GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 15 બોલીએ ના કાંઈ (First Language)

બોલીએ ના કાંઈ સ્વાધ્યાય

Question 1. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (V) ની નિશાની કરો :
કવિ શું કરવાનું કહે છે?
(A) બોલવાની ના પાડે છે
(B) બોલવાનું કહે છે
(C) મુંગા રહેવાની ના પાડે છે
(D) બોલવું પણ ધીમે ધીમે
Answer: (A) બોલવાની ના પાડે છે
In simple words: The poet advises not to speak too much.

Exam Tip: For multiple-choice questions, always ensure your chosen option directly answers the question and aligns with the text's theme.

Question 2. હૃદય ખોલવું એટલે?
(A) બીજાની વાત સાંભળવી
(B) ઓપરેશન કરાવવું
(C) કશુ જ બોલવું નહીં
(D) પોતાના દિલની વાત બીજાને કહેવી
Answer: (D) પોતાના દિલની વાત બીજાને કહેવી
In simple words: To open one's heart means to share your personal thoughts and feelings with another person.

Exam Tip: Understand common idioms and their specific meanings in the context of the poem to select the correct interpretation.

એક – એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. બીજા લોકો શામાંથી આનંદ મેળવે છે?
Answer: Other people find joy in knowing the sorrows of others.
In simple words: People often feel happy when they learn about someone else's problems.

Exam Tip: When answering in one sentence, focus on directly addressing the core of the question with a clear and concise statement.

Question 2. વહેણના પાણીને કોણ ઝીલે છે?
Answer: The ocean receives the flowing water.
In simple words: The sea takes in all the water that flows into it.

Exam Tip: For metaphorical questions, identify the literal meaning first and then connect it to the poem's deeper message if applicable.

નીચેના પ્રશ્નનો બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર આપો.

Question 1. કવિ આપણી વ્યથામાંથી કેવી રીતે રસ્તો કાઢવાનું કહે છે?
Answer: The poet explains that no one is interested in helping us remove our pain after knowing it. So, we must find our own way out of this suffering. The right path for that is to bear our pain alone and not complain about it to anyone. Even if a fire of sorrow burns in our heart, we must maintain calmness outwardly.
In simple words: The poet suggests we should solve our own problems because others aren't truly interested in helping. We need to bear our sadness quietly without complaining, showing a calm face even if we feel upset inside.

Exam Tip: When providing answers of 2-3 sentences, ensure you cover the main point and provide one or two supporting details or explanations.

નીચેના પ્રશ્નોના સાત-આઠ લીટીમાં જવાબ આપો.

Question 1. “બોલીએ ના કાંઈ” કાવ્યમાં કવિ માણસને શો જીવનબોધ આપે છે?
Answer: In the poem 'Boliye Na Kai', the poet gives life lessons, stating that troubles or struggles will always come into life. People must bear them alone, because in society, there are people who are only interested in knowing the sorrows of others. Therefore, telling your grief to them does not serve any purpose. Whether the path is deserted or a silent field, one must keep singing one's song. When a crowd of millions gathers at the village outskirts, everyone is lost in their own thoughts. Whether it's a dark starry night or the scorching heat of the desert, meaning no matter the situation, one must bear one's pain alone. Even if a fire of sorrow rages in the heart, one must maintain coolness outwardly.
In simple words: The poet teaches that life will always have hardships, and we should face them alone. Many people are just curious about others' pain, not truly helpful. So, it's better to keep our worries to ourselves, act calm even when troubled, and keep moving forward with our own journey, regardless of the situation around us.

Exam Tip: For detailed answers, structure your response with key points from the poem, explaining the central message and supporting it with specific examples or imagery mentioned by the poet.

Question 2. કાવ્યપંક્તિ સમજાવો – “પ્રાણમાં જલન હોય ને તોયે ધારીએ શીતલ રૂપ!”
Answer: The present line is addressed to us, the readers. Our hearts are not in the same condition every moment. The poet states that even if we are constantly burning with the fire of experience, we should cultivate discretion and tolerance and not let any hint of it show. Just as sandalwood gives fragrance even when rubbed, we should continue our work without losing our temper even slightly. Our speech and behavior should not be contradictory. Only a stream of calmness and love should flow in our conduct.
In simple words: This line tells us to keep a calm appearance even when we feel intense pain inside. The poet means we should handle our inner struggles with wisdom and patience, just like sandalwood smells good even when it's ground. Our actions and words should always show kindness and peace, never anger or frustration.

Exam Tip: When explaining a poetic line, first state its literal meaning, then elaborate on the deeper message or symbolism the poet intends, linking it to the overall theme of the poem.

ગતિભંગ પ્રશ્નોત્તર

નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ – ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. કવિ આપણને શાંત રહેવાની શીખ શા માટે આપે છે?
Answer: The poet advises us to remain quiet because even if our heart is full of great sorrow, pain, or suffering, presenting it to just any person does not remove it. We have to find the way out of pain ourselves. For others, it just becomes an interesting story. Therefore, understanding pain as a daily occurrence, the poet teaches us to remain calm.
In simple words: The poet tells us to stay quiet because sharing our deep sorrows with anyone won't make them go away. We must find our own solutions. For others, our pain is just a tale, so the poet teaches us to be calm, accepting sorrow as a normal part of life.

Exam Tip: Explain the poet's rationale clearly, linking the advice to the consequences of not following it, as depicted in the poem.

Question 2. “વહેણનાં પાણી ઝીલનારું તે સાગર છે વા કૂપ' આ પંક્તિ દ્વારા કવિ શું કહેવા માગે છે?
Answer: Through this line, the poet states that the person who receives our painful story should be viewed as having a heart as vast as the ocean or as narrow as a well. If possible, we should not tell our pain to anyone, but if we have to speak, we should do so after observing the person in front of us.
In simple words: With this line, the poet wants to say that when we share our troubles, we should consider if the listener is open-hearted like the sea or narrow-minded like a well. It's best not to share our pain, but if we must, we should pick someone carefully, after judging their nature.

Exam Tip: Analyze the contrasting metaphors (ocean vs. well) to fully explain the poet's message about choosing confidantes wisely.

Question 3. પાદરે જામેલા લોકમેળામાં શું થતું જોવા મળે છે?
Answer: Many people are around us. Nowadays, everyone is lost in their own fun or mood. In such a situation, no one cares about listening to the sorrow of a single person.
In simple words: In a crowded fair, everyone is usually busy with their own enjoyment. Because of this, nobody really pays attention to or cares about another person's sadness.

Exam Tip: Describe the atmosphere and typical behavior of a crowd, relating it to the theme of individual loneliness or indifference.

નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. કવિ વાણી સંદર્ભે શું કહે છે?
Answer: The poet suggests remaining silent regarding speech.
In simple words: The poet advises us to be quiet when it comes to talking.

Exam Tip: Directly quote or paraphrase the poet's instruction regarding speech, keeping the answer brief and precise.

Question 2. કવિ બીજી વ્યક્તિ સામે શું બોલવાની ના કહે છે?
Answer: The poet advises against opening one's heart to another person.
In simple words: The poet says not to reveal our true feelings to other people.

Exam Tip: Identify the specific action the poet discourages when interacting with others.

Question 3. કવિ નેણ ભરીને જોવા કોને સંબોધન કરે છે?
Answer: The poet addresses "Veera" (brother/dear one) to look with full eyes.
In simple words: The poet asks a dear one to look closely and carefully.

Exam Tip: Note the specific addressee and the implication of the phrase "look with full eyes" (i.e., look carefully/understand).

Question 4. “વહેણનાં પાણી ઝીલનાર' શબ્દો દ્વારા કવિ કોની વાત કરે છે?
Answer: Through the words 'one who receives the flowing water', the poet talks about the listener or confidant.
In simple words: The poet uses "one who receives the flowing water" to speak about a person who listens to troubles.

Exam Tip: Recognize that the phrase is a metaphor for someone who is asked to listen to another's problems.

Question 5. “વહેણનાં પાણી ઝીલનારું તે સાગર છે વા કૂપ' પંક્તિમાં સાગર' શબ્દનો અર્થ દર્શાવો.
Answer: In the line, 'Is the one who receives the flowing water an ocean or a well?', the word 'ocean' implies a person with a broad heart.
In simple words: In that line, 'ocean' means a person who has a very open and generous heart.

Exam Tip: Understand the symbolic meaning of "ocean" as vastness and generosity in the context of the poem.

Question 6. “વહેણનાં પાણી ઝીલનારું તે સાગર છે વા કૂપ' પંક્તિમાં “કૂપ′ શબ્દનો અર્થ દર્શાવો.
Answer: In the line, 'Is the one who receives the flowing water an ocean or a well?', the word 'well' implies a narrow-minded person.
In simple words: In that poetic line, 'well' suggests a person with a very limited or narrow way of thinking.

Exam Tip: Contrast the meaning of "well" with "ocean" to show a complete understanding of the metaphor.

Question 7. આપણું ગીત કોણ સતત ગુંજતું રહે છે?
Answer: Our song keeps echoing continuously in the silent wilderness.
In simple words: Our own song keeps playing over and over again in lonely, quiet places.

Exam Tip: Focus on identifying the setting where one's "song" (or inner voice) continues to resonate.

Question 8. કવિ શેને જીરવીને જાણવા કહે છે?
Answer: The poet suggests enduring our own suffering to understand it.
In simple words: The poet advises us to bear our own pain so we can truly understand it.

Exam Tip: The answer should highlight the idea that personal experience of suffering leads to deeper understanding.

Question 9. પ્રાણમાં જલન હોય ને તોય કવિ શું ધારવાનું કહે છે?
Answer: Even if there is a burning sensation in the soul, the poet suggests maintaining a cool demeanor.
In simple words: Even with strong inner pain, the poet says we should try to appear calm and cool.

Exam Tip: Remember the central theme of enduring internal struggle with external composure.

Question 10. “બોલીએ ના કાંઈ કાવ્ય જીવનની કઈ બાજુને રજૂ કરે છે?
Answer: The poem 'Boliye Na Kai' presents the positive side of life.
In simple words: The poem "Boliye Na Kai" shows the hopeful and optimistic part of life.

Exam Tip: Identify the overall message of resilience and self-reliance as the positive aspect portrayed in the poem.

Question 11. કવિ નેણ ભરીને જોવા કોને સંબોધન કરે છે?
Answer: The poet addresses "Veera" (brother/dear one) to look with full eyes.
In simple words: The poet asks a dear one to look closely and carefully.

Exam Tip: Note the specific addressee and the implication of the phrase "look with full eyes" (i.e., look carefully/understand).

Question 12. મનમાં ભલે દુઃખોનો અગ્નિ હોય પણ બહારથી શું રાખવાનું છે?
Answer: Even if there is a fire of sorrow in the mind, one must maintain calmness outwardly.
In simple words: Even with much sadness inside, we must show a calm attitude to the outside world.

Exam Tip: This question reinforces the central theme of maintaining composure despite inner turmoil.

માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખોઃ

ગતિભંગ વ્યાકરણ

આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને ઉત્તર લખો:

Question 1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધીને લખોઃ
Answer:
1. દારુણ
2. જીરવવું
3. હૃદય
4. શીતળ
5. તારલિયો
6. ડૂપ

Exam Tip: Pay close attention to subtle differences in vowels and consonants, as correct spelling often depends on these nuances.

Question 2. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખો: (પરપ્રત્યય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)
Answer:
1. ઝીલનારું - પરપ્રત્યય
2. વિજન - પરપ્રત્યય
3. ગુંજતી - પરપ્રત્યય
4. તારલિયો - પરપ્રત્યય
5. શીતલ - પરપ્રત્યય
6. વનવેરાન - એક પણ પ્રત્યય નહિ

Exam Tip: Remember that 'પરપ્રત્યય' (suffix) is added at the end of a word, 'પૂર્વપ્રત્યય' (prefix) at the beginning, and some words may not have any affixes.

Question 3. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખોઃ
Answer:
1. મેળો - મેળાવડો
2. વીરા - ભાઈ
3. ઇતર - બીજું
4. કૂપ - કૂવો
5. સાગર - ઉદધિ
6. નેણ - આંખ
7. સીમ - સરહદ
8. દારુણ - વિકરાળ
9. ધૂપ - તાપ
10. તાન - ધૂન

Exam Tip: Practice identifying multiple synonyms for each word to broaden your vocabulary and ensure a deeper understanding of terms.

Question 4. નીચેની સંજ્ઞાઓનો પ્રકાર લખો:
Answer:
1. હૃદય - જાતિવાચક
2. વેણ - ભાવવાચક
3. મેળો - સમૂહવાચક
4. સીમ - જાતિવાચક

Exam Tip: Categorize nouns based on whether they refer to a general class (જાતિવાચક), a feeling or quality (ભાવવાચક), a collection (સમૂહવાચક), or a specific entity (વ્યક્તિવાચક).

નીચેના પ્રશ્નોના માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખો:

Question 5. નીચેના રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ લખો
Answer:
• હૃદય ખોલવું - મનની વાત કે વ્યથા કોઈને કહેવી

Exam Tip: Understand that idioms often have a figurative meaning that differs from the literal interpretation of their individual words.

Question 6. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખોઃ
Answer:
• માણસોની અવરજવર વિનાનું - વિજન
• સળગાવેલ સુગંધિત પદાર્થમાંથી નીકળતો સુગંધિત ધુમાડો - ધૂપ
• ખેતર કે ગામની હદ - સીમ

Exam Tip: Learn common word groups and their single-word equivalents to enhance your descriptive and concise writing skills.

Question 7. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:
Answer:
1. શીત X ઉષ્ણ
2. જલન X ઠંડક
3. ધૂપ X છાયા
4. ચૂપ X વાચાળ

Exam Tip: Practice identifying antonyms by considering words that express the opposite meaning or state.

Question 8. નીચેના શબ્દોના અર્થ આપોઃ
Answer:
1. વેણ - વચન, વ્હણ
2. વીજન - પંખો; વિજન - માણસોની અવરજવર વિનાનું, વેરાન
3. કઈ - કયુંનું સ્ત્રીલિંગ; કંઈ - કાંઈ, અમુક
4. તાન - આલાપ, ધૂન; તાણ - ખેંચાણ

Exam Tip: Distinguish between words with similar sounds but different meanings (homophones or near-homophones) and provide all relevant definitions.

Question 9. નીચેના તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ આપોઃ
Answer:
1. વા - અથવા, કે
2. મારગ - માર્ગ
3. લખનો - લાખોનો
4. મળિયો - મળ્યો
5. એકલ - એકલા
6. અવર - અન્ય
7. આરો - કિનારો
8. વેણ - વચન

Exam Tip: Familiarize yourself with common colloquialisms and their standard literary equivalents to improve your comprehension and writing in both registers.

Question 10. નીચેની પંક્તિઓમાંથી વિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખો:
Answer:
1. આપણું હૃદય ખોલીએ ના કંઈ. - આપણું – સાર્વનામિક
2. ગામને આરે હોય બહુ જન. - બહુ – સંખ્યાવાચક
3. પ્રાણમાં જલન હોય ને તોયે ધારીએ શીતળ રૂપ! - શીતળ – ગુણવાચક
4. સીમ જ્યાં સૂની ગુંજતી ... - સૂની – ગુણવાચક
5. ... ઓઢી રણનો દારુણ ધૂપ ! - દારુણ – ગુણવાચક

Exam Tip: To identify adjectives (વિશેષણ), look for words that describe or modify a noun, and then determine their type (e.g., pronominal, numerical, qualitative).

Question 11. નીચેની પંક્તિમાંથી ક્રિયાવિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખોઃ
ગામને આરે હોય બહુ જન.
Answer: બહુ – માત્રાસૂચક

Exam Tip: An adverb (ક્રિયાવિશેષણ) modifies a verb, adjective, or another adverb, indicating how, when, where, or to what extent an action occurs.

Question 12. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડોઃ
Answer:
1. નેણ – ન્ + એ + ણ
2. દારુણ – દ્ + આ + ર્ + ઉ + ણ
3. વ્યથા – વ્ + ય્ + અ + થ્ + આ

Exam Tip: Break down each word into its constituent sounds (vowels and consonants) by carefully listening to its pronunciation and identifying the smallest phonetic units.

ગતિભંગ Summary in Gujarati

ગતિભંગ કાવ્ય – પરિચય

કવિ રાજેન્દ્ર શાહ 'બોલીએ ના કાંઈ' ગીત દ્વારા જીવનમાં ક્યાં, ક્યારે બોલવું અને ક્યાં, ક્યારે ચૂપ રહેવું તે અંગે સૂચન આપે છે. જીવનમાં સુખ અને દુઃખ બંને આવે છે; પરંતુ સમાજમાં એવા લોકો હોય છે જેમને માત્ર અન્યની વ્યથા જાણવામાં જ રસ હોય છે. જીવનના માર્ગમાં જે કંઈ દુઃખ, સંઘર્ષ આવે તેને આપણે જ સહન કરવાના હોય છે. આ બાબતમાં આપણે એકલા જ ચાલવાનું હોય છે. કોઈની પાસે આપણું હૃદય ખોલવાથી કશો અર્થ સરતો નથી. હૈયામાં દુઃખનો અગ્નિ ગમે તેટલો સળગતો હોય પણ બહારથી તો શીતળતા જ રાખવાની હોય છે. આ ગીત દ્વારા સરળ છતાં સચોટ શબ્દોમાં આપણને જીવનના કપરા દિવસોમાં કઈ રીતે જીવવું તે અંગે માર્ગદર્શન મળી રહે છે.
In simple words: Through the song 'Boliye Na Kai', poet Rajendra Shah advises when to speak and when to stay quiet in life. Life brings both happiness and sorrow, but some people only care about knowing others' pain. We must endure our own struggles alone. Sharing our feelings with others often doesn't help. Even if we feel intense pain inside, we must show a calm demeanor outwardly. This song gives clear guidance on how to live through difficult times.

Exam Tip: Summaries should capture the main theme, the poet's message, and the key lessons conveyed, using clear and concise language.

કાવ્યની સમજૂતી

આપણે કશું વધારે બોલવું નહીં, આપણા હૃદયની દુ:ખની વાત કોઈની આગળ કહેવી નહીં. દુઃખ અને પીડા સહન કરીને વાણીથી ચૂપ રહેવું, એક પણ શબ્દ ઉચ્ચારવો નહીં. આંખથી બીજાને જોઈને પારખી લેવું કે તેનું હૃદય સાગર જેવું વિશાળ છે, કે કૂવા જેવું સંકુચિત છે? વન તરફનો માર્ગ નિર્જન હોય છે. જ્યાં સીમ સૂની હોય ત્યાં આપણું ગાયેલું ગાન ગુંજવાનું, ગામને પાદરે લાખો લોકોનો મેળો ભરાયો હોય ત્યાં કોને કોની પડી હોય છે? વીરા, માણસોની વચ્ચે પણ એકલા જ ચાલવાનું. તારામઢી અંધારી રાત હોય કે રણની કાળઝાળ ગરમી! આપણી વ્યથા બીજાને મન રસની કથા હોય છે, એથી વિશેષ કંઈ નહીં. વીરા! આપણી વ્યથાને જાણીએ અને સહન કરીએ! હૈયામાં દુઃખોનો અગ્નિ સળગતો હોય ને તોપણ અંતરમાં શીતળતા જ રાખવાની છે!
In simple words: We should not speak much or share our heart's sorrows with others. We must endure pain silently, without uttering a single word. We should observe others to see if their heart is as vast as an ocean or as narrow as a well. The path to the forest is deserted. Where the wilderness is silent, our song will echo. In a crowded village fair, who cares about whom? Dear one, even among people, we must walk alone. Be it a dark starry night or the scorching desert heat, our pain is just a story for others, nothing more. Dear one! We must acknowledge and bear our suffering. Even if the heart is burning with sorrow, we must maintain inner calmness!

Exam Tip: A poem explanation should provide a line-by-line or stanza-by-stanza interpretation, clarifying difficult phrases and connecting them to the central theme.

ગતિભંગ શબ્દાર્થ

• વેણ - વચન, બોલ.
• ચૂપ - મૌન.
• નેણ - આંખ. હેણ - વહેણ.
• સાગર - સમુદ્ર, દરિયો.
• કૂપ - કૂવો.
• વનવેરાન - ઉજ્જડ જંગલમાં.
• વિજન - નિર્જન, માણસની અવરજવર વિનાનું, વેરાન.
• સીમ - સીમા, સરહદ.
• આરે - નજીક, પાસે, પાદર, લખનો.
• મેળો - લાખો માણસોનો સમૂહ.
• તાન - ધૂન, મસ્તી, જરૂર.
• દારુણ - ભયાનક, વિકરાળ.
• ધૂપ - તડકો, તાપ.
• વ્યથા - શારીરિક તેમજ માનસિક દુઃખ, પીડા.
• ઇતર - બીજું. જીરવવું સહન કરવું.
• પ્રાણમાં - હૈયામાં.
• જલન - અગ્નિ, દાહ.

Exam Tip: Mastering vocabulary is crucial for understanding literature; learn synonyms and contextual meanings of key terms.