરંતુ સ્વમાની અને ટેકીલો કાળુ કંઈ સાંભળતો નથી. ભીખ માટે કતારમાં ઊભેલા લોકોને જોઈને તેનું હૃદય કંપી ઊઠે છે. તે કહે છે, "દોઢ પાશેર ખીચડી માટે હાથ લંબાવવાનો! આ જીવનને ધિક્કાર છે! આ જીવવાનેય ધિક્કાર છે!" સ્વમાની કાળુને સુંદરજી શેઠ એક ઉપાય સૂચવતાં ઓટલા પર ઝાડુ ફેરવવાનું તેમજ મુખિયાજીના ગાદી-તકિયા પાથરવાનું કામ સોંપે છે, જેથી તેને મફતનું અનાજ લીધું નથી તેનો સંતોષ રહે. શેઠના માન ખાતર તેણે દોઢ પાશેર ખીચડી પોતાના ધોતિયાના છેડે લીધી તો ખરી, પણ ફરીથી તેનું સ્વમાન જાગી ઊઠ્યું. તેને થયું કે આ તો "બાવાનાં બેય બગડ્યાં" જેવો ખેલ થયો છે. આમ, કાળુની વેદના તેની વાણી અને વર્તનમાં સતત દેખાય છે. ચિત્તભ્રમ થતાં તે કહે છે કે “ભૂખ ભૂંડી નથી, પણ ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ છે!” લેખકે અંતમાં કાળુની મનઃસ્થિતિ રજૂ કરતાં સાચું જ કહ્યું છે: “નથી વેઠતાં, રામ ભૂખોય નથી વેકાતી ને આ ભીખોય! માટે ઝીંકવા માંડ! પણ મકાનનો ઓટલો ચડતાં ખુદ કાળુ જ ઝીંકાઈ પડ્યો. પછી એ તો ગરમ વિચારોને લીધે, ભૂખનો માર્યો કે ગમે તે કારણે હોય.” આ "ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ" શીર્ષક, આખી કથા-અંશનો ભાવ દર્શાવનારું મુખ્ય બળ કે કેન્દ્રબિંદુ બની રહે છે. સ્વમાન અને આત્મગૌરવ ટકાવવા જતાં, ભીખ સામે સમાધાન ન કરતાં, તીવ્ર સંવેદનાને કારણે કાળુ જ ભાંગી પડ્યો.
In simple words: Kalu, a proud farmer in 'Manvini Bhavai', comes to Degadia during a severe famine. He has strong self-respect and finds begging shameful, even for basic food. When given an opportunity to work for food, he takes it, but still feels his dignity is compromised, believing "begging is worse than hunger." His struggle between survival and self-respect is central to the story, leading him to a mental breakdown.

Exam Tip: A comprehensive character sketch should cover the character's background, core traits (like Kalu's self-respect), struggles, significant actions, and the impact they have on the story's theme. Use direct quotes if possible to illustrate their personality.

Question 2. આ વાર્તાને આધારે દુકાળની ભયાનકતા તમારા શબ્દોમાં આલેખો.
Answer: દુકાળની ભીષણતાથી ગામના બધા દુઃખી અને પરેશાન હતાં, પરંતુ રાજુની મનોવ્યથામાં કરુણા અને લાચારી વધુ જોવા મળતી હતી. એક તરફ તે સ્વમાની કાળુને સમજાવતી હતી તો બીજી તરફ તેને ગમે કે ન ગમે, બાળકોના પેટ માટે ભીખ માંગવા જવાનું હતું. તેણે તો વાસ્તવિકતા સ્વીકારી લીધી હતી, પણ "આ પરિસ્થિતિમાં ભીખ માંગવામાં શરમ શાની?" એ કાળુને સમજાવવું તેના માટે મુશ્કેલ હતું. તે કાળુ પાસે કરગરે છે. કાળુ જો ભૂખે મરી જાય, તો તે તેનાથી સહન થતું નથી. આથી તે કહે છે, "મનેય તમારે મારી નાખવી છે!" એમ કહીને કાળુને પોતાની સાથે આવવા મજબૂર કરે છે. રાજુ પણ જાણતી હતી કે દોઢ પાશેર ખીચડીથી કંઈ વળવાનું નથી. એટલે તે કહે છે, "આજે હાથ ધરવાનો એક દોઢ પાશેર ખીચડી માટે? આ જીવનને ધિક્કાર છે અને જીવવાનેય ધિક્કાર છે!" તથા "આપણું નસીબ પણ ખરાબ છે અને આ ખોબો પણ ખાલી નીકળ્યો." કાળુનો આ બબડાટ રાજુથી સહન થતો નથી, છતાં તે ગુસ્સે થઈને કાળુને ઠપકો આપતાં કહે છે: "ડાકણ ભૂખ નથી, પણ ડાકણ ચિંતા છે. માનવીના હૃદયને કોતરી ખાય છે." કાળુના આ શબ્દો: "આપણાં અભિમાન અને આત્માને પણ ઓગાળી નાખે છે, પાણી કરી દે છે." રાજુને બેચેન કરી મૂકે છે. આમ, એક તરફ ભૂખની પીડા અને બીજી તરફ આ સ્થિતિમાં કાળુને સાચવવાની ચિંતાથી ઘેરાયેલી રાજુની આ મનોવ્યથા ખરેખર હૃદયને વીંધી નાખે છે.
In simple words: The famine's horror left everyone distressed, but Raju's struggle was particularly poignant. She had to convince the proud Kalu to beg for their children, having accepted the harsh reality herself. Kalu's despair about begging, believing it worse than hunger, caused Raju deep anguish. She worried about Kalu's survival and felt his self-pity was destructive. Her frustration highlights the severe mental and emotional toll the famine took on people, not just physical suffering.

Exam Tip: When describing a disaster's impact, focus not only on physical suffering but also on the emotional and psychological toll on characters, using their dialogues and actions as evidence.

Question 3. ‘ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ’ પાઠના શીર્ષકની યથાર્થતા ચર્ચો.
Answer: “ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ” એ જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કૃત “માનવીની ભવાઈ” જેવી પન્નાલાલ પટેલની સફળ નવલકથાનો કરુણ ભાગ છે. નવલકથાના કેન્દ્રમાં છપ્પનિયા દુકાળની ભયાનક અને વિષમ પરિસ્થિતિ છે. ભૂખરૂપી ડાકણ બધાના પ્રાણ લઈ રહી છે. ત્યાં સુંદરજી શેઠના નેતૃત્વમાં, મહાજનોની સહાયથી સદાવ્રત શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. કાળુ, જે ખેડૂત છે, તેને ભૂખ માટે આમ હાથ લાંબો કરવો ગમતો નથી. રાજુને તે કહે છે: “આપણું તો નસીબ પણ ખરાબ છે ને આ ખોબો પણ ખાલી નીકળ્યો.” કાળુ બબડવા લાગે છે. રાજુ સાથે સ્વમાની કાળુનો કરુણ સંવાદ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી છે. કાળુ, રાજુને કહે છે: “તને ખબર છે? ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ છે, ભૂખ તો હાડમાંસ ગાળી નાખે છે, પણ આ ભીખ તો, આપણાં અભિમાન અને આત્માનેય ઓગાળી નાખે છે, પાણી કરી દે છે.” કાળુ તેમજ રાજુના આ કષ્ટદાયક – કરુણ સંવાદ દ્વારા લેખકે ભૂખ કરતાંય ભીખને વધુ ખરાબ કહી છે. છેલ્લે કાળુ મનમાં ને મનમાં કહે છે: “… હવે તો ઝીંકવા જ માંડ! નથી વેઠતાં રામ! ભૂખોય નથી વેકાતી ને આ ભીખય!” છેલ્લે મકાનનો ઓટલો ચડતાં કાળુ થાકીને પડી જાય છે. ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ શીર્ષકની યોગ્યતા અહીં છે. લેખકે સંવાદની તીવ્રતા દર્શાવીને છેલ્લે લખ્યું છે: “એ ઝીંકાઈ પડ્યો. પછી એ તો ગરમ વિચારોને લીધે, ભૂખનો માર્યો કે ગમે તે કારણે હોય.” એ વાત સ્પષ્ટ છે કે ભૂખ, સ્વમાન અને આત્મગૌરવને ટકાવવા જતાં, ભીખ સામે સમાધાન ન કરતાં, તીવ્ર સંવેદનાને કારણે કાળુ જ ભાંગી પડ્યો. આ “ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ” શીર્ષક, આખી કથા-અંશનો ભાવ દર્શાવનારું મુખ્ય બળ કે કેન્દ્રબિંદુ બની રહે છે.
In simple words: The title "Begging is Worse Than Hunger" accurately reflects the tragic essence of this part of Pannalal Patel's novel. It highlights the devastating famine and Kalu's internal conflict. Kalu, a proud farmer, believes that while hunger causes physical suffering, begging destroys one's self-respect and soul. His refusal to beg, even when starving, and his eventual collapse, powerfully demonstrate the theme that the loss of dignity through begging is a greater evil than the pain of hunger itself.

Exam Tip: To discuss the relevance of a title, explain how it reflects the central theme, character struggles, and key messages of the story, using specific examples from the text.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ - ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર : લખો:

Question 1. “મોતના વરસાદને કારણે ધરતી પર શી સ્થિતિ સર્જાઈ?
Answer: દુકાળને લીધે ધરતી પર "મોતનો વરસાદ" વરસ્યો હતો. વન, બજાર, શેરી, ખેતર-જ્યાં જુઓ ત્યાં માનવીનાં શબ જ જોવા મળતાં હતાં. તેમને ક્યાં દાટવા અને ક્યાં બાળવા તે સમજાતું નહોતું. આ મુશ્કેલ સ્થિતિ વચ્ચે કાણ, સૂતક કે અંતિમ સંસ્કારનું તો કોઈ મહત્વ જ ન રહ્યું હતું.
In simple words: Due to the famine, a "rain of death" covered the land, with human corpses visible everywhere-in forests, markets, streets, and fields. People didn't know where to bury or cremate them. Amidst this grim situation, traditional rituals like mourning or funeral rites lost all meaning.

Exam Tip: When describing a dire situation, use vivid imagery and details from the text to convey the full extent of the tragedy.

Question 2. કાળુને કોની અદેખાઈ આવતી હતી? કેમ?
Answer: રણછોડભાઈ અને શંકરદા દુષ્કાળમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. કાળુની દૃષ્ટિએ તેઓ દુઃખમાંથી મુક્ત થઈને અમર બની ગયા હતા. આમ, કાળુને પોતાના ભાગ્યમાં ભૂખે તડપવાનું આવ્યું હતું, તેથી કાળુને તેમની ઈર્ષ્યા આવતી હતી.
In simple words: Kalu envied Ranchhodbhai and Shankarda because they had died during the famine. In Kalu's view, they found eternal peace by escaping the suffering, whereas Kalu himself was left to starve.

Exam Tip: Explain both parts of the question: who Kalu envied and the specific reason for his envy, showing his desperate state of mind.

Question 3. ડેગડિયાના મહાજનને સુંદરજી શેઠે શી સલાહ આપી?
Answer: ડેગડિયાના મહાજનને સુંદરજી શેઠે એ સલાહ આપી કે જો વરસાદ નહિ આવે તો આપણામાંથી જેની જેની પાસે અનાજ હશે એમ કોઈ જીવવાના નથી. અને વરસાદ આવશે તો આના આ જ માનવી એકનું અનેકગણું ઉગાડી આપવાના છે. આપણે કંઈ હળ હાંકવાના નથી.
In simple words: Sundarji Seth advised the Degadia merchants that if the rains failed, no one would survive, regardless of how much grain they had. He also said that if it rained, the same people would yield many times more produce, and they wouldn't have to farm themselves.

Exam Tip: Summarize the core message of the advice: emphasizing community survival and the long-term perspective of investing in people.

Question 4. “ધિક પડ્યો એ અવતાર ને ધિક પડ્યું એ જીવવું!" આ શબ્દો કાળુના મુખેથી ક્યારે સરી પડ્યા?
Answer: કાળુ ખેડૂત હતો. ખેડૂતને જગતનો તાત કહેવાય છે. રાજા, મહારાજા અને શેઠિયાઓ તેની આગળ હાથ લંબાવતા હતા. એ જ કાળુને કપરા કાળમાં આજે દોઢ પાશેર ખીચડી માટે હાથ લંબાવવો પડે છે. તેથી સ્વમાની કાળુના મુખેથી શબ્દો સરી પડ્યાઃ “ધિક પડ્યો એ અવતાર અને ધિક પડ્યું એ જીવવું!”
In simple words: Kalu, a proud farmer revered as the "father of the world" whom kings and merchants once sought help from, now had to beg for a mere small portion of rice during a harsh famine. This humiliation caused him to exclaim, "Cursed be this life and cursed be this existence!"

Exam Tip: Connect the specific quote to the character's background and the dramatic irony of his current situation to provide a complete answer.

Question 5. કાળુએ સિપાઈને શું સંભળાવ્યું? કાળુના શબ્દો શું સૂચવે છે?
Answer: કાળુએ સિપાઈને સંભળાવ્યું કે, “લાટ હોત તો લેત, પણ કણબી છું એટલે નઈ લઉં. તું તૂટી જઈશ તોય નઈ લઉં ! ચાંપી દેવો હોય તો ચાંપી દો ટોટો, આ ઊભો." કાળુના આ શબ્દો તેનાં સ્વમાન અને ખુમારી દર્શાવે છે.
In simple words: Kalu told the soldier, "If I were a lord, I would take it, but I am a farmer, so I won't. I won't take it even if you break me! If you want to shoot, shoot, I'm standing here." These words show his strong self-respect and defiance.

Exam Tip: When analyzing character dialogues, always explain what the words reveal about the character's personality or values.

Question 6. કાળુને રડતો જોઈને સુંદરજી શેઠે તેને શું કહીને આશ્વસ્ત કર્યો?
Answer: કાળુને રડતો જોઈને સુંદરજી શેઠે તેને સમજાવતાં કહ્યું, “હું જાણું છું જુવાન, કે તને તારા જ ધાન માટે હાથ ધરતાં શરમ આવે છે, પણ અમનેય સદાવ્રત ખોલતાં એટલી જ શરમ આવે છે! સમસ્ત પૃથ્વીનું પાલન કરનારને અમે ક્યાં સુધી પાળવાના છીએ? આ તો મેધરાજાને પાણી પહોંચાડવા જેવી વાત છે!”
In simple words: Seeing Kalu weep, Sundarji Seth comforted him, saying, "I know you feel ashamed asking for your own grain. But we also feel ashamed opening charity when you, who feed the world, are in need. It's like offering water to the rain god!"

Exam Tip: Note how Sundarji Seth validates Kalu's feelings while simultaneously offering a larger, compassionate perspective to ease his shame.

Question 7. સુંદરજી શેઠના શબ્દો સાંભળ્યા પછી કાળુની શી પ્રતિક્રિયા હતી?
Answer: સુંદરજી શેઠના શબ્દો સાંભળ્યા પછી કાળુને સુંદરજી શેઠ કોઈ મોટા ગજાના માનવી હોય તેવું લાગ્યું. તેણે આંખોથી શેઠને વંદન કર્યા. શેઠનો આભાર માનવા માટે તેને શબ્દો સૂઝતા નહોતા.
In simple words: After hearing Sundarji Seth's words, Kalu felt that Seth was a great-hearted person. He respectfully saluted Seth with his eyes, as he couldn't find words to express his gratitude.

Exam Tip: Describe both the internal (feeling) and external (action) reactions of the character to provide a complete picture.

Question 8. કાળુની “ભૂખ' અને “ભીખની વાતોની રાજુ પર શી અસર થઈ?
Answer: "ભૂખ" અને "ભીખ"ની કઠોર, દારુણ પરિસ્થિતિ સાથે કાળુ સમાધાન કરવા તૈયાર નથી. રાજુએ કાળુને, બાળકને જેમ એક માતા ધમકાવે એમ ધમકાવ્યો. દુઃખી અવાજે તેણે કહ્યું, "શું કામ ભેગાં થઈને બધાં મારો જીવ ખાઓ છો?" સાથે એણે બે છોકરાંને પણ હડસેલી દીધાં. ‘આવી સ્થિતિમાં પોતે મરી ગઈ હોત તો સારું – એવા ઉદ્ગારો તેણે કાઢ્યા. અતિ કારમા દુકાળમાં ભૂખથી પીડાતા અને ભીખ ન લેવાના સ્વમાનભર્યા સ્વભાવથી દાઝેલા કાળનું માથું અત્યારે ખાંડણિયામાં છે. “ખાંડણિયામાં માથું” એ વિષમ પરિસ્થિતિનો નિર્દેશ કરે છે. ભૂખ અને ભીખનું અસહ્ય દુઃખ તો છે જ, એમાંથી મુક્તિ મેળવવી હોય, તો સાંબેલું જોરથી ઝીંકવામાં આવે તે જ ઉપાય છે. તેથી કાળુ પ્રાર્થના કરે છે: ’ખાંડણિયામાં માથું, ને ધીમો કેમ રામ?”
In simple words: Kalu's unwavering stance on "hunger" versus "begging" deeply affected Raju, who scolded him like a child, asking why everyone was making her suffer. She even pushed her children away and wished she were dead. Kalu felt like his head was in a mortar, indicating his desperate situation. He wished for a quick end to his suffering, implying that forceful action (like a pestle in a mortar) was the only way out of the unbearable pain of hunger and begging.

Exam Tip: Pay attention to the metaphorical language used (e.g., "head in a mortar") and explain its significance in conveying the character's despair.

3. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક વાક્યમાં ઉત્તર : લખોઃ

Question 1. વરસાદ આધો ઠેલાતાં, ધરતી પર શાનો વરસાદ વરસી રહ્યો?
Answer: વરસાદ દૂર થતાં, ધરતી પર મોતનો વરસાદ વરસી રહ્યો.
In simple words: When the rain stopped, death poured down on the earth.

Exam Tip: Use strong, evocative language from the source to convey the grim reality.

Question 2. રણછોડભાઈ ને શંકરદા દુઃખ અને ભૂખમાંથી છૂટી ગયા, તેથી કાળુ જેવાને શું થયું?
Answer: રણછોડભાઈ અને શંકરદા દુઃખ અને ભૂખમાંથી છૂટી ગયા, તેથી કાળુ જેવાને ઈર્ષ્યા આવી.
In simple words: Ranchhodbhai and Shankarda escaped suffering and hunger, which made people like Kalu feel envious.

Exam Tip: Focus on the specific emotion (envy) Kalu felt in this context.

Question 3. અનાજ ખૂટ્યું ત્યારે બે મણ મેણા કોદરા, વાણિયાને શું કહીને લીધેલા?
Answer: અનાજ ખૂટ્યું ત્યારે બે મણ મેણા કોદરા, વાણિયાને “બીજું નહિ માગું શેઠ', કહીને લીધેલા.
In simple words: When the grain ran out, two maunds of Kodra (a type of grain) were taken from the merchant, promising, "I won't ask for anything else, Seth."

Exam Tip: Include the specific promise made to the merchant as it highlights the desperation.

Question 4. દુકાળમાં કાળુ સિવાય બીજાં કેટલાં માણસો ઘરમાં હતાં?
Answer: દુકાળમાં કાળુ સિવાય બીજાં સાત માણસો ઘરમાં હતાં.
In simple words: During the famine, apart from Kalu, there were seven other people in the house.

Exam Tip: Provide the numerical answer clearly and directly.

Question 5. વૈશાખ - જેઠના તડકાય આ અષાઢિયા તાપ આગળ કેવા હતા?
Answer: વૈશાખ - જેઠના તડકાય આ અષાઢિયા તાપ આગળ તણખલા જેવા તુચ્છ હતા.
In simple words: The heat of Vaishakh and Jeth months felt as insignificant as straw compared to the heat of Aashadh.

Exam Tip: Use the exact descriptive phrase (like "as insignificant as straw") from the source for full accuracy.

Question 6. સુંદરજી શેઠ દુકાળ પડવાનું કયું કારણ માનતા હતા?
Answer: ડેગડિયાના વતની સુંદરજી શેઠ ખેડૂતોના નિસાસાને દુકાળ પડવાનું કારણ માનતા હતા.
In simple words: Sundarji Seth, from Degadia, believed that the farmers' sighs were the reason for the famine.

Exam Tip: Pinpoint the specific belief of the character regarding the cause of the disaster.

Question 7. ડેગડિયાના મહાજને લોકોને મદદ કરવા ધાનની કેટલી કિંમત લીધી?
Answer: ડેગડિયાના મહાજને લોકોને મદદ કરવા અનાજની અડધી કિંમત લીધી.
In simple words: To help people, the Degadia merchants charged half the price for the grain.

Exam Tip: Specify the exact fraction of the cost to show precision in your answer.

Question 8. દિવસે દિવસે ધર્માદું ખાનારની સંખ્યા વધી, ત્યાં ભૂખે કોને ઠોકરે ચઢાવી?
Answer: દિવસે દિવસે દાનનું ખાનારની સંખ્યા વધી, ત્યાં ભૂખે ટેકને ઠોકરે ચઢાવી.
In simple words: As the number of people accepting charity grew daily, hunger forced them to abandon their self-respect.

Exam Tip: The answer should highlight that hunger caused people to sacrifice their moral stance or principles.

Question 9. મહાજને કોઠારમાંથી શું કાઢી આપવાનું કબૂલ કર્યું?
Answer: મહાજને કોઠારમાંથી ધાન કાઢી આપવાનું કબૂલ કર્યું.
In simple words: The merchant agreed to provide grain from his storehouse.

Exam Tip: Clearly state what was agreed upon to be given out.

Question 10. ડેગડિયાના મહાજને લોકોને મદદ કરવા કેટલો ભાગ ધરમનો રાખ્યો?
Answer: ડેગડિયાના મહાજને લોકોને મદદ કરવા અડધો ભાગ દાનનો રાખ્યો.
In simple words: To help people, the Degadia merchants kept half of the grain as charity.

Exam Tip: Specify the fraction of the grain designated as charity.

Question 11. દુકાળ પડવા બાબતે કાળુ શું માને છે?
Answer: દુકાળ પડવા બાબતે કાળુ માને છે કે પૃથ્વી પર મહાવિનાશ થવા બેઠો છે.
In simple words: Kalu believes that the famine means the world is about to face a great catastrophe.

Exam Tip: Note Kalu's fatalistic view of the famine, seeing it as an apocalyptic event.

Question 12. ધાન લેવા ઊભેલી દરિદ્રનારાયણોની લાંબી કતારમાં ઝાઝો ભાગ કોનો હતો?
Answer: ધાન લેવા ઊભેલી ગરીબ લોકોની લાંબી કતારમાં મોટો ભાગ ખેડૂતોનો હતો.
In simple words: In the long line of poor people waiting for grain, most of them were farmers.

Exam Tip: Highlight the irony that those who produce food are now the ones queuing for it.

Question 13. રાજુને ધાન લેવા ઊભાં રાખીને કાળુ શા માટે પાછો વળી ગયો?
Answer: કાળુ દાનનું ખાવાનું પસંદ કરતો નહોતો, તેથી તે બે છોકરાં તેમજ રાજુને ધાન લેવા ઊભાં રાખીને પાછો વળી ગયો.
In simple words: Kalu did not want to accept charity food, so he left his two children and Raju to get the grain while he turned back.

Exam Tip: Emphasize Kalu's strong conviction against accepting charity, even in desperate times.

Question 14. રાજુ સાથે કાળુએ કઈ શરતે સદાવ્રતમાં જવા તૈયારી બતાવી?
Answer: પોતે સદાવ્રતમાં આવશે પણ હાથ લાંબો કરશે નહિ, એ શરતે રાજુ સાથે કાળુએ જવા તૈયારી બતાવી.
In simple words: Kalu agreed to go to the charity food distribution with Raju only if he didn't have to stretch out his hand to receive the grain.

Exam Tip: This condition again underlines Kalu's pride and his struggle to maintain dignity.

Question 15. “ક્યાં તે મારા મુકામ પર." એમ જ્યારે કાળુએ કહ્યું ત્યારે સિપાઈએ કાળુને કેવો કહ્યો?
Answer: “ક્યાં તે મારા મુકામ પર.” એમ જ્યારે કાળુએ કહ્યું ત્યારે સિપાઈએ કાળુને “ઝરખ’ કહ્યો.
In simple words: When Kalu said, "Where, at my destination," the soldier called Kalu a "fox/hyena."

Exam Tip: Note the insulting term used by the soldier, which reflects the harsh treatment of the impoverished during the famine.

Question 16. કાળુને પાછો વળતાં જોઈને સિપાઈએ તેનું અપમાન કરતાં શું કહ્યું?
Answer: કાળુને પાછો વળતાં જોઈને સિપાઈએ તેનું અપમાન કરતાં કહ્યું, “એ ઠૂંઠિયા! ક્યાં જાય છે એમ?”
In simple words: Seeing Kalu turn back, the soldier insulted him, saying, "Hey stump! Where are you going?"

Exam Tip: The use of a derogatory term like "stump" (ઠૂંઠિયા) highlights the soldier's disdain and Kalu's perceived worthlessness in their eyes.

Question 17. “.. આ તો મેધરાજાને પાણી પહોંચાડવા જેવી વાત છે સુંદરજી શેઠનું આ વાક્ય કોને ઉદ્દેશીને બોલાયેલું છે?
Answer: “... આ તો મેધરાજાને પાણી પહોંચાડવા જેવી વાત છે!' સુંદરજી શેઠનું આ વાક્ય કાળુને ઉદ્દેશીને બોલાયેલું છે.
In simple words: Sundarji Seth's statement, "This is like giving water to the rain god!" was directed at Kalu.

Exam Tip: Identify the specific character the dialogue is addressed to. This phrase implies Kalu, a farmer, is like the rain god, and giving him food is simply returning what he provides to society.

Question 18. કારમા દુકાળમાં કુદરત આગળ કોણે સૌની લાચારી દર્શાવી?
Answer: ભયંકર દુકાળમાં કુદરત આગળ સુંદરજી શેઠે સૌની લાચારી દર્શાવી.
In simple words: During the severe famine, Sundarji Seth expressed everyone's helplessness before nature.

Exam Tip: Connect the statement of helplessness to the character who articulates it, as it reveals their perspective on fate and human struggle.

Question 19. કાળુને કોની મોટાઈ જોઈને પોતાના વિચારો બાલિશ લાગવા માંડ્યા?
Answer: કાળુને સુંદરજી શેઠની ઉદારતા જોઈને પોતાના વિચારો બાલિશ લાગવા માંડ્યા.
In simple words: Seeing Sundarji Seth's greatness, Kalu began to feel that his own thoughts were childish.

Exam Tip: This question highlights Kalu's internal change and the impact of Sundarji Seth's wisdom on him.

Question 20. શેઠ હજો તો આવા મોટા ગજાના હજો !' આ વાક્ય કોણ, ક્યારે, કોને સંબોધીને કહે છે?
Answer: આ વાક્ય કાળુ, શેઠની ઉદારતા જોઈને, મનોમન શેઠને કહે છે.
In simple words: Kalu says this sentence to himself, mentally addressing the merchant, upon seeing Seth's great generosity.

Exam Tip: Specify that this is an internal monologue, indicating Kalu's private admiration for Sundarji Seth.

Question 21. અહેસાન માનવાના શબ્દો ન સૂઝતાં સુંદરજી શેઠને કાળુ શું કરીને ચાલતો થયો?
Answer: આભાર માનવાના શબ્દો ન સૂઝતાં સુંદરજી શેઠને કાળુ 'શ્રીકૃષ્ણ' કહીને ચાલતો થયો.
In simple words: Unable to find words to express his gratitude, Kalu called Sundarji Seth "Shri Krishna" and left.

Exam Tip: The comparison to "Shri Krishna" is significant, as it elevates Sundarji Seth to the status of a divine benefactor in Kalu's eyes.

Question 22. કાળુને રાજુનો ઠપકો કેવો લાગતો હતો?
Answer: કાળુને રાજુનો ઠપકો મીઠો લાગતો હતો.
In simple words: Kalu found Raju's scolding to be gentle and endearing.

Exam Tip: Note the emotional nuance: "sweet" or "gentle" implies a loving rebuke, not harsh criticism.

Question 23. કાળ કોને - મરચાંનો - આંખનો પાટો લાગતો હતો?
Answer: કાળુ સિપાઈને - મરચાંનો - આંખનો પાટો લાગતો હતો.
In simple words: Kalu saw the soldier like a chili-eye patch, implying irritation and pain.

Exam Tip: Explain the metaphor: a "chili-eye patch" suggests something that causes sharp, immediate pain and discomfort.

Question 24. દોઢ પાશેર ખીચડી ફાટેલા ધોતિયાની ફડકમાં લઈને રવાના થતાં કાળુને શું થયું?
Answer: દોઢ પાશેર ખીચડી ફાટેલા ધોતિયાની ફડકમાં લઈને રવાના થતાં કાળુને હસવું આવ્યું.
In simple words: As Kalu left with the small portion of rice wrapped in his torn dhoti, he started laughing.

Exam Tip: Kalu's laughter in this context is ironic, stemming from his internal conflict and the absurdity of his situation, not from joy.

Question 25. રાજુ ચિંતાને ડાકણ કેમ કહે છે?
Answer: ચિંતા ચિતા જેમ બાળે છે, તેથી રાજુ ચિંતાને ડાકણ કહે છે.
In simple words: Raju calls worry a "witch" because worry burns a person like a funeral pyre burns a body.

Exam Tip: This is a common Gujarati proverb. Explaining the comparison ("chinta chita") helps to clarify the meaning.

Question 26. કાળુની દૃષ્ટિએ ભીખ કોને ઓગાળી નાખે છે, પાણી કરી દે છે?
Answer: કાળુની દૃષ્ટિએ ભીખ ગુમાન અને આત્માને ઓગાળી નાખે છે, પાણી કરી દે છે.
In simple words: In Kalu's view, begging melts away pride and the soul, turning them into nothing.

Exam Tip: This emphasizes the profound spiritual and psychological damage Kalu believes begging inflicts.

Question 27. “તો હેંડો છાનામાના - ' એમ રાજુએ કાળુને કહ્યું પછી કાળ કોની જેમ આગળ થઈ ગયો?
Answer: “તો હેંડો છાનામાના - ' એમ રાજુએ કાળુને કહ્યું પછી કાળુ આજ્ઞાંકિત પુત્રની જેમ આગળ થઈ ગયો.
In simple words: After Raju said, "Then let's go quietly," Kalu moved forward like an obedient son.

Exam Tip: The simile "like an obedient son" highlights Kalu's reluctant compliance and Raju's maternal authority in this desperate situation.

Question 28. કાળુની આંખમાંથી ડબડબ કરતાં આંસુ કોને જોઈને સરી પડ્યાં?
Answer: પોતાનાં સગાંવહાલાંની ભિખારીઓ જેવી હાલત જોઈને કાળુની આંખમાંથી ડબડબ કરતાં આંસુ સરી પડ્યાં.
In simple words: Seeing his own relatives reduced to beggars, tears welled up and fell from Kalu's eyes.

Exam Tip: Kalu's tears reveal his deep empathy and the pain of seeing his community suffer, not just his own hardship.

Question 29. “ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ' આ વાક્યમાં કોનું દર્દ છલકે છે?
Answer: “ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ’ આ વાક્યમાં કાળુનું દર્દ છલકે છે.
In simple words: The sentence "Begging is worse than hunger" expresses Kalu's profound pain.

Exam Tip: This phrase encapsulates Kalu's central conflict and is a key thematic statement in the story.

Question 30. “ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ' કૃતિ લેખકની કઈ વિખ્યાત નવલકથાનો અંશ છે?
Answer: “ભૂખથીય ભૂંડી ભીખ’ કૃતિ લેખકની ‘માનવીની ભવાઈ’ જેવી વિખ્યાત નવલકથાનો અંશ છે.
In simple words: The work "Begging is Worse Than Hunger" is part of the author's famous novel 'Manvini Bhavai'.

Exam Tip: This is a factual question about the source text; ensure the title of the novel is correct.

Question 31. દોઢ પાશેર ખીચડી માટે કાળુ શું કહેતો હતો?
Answer: દોઢ પાશેર ખીચડી જોઈને કાળુને થયું કે બાવાનાં બેય બગડ્યાં : ટેક પણ ખોવાની અને જીવ પણ ખોવાનો.
In simple words: Seeing the small portion of rice, Kalu felt that he was caught in a "lose-lose" situation, meaning he would lose both his self-respect and his life.

Exam Tip: Explain the idiom "bava na bey bagdya" in the context of Kalu's predicament, showing his despair over compromising his principles for so little gain.

4. પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (V) ની નિશાની કરોઃ

Question 1. (1) નીચેનું વર્ણન કોને લાગુ પડે છે? આંખ મીંચાઈ જાય એવાં કપડાં - સફેદ ધોતિયું અને અંગરખું, સોનેરી તલાવાળી રાતી પાઘડી ને ગળે દુપટ્ટો - ‘.
(a) સુંદરજી શેઠ
(b) મહાજન
(c) સિપાઈ
(d) ફોજદાર?
Answer: (a) સુંદરજી શેઠ
In simple words: This question describes someone wearing blindingly bright clothes-a white dhoti and jacket, a golden-embroidered red turban, and a scarf around the neck. This description fits Sundarji Seth.

Exam Tip: Pay close attention to character descriptions as they often hint at their status, personality, or role in the story.

Question 2. (4) “જો ભૂલેચૂકે ફરીથી આવ્યો તો છાતીમાં આ ટોટો જ સમજી લેજે.” આ વાક્ય કોણ કોને કહે છે?
(a) ફોજદાર - કાળુને
(b) સિપાઈ - દરિદ્રનારાયણને
(c) સિપાઈ - શેઠિયાને
(d) ફોજદાર - અનાજ લેનારને
Answer: (b) સિપાઈ - દરિદ્રનારાયણને
In simple words: The sentence, "If you mistakenly come again, consider this bullet in your chest," is spoken by the soldier to the impoverished people.

Exam Tip: Identifying the speaker and addressee clarifies the power dynamics and the harshness faced by the poor.

5. નીચે આપેલાં જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડોઃ

Question 1.

Answer:

Exam Tip: For matching questions, understand the context of each quote to accurately link it to the correct character or speaker.

Question 2.

Answer:

Exam Tip: Pay close attention to the speaker's tone and the situation to correctly identify who is speaking each dialogue.

માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખો:

આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને ઉત્તર લખો:

Question 1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધીને લખો:
1. નિશાસો – (નિસાસો, નિશાશો, નિસાશો)
2. ક્ષતિજ – (ક્ષીતીજ, ક્ષિતિજ, ક્ષિતીજ)
3. ખાત્રી – (ખાતરી, ખારિ, ખાતર)
4. હાડપીંજર – (હાડપિંજર, હાડપિંઝર, હાડપીંઝર)
5. જબરદસ્તી – (જબરદસ્તી, જબરધતિ, જબરધાસ્તી)
6. ગાદિ – તક્યિા – (ગાદી – તકિયા, ગાદી – તકિઆ, ગાદિ – તકીયા)
7. ખુટવું – (ખૂટવું, ખુટવું, ખૂહૂ)
8. ભુંડુ – (ભૂંડું, ભૂંડું, ભૂંડું)
9. જીવાડવું – (જિવાડવું, ઝીવાડવું, ઝિવાડવું)
10. ધોતી – (ધોતિયું, ધોતીયું, ધોતિયું)
Answer:
1. નિસાસો
2. ક્ષિતિજ
3. ખાતરી
4. હાડપિંજર
5. જબરદસ્તી
6. ગાદી-તકિયા
7. ખૂટવું
8. ભૂંડું
9. જિવાડવું
10. ધોતિયું
In simple words: This question asks you to pick the correct spelling from a few choices. You need to know the right way to write each word in Gujarati.

Exam Tip: Practice common Gujarati spellings and be aware of common errors to correctly identify the right options.

Question 2. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ જોડોઃ
1. પૃથુ + ઈ = (પૃથ્વિ, પૃથ્વી, મુથ્વ)
2. આશા + અંકિત = (આશંકિત, આજ્ઞાંકિત, આજ્ઞાતિ)
Answer:
1. પૃથ્વી
2. આજ્ઞાંકિત
In simple words: For each word pair, you have to choose the correct way to join them together into one word, following the rules of Gujarati grammar.

Exam Tip: Remember the rules of Sandhi (joining words) in Gujarati. Pay attention to how vowels and consonants combine at the word boundaries.

Question 3. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ
1. સદ્ભાગ્ય – (કર્મધારય, દ્વિગુ, દ્વન્દ્ર)
2. રણછોડ – (બહુવ્રીહિ, ઉપપદ, કર્મધારય)
3. અસહ્ય – (તપુરુષ, કન્દ, બહુવ્રીહિ)
4. મેઘરાજ – (કર્મધારય, બહુવ્રીહિ, ઉપપદ)
5. હવાલદાર – (તપુરુષ, ઉપપદ, ધન્ડ)
6. બારમાસ – (દ્વિગુ, કન્ન, તપુરુષ)
7. નામનિશાન – (૬, દ્વિગુ, તપુરુષ)
8. અર્ધનગ્ન – (કર્મધારય, ધ, ઉપપદ)
9. પરદેશ – (કર્મધારય, બહુવ્રીહિ, તપુરુષ)
10. પાલનહાર – (બહુવ્રીહિ, કર્મધારય, ઉપપદ)
11. હાડપિંજર – (દ્વિગુ, તપુરુષ, ઉપપદ)
12. પાશેર – દોઢ પાશેર – (દ્વિગુ, કર્મધારય, બહુવીહિ)
Answer:
1. કર્મધારય
2. ઉપપદ
3. બહુવ્રીહિ
4. દ્વિગુ
5. ઉપપદ
6. દ્વિગુ
7. ૬
8. કર્મધારય
9. કર્મધારય
10. ઉપપદ
11. તપુરુષ
12. દ્વિગુ
In simple words: This asks you to identify the type of compound word (Samasa) for each given term. Different types of Samasa combine words in unique ways to form new meanings.

Exam Tip: Understand the characteristics of each Samasa type (e.g., Karmadharaya, Dvigu, Bahuvrihi, Tatpurusha) to accurately classify the compound words.

Question 4. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખોઃ (પરપ્રત્યય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)
1. પાલનહાર
2. આવનાર
3. સુંદરજી
4. વરસાદ
5. ફોજદાર
6. શિખામણ
Answer:
1. પૂર્વપ્રત્યય પરપ્રત્યય
2. પૂર્વપ્રત્યય
3. પરપ્રત્યય
4. પરપ્રત્યય
5. પરપ્રત્યય
6. એક પણ પ્રત્યય નહિ
7. પરપ્રત્યય
8. પરપ્રત્યય
In simple words: For each word, you need to tell if it has a prefix (added at the start), a suffix (added at the end), or no such addition.

Exam Tip: Distinguish between prefixes (Purva Pratyay) and suffixes (Par Pratyay) by observing if the added part comes before or after the main root word.

Question 5. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખોઃ
1. અદેખાઈ = (કપટ, પ્રપંચ, ઈર્ષા)
2. કતાર = (આમલી, હાર, મેળો)
3. ટેક = (આધાર, ટેકો, પ્રતિજ્ઞા)
4. સોગન = (કસમ, કરાર, કબૂલાત)
5. આભલું = (દર્પણ, કાચ, આકાશ)
6. રાહત = (નિરાંત, શ્વાસ, મદદ)
7. પાધરપટ = (ખાલીખમ, વગડાઉ, લાંબો પટ)
8. બાલિશ = (નાનું, નાદાન, ગેરવર્તન) .
9. દેદાર = (હાલત, અણસમજ, ગરીબાઈ)
Answer:
1. ઈર્ષા
2. હાર
3. પ્રતિજ્ઞા
4. કસમ
5. આકાશ
6. નિરાંત
7. ખાલીખમ
8. નાદાન
9. હાલત
In simple words: This question asks you to find other words that mean the same or nearly the same as the given words.

Exam Tip: Expand your vocabulary by learning synonyms. Understanding the subtle differences between similar words can also be helpful.

Question 6. નીચેની સંજ્ઞાઓનો પ્રકાર લખો:
1. ઠપકો – (દ્રવ્યવાચક, ભાવવાચક, વ્યક્તિવાચક)
2. ટોળું – (ભાવવાચક, વ્યક્તિવાચક, સમૂહવાચક)
3. ઢગલો – (વ્યક્તિવાચક, સમૂહવાચક, જાતિવાચક)
4. કાળુ (નામ) – (સમૂહવાચક, જાતિવાચક, વ્યક્તિવાચક)
5. વૈશાખ – (વ્યક્તિવાચક, ભાવવાચક, ક્રિયાવાચક)
6. અનાજ – (જાતિવાચક, સમૂહવાચક, ભાવવાચક)
7. મીઠાશ – (ભાવવાચક, વ્યક્તિવાચક, જાતિવાચક)
8. ક્યારડો – (જાતિવાચક, વ્યક્તિવાચક, દ્રવ્યવાચક)
9. મકાઈ – કોદરા – (દ્રવ્યવાચક, ભાવવાચક, જાતિવાચક)
Answer:
1. ભાવવાચક
2. સમૂહવાચક
3. સમૂહવાચક
4. વ્યક્તિવાચક
5. વ્યક્તિવાચક
6. જાતિવાચક
7. ભાવવાચક
8. જાતિવાચક
9. દ્રવ્યવાચક
In simple words: You need to identify what type of noun each word is, such as a common noun, proper noun, collective noun, material noun, or abstract noun.

Exam Tip: Familiarize yourself with the different categories of nouns in Gujarati grammar. Pay attention to whether a noun names a specific person/place, a group, a quality, or a substance.

Question 7. નીચેનાં વાક્યોમાંના અલંકારનો પ્રકાર લખોઃ
1. આપણું તો કપાળેય કાળું છે ને આ ખોબોય કાણો નીકળ્યો. – (વ્યતિરેક, સજીવારોપણ, યમક)
2. મનેખ જેવા મનેખનેય કપરો કાળ આવ્યો છે. – (ઉપમા, રૂપક, અનન્વય)
3. કાળુ જાણે આંખનો પાટો અને તેય જાણે મરચાંનો હતો. – (ઉ...ક્ષા, રૂપક, યમક)
4. ભૂખથીયે ભૂંડી ભીખ છે. – (વ્યતિરેક, યમક, શ્વેષ)
5. ડાકણ તો ભૂખ છે. – (ઉપમા, ઉમ્બેલા, રૂપક)
6. પોતાના વિચાર જાણે બાલિશ લાગવા માંડ્યા. – (ઉપમા, ઉન્મેલા, અનન્વય)
7. ધરતી પર મોતનો વરસાદ વરસી રહ્યો. – (વ્યતિરેક, અનન્વય, સજીવારોપણ)
8. મેધરાજાનેય … પાણી ખૂટ્યાં કે વળતી વખતે એ વાટો લાંબી પડી? – (સજીવારોપણ, યમક, શ્વેષ)
Answer:
1. યમક
2. અનન્વય
3. ઉદ્મક્ષા
4. વ્યતિરેક
5. રૂપક
6. ઉન્મેલા
7. વ્યતિરેક
8. સજીવારોપણ
In simple words: For each sentence, you have to identify the figure of speech (Alankar) used, which is a way of making language more vivid and impactful.

Exam Tip: Study the definitions and examples of various figures of speech to correctly identify them in different sentences.

નીચેના પ્રશ્નોના માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખો

Question 8. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ લખો:
• ડોકું હલાવવું – સંમતિ આપવી
• વાટો લાંબી પડવી – (અહીં) વરસવાનો વાતાવરણ ન હોવું
• મકાન ઉઠાવવાં – ઘરબાર ખાલી કરવાં
• રેલ પથરાવવી – રેલવેના પાટા નંખાવવા
• નિસાસો પડવો – હૈયામાંથી હાય નીકળવી
• ધરમમાં રાખવો – વગર પૈસે મફતમાં (ધરમના નામે) રાખવો
• હાથ ન ધરવો – માંગવું નહિ
• ભૂખે ટેકને ઠોકરે ચઢાવી – ભૂખને કારણે વ્રત ટેકને ન જાળવવી
• લોચો વાળીને પડવું – (અહીં) ભૂખને લીધે ટૂંટિયું વાળીને બેસવું
• પગ ડાઈ જવા – પગ સ્થિર થઈ જવા
• પગ ચાલુ જ હોવા – સતત ચાલતા જ રહેવું
• તૂટી જવું – મરી જવું
• ખાટા કરી મૂકવું – નારાજ થઈ જવું
• દાઝ ચઢવી – ગુસ્સો થવો
• મહેરબાની ઊતરવી – કુપા થવી, દયા દર્શાવવી
• ટેકો ખોવો – આબરૂ ગુમાવવી
• ખોબો કાણો હોવો – ગરીબાઈ હોવી
• પાણી કરી દેવું – બરબાદ કરી દેવું
• અસહ્ય થઈ પડવું – સહન ન થવું
• તરણા તોલે હોવું – તદ્દન તુચ્છ હોવું, વિસાત વિનાનું હોવું
• પેટિયું ન લેવું – ધર્માદામાં અપાતું અનાજ ન લેવું
• મોટાઈ માથે ચડાવવી – મહાનતાને માન આપવું
• પાળેય કાણું હોવું – કમભાગી કે કમનસીબ હોવું
• દમ નીકળી જવો – થાકી જવું
• કાળજાને ખોતરી ખાવું – હૃદયને દુઃખ પહોંચાડવું
• મેઘરાજાએ ઊંઘી જવું – વરસાદ ન થવો
• મોતનો વરસાદ વરસી રહેવો – પુષ્કળ માણસોનાં મૃત્યુ થવા
• પગ ઉપાડવો – ઝડપથી ચાલવું
• આંખો ભીની થવી – આંખમાં આંસુ આવવાં
• ડોક ફેરવવી – પાછળ વળીને જોવું
• આગ ભરી આંખે – ક્રોધથી ધૂંઆપૂંઆ થતી આંખે
• કઈ ન વળવું – કાંઈ ફાયદો ન થવો
• હાથ ઉગામવો – મારવા માટે હાથ ઉપર કરવો
• ડૂસકું નીકળી પડવું – રડતાં રડતાં અવાજ રૂંધાવો
• જીવ ખોવો – મૃત્યુ થયું
• હાડમાંસ ગાળી નાખવાં – શરીર તદ્દન નિર્બળ થઈ
• અવાજ ઢીલો પડવો – મનથી નિર્બળ થઈ જવું, બોલવાની શક્તિ ન હોવી
• જીવ ખાવો – જિદ કરવી, હઠ કરવી
• ભાનમાં આણવું – ભાનમાં લાવવું
Answer:
• આતમન ઓગાળી નાખવો – માનપાન સ્વમાન ગુમાવી દેવાં
In simple words: This section lists common idioms ( રૂઢિપ્રયોગો) and asks for their meanings. Understanding idioms means knowing what they imply beyond their literal words.

Exam Tip: Learn idioms as complete phrases and understand their figurative meanings, as they often don't translate literally. Context can help in remembering them.

Question 9. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખોઃ
• ધર્મ તથા પુણ્ય થાય એ હેતુથી અપાયેલું દાન કે સખાવત – ધર્માદું, ધર્માદો
• દીન ભૂખ્યાને જ્યાં રોજ અન અપાય છે તે સ્થળ – સદાવ્રત
• છડ્યા વગરના ચોખાના આખા દાણા – શાળ, ડાંગર
• પૃથ્વી અને આકાશની જ્યાં સંધિ દેખાતી હોય તે રેખા – ક્ષિતિજ
• કણસલાંને ખૂંદીને કે ઝૂડીને અનાજ કાઢવાની જગ્યા – ખળું
• સગાં – વહાલાંમાં જન્મ – મરણ પ્રસંગે પાળવામાં આવતી આભડછેટ – સૂતક
• અનાજ ખાંડવા માટે બનાવેલું લાકડા કે પથ્થરનું પાત્ર – ખાંડણિયું
• મરણ પાછળ રોવું, કૂટવું અથવા લૌકિક – કાણ
• મરણ પાછળ ક્રિયા કરાવવી, શ્રાદ્ધ કરવું – સરાવવું
• અનાજ ભરવાનો ઓરડો – વખાર, ભંડાર, કોઠાર
• પહેરેલા કપડાનો ઝૂલતો છેડો – ફડક
• ગામના મોટા લોકોનું સેવાભાવી મંડળ – મહાજન
Answer:
• ટી કે પેટના માટે મજૂરી કરનારું – પેટિયું
In simple words: This section asks you to provide a single word that describes a given group of words or a phrase. It tests your vocabulary and ability to condense meaning.

Exam Tip: Practice forming single words for descriptive phrases. This helps in concise writing and understanding complex terms.

Question 10. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખોઃ
1. પાછલું
2. લાંબું
3. શરમ
4. સદ્ભાગ્ય
5. મીઠાશ
6. સમજણ
7. ચોખ્ખચટ
8. સહ્ય
9. સુંવાળું
10. દરિદ્ર
11. સવાલ
12. ધરતી
Answer:
1. પાછલું X આગલું
2. લાંબું X ટૂંકું
3. શરમ X બેશરમ
4. સદ્ભાગ્ય X દુર્ભાગ્ય
5. મીઠાશ X કડવાશ
6. સમજણ X ગેરસમજણ
7. ચોખ્ખચટ X મેલુંદાટ
8. સહ્ય X અસહ્ય
9. સુંવાળું X બરછટ
10. દરિદ્ર X અમીર
11. સવાલ જવાબ
12. ધરતી X આકાશ
In simple words: You need to provide a word that means the opposite of the given word.

Exam Tip: To do well in antonyms, focus on understanding the core meaning of each word and then find its direct opposite. Expanding your vocabulary helps greatly.

Question 11. નીચેની કહેવતોનો સાચો અર્થ લખોઃ
1. બાવાના બેય બગડવાં
2. દેખવું નહિ ને દાઝવું ય નહિ
Answer:
1. બાવાનાં બેય બગડવાં – બંને બાજુએ પરિસ્થિતિ બગડવી.
2. દેખવું નહિ ને દાઝવું ય નહિ – જોવું પણ નહિ, ને એથી એની ચિંતા પણ ન થવી.
In simple words: This asks for the meaning of Gujarati proverbs. Proverbs are short sayings that offer wisdom or advice, and you need to explain what each one means.

Exam Tip: Proverbs carry cultural wisdom. Understand the underlying message rather than a literal interpretation to explain them correctly.

Question 12. નીચેના શબ્દોના અર્થ આપો?
1. સુતક – સૂતક
2. આખો – આંખો
3. ચાંપવું – ચોપવું
4. સંકર – શંકર
5. શાળ – સાલ
Answer:
1. સુતક – સારી તક
2. આખો – અખંડિત
સૂતક – આભડછેટ
આંખો – નયન
3. ચાંપવું – દબાવવું
4. સંકર - ભેળસેળ
ચોપવું – રોપું,
રોપવું શંકર – શિવ
5. શાળ – ડાંગર
સાલ – વર્ષ
In simple words: This question asks for the direct meaning of the given Gujarati words.

Exam Tip: Clarity and precision are key when defining words. Ensure your explanation directly corresponds to the meaning of the given term.

Question 13. નીચેના તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ આપો?
1. અમ્મરિયા
2. ભૂ
3. પાઘર
4. ધાન
5. કેતાતા
6. માજન
7. નકર
Answer:
1. અમર
2. મૃત્યુ પામ્યાં
3. પાણી મેળવવા
4. અનાજ
5. કહેતા હતા
6. મહાજન
7. નહિતર
8. લાવેલા
9. ચાલો
10. પૃથ્વી
11. ખરાબ
12. તક, મોકો
13. બબડાટ
14. કોણ
15. નક્કર
In simple words: You need to convert words from a local dialect (Tadpada Shabd) into their standard, more widely used Gujarati form.

Exam Tip: Understanding dialectal variations enriches your language skills. Focus on the standard equivalent that conveys the same meaning.

Question 14 નીચેનાં વાક્યોમાંથી વિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખોઃ
1. આમ સાત – આઠ માણસને કેટલા દિવસ ચાલે?
2. “આ દેઢ પાશેર ખીચડી જિવાડશે એમ તું માને છે?
3. પેલાં બે છોકરાને લાઇનમાં ઊભાં રાખ્યાં.
4. આ ભૂખ્યા ખેડૂતોનો નિસાસો પડ્યો.
5. માનવી વિનાનાં પાધરપાટ પેલાં ખેતરો જોઈ લ્યો!
Answer:
1. સાત – આઠ – સંખ્યાવાચક
2. દોઢ પાશેર – સંખ્યાવાચક
3. બે – સંખ્યાવાચક
4. ભૂખ્યા – ગુણવાચક
5. પાધરપાટ – ગુણવાચક
In simple words: For each sentence, identify the word that describes a noun (adjective) and then state what kind of description it is (e.g., number, quality).

Exam Tip: To identify adjectives, look for words that modify nouns. Then, classify them based on whether they describe quantity, quality, or other attributes.

Question 15. નીચેનાં વાક્યોમાંથી ક્રિયાવિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખો:
1. તરત જ કાળુ પાછો વળી ગયો.
2. ધરતી પર મોતનો વરસાદ વરસી રહ્યો.
3. આ બંદૂકવાળા નાસવા માંડે ઊભી પૂંછડીએ!
4. કાળુની આંખમાંથી ડબડબ આંસુ સરી પડ્યાં.
5. કાળુ શો જવાબ આપે?
Answer:
1. તરત – રીતિવાચક
2. પર – સ્થાનવાચક
3. ઊભી પૂંછડીએ – રીતિવાચક
4. ડબડબ – માત્રાસૂચક
5. શો – અભિગમવાચક
In simple words: In each sentence, find the word that describes a verb (adverb) and then state what kind of description it is (e.g., how, where, when).

Exam Tip: Adverbs modify verbs, adjectives, or other adverbs. Look for words that answer questions like "how?", "when?", "where?", or "to what extent?".

Question 18. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડોઃ
1. ચોખ્ખાંચટ
2. બ્રાહ્મણ
3. ખાંડણિયું
4. ધર્માદા
5. ફિક્યું
Answer:
1. ચોખ્ખાંચટ – સ્ + ઓ + ખ = ખૂ + આં + સ્ + અ + ટુ
2. બ્રાહ્મણ – ન્ + ૨ + આ + + મ્ + અ + ણું
3. ખાંડણિયું – ન્ + આ + અ + ણ્
4. ધર્માદા – લ્ + અ + ૨ + મ્ + આ +
5. ફિક્યું – ૬ + ૫ + ૬ + ૬
In simple words: This question asks you to break down each word into its individual sound components (phonemes), showing how it's pronounced.

Exam Tip: When breaking words into phonemes, carefully separate each consonant and vowel sound. Pay attention to conjunct consonants and how they are represented.

Question 17. નીચેનાં જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડો:

Question 1.

Answer:

Exam Tip: Understand the difference between active (Kartarirachana) and passive (Karmanirachana) voice. Active voice emphasizes the doer, while passive voice emphasizes the action or recipient.

Question 2.

Answer:

Exam Tip: Pay attention to the subject-verb relationship. If the subject performs the action, it's active voice; if the subject receives the action, it's passive voice.

Question 3.

Answer:

Exam Tip: Identify the role of the subject and the action. If the subject causes someone else to act, it's a causative construction (Prerak Rachana). If the sentence expresses a state or feeling, it's an emotional construction (Bhave Rachana).

Question 4.

Answer:

Exam Tip: To differentiate between causative and emotional constructions, look for who or what is initiating the action versus how the action is experienced or felt.

Bhukhthiy Bhundi Bhikh Summary in Gujarati

Bhukhthiy Bhundi Bhikh Path - Parichay (Introduction)

Pannalal Patel [Born: 07 - 05 - 1912; Died: 08 - 04 - 1989]

‘Bhukhthiy Bhundi Bhikh’ is a part of Pannalal Patel's very touching novel, ‘Manvini Bhawai’. The title itself points to the sad events of the Chhapaniyo famine. To escape the difficulties of the famine, the main people in this story, Kalu and Raju, with others from their village, went to Degadia. This was because Seth Sundarji had started a food distribution center there. Everyone stood in a line to get food, but Kalu felt a strong inner conflict. As a farmer, he felt the grain being given out must be what he had grown himself. Kalu believed that it was better to die than to beg. The terrible famine situation was impossible to describe. Seeing people suffering from hunger, Kalu thought that begging was even worse than hunger. Begging takes away a person's honor, self-worth, and inner spirit. This section strongly shows the deep sorrow of people fighting the natural disaster of the famine.

Bhukhthiy Bhundi Bhikh Shabdark (Glossary)

• ભૂખ (Bhukh) - The craving for food.
• ભૂંડી (Bhundi) - Wicked or terrible.
• ભીખ (Bhikh) - Something obtained by asking for alms.
• મેહ (Meh) - Precipitation from the sky.
• પાછલાં (Pachhala) - Former or earlier.
• પંદરોમાં (Pandaroma) - In a period of two weeks.
• મડદું (Madadu) - A lifeless human body.
• કાણ (Kaan) - To mourn and observe rituals following a passing.
• રાહત (Rahat) - Ease or solace.
• કરમમાં (Karamama) - In one's fortune or lot.
• ટળવળવું (Talvalvu) - To writhe or be uneasy.
• ખૂટવું (Khutvu) - To be depleted or finish.
• કોદરી (Kodari) - A variety of rough cereal.
• ખડ (Khad) - Cereal crops or sustenance.

Matra Mahiti Mate (For Information Only)

Meena Kodra (Kodari) is a type of rough grain (Manjar or Meena Kodra). If you eat this Kodra, it might cause intoxication, sickness, diarrhea, or even temporary loss of sight, and sometimes it can bring about death. During the time of the famine, people would soak, wash, and then dry this Kodra for a day or two. This process helped to take away its harmful effects, making it safe to eat.

• ચોખાંચટ (Chokhanchat) - Perfectly neat and tidy.
• પાધરપટ (Padharpat) - Unfilled or unproductive.
• ઢોર (Dhor) - A herd of farm animals.
• અષાઢિયા (Ashadhiya) - Concerning the Gujarati month of Ashadh.
• ડેગડિયા (Degadia) - The title of a specific village.
• મહાજન (Mahajan) - A group of honored village leaders.
• ધરાઈને ખાવું (Dharaine Khavu) - To consume food until satisfied.
• આપણે કાંઈ હળ હાંકવાના ઓછા છીએ (Apane kai Hal Hankavana Ochha Chhiye) - We are not engaged in any less significant work (implying equal standing).
• ગણે એને તો ખરી જ ને! (Gane Ene To Khari J Ne!) - Someone who is embarrassed by asking for help will still feel modest when receiving items.
• દોઢ પાશેર (Dedh Pasher) - One and a half 'pasher' is a unit of weight, about \( 168\frac{1}{2} \) grams. One 'pasher' is a quarter of a 'sher' (around \( 112\frac{1}{2} \) grams), so 'dedh pasher' means one whole pasher plus another half of a pasher.
• મરતી ઘડીએ (Marti Ghadiye) - At the point of dying.
• થંભી જવું (Thambhi Javu) - To cease moving or pause.
• દરિદ્રનારાયણો (Daridranarayano) - Needy individuals (literally, 'Gods in the form of the deprived').
• ઉતાર (Utar) - A chain or neck ornament; also implies a row or wait.
• હાડપિંજર (Hadpinjar) - The internal bony structure of a person's body.
• સેળભેળ (Selbhel) - A blend or impurity.
• કરગરવું (Kargarvu) - To ask humbly or implore.
• પરસાળ (Parsal) - An open porch at the home's entrance.
• તલાવાળી (Talavali) - Featuring decorative stitched borders (for a turban).
• રાતી (Rati) - Crimson or scarlet (for a covering).
• ટોટાદાર (Totadar) - A specific kind of explosive device.
• તમંચો (Tamancho) - A small firearm.
• કારતૂસી (Kartusi) - A casing containing gunpowder for a firearm.
• તોલાટ (Tolat) - A person who measures grain.
• ચેતવણી (Chetavni) - An alert or admonition.
• કંગાળ (Kangala) - Impoverished or highly needy.
• ડોકાવું (Dokavu) - To glance out, (in this context) to not show up.
• ટોકવું (Tokvu) - To scold or caution.
• મુકામ (Mukam) - A dwelling, temporary shelter, or halt.
• ઝરખ (Jarakh) - A scavenging, flesh-eating creature.
• સુનતા નઈ હૈ? (Sunta Nai Hai?) - Are you not listening? (a Hindi expression).
• લાટ (Lat) - A high-ranking official or chief.
• જબરદસ્તી (Jabardasti) - Coercion or imposition.
• ખુદ (Khud) - In person or by one's own self.
• ગડદાપાટુ (Gaddapatu) - Punches and powerful leg strikes.
• ફિક્યું (Fikyu) - Lifeless or uninspired.
• લાચાર (Lachar) - Powerless or reliant.
• ઝાડુ મારવું (Jadu Marvu) - To clean an area using a sweeping tool.
• મુખિયાજી (Mukhiyaji) - The leading priest of a shrine or the village head.
• બાલિશ (Balish) - Immature, simple-minded, or silly.
• અહેસાન (Ahesan) - A debt of thanks or thankfulness.
• શાળ (Shal) - Unmilled rice grains still covered in their hulls.
• મોઢામોઢ (Modhamodh) - In person or without intermediaries.
• ધોતિયાની ફડક (Dhotiyani Fidak) - The loose portion of a dhoti.
• હૃદય થવું (Hruday Thavu) - To be processed or understood (in one's heart or mind).
• ડાકણ (Dakan) - A sorceress, a female practitioner of dark arts.
• લવારો કરવો (Lavaro Karvo) - To speak foolishly or irrationally.
• તાકવું (Takvu) - To gaze fixedly.
• ગુમાન (Guman) - Conceit or self-importance.
• બાવડું (Bavadun) - The upper part of the arm.
• હડસેલવું (Hadshelvu) - To propel or thrust forcefully.
• બળવું (Balvu) - To experience distress or anguish (in this context).
• દેદાર (Dedar) - Appearance or situation.
• ઝીંકવા માંડવું (Jinkva Mandvu) - To cast with force or to bear patiently.
• ઝીંકાઈ પડવો (Jinkai Padvo) - To be conquered or vanquished.