GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 14 જન્મોત્સવ (First Language)

જન્મોત્સવ સ્વાધ્યાય

1. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (V) ની નિશાની કરો :

Question 1. લાલ કિનખાબનો પડદો ક્યારે ખૂલે તેની લોકો રાહ જોઇ રહ્યા હતા કારણ કે...
(A) વીજળીની કરામતથી કૃષ્ણજન્મનું દૃશ્ય ઊભું થવાનું હતું.
(B) માણ કી બાળકને જન્મ આપવાની હતી.
(C) કિનખાબનો પડદો ખરેખર લીલા રંગનો હતો.
(D) નાટક રજૂ થઇ રહ્યું હતું.
Answer: (A) વીજળીની કરામતથી કૃષ્ણજન્મનું દૃશ્ય ઊભું થવાનું હતું.
In simple words: લોકો લાલ પડદો ખુલવાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા કારણ કે વીજળીની કરામતથી ભગવાન કૃષ્ણનો જન્મ થવાનો હતો.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, વિકલ્પોમાંથી સૌથી સાચો અને સીધો જવાબ પસંદ કરો જે ઘટનાનું મુખ્ય કારણ દર્શાવે છે.

Question 2. આ પાઠમાં લેખક શું કહેવા માગે છે ?
(A) લેખક કશું જ કહેવા માગતા નથી.
(B) કૃષ્ણજન્મનું મહત્ત્વ સમજાવવા માગે છે.
(C) સમાજની જુદી જુદી બે પરિસ્થિતિનું ચિત્ર રજૂ કરવા માગે છે.
(D) પૈસાદાર લોકો જ પુણ્યશાળી છે.
Answer: (C) સમાજની જુદી જુદી બે પરિસ્થિતિનું ચિત્ર રજૂ કરવા માગે છે.
In simple words: લેખક સમાજની બે અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓ બતાવવા માંગે છે, એક બાજુ ખુશી અને બીજી બાજુ દુઃખ.

Exam Tip: વાર્તાનો મુખ્ય હેતુ અથવા સંદેશ ઓળખવા માટે, વાર્તામાં રજૂ કરાયેલા વિરોધાભાસી દ્રશ્યો પર ધ્યાન આપો.

2. નીચેના પ્રશ્નોનો એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો :

Question 1. હાવ બેઠો રિયે ઇમ કરવું ? કે પછી લાકડીના ટેકે હાલીને ભીખ માંગે ઇમ કરવું છે ? – આ વાક્ય કોણ બોલે છે?
Answer: “હાવ બેઠો રિયો ઈમ કરવું ? કે પછી લાકડીના ટેકે હાલીને ભીખ માંગે ઈમ કરવું સે?” આ વાક્ય વેલજી ડોસો બોલે છે.
In simple words: આ વાક્ય વેલજી ડોસા દ્વારા બોલાયું હતું.

Exam Tip: વાર્તાના સંવાદોને યાદ રાખવાનો પ્રયાસ કરો અને તે કયા પાત્ર દ્વારા બોલાયા છે તે નોંધો.

Question 2. ફગફગિયો દીવો બુઝાઇ જવાની સાથે બીજી કઇ ઘટના બની ?
Answer: ફગફગિયો દીવો બુઝાઈ જવાની સાથે બાળકનું રુદન બીજી ઘટનારૂપે ગાજી ઊઠ્યું.
In simple words: દીવો બુઝાઈ ગયો ત્યારે એક બાળકના રડવાનો અવાજ સંભળાયો.

Exam Tip: મુખ્ય ઘટના સાથે જોડાયેલી નાની ઘટનાઓને પણ ધ્યાનથી યાદ રાખો.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર આપો :

Question 1. અસિતે કૃષ્ણજન્મની કઇ તરકીબ રચી હતી તે જણાવો.
Answer: અસિતે વીજળીની મદદથી કૃષ્ણજન્મની તરકીબ રચી હતી. રાત્રીના બાર વાગ્યે કિનખાબનો પડદો ખૂલે, આકાશમાંથી તેજનો પુંજ અવતરે એ સાથે ઝબકારો થાય. ત્યાં દેવકીના ખોળામાં બાળક જોવા મળે. કારાગૃહમાં અંધારું પથરાઈ જાય. સાથે જ ઝાલર, મંજીરાં, કાંસા ને શંખનો ધ્વનિ સંભળાય, બિલાસના સૂર વાતાવરણને વધુ આફ્લાદક બનાવે એવી તરકીબ અસિત રચી.
In simple words: અસિતે વીજળીનો ઉપયોગ કરીને કૃષ્ણજન્મનો એક સુંદર કાર્યક્રમ બનાવ્યો હતો. પડદો ખુલે, આકાશમાંથી પ્રકાશ આવે, દેવકીના ખોળામાં બાળક દેખાય, જેલ અંધારી થઈ જાય, અને સંગીત વાગે – આ બધું જ તેણે ગોઠવ્યું હતું.

Exam Tip: આવા વર્ણનાત્મક પ્રશ્નોમાં, ઘટનાના દરેક મહત્વના ભાગને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરો.

Question 2. કાનજી અને દેવજી બાળકને લઇને ક્યાં જતા હતા ? શા માટે ?
Answer: કાનજી અને દેવજી બાળકને લઈને, ઘૂંટણસમાં પાણી ડહોળતા વેલજી ડોસાને ઘેર જતા હતા. વેલજી ડોસા નવજાત શિશુના ટાંટિયા વાળી આપવાનો ધંધો કરે છે. ટાંટિયા વાળવા એટલે બાળકને આજીવન અપંગ કરી દેવું. કાનજી અને દેવજી બાળકના ટાંટિયા વળાવવા જતા હતા. બાળકની ચીસ તેમજ કરુણ રુદન કોઈના હૃદયને સ્પર્શતાં નથી. કિસનની માતા માણેકની લાચારી અને પીડા વધારે હૃદયદ્રાવક છે. કાનજી આંધળો છે, દીકરો અપંગ છે, દારુણ ગરીબી છે, ભીખ માગવા નિદૉષ બાળકને અપંગ કરે છે. એક બાજુ કૃષ્ણજન્મનો ઉત્સવ છે, પંચાજીરીનો પ્રસાદ વહેંચાય છે, અન્નકૂટ ભરાય છે. બીજી બાજુ કિસનનો જન્મ છે, બે કોળિયા ધાન માટે સગા દીકરાને સાધન બનાવે છે. જીવનની કેવી કરુણા!
In simple words: કાનજી અને દેવજી બાળકને વેલજી ડોસાના ઘરે લઈ જતા હતા. વેલજી ડોસો નવજાત બાળકોને અપંગ બનાવવાનું કામ કરતો હતો. તેઓ બાળકને ભીખ મંગાવવા માટે કાયમ માટે અપંગ કરવા માંગતા હતા, કારણ કે તેઓ ગરીબ હતા.

Exam Tip: પાત્રોના કાર્યોના કારણો અને તેનાથી થતી ભાવનાત્મક અસરને સ્પષ્ટ કરો.

4. નીચેના પ્રશ્નોના સાતઆઠ લીટીમાં જવાબ આપો :

Question 1. નિજમંદિરમાં ઊભું કરેલું કૃષ્ણજન્મોત્સવનું દશ્ય વર્ણવો.
Answer: અસિતે પોતાના ટેક્નોલૉજિકલ જ્ઞાનના આધારે વીજળીની તરકીબથી કૃષ્ણ જન્મોત્સવનું દશ્ય નિજમંદિરમાં ખડું કર્યું હતું. આકાશમાંથી તેજનો પુંજ અવતરતો, દેવકીના ખોળામાં, બાળકરૂપે ઝૂલવા લાગ્યો. એકાએક કાંસા, ઝાલર, મંજીરા ને શંખનો તુમુલ ધ્વનિ થયો. બહાર બેઠેલા રામદીન શરણાઈવાળાએ પ્રભાત નહોતું થયું છતાં પ્રભાતના બિભાસ સૂર છેડ્યા. મુખિયાજીએ તૈયાર કરેલા અન્નકૂટમાં પણ રંગોની યોજના ચતુરાઈપૂર્વક કરી હતી. વસુદેવ કૃષ્ણને લઈને ગોકુળ જવા નીકળ્યા. દેવકી કરગરવા લાગી. આખરે વસુદેવે કૃષ્ણને હળવેકથી છાબમાં મૂક્યા. અંગૂઠો ધાવતા, વટપત્રમાં સૂતેલા ભગવાનના ચહેરા પર ભુવનમોહક હાસ્ય હતું. વસુદેવ કૃષ્ણને લઈ ગોકુળ પહોંચતાં જ કૃષ્ણજન્મોત્સવ શરૂ થયો, જશોદા મૈયાએ કૃષ્ણકુંવરને શણગાર્યા. ગોપબાળના હર્ષોલ્લાસથી વનરાજી ગાજી ઊઠી, સૌને પંચાજીરીનો પ્રસાદ આપ્યો, શરણાઈએ લલિત રાગ છેડ્યો, અસિત ખેલ પૂરો કરી બહાર આવ્યો.
In simple words: અસિતે વીજળીનો ઉપયોગ કરીને કૃષ્ણજન્મનો સુંદર દેખાવ બનાવ્યો. પડદો ખુલ્યો, પ્રકાશ આવ્યો, દેવકીના ખોળામાં બાળક દેખાયું, અને સંગીત વાગવા લાગ્યું. શરણાઈવાળાએ સૂર છેડ્યા, અન્નકૂટ તૈયાર હતો. વસુદેવ કૃષ્ણને લઈને ગોકુળ ગયા, જ્યાં જશોદાએ તેમને શણગાર્યા. બાળકો ખુશ થયા, પ્રસાદ વહેંચાયો, અને અસિતનો ખેલ પૂરો થયો.

Exam Tip: આવા લાંબા વર્ણનાત્મક પ્રશ્નોમાં, ઘટનાના ક્રમને યાદ રાખો અને મુખ્ય વિગતોને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરો.

Question 2. નવજાત બાળકની કરુણતાને તમારા શબ્દોમાં આલેખો.
Answer: ‘જન્મોત્સવ’ વાર્તામાં સમયના એક જ બિંદુ પર, કૃષ્ણ અને કિસનના જન્મ સંદર્ભે બે પરિસ્થિતિઓનું લેખકે સમાંતર નિર્માણ કર્યું છે. કૃષ્ણજન્મ વખતે આનંદ અને ઉલ્લાસ છે, કિસનના જન્મ વખતે કરુણા અને મજબૂરી છે. કિસનને લઈને કાનજી અને દેવજી વરસાદનાં પાણી ડહોળતા અંધારી રાતે વેલજી ડોહાને ત્યાં જાય છે. વેલજી ડોસા બાળકના ટાંટિયા વાળી તેને અપંગ બનાવે છે. કાનજી અપંગ કિસનનો ભીખ માગવાના સાધન તરીકે ઉપયોગ કરવા માગે છે. બાળકની ચીસ તેમજ કરુણ રુદન કોઈના હૃદયને સ્પર્શતાં નથી. કિસનની માતા માણેકની લાચારી અને પીડા વધારે હૃદયદ્રાવક છે. કાનજી આંધળો છે, દીકરો અપંગ છે, દારુણ ગરીબી છે, ભીખ માગવા નિદૉષ બાળકને અપંગ કરે છે. એક બાજુ કૃષ્ણજન્મનો ઉત્સવ છે, પંચાજીરીનો પ્રસાદ વહેંચાય છે, અન્નકૂટ ભરાય છે. બીજી બાજુ કિસનનો જન્મ છે, બે કોળિયા ધાન માટે સગા દીકરાને સાધન બનાવે છે. જીવનની કેવી કરુણા!
In simple words: ‘જન્મોત્સવ’ વાર્તામાં કૃષ્ણ અને કિસનના જન્મ સમયે બે અલગ પરિસ્થિતિઓ બતાવવામાં આવી છે. કૃષ્ણના જન્મ પર ખુશી છે, જ્યારે કિસનના જન્મ પર દુઃખ અને લાચારી છે. કાનજી અને દેવજી કિસનને વેલજી ડોસા પાસે લઈ જાય છે જેથી તે બાળકને અપંગ બનાવી શકે, જેથી તે ભીખ માંગી શકે. માણેકની લાચારી અને બાળકનું રુદન હૃદયને દુઃખ આપે છે. આ ગરીબીમાં બાળકને અપંગ બનાવીને ભીખ મંગાવવી એ જીવનની મોટી કરુણતા છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, વાર્તાના મુખ્ય વિષય, એટલે કે, સમાજમાં અસ્તિત્વમાં રહેલી વિષમતા અને ગરીબીનું વર્ણન સ્પષ્ટ રીતે કરો.

1. નીચેના પ્રશ્નોના દસ – બાર વાક્યોમાં મુદ્દાસર ઉત્તર લખોઃ

Question 1. ગોકુળ પહોંચ્યા પછી કૃષ્ણકુંવરને સમાંતર નંદકુંવરની શી સ્થિતિ થઈ?
Answer: ગોકુળ પહોંચ્યા પછી કૃષ્ણકુંવરને જશોદા મૈયાએ શણગાર્યા. ગાલે મેશનું ટપકું કર્યું. ગોકુળ ટોળે વળ્યું. ગોપબાળોથી વનરાજી ગાજી ઊઠી. પંચાજીરી વહેંચાઈ, શરણાઈએ રાગ છેડાયો, અસિત ખેલ પૂરો કરી બહાર આવ્યો. જયાવતી શેઠાણીએ “જાગો નન્દ કે લાલ, ભોર ભયી” એ હાલરડું લલકાર્યું. ગોકુળ આખું ઉત્સવના આનંદમાં ગરકાવ થઈ ગયું. સમાંતરે માણેકના નંદકુંવરને લઈને કાનજી – દેવજી પાછા ફર્યા. માણેકની ચીસે એમને વધાવ્યા – “મને ઈનું એક વાર મોટું તો દેખવા દેવું'તું! લાવો મારે ખોળે, લાવો મારા કુંવરને .." આંધળો કાનજી, ખરા બપોરે માણેક સાથે પતરાની ગાડીમાં, પાંગળા કિસનને ખેંચી રહ્યો છે. દુનિયા દેખે છે. ભગવાન કૃપાળુ છે. મોંમાં ધાન છે, દુનિયા પર વૈકુંઠ છે. ગોકુળથી પધારીને ભગવાન મથુરાના રાજા થયા છે, બધાં ? સુખી છે.
In simple words: કૃષ્ણ ગોકુળ પહોંચ્યા પછી જશોદાએ તેમને શણગાર્યા. ગોકુળમાં ખુશીનો માહોલ હતો, પ્રસાદ વહેંચાયો અને અસિતનો ખેલ પૂરો થયો. જયાવતી શેઠાણીએ હાલરડું ગાયું અને આખું ગોકુળ આનંદમાં હતું. બીજી બાજુ, માણેકનો પુત્ર કિસન, જેને કાનજી અને દેવજી અપંગ બનાવીને પાછા ફર્યા, તેની માતા માણેક તેને જોઈને રડી પડી. આંધળો કાનજી તેને ભીખ મંગાવવા માટે તૈયાર હતો, જે જીવનની કરુણતા બતાવે છે.

Exam Tip: સમાંતર ઘટનાક્રમ દર્શાવતા પ્રશ્નોમાં, બંને ઘટનાઓને અલગ-અલગ વર્ણવીને તેમની વચ્ચેનો વિરોધાભાસ સ્પષ્ટ કરો.

Question 2. “જન્મોત્સવ’ શીર્ષકની યથાર્થતાની ચર્ચા કરો.
Answer: પ્રસ્તુત નવલિકામાં જન્મના ઉત્સવનું નિરૂપણ છે. એક રૃ બાજુ જશોદાના કૃષ્ણકુંવર છે, તો એ જ સમયે બીજી બાજુ ઝૂંપડપટ્ટીમાં ગરીબી વચ્ચે સબડતી માણેકનો નંદકુંવર છે. કૃષ્ણકુંવરના જન્મના ઉત્સવના આનંદને કારણે આખું ગોકુળ ગાંડું છે, તો નંદકુંવરનો જન્મ કાનજી માટે આનંદનો અવસર નથી. અસિતે જન્મની બે પરિસ્થિતિને એકસાથે બતાવીને વાસ્તવિકતાને અંતે નર્યા કરુણની નિષ્પત્તિ કરી છે. માણેકના નંદકુંવરને આવકારવાનો કશો પ્રબંધ ક્યાંથી હોય? એને અપંગ બનાવવા વરસતા વરસાદમાં વેલજી ડોસાને ત્યાં લઈ જવામાં ? આવે છે, ઘૂંટણ મચકોડીને અપંગ બનાવવાની ક્રૂર, અમાનવીય ઘટના દર્શાવાઈ છે. બાળકની ચીસ કોઈના હૃદયને સ્પર્શતી નથી. પૃથ્વી પર જ કાનજી વૈકુંઠની સુખદ કલ્પનામાં રાચે છે કરુણની આ પરાકાષ્ઠા બે બાળકોના જન્મના ઉત્સવ નિમિત્તે નિષ્પન્ન થતી, લેખકે દર્શાવી છે. આમ, જન્મોત્સવ' શીર્ષક યથાર્થ છે.
In simple words: ‘જન્મોત્સવ’ શીર્ષક વાર્તામાં બે જન્મોની વાર્તા કહે છે: કૃષ્ણનો જન્મ જ્યાં આનંદ અને ઉત્સાહ છે, અને માણેકના પુત્ર કિસનનો જન્મ જ્યાં દુઃખ અને લાચારી છે. કિસનને અપંગ બનાવવામાં આવે છે જેથી તે ભીખ માંગી શકે. આ વાર્તા સમાજની ગરીબી અને અમીરી વચ્ચેનો ફરક બતાવે છે, અને શીર્ષક આ બંને વાસ્તવિકતાઓને યોગ્ય રીતે રજૂ કરે છે.

Exam Tip: શીર્ષકની યથાર્થતા ચર્ચતી વખતે, શીર્ષક શા માટે યોગ્ય છે તે સમજાવવા માટે વાર્તાના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને વિરોધાભાસી ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ – ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. “ટંકણખાર દીધો તોય કાંઈ નો વળ્યું. હવે કાંઈ આવનારને પાછું ઠેલાય?" ડોસીનો શો આશય હતો?
Answer: “ટંકણખાર દીધો તોય કાંઈ નો વળ્યું. હવે કાંઈ આવનારને પાછું ઠેલાય?” આમ કહેવા પાછળ ડોસીનો આશય એ હતો કે ગરીબાઈ સામે ઝૂઝતી સગર્ભા માણેક પાસે આવકનું કોઈ સાધન નહોતું. એવામાં બાળક જન્મે તો એને શું ખવરાવવું? આથી ડોસીએ સગર્ભા માણેકને ટંકણખાર ખવરાવ્યું હતું, જેથી તેને મૃત બાળક જન્મે. પરંતુ એની કોઈ અસર ન થઈ, એટલે હવે આવનાર બાળકને જન્મ દેવો જ રહ્યો.
In simple words: ડોસીનો કહેવાનો અર્થ હતો કે ગર્ભપાત કરાવવાનો તેમનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો છે. માણેક ગરીબ હોવાથી બાળકને કેવી રીતે ખવડાવવું તેની ચિંતા હતી. તેથી, ડોસીએ તેને ટંકણખાર આપ્યો હતો, પરંતુ તેની કોઈ અસર થઈ નહીં, એટલે હવે બાળકનો જન્મ થવો નક્કી હતો.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, પાત્રોના સંવાદો પાછળનો ભાવ અને હેતુ સ્પષ્ટપણે સમજાવો.

Question 2. ગોકુળમાં ઉજવાયેલા કૃષ્ણજન્મોત્સવનું વર્ણન તમારા શબ્દોમાં કરો.
Answer: વસુદેવ કૃષ્ણને લઈ ગોકુળ પહોંચ્યા. ગોકુળમાં કૃષ્ણજન્મોત્સવ શરૂ થયો. જશોદા મૈયાએ કૃષ્ણકુંવરને શણગાર્યા. નજર ન લાગે એ માટે એના ગાલે મેશનું ટપકું કર્યું. આખું ગોકુળ ગામ ટોળે વળ્યું. ગોપાળના હર્ષોલ્લાસથી વનરાજી ગાજી ઊઠી. સૌને પંચાજીરીનો પ્રસાદ આપ્યો. શરણાઈએ લલિત રાગ છેડ્યો. અસિત ખેલ પૂરો કરી બહાર આવ્યો.
In simple words: વસુદેવ કૃષ્ણને ગોકુળ લાવ્યા ત્યારે જશોદાએ તેમને શણગાર્યા. નજર ન લાગે તે માટે ગાલે ટપકું કર્યું. આખું ગોકુળ ગામ જોવા માટે ભેગું થયું. બાળકો આનંદથી ખુશ થયા અને પંચાજીરીનો પ્રસાદ વહેંચાયો. શરણાઈ વાગી અને અસિતનો આખો કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયો.

Exam Tip: ઘટનાક્રમ અને તેની સાથે સંકળાયેલા રીતિ-રિવાજો તથા લોકોની લાગણીઓને વિગતવાર રજૂ કરો.

Question 3. જન્મોત્સવ' વાર્તાનું સમાપન શેનો સંકેત આપે છે?
Answer: કૃષ્ણજન્મ દ્વારા વાર્તામાં સામાજિક વિષમતા કે વર્ગભેદનો સંત લેખકે સમાપનમાં ફૂટ કર્યો છે. બપોરના ધોમધખતા તાપમાં માણેક એના આંધળા પતિ સાથે પતરાની નાનકડી ગાડીમાં પાંગળા દીકરાને બેસાડીને રસ્તા પર ભીખ માગે છે, જે તેમની લાચારી છે, જ્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ મથુરાના રાજા થતાં સૌ સુખી છે.
In simple words: વાર્તાનો અંત સામાજિક અસમાનતા અને વર્ગભેદ બતાવે છે. એક બાજુ, માણેક તેનો અપંગ પુત્ર અને આંધળા પતિ સાથે ભીખ માંગે છે, જે તેમની ગરીબી અને દુઃખ બતાવે છે. બીજી બાજુ, ભગવાન કૃષ્ણ રાજા બને છે અને બધા સુખી થાય છે, જે સુખ અને દુઃખનો વિરોધાભાસ દર્શાવે છે.

Exam Tip: સમાપન દ્વારા લેખક કયો મુખ્ય સંદેશો આપવા માંગે છે, તે સ્પષ્ટપણે સમજાવો.

3. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. લાલ કિનખાબના પડદા પાછળ શાની તૈયારીઓ થઈ ચૂકી હતી?
Answer: લાલ કિનખાબના પડદા પાછળ કૃષ્ણજન્મની તૈયારીઓ થઈ ચૂકી હતી.
In simple words: લાલ પડદા પાછળ ભગવાન કૃષ્ણના જન્મની બધી તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી.

Exam Tip: સીધા અને ટૂંકા પ્રશ્નોના જવાબ એક વાક્યમાં સીધા આપો.

Question 2. વૃન્દાવનદાસનો દીકરો અમેરિકા જઈને શાનું ખાસ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરીને આવ્યો હતો?
Answer: વૃન્દાવનદાસનો દીકરો અમેરિકા જઇને ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગનું ખાસ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરીને આવ્યો હતો.
In simple words: વૃન્દાવનદાસનો દીકરો અમેરિકાથી ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરીને આવ્યો હતો.

Exam Tip: નામ અને વિષય જેવી ચોક્કસ વિગતોને બરાબર યાદ રાખો.

Question 3. આતુરતાપૂર્વક સૌ શાની રાહ જોઈ રહ્યાં હતાં?
Answer: લાલ કિનખાબનો પડદો ઊંચકાય એની સૌ આતુરતાપૂર્વક રાહ જોઈ રહ્યાં હતાં.
In simple words: બધા લોકો લાલ પડદો ઊંચકાવાની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા હતા.

Exam Tip: "આતુરતાપૂર્વક" શબ્દ પર ધ્યાન આપો અને તે કઈ ઘટના માટે હતો તે યાદ રાખો.

Question 4. વીજળીની કરામતથી કૃષ્ણજન્મનું દશ્ય કોણ તાદશ્ય કરવાનું હતું?
Answer: વીજળીની કરામતથી અસિત કૃષ્ણજન્મનું દશ્ય તાદશ્ય કરવાનો હતો.
In simple words: અસિત વીજળીનો ઉપયોગ કરીને કૃષ્ણજન્મનો દેખાવ રજૂ કરવાનો હતો.

Exam Tip: મુખ્ય કાર્યો કોણ કરી રહ્યું હતું, તે યાદ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 5. સ્ટેશનેથી રાતના સાડા અગિયાર વાગ્યે કઈ ગાડી પસાર થઈ ચૂકી હતી?
Answer: સ્ટેશનેથી રાતના સાડા અગિયાર વાગ્યે જનતા એસ્પેસ પસાર થઈ ચૂકી હતી.
In simple words: રાતના સાડા અગિયાર વાગ્યે સ્ટેશન પરથી જનતા એક્સપ્રેસ પસાર થઈ ગઈ હતી.

Exam Tip: સમય અને વાહનનું નામ જેવી ચોક્કસ વિગતોને બરાબર યાદ રાખો.

Question 6. એક ઝૂંપડામાં કેવો દીવો ટમટમતો હતો?
Answer: એક ઝૂંપડામાં ફગફગિયો દીવો ટમટમતો હતો.
In simple words: ઝૂંપડામાં એક નાનો દીવો ધીમા પ્રકાશ સાથે ઝગમગી રહ્યો હતો.

Exam Tip: વર્ણનાત્મક વિગતો પર ધ્યાન આપો જે દ્રશ્યને જીવંત બનાવે છે.

Question 7. ઝૂંપડાની વસતિએ નિસ્તબ્ધતામાં કોના કણસવાનો અવાજ તરફ ધ્યાન આપ્યું હોય એમ લાગતું નહોતું?
Answer: ઝુંપડાની વસતિએ નિસ્તબ્ધતામાં કોઈ સ્ત્રીના કણસવાના અવાજ તરફ ધ્યાન આપ્યું હોય એમ લાગતું નહોતું.
In simple words: ઝૂંપડાના લોકોએ શાંતિમાં કોઈ સ્ત્રીના દુઃખભર્યા અવાજ પર ધ્યાન આપ્યું નહોતું.

Exam Tip: પાત્રોના વર્તન અને તેમની આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેના સંબંધને સમજો.

Question 8. ઝૂંપડામાં કોણ કણસી રહ્યું હતું?
Answer: ઝૂંપડામાં માણકી કણસી રહી હતી.
In simple words: ઝૂંપડાની અંદર માણકી દુઃખથી પીડાઈ રહી હતી.

Exam Tip: પાત્રોના નામ અને તેમની ક્રિયાઓ વચ્ચેનો સંબંધ યાદ રાખો.

Question 9. માણકી શા કારણે કણસી રહી હતી?
Answer: માણકી પ્રસૂતિની પીડાથી કણસી રહી હતી.
In simple words: માણકી બાળકને જન્મ આપવાની પીડાથી કણસી રહી હતી.

Exam Tip: પાત્રોની મુખ્ય વેદના કે સમસ્યાને સ્પષ્ટપણે ઓળખો.

Question 10. “ટકણખાર દીધો તોય કાંઈ ન વળ્યું.” આ વાક્ય કોના દ્વારા બોલાયેલું છે?
Answer: ઉપરોક્ત વાક્ય ખોખરા કર્કશ અવાજે બબડતી ડોસી દ્વારા બોલાયેલું છે.
In simple words: આ વાક્ય એક ડોસી દ્વારા બોલાયું હતું જેનો અવાજ ખરબચડો હતો.

Exam Tip: સંવાદો બોલનાર પાત્રને તેની લાક્ષણિકતાઓ સાથે યાદ રાખો.

Question 11. ભાગવતનું શ્રવણ કોણ કરી રહ્યું હતું?
Answer: ભાગવતનું શ્રવણ વૃન્દાવનદાસ અને એમની મિત્રમંડળી કરી રહી હતી.
In simple words: વૃન્દાવનદાસ અને તેમના મિત્રો ભાગવત સાંભળી રહ્યા હતા.

Exam Tip: કઈ ઘટના સાથે કયા પાત્રો સંકળાયેલા હતા તે યાદ રાખો.

Question 12. અસિતની કરામત જોવા યથાસ્થાને ગોઠવાઈ જઈને કોની મિત્રમંડળી ટોળટપ્પાં હાંકી રહી હતી?
Answer: અસિતની કરામત જોવા યથાસ્થાને ગોઠવાઈ જઈને વૃન્દાવનદાસ અને એમની મિત્રમંડળી ટોળટપ્પાં હાંકી રહી હતી.
In simple words: અસિતનો કરામત જોવા માટે વૃન્દાવનદાસ અને તેમના મિત્રો એક જગ્યાએ ગોઠવાઈને વાતો કરી રહ્યા હતા.

Exam Tip: વાર્તામાં જુદા-જુદા સમુદાયો અથવા જૂથોની પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન આપો.

Question 13. “જન્મોત્સવ’ નવલિકામાં મુખિયાજીએ શું પહેર્યું હતું?
Answer: “જન્મોત્સવ નવલિકામાં મુખિયાજીએ શણિયું પહેર્યું હતું.
In simple words: ‘જન્મોત્સવ’ વાર્તામાં મુખિયાજીએ શણનું કપડું પહેર્યું હતું.

Exam Tip: પાત્રોના વેશભૂષા અથવા દેખાવ વિશેની વિગતોને યાદ રાખો.

Question 14. 'ઘડિયાળના બે કાંટા ભેગા થતાં, કિનખાબનો લાલ પડદો સરી ગયો.' આ બે ઘટનાઓ પાછળ શાનો સંકેત છે?
Answer: "ઘડિયાળના બે કાંટા ભેગા થતાં’, ‘કિનખાબનો લાલ પડદો સરી ગયો." આ બે ઘટનાઓ પાછળ કૃષ્ણજન્મનો સંકેત છે.
In simple words: ઘડિયાળના કાંટા ભેગા થવા અને લાલ પડદો ખુલવો, આ બંને ઘટનાઓ ભગવાન કૃષ્ણના જન્મનો સંકેત આપે છે.

Exam Tip: સાંકેતિક ભાષા કે રૂપકાત્મક વર્ણનો પાછળનો છુપાયેલો અર્થ સમજવાનો પ્રયાસ કરો.

Question 15. કૃષ્ણજન્મના રંજન કાર્યક્રમમાં પ્રભાત નો'તું છતાં શરણાઈવાળાએ કયા રાગના સૂર છેડ્યા?
Answer: કૃષ્ણજન્મના રંજન કાર્યક્રમમાં પ્રભાત નો'તું છતાં શરણાઈવાળાએ બિભાસ રાગના સૂર છેડ્યા.
In simple words: કૃષ્ણજન્મના કાર્યક્રમમાં સવાર નહોતી, છતાં શરણાઈવાળાએ બિભાસ રાગ વગાડ્યો.

Exam Tip: સંગીતના રાગના નામ અને તેના સંદર્ભને યાદ રાખો.

Question 16. દેવકીના ખોળામાં બાળકરૂપે શું ઝૂલવા લાગ્યું?
Answer: દેવકીના ખોળામાં બાળકરૂપે તેજપુંજ ઝૂલવા લાગ્યો.
In simple words: દેવકીના ખોળામાં બાળક તરીકે એક પ્રકાશનો પુંજ દેખાયો.

Exam Tip: મુખ્ય દ્રશ્યમાં દેખાતી મહત્વની વિગતોને યાદ રાખો.

Question 17. દેવજી અને કાનજી નવજાત બાળકને કોની પાસે લઈ ગયા?
Answer: દેવજી અને કાનજી નવજાત બાળકને વેલજી ડોસા પાસે લઈ ગયા.
In simple words: દેવજી અને કાનજી નવા જન્મેલા બાળકને વેલજી ડોસા પાસે લઈ ગયા હતા.

Exam Tip: પાત્રોના નામ અને તેઓ કોની પાસે ગયા તે યાદ રાખો.

Question 18. દેવજી અને કાનજી નવજાત બાળકને વેલજી ડોસા પાસે કેમ લઈ ગયા?
Answer: દેવજી અને કાનજી નવજાત બાળકને વેલજી ડોસા પાસે ટાંટિયા વાળી નખાવી, બાળકને અપંગ કરી દેવા લઈ ગયા.
In simple words: દેવજી અને કાનજી બાળકને વેલજી ડોસા પાસે લઈ ગયા જેથી તે તેને અપંગ બનાવી શકે.

Exam Tip: પાત્રોના કાર્યો પાછળના કારણોને સ્પષ્ટપણે દર્શાવો.

Question 19. અસિતની માયાવી સૃષ્ટિમાં અન્નકૂટ કોણે રચેલો હતો?
Answer: અસિતની માયાવી સૃષ્ટિમાં મુખિયાજીએ અન્નકૂટ રચેલો હતો.
In simple words: અસિતે બનાવેલી ચમત્કારિક દુનિયામાં મુખિયાજીએ અન્નકૂટ બનાવ્યો હતો.

Exam Tip: કાર્યકર્તા અને કાર્ય વચ્ચેનો સંબંધ યાદ રાખો.

Question 20. કૃષ્ણજન્મના રંજન કાર્યક્રમમાં પશ્ચાદભૂમાં શરણાઈના સૂર કોણ રેલાવી રહ્યા હતા?
Answer: કૃષ્ણજન્મના રંજન કાર્યક્રમમાં પશ્ચાદભૂમાં શરણાઈના સૂર રામદીન રેલાવી રહ્યા હતા.
In simple words: કૃષ્ણજન્મના કાર્યક્રમમાં રામદીન પાછળથી શરણાઈ વગાડી રહ્યા હતા.

Exam Tip: કલાકારનું નામ અને તેનું વાદ્ય યાદ રાખો.

Question 21. ખેલ પૂરો થતાં, બધાં કોને વીંટળાઈને શાબાશી આપવા લાગ્યાં?
Answer: ખેલ પૂરો થતાં, બધાં અસિતને વીંટળાઈને શાબાશી આપવા લાગ્યાં.
In simple words: કાર્યક્રમ પૂરો થતાં જ બધા લોકો અસિતને ઘેરી વળ્યા અને તેને શાબાશી આપી.

Exam Tip: મુખ્ય પાત્ર અને તેના કાર્યની પ્રશંસા કરનારા લોકોની પ્રતિક્રિયા યાદ રાખો.

Question 22. છાબમાં જાળવીને મૂકેલા કૃષ્ણનું હાસ્ય કેવું હતું?
Answer: છાબમાં જાળવીને મૂકેલા કૃષ્ણનું હાસ્ય ભુવનમોહન હાસ્ય હતું.
In simple words: ટોપલીમાં મૂકેલા કૃષ્ણનું હાસ્ય દુનિયાને મોહિત કરનારું હતું.

Exam Tip: વર્ણનાત્મક વિશેષણો પર ધ્યાન આપો જે પાત્રના ગુણ દર્શાવે છે.

Question 23. બાળકના રુદનનો ભાર ઊંચકીને કોણ આગળ ચાલ્યું?
Answer: બાળકના રુદનનો ભાર ઊંચકીને કાનજી અને દેવજી આગળ ચાલ્યા.
In simple words: બાળકનું રુદન સાંભળીને પણ કાનજી અને દેવજી આગળ વધ્યા.

Exam Tip: કથાનકના ભાવનાત્મક પાસાઓ અને પાત્રોના નિર્ણયોને સમજો.

Question 24. માણેકના કરુણ ચિત્કારે કોનો પીછો પકડ્યો?
Answer: માણેકના કરુણ ચિત્કારે કાનજી – દેવજીનો પીછો પકડ્યો.
In simple words: માણેકની દુઃખભરી ચીસો કાનજી અને દેવજીને છોડતી નહોતી.

Exam Tip: ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ અને તેની અસરો પર ધ્યાન આપો.

Question 25. વસુદેવ વરસતા વરસાદમાં કઈ નદીને કાંઠે આવ્યા?
Answer: વસુદેવ વરસતા વરસાદમાં જમના નદીને કાંઠે આવ્યા.
In simple words: વસુદેવ વરસાદમાં યમુના નદીના કિનારે પહોંચ્યા.

Exam Tip: નદીનું નામ જેવી ભૌગોલિક વિગતો યાદ રાખો.

Question 26. જમનાજી પાસે વસુદેવ પહોંચ્યા ત્યારે અસિતે શું કર્યું?
Answer: વસુદેવ વરસાદમાં બે કાંઠે વહેતી જમનાજી પાસે જેવા પહોંચ્યા ત્યાં અસિતે ભારે કરામત કરી.
In simple words: જ્યારે વસુદેવ વરસાદમાં ઉભરાતી યમુના નદી પાસે પહોંચ્યા, ત્યારે અસિતે એક મોટો ચમત્કાર કર્યો.

Exam Tip: મુખ્ય ઘટનાના મહત્વના વળાંકો પર ધ્યાન આપો.

Question 27. ઘોઘરા અવાજે, ઉધરસનો કણકો ખાતાં ખાતાં જવાબ વાળનાર દમિયલ ડોસો કોણ હતો?
Answer: ઘોઘરા અવાજે, ઉધરસનો ઠણકો ખાતાં ખાતાં જવાબ વાળનાર દમિયલ ડોસો બાળકના ટાંટિયા વાળનાર હતો.
In simple words: ભારે અવાજ અને ઉધરસ સાથે જવાબ આપનાર તે ડોસો બાળકોના પગને વાળી દેવાનું કામ કરતો હતો.

Exam Tip: પાત્રના વર્ણન અને તેના વ્યવસાયને યાદ રાખો.

Question 28. દમિયલ વેલજી ડોસા સાથે વાત કરતાં કોનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો?
Answer: દમિયલ વેલજી ડોસા સાથે વાત કરતાં કાનજીનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.
In simple words: વેલજી ડોસા સાથે વાત કરતી વખતે કાનજીનો અવાજ લાગણીથી ભરાઈ ગયો હતો.

Exam Tip: પાત્રોની ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ અને તેમના નામ વચ્ચેનો સંબંધ યાદ રાખો.

Question 29. ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ પહોંચતાં કૃષ્ણને કોણે શણગાર્યા?
Answer: ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ પહોંચતાં કૃષ્ણને જશોદા મૈયાએ શણગાર્યા.
In simple words: ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ પહોંચ્યા ત્યારે જશોદા માતાએ તેમને શણગાર્યા.

Exam Tip: મુખ્ય પાત્રો અને તેમની ક્રિયાઓ વચ્ચેનો સંબંધ યાદ રાખો.

Question 30. ગામના લોકો સ્તબ્ધ બનીને શું જોઈ રહ્યા હતા?
Answer: ગામના લોકો સ્તબ્ધ બનીને અસિતે ઊભી કરેલી માયાવી સૃષ્ટિ જોઈ રહ્યા હતા.
In simple words: ગામના લોકો અસિતે બનાવેલી જાદુઈ દુનિયાને આશ્ચર્યચકિત થઈને જોઈ રહ્યા હતા.

Exam Tip: લોકોની પ્રતિક્રિયાઓ અને તેનું કારણ યાદ રાખો.

Question 31. ખેલ પૂરો થતાં, વિશાખા અને ધનંજય ફરીથી બધાંની નજર સરકાવીને ક્યાં ગયાં?
Answer: ખેલ પૂરો થતાં, વિશાખા અને ધનંજય ફરીથી બધાની નજર સરકાવીને ઉપલા માળે ગયાં.
In simple words: કાર્યક્રમ પૂરો થયા પછી વિશાખા અને ધનંજય ફરીથી ઉપરના માળે ગયા.

Exam Tip: પાત્રોની હિલચાલ અને તેમના સ્થાન પર ધ્યાન આપો.

Question 32. જયાવતી શેઠાણીએ કયું હાલરડું ઉપાડ્યું?
Answer: જયાવતી શેઠાણીએ, “જાગો નન્દ કે લાલ, ભોર ભયી' – એ હાલરડું ઉપાડ્યું.
In simple words: જયાવતી શેઠાણીએ “જાગો નન્દ કે લાલ, ભોર ભયી” નામનું હાલરડું ગાયું.

Exam Tip: ગીતોના નામ કે મુખ્ય પંક્તિઓ યાદ રાખવા પ્રયાસ કરો.

Question 33. “તું તો એને ભણાવી ગણાવીને લાટસાહેબ બનાવવાનો હતો, નંઈ?” આ વાક્ય કોણ બોલે છે?
Answer: “તું તો એને ભણાવી ગણાવીને લાટસાહેબ બનાવવાનો હતો, નંઈ?” આ વાક્ય દેવજી બોલે છે.
In simple words: દેવજીએ આ વાક્ય બોલીને યાદ અપાવ્યું કે તેને ભણાવીને મોટો અધિકારી બનાવવાની વાત હતી.

Exam Tip: સંવાદો બોલનાર પાત્રને ઓળખો અને વાક્યનો સંદર્ભ સમજો.

Question 34. “.. હવે તારો છોરો ભૂખે નઈ મરે!' આ વાક્ય કોના દ્વારા બોલાયેલું છે?
Answer: ઉપરોક્ત વાક્ય દેવજી દ્વારા બોલાયેલું છે.
In simple words: આ વાક્ય દેવજીએ કહ્યું હતું.

Exam Tip: સંવાદો અને તેના વક્તાને યાદ રાખો.

Question 35. “જન્મોત્સવ’ નવલિકા સુરેશ જોષીના કયા વાર્તાસંગ્રહમાંથી લેવામાં આવી છે?
Answer: “જન્મોત્સવ' નવલિકા સુરેશ જોષીના ગૃહપ્રવેશ વાર્તાસંગ્રહમાંથી લેવામાં આવી છે.
In simple words: ‘જન્મોત્સવ’ નામની વાર્તા સુરેશ જોષીના ‘ગૃહપ્રવેશ’ નામના પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવી છે.

Exam Tip: લેખકનું નામ અને તેમના સંગ્રહનું નામ જેવી સાહિત્યિક વિગતો યાદ રાખો.

5. નીચે આપેલા જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડોઃ

Question 1. જોડકાં જોડો:

Question 2. જોડકાં જોડો:

જન્મોત્સવ વ્યાકરણ Vyakaran

માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખોઃ

1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધીને લખોઃ

Question 1. સાચી જોડણી શોધો:
1. મૂહુર્ત – (મુહૂર્ત, મુહુર્ત, મૂહૂર્ત)
2. વિજળી – (વીજળિ, વિજળ, વીજળી)
3. એજીનીયરિંગ – (એન્જિનિયરિંગ, એન્જિનિયરિંગ, એન્જિનીયરિંગ)
4. કૂતુહલ – (કુતૂહલ, કૂતૂહલ, કુતુહલ)
5. ચાતુરીપુર્વક – (ચાતુરીપૂર્વક, ચાતૂરિપૂર્વક, ચાતુરિપુર્વક)
6. સુષ્ટિ – (સૃષ્ટિ, સૃષ્ટી, સુષ્ટી)
7. તકબ – (તરકીબ, તરકિબ, તલકીબ)
8. તુમૂલ – (તુમૂલ, તુમુલ, તુમુલ)
9. પ્રણયગોષ્ઠી – (પ્રણયગોષ્ઠિ, પ્રણયગોષ્ટિ, પ્રણયગોષ્ટી)
10. વૃંદાવન – (વૃંદાવન, વૃદાવન, વૃંદાવન)

Answer:
1. મુહૂર્ત
2. વીજળી
3. એન્જિનિયરિંગ
4. કુતૂહલ
5. ચાતુરીપૂર્વક
6. સૃષ્ટિ
7. તરકીબ
8. તુમુલ
9. પ્રણયગોષ્ઠિ
10. વૃંદાવન

2. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ જોડોઃ

Question 1. સાચી સંધિ જોડો:
1. જન્મ + ઉત્સવ = (જન્મોત્સવ, જમ્મુત્સવ, જમોત્સવ)
2. નિસ્ + ચિંત = (નિશ્ચિત, નિશ્ચિત, નિશ્રત)
3. કમ્ + ન = (કૃષન, કૃષ્ણ, કુષ્મ)
4. શ્રો + અન = (શ્રાવણ, શ્રવણ, શ્રોન)
5. શોષ + અન = શ્રોવન, શોષણ, શોઘ્ર)
6. ઉદ્ + છવ = (ઉંછવ, ઉચ્છવ, ઉચ્છવ)
7. કમ્ + અક્ષ = (કટાક્ષ, કટલ, કટુક્ષ)
8. નિઃ + સ્તબ્ધ = (નિસ્તબ્ધ, નિસ્તબ્ધ, નિપ્તબ્ધ)
9. વાર્તા + આલાપ = (વાર્તાલાપ, વાર્તાલપ, વાર્તાલાપ)
10. પ્ર + ઇક્ષક = (પ્રેક્ષક, પ્રેક્ષ, પ્રક્ષક)
11. જશઃ + દ = (જશદા, જશોદા, જસોદા)

Answer:
1. જન્મોત્સવ
2. નિશ્ચિત
3. કૃષ્ણ
4. શ્રવણ
5. શોષણ
6. ઉચ્છવ
7. કટાક્ષ
8. નિસ્તબ્ધ
9. વાર્તાલાપ
10. પ્રેક્ષક
11. જશોદા

3. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ

Question 1. સમાસ ઓળખાવો:
1. વૃંદાવન – (મધ્યમપદલોપી, કન્દ્ર, કર્મધારય)
2. જશોદા – (બહુવ્રીહિ, કર્મધારય, ઉપપદ)
3. કૃષ્ણકુંવર – (ઉપપદ, કર્મધારય, દ્વન્દ્ર)
4. તેજપુંજ – (૯%, તપુરુષ, કર્મધારય)
5. ત્રણ – ચાર – (૮ન્દ્ર, દ્વિગુ, કર્મધારય)
6. ગોપબાળ – (તપુરુષ, દ્વન્દ્ર, ઉપપદ)
7. લાટસાહેબ – (કર્મધારય, દ્વન્દ્ર, બહુવ્રીહિ)
8. નંદકુંવર – (ઉપપદ, તપુરુષ, દ્વન્દ્ર)
9. પ્રણયગોષ્ઠિ (તપુરુષ, ઉપપદ)
10. અન્નકૂટ – (ઉપપદ, બહુવ્રીહિ, તપુરુષ)

Answer:
1. મધ્યમપદલોપી
2. ઉપપદ
3. કર્મધારય
4. તત્પુરુષ
5. દ્વિગુ
6. તત્પુરુષ

4. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખો: (પરપ્રત્યય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)

Question 1. નિસ્તબ્ધ
Answer: પૂર્વપ્રત્યય

Exam Tip: Always identify if a prefix (પૂર્વપ્રત્યય) or a suffix (પરપ્રત્યય) is added to the word, or if it stands alone without any affixes (એક પણ પ્રત્યય નહિ).

Question 2. કૃપાળુ
Answer: પરપ્રત્યય

Exam Tip: Look for word parts added at the end (પરપ્રત્યય) or beginning (પૂર્વપ્રત્યય) of the main word to determine the type of affix.

Question 3. समक्ष
Answer: પૂર્વપ્રત્યય

Exam Tip: Understanding the meaning of the original word and the added part helps in identifying the correct affix type.

Question 4. નિશ્ચિત
Answer: પૂર્વપ્રત્યય

Exam Tip: Words with prefixes like 'નિ-' often indicate a પૂર્વપ્રત્યય, changing the word's meaning.

Question 5. ફગફગિયો
Answer: પરપ્રત્યય

Exam Tip: Identify the root word and then check if any letters have been added at the end to form a new word, indicating a suffix.

Question 6. મેઘલી
Answer: પરપ્રત્યય

Exam Tip: The suffix changes the word 'મેઘ' (cloud) into an adjective 'મેઘલી' (cloudy), showing a clear પરપ્રત્યય.

Question 7. કદીક
Answer: પરપ્રત્યય

Exam Tip: Look for small additions at the end of the base word, as these often act as suffixes and are classified as પરપ્રત્યય.

Question 8. શણિયું
Answer: પરપ્રત્યય

Exam Tip: Recognize the base word and any ending that modifies it, which would be a suffix or પરપ્રત્યય.

Question 9. કટાક્ષ
Answer: એક પણ પ્રત્યય નહિ

Exam Tip: If the word does not contain any recognizable prefix or suffix, then it falls into the category of 'એક પણ પ્રત્યય નહિ'.

Question 10. ઘડીભર
Answer: પરપ્રત્યય

Exam Tip: The 'ભર' part is an added element at the end of 'ઘડી', making it a clear example of a suffix.

Question 11. જન્મોત્સવ
Answer: એક પણ પ્રત્યય નહિ

Exam Tip: This word is a compound word formed by combining two words, not by adding a prefix or suffix to a base word.

Question 12. ડાળ
Answer: પરપ્રત્યય

Exam Tip: Identify the original root of the word and any part added to its end to correctly classify it as a suffix.

5. નીચેના શબ્દોના સમાનાથી શબ્દો લખો:

Question 1. Write a synonym for પુંજ.
Answer: ઢગલો

Exam Tip: When providing synonyms, choose the word that most closely matches the meaning in the given context.

Question 2. Write a synonym for ચિત્કાર.
Answer: ચીસ

Exam Tip: Focus on finding a synonym that means 'a loud cry' or 'shriek'.

Question 3. Write a synonym for આશ્રય.
Answer: આશરો

Exam Tip: A synonym like 'આશરો' refers to shelter or refuge, which is the core meaning of 'આશ્રય'.

Question 4. Write a synonym for તાદશ.
Answer: આબેહૂબ

Exam Tip: The term 'તાદશ' indicates vividness or lifelike quality, so 'આબેહૂબ' is a perfect match.

Question 5. Write a synonym for તુમુલ.
Answer: દારુણ

Exam Tip: 'તુમુલ' suggests fierce or intense, making 'દારુણ' a fitting synonym.

Question 6. Write a synonym for ગમાર.
Answer: મૂર્ખ

Exam Tip: Choose a synonym that expresses foolishness or lack of intelligence.

Question 7. Write a synonym for આતુર.
Answer: ઉત્સુક

Exam Tip: Both 'આતુર' and 'ઉત્સુક' convey eagerness or keenness.

Question 8. Write a synonym for રંજન.
Answer: આનંદ

Exam Tip: 'રંજન' means entertainment or pleasure, so 'આનંદ' (joy) is a good synonym.

Question 9. Write a synonym for પર્વ.
Answer: ઉત્સવ

Exam Tip: 'પર્વ' often refers to a festival or special occasion, making 'ઉત્સવ' a direct synonym.

Question 10. Write a synonym for સૂમસામ.
Answer: સૂનું

Exam Tip: 'સૂમસામ' describes a quiet, desolate, or empty place, which is precisely what 'સૂનું' means.

6. નીચેની સંજ્ઞાઓનો પ્રકાર લખો:

Question 1. Write the type of noun for બસ – સ્ટૅન્ડ.
Answer: સમૂહવાચક

Exam Tip: A collective noun (સમૂહવાચક) names a group of people, animals, or things as a single unit, like a bus stand.

Question 2. Write the type of noun for ધનંજય.
Answer: વ્યક્તિવાચક

Exam Tip: A proper noun (વ્યક્તિવાચક) refers to a specific person, place, or thing, and is always capitalized.

Question 3. Write the type of noun for મિત્ર – મંડળી.
Answer: સમૂહવાચક

Exam Tip: The word 'મંડળી' clearly indicates a collection or group, making it a collective noun (સમૂહવાચક).

Question 4. Write the type of noun for ચિત્કાર.
Answer: ભાવવાચક

Exam Tip: An abstract noun (ભાવવાચક) denotes an idea, quality, or state rather than a concrete object, such as the sound of a cry.

Question 5. Write the type of noun for ગોકુળ.
Answer: વ્યક્તિવાચક

Exam Tip: As a specific name for a place, 'ગોકુળ' is a proper noun (વ્યક્તિવાચક).

Question 6. Write the type of noun for ઉત્સવ.
Answer: ભાવવાચક

Exam Tip: 'ઉત્સવ' represents the concept of a celebration, making it an abstract noun (ભાવવાચક).

Question 7. Write the type of noun for રુદન.
Answer: ભાવવાચક

Exam Tip: 'રુદન' refers to the act of crying, which is a state or action, not a physical object, hence it's an abstract noun (ભાવવાચક).

Question 8. Write the type of noun for પ્રેક્ષકો.
Answer: સમૂહવાચક

Exam Tip: 'પ્રેક્ષકો' means an audience or group of spectators, making it a collective noun (સમૂહવાચક).

7. નીચેનાં વાક્યોમાંના અલંકારનો પ્રકાર લખો:

Question 1. દેવકીના ખોળામાં બાળકને રૂપે એ તેજપુંજ ઝૂલવા લાગ્યો.
Answer: રૂપક

Exam Tip: In a metaphor (રૂપક), the comparison is direct, stating that one thing *is* another, without using 'like' or 'as'.

Question 2. ઝૂંપડાની દુનિયા સળવળી ઊઠી હતી.
Answer: સજીવારોપણ

Exam Tip: Personification (સજીવારોપણ) involves attributing human qualities or actions to inanimate objects or abstract ideas, like a 'world stirring'.

Question 3. દેવા, છોરો તો છે હાવ કિસન ભગવાન જેવો, ..."
Answer: શ્લેષ

Exam Tip: A pun or 'શ્લેષ' involves a word or phrase that has multiple meanings, creating a play on words.

Question 4. પૅસેન્જરોને કારણે બસ – સ્ટૅન્ડ થોડી વારને માટે જાગતું થયું.
Answer: સજીવારોપણ

Exam Tip: Attributing the human action of 'waking up' to a bus stand is an example of personification (સજીવારોપણ).

Question 5. ગાંડી થા મા માણકી, તારા નંદકુંવરને કોઈ ચોરી નથી ગયું, લે આ તારી છોરો.”
Answer: શ્લેષ

Exam Tip: Look for double meanings or clever wordplay within the sentence that create ambiguity or humor.

Question 6. બાળકના રુદનનો ભાર જાણે ઘૂમરીઓ ખાઈને વળગતો હતો.
Answer: ઉન્મેલા

Exam Tip: This figure of speech describes the intense burden of crying, portraying it in a vivid, almost physical way.

8. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ લખો:

Question 1. Write the meaning of the idiom: ટાંટિયા વાળી લેવા.
Answer: અપંગ બનાવવું

Exam Tip: Idioms often have figurative meanings; 'ટાંટિયા વાળી લેવા' means to disable someone, not literally to fold legs.

Question 2. Write the meaning of the idiom: પીછો પકડવો.
Answer: (અહીં) સતાવવું, હેરાન પરેશાન કરી દેવું

Exam Tip: Understand that 'પીછો પકડવો' in this context means to harass or trouble someone, not just to follow them.

Question 3. Write the meaning of the idiom: લીલા સમેટાઈ જવી.
Answer: કાર્ય પૂરું થવું, (અહીં) પ્રસૂતિની વેદના શમી જવી

Exam Tip: This idiom signifies the completion of an event or the cessation of pain, depending on the situation.

Question 4. Write the meaning of the idiom: સાબદાં થઈ જવું.
Answer: અવાજ સાથે પગનાં હાડકાં તોડી અપંગ બનાવવું

Exam Tip: This idiom refers to a severe and damaging action, emphasizing the brutality of making someone disabled.

Question 5. Write the meaning of the idiom: ચાસ પાડવા.
Answer: દૂર સુધી કરુણ ચીસ સંભળાવવી

Exam Tip: The phrase 'ચાસ પાડવા' indicates making a deep, lasting impression, here, by a sorrowful cry that echoes far.

Question 6. Write the meaning of the idiom: રુદનનો ભાર ઘુમરીઓ ખાઈને વળગવો.
Answer: સતત રુદનને કારણે અંતરમાં વેદનાની ઘેરી અસર થવી

Exam Tip: This idiom expresses the profound and continuous emotional impact of grief and crying.

Question 7. Write the meaning of the idiom: સોનાને હીંડોળે ઝૂલવું.
Answer: જાહોજલાલી ભોગવવી

Exam Tip: This idiom metaphorically describes living a life of luxury and prosperity.

Question 8. Write the meaning of the idiom: રુદન ગાજી ઊઠવું.
Answer: પુષ્કળ રડવું

Exam Tip: This idiom implies crying loudly and profusely, where the sound of crying fills the air.

Question 9. Write the meaning of the idiom: સૂર ધૂમી રહેવો.
Answer: ચારે બાજુથી સૂર સંભળાવો

Exam Tip: This idiom suggests that music or sound is resonating and filling the entire surrounding area.

9. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો:

Question 1. Write one word for the phrase: દુઃખને લીધે ઊંહકારા ભરવા.
Answer: કણસવું

Exam Tip: The act of groaning due to pain or sorrow is best described by the single word 'કણસવું'.

Question 2. Write one word for the phrase: જેની જ્યોત હાલકડોલક થતી હોય તેવો દીવો.
Answer: ફગફગિયો દીવો

Exam Tip: A flickering lamp, with an unsteady flame, is accurately called a 'ફગફગિયો દીવો'.

Question 3. Write one word for the phrase: જરીબુટ્ટાના વણાટનું એક જાતનું કાપડ.
Answer: કિનખાબ

Exam Tip: 'કિનખાબ' refers to a rich brocade fabric, typically woven with gold or silver threads.

Question 4. Write one word for the phrase: એકસામટું વરસાદનું જોરભેર વરસવું.
Answer: ઝડી

Exam Tip: A sudden and heavy downpour of rain is precisely termed as a 'ઝડી'.

Question 5. Write one word for the phrase: જન્મદિવસ નિમિત્તે ઉજવાતો ઉત્સવ.
Answer: જન્મોત્સવ

Exam Tip: The celebration of a birthday is universally known as a 'જન્મોત્સવ'.

Question 6. Write one word for the phrase: અજમો, કોપરું, ખસખસ, સવા અને સૂંઠના ભૂકા(પાવડર)માં ખાંડ ભેળવી કરેલું મિશ્રણ.
Answer: પંચાજીરી

Exam Tip: This specific mixture of ingredients is traditionally known as 'પંચાજીરી', often offered as prasad.

Question 7. Write one word for the phrase: ઠાકોરજીને ધરાવવામાં આવતી વિવિધ વાનગીઓ.
Answer: અન્નકૂટ

Exam Tip: A large offering of diverse food items to a deity is called an 'અન્નકૂટ'.

10. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:

Question 1. Write the antonym of રુદન.
Answer: હાસ્ય

Exam Tip: 'રુદન' means crying, so its opposite is 'હાસ્ય' (laughter).

Question 2. Write the antonym of પ્રત્યક્ષ.
Answer: પરોક્ષ

Exam Tip: 'પ્રત્યક્ષ' means direct or visible, so 'પરોક્ષ' (indirect or invisible) is the correct antonym.

Question 3. Write the antonym of તેજ.
Answer: તેજ્હીન

Exam Tip: 'તેજ' means brightness or sharpness, and 'તેજ્હીન' means dull or lacking brightness.

Question 4. Write the antonym of જન્મ.
Answer: મરણ

Exam Tip: 'જન્મ' means birth, so its natural opposite is 'મરણ' (death).

Question 5. Write the antonym of ખુલ્લું.
Answer: બંધ

Exam Tip: 'ખુલ્લું' means open, and its antonym 'બંધ' means closed.

Question 6. Write the antonym of નિશ્ચિત.
Answer: અનિશ્ચિત

Exam Tip: 'નિશ્ચિત' means certain or definite, so 'અનિશ્ચિત' (uncertain or indefinite) is its opposite.

Question 7. Write the antonym of દૃશ્ય.
Answer: અદૃશ્ય

Exam Tip: 'દૃશ્ય' means visible, and 'અદૃશ્ય' means invisible or hidden.

Question 8. Write the antonym of ઊંડું.
Answer: છીછરું

Exam Tip: 'ઊંડું' means deep, so 'છીછરું' (shallow) is its antonym.

Question 9. Write the antonym of આનંદ.
Answer: શોક

Exam Tip: 'આનંદ' means joy, and its opposite 'શોક' means sorrow or grief.

11. નીચેના શબ્દોના અર્થ આપો:

Question 1. Write the meanings of ગૂણ and ગુણ.
Answer: ગૂણ means થેલો, કોથળો. ગુણ means સદ્ગુણ.

Exam Tip: Pay close attention to subtle differences in spelling that drastically change the meaning of words, such as the vowel length here.

Question 2. Write the meanings of નિશ્ચિત and નિશ્ચિંત.
Answer: નિશ્ચિત means નક્કી કરેલું. નિશ્ચિંત means ચિંતા વગરનું.

Exam Tip: Note how the added 'ચિં' changes the meaning from 'decided' to 'worry-free'.

Question 3. Write the meanings of ગાડાં and ગાંડાં.
Answer: ગાડાં means વાહન (બ.વ.). ગાંડાં means મગજ ચસકેલાં.

Exam Tip: The nasalization on 'ગાંડાં' distinguishes it from 'ગાડાં', altering the meaning from vehicles to mad people.

Question 4. Write the meanings of આખું and આખુ.
Answer: આખું means અખંડ. આખુ means ઊંદર.

Exam Tip: The difference between a complete thing ('આખું') and a mouse ('આખુ') is crucial and depends on the presence of the anusvara.

12. નીચે આપેલા તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ આપો:

Question 1. Write the standard form of બાપલા.
Answer: બાપૂ

Exam Tip: Colloquial terms like 'બાપલા' often have simpler, more formal equivalents in standard language.

Question 2. Write the standard form of થિયો.
Answer: થયો

Exam Tip: Regional variations in pronunciation, such as 'થિયો', usually correspond to a standard form like 'થયો'.

Question 3. Write the standard form of ઈમાં.
Answer: એમાં

Exam Tip: Informal words like 'ઈમાં' often have a direct standard counterpart, 'એમાં', meaning 'in that'.

Question 4. Write the standard form of કુણ.
Answer: કોણ

Exam Tip: Words with 'ઉ' in informal speech might correspond to 'ઓ' in standard Gujarati.

Question 5. Write the standard form of કાલ્ય.
Answer: કાલે

Exam Tip: Shortened or altered endings in colloquial speech often simplify in standard forms, like 'કાલ્ય' to 'કાલે'.

Question 6. Write the standard form of બચાડી.
Answer: બિચારી

Exam Tip: Regional dialects might pronounce a 'બ' sound differently from a 'બી' sound in standard language.

Question 7. Write the standard form of જાવને.
Answer: જાઓને

Exam Tip: The 'વને' suffix in informal speech usually becomes 'ઓને' in standard polite commands.

Question 8. Write the standard form of દાખી થાણે.
Answer: દુઃખી થશે

Exam Tip: This phrase demonstrates how a full sentence in a dialect can condense into a more concise standard form, changing both words and tense.

Question 9. Write the standard form of હાલો.
Answer: ચાલો

Exam Tip: A common feature of many dialects is the substitution of 'હ' for 'ચ' at the beginning of words.

Question 10. Write the standard form of ઓલ્યાં.
Answer: પેલાં

Exam Tip: Demonstrative pronouns like 'ઓલ્યાં' have specific standard equivalents such as 'પેલાં'.

Question 11. Write the standard form of છપારાં.
Answer: છાપરા

Exam Tip: The lengthening of vowels or added syllables in dialects often normalizes to shorter forms in standard language.

Question 12. Write the standard form of જોયાં કે નહિ.
Answer: જોયાં કે નહિ

Exam Tip: In some cases, a colloquial phrase might already be identical to its standard form.

Question 13. Write the standard form of મૂડો.
Answer: મૂળ

Exam Tip: The 'ઓ' ending in 'મૂડો' changes to a softer 'ળ' in the standard word 'મૂળ', meaning origin or root.

Question 14. Write the standard form of ડોડા.
Answer: ડોસા

Exam Tip: 'ડોડા' is an informal term, usually replaced by 'ડોસા' in standard language, referring to an old man.

Question 15. Write the standard form of લા.
Answer: લાઈ

Exam Tip: Very short dialectal forms often expand slightly into more complete standard words.

Question 16. Write the standard form of છિય.
Answer: છીએ

Exam Tip: The verb conjugation 'છિય' is a common dialectal variant of the standard 'છીએ' (we are).

Question 17. Write the standard form of રિયે.
Answer: રહે

Exam Tip: Dialectal verbs often have simplified forms, with 'રિયે' being the colloquial version of 'રહે' (stays/lives).

Question 18. Write the standard form of પાંગળો.
Answer: અપંગ

Exam Tip: 'પાંગળો' is a regional term for someone who is physically disabled, which is 'અપંગ' in standard language.

Question 19. Write the standard form of નકર.
Answer: નહિતર

Exam Tip: 'નકર' is a shortened, informal version of 'નહિતર', meaning 'otherwise' or 'else'.

Question 20. Write the standard form of મોરે.
Answer: મોખરે

Exam Tip: The word 'મોરે' is a dialectal term referring to the front or lead position, expressed as 'મોખરે' in standard Gujarati.

Question 21. Write the standard form of ભાળ.
Answer: પત્તો, ખબર

Exam Tip: 'ભાળ' means information or trace, which can be conveyed by 'પત્તો' or 'ખબર' in standard language.

Question 22. Write the standard form of હાવ હારે.
Answer: સાવ સાથે

Exam Tip: This phrase shows how two informal words combine to form a standard phrase meaning 'completely together'.

Question 23. Write the standard form of છોરો.
Answer: છોકરો

Exam Tip: 'છોરો' is a common regional term for a boy or son, whereas 'છોકરો' is the standard equivalent.

Question 24. Write the standard form of હવારે.
Answer: સવારે

Exam Tip: Many dialects use 'હ' where standard Gujarati uses 'સ', as seen in 'હવારે' becoming 'સવારે' (morning).

Question 25. Write the standard form of હોનાનો.
Answer: સોનાનો

Exam Tip: The initial 'હ' in 'હોનાનો' is a dialectal variation for the 'સ' in 'સોનાનો', meaning 'of gold'.

13. નીચેનાં વાક્યોમાંથી વિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખોઃ

Question 1. Identify the adjective and its type in the sentence: ઘડિયાળના બે કાંટા ભેગા થયા.
Answer: બે - સંખ્યાવાચક

Exam Tip: A numeral adjective (સંખ્યાવાચક) quantifies a noun, indicating how many, like 'two' in this sentence.

Question 2. Identify the adjective and its type in the sentence: હોનાના હિંડોળે ઝૂલતી ના હોત?
Answer: હોનાના - સંબંધવાચક

Exam Tip: A relative adjective (સંબંધવાચક) shows a relationship or connection, often indicating material or possession, like 'of gold'.

Question 3. Identify the adjective and its type in the sentence: શરણાઈએ લલિત રાગ છેડ્યો.
Answer: લલિત - ગુણવાચક

Exam Tip: A qualitative adjective (ગુણવાચક) describes a quality or characteristic of the noun, such as 'pleasant' or 'graceful'.

Question 4. Identify the adjective and its type in the sentence: લાલ કિનખાબનો પડદો ખૂલ્યો.
Answer: લાલ - ગુણ(રંગ)વાચક

Exam Tip: Adjectives that describe color are a specific type of qualitative adjective (ગુણવાચક), clearly indicating a characteristic.

Question 5. Identify the adjective and its type in the sentence: ડોશી ખોખરા કર્કશ અવાજે બબડી.
Answer: ખોખરા, કર્કશ - ગુણવાચક

Exam Tip: Both 'ખોખરા' (hoarse) and 'કર્કશ' (harsh) describe the quality of the voice, making them qualitative adjectives.

Question 6. Identify the adjective and its type in the sentence: ઘડિયાળમાં સાડા અગિયારનો ટકોરો હમણાં જ પડ્યો હતો.
Answer: સાડા અગિયારનો - સંબંધવાચક

Exam Tip: This adjective relates to the specific time 'half past eleven', establishing a clear connection to the noun it modifies.

14. નીચેનાં વાક્યોમાંથી ક્રિયાવિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખો

Question 1. Identify the adverb and its type in the sentence: એકાએક ફગફગિયો દીવો બુઝાઈ ગયો.
Answer: એકાએક - રીતિવાચક

Exam Tip: An adverb of manner (રીતિવાચક) explains *how* an action occurs, such as 'suddenly'.

Question 2. Identify the adverb and its type in the sentence: દેવકીના ખોળામાં બાળકરૂપે તેજપુંજ ઝૂલવા લાગ્યો.
Answer: ખોળામાં - સ્થાનવાચક

Exam Tip: An adverb of place (સ્થાનવાચક) specifies *where* an action takes place, such as 'in the lap'.

Question 3. Identify the adverb and its type in the sentence: ઘડિયાળનો મોટો તથા નાનો કાંટો એકબીજાની નજીક આવવા લાગ્યા.
Answer: નજીક - સ્થાનવાચક

Exam Tip: 'નજીક' indicates proximity or position, making it an adverb of place (સ્થાનવાચક).

Question 4. Identify the adverb and its type in the sentence: અસિતની તરકીબથી હવે ગાઢ વર્ષાનું દશ્ય આબેહૂબ રજૂ થયું.
Answer: આબેહૂબ - રીતિવાચક

Exam Tip: 'આબેહૂબ' describes *how* the scene was presented-faithfully or vividly-making it an adverb of manner.

Question 5. Identify the adverb and its type in the sentence: આકાશને કદીક વીજળી વીંધી જતી હતી.
Answer: કદીક - સમયવાચક

Exam Tip: An adverb of time (સમયવાચક) indicates *when* an action occurs, like 'sometimes'.

Question 6. Identify the adverb and its type in the sentence: બાળકના રુદનનો ભાર ઊંચકીને આગળ ચાલ્યા.
Answer: આગળ - સ્થાનવાચક

Exam Tip: 'આગળ' specifies the direction or location of movement, hence it is an adverb of place.

15. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડોઃ

Question 1. Separate the phonemes of the word: અશ્રુ.
Answer: \( અ + શ્ + ર્ + ઉ \)

Exam Tip: Break down the word into its individual consonant and vowel sounds, noting conjunct consonants.

Question 2. Separate the phonemes of the word: દશ્ય.
Answer: \( દ્ + અ + શ્ + ય્ + અ \)

Exam Tip: Remember to include the implicit 'અ' sound for consonants not followed by a vowel or another consonant.

Question 3. Separate the phonemes of the word: કૃષ્ણ.
Answer: \( ક + ર્ + ષ્ + ણ્ + અ \)

Exam Tip: Be careful with compound consonants like 'કૃ' and 'ષ્ણ', breaking them into their constituent sounds.

Question 4. Separate the phonemes of the word: તાદશ.
Answer: \( ત્ + આ + દ્ + અ + શ્ + અ \)

Exam Tip: Each consonant and vowel sound must be separately identified and listed in the correct sequence.

Question 5. Separate the phonemes of the word: અંધાર.
Answer: \( અ + ન્ + ધ્ + આ + ર્ + અ \)

Exam Tip: The nasal sound (anusvara) before 'ધ' should be represented as 'ન્' in its phonemic breakdown.

18. નીચેનાં જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડોઃ

Question 18. (1) Match the columns appropriately.

Exam Tip: Carefully distinguish between active (કર્તરિરચના) and passive (કર્મણિરચના) voice by identifying the subject performing the action versus the subject receiving the action.

Question 18. (2) Match the columns appropriately.

Exam Tip: Causative constructions (પ્રેરકરચના) indicate that someone *caused* an action to be done, while impersonal constructions (ભાવેરચના) focus on the action itself without a clear agent.

Question 18. (3) Match the columns appropriately.

Exam Tip: Focus on whether the sentence structure indicates someone *causing* an action (પ્રેરકરચના) or an impersonal expression of an action (ભાવેરચના).

17. નીચેનાં વાક્યોની પ્રેરક વાક્યરચના બનાવોઃ

Question 1. Convert the sentence into a causative structure: પણ ઈ વેલજી ડોહાની આ ઘડીએ કુણ ભાળ કાઢે?’
Answer: પણ ઈ વેલજી ડોહાની આ ઘડીએ કુણ ભાળ કઢાવે?

Exam Tip: To form a causative sentence, change the verb to indicate that someone *causes* the action to be performed by another.

Question 2. Convert the sentence into a causative structure: ઘૂંટણ સમાં પાણી ન હોય તો મને કહેજો.
Answer: ઘૂંટણ સમાં પાણી ન હોય તો મને કહેડાવજો.

Exam Tip: The causative form implies a command or request for someone else to carry out the action, as seen in 'કહેડાવજો' (cause to tell).

Question 3. Convert the sentence into a causative structure: ભક્તોએ હાથ જોડ્યા.
Answer: વૃન્દાવનદાસે ભક્તોને હાથ જોડાવડાવ્યા.

Exam Tip: A causative verb shows that a person (Vrundavandas) *instigated* or *made* another group (devotees) perform the action.

જન્મોત્સવ Summary in Gujarati

જન્મોત્સવ પાઠ – પરિચય

‘જન્મોત્સવ’ નવલિકામાં લેખકે જન્મસમયની બે પરિસ્થિતિનું સમાંતરે આલેખન કર્યું છે. એક પરિસ્થિતિમાં કૃષ્ણના જન્મોત્સવનો આનંદ છે, તો બીજી પરિસ્થિતિમાં ગરીબ બાળકના જન્મની કરુણ વેદના છે.

અમેરિકાથી ઇલેક્ટ્રિક એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરીને આવેલ વૃન્દાવનદાસના મોટા દીકરા અસિતે પોતાના ટેક્નોલૉજિકલ જ્ઞાનના આધારે કૃષ્ણના જન્મોત્સવનું અનોખું આયોજન કર્યું છે.

અસિતનો એ જન્મોત્સવનું આયોજનનો પ્રસંગ લોકો માટે એ કુતૂહલ અને આનંદનો અવસર છે, જ્યારે બીજી તરફ એ જ ગામના ઝૂંપડામાં પ્રસૂતિની વેદનાથી કણસતી માણેક માટે બાળકનો જન્મ આનંદની નહિ, પણ કરુણાની ઘટના છે.

જીવનભર ભીખ પર નભતો આ ગરીબ પરિવાર તેના નવજાત શિશુના પગ તોડાવી નાખીને તેને જન્મથી જ અપંગ બનાવી દેવા મજબૂર બને છે.

ગરીબોના જીવનની આ વાસ્તવિકતા છે. લેખકે આનંદ અને કરુણા દર્શાવતી આ બે પરિસ્થિતિના આલેખનમાં નવજાત શિશુની દર્દનાક ચીસ અત્યંત હૃદયવેધક છે.

જન્મોત્સવ શબ્દાર્થ

Question 1. Write the meaning of કિનખાબ.
Answer: જરીબુટ્ટાના વણાટનું એક જાતનું કાપડ.

Exam Tip: Define the word with its specific material and weaving style to ensure a precise meaning.

Question 2. Write the meaning of આશ્ચર્ય.
Answer: અચરજ, નવાઈ.

Exam Tip: Provide synonyms that clearly convey the sense of surprise or wonder.

Question 3. Write the meaning of તરકીબ.
Answer: યુક્તિ.

Exam Tip: A simple synonym like 'યુક્તિ' (strategy) is sufficient to explain the meaning of 'તરકીબ'.

Question 4. Write the meaning of કારાગૃહ.
Answer: કારાવાસ, જેલ.

Exam Tip: Both 'કારાવાસ' and 'જેલ' are direct and common terms for a prison, which is the meaning of 'કારાગૃહ'.

Question 5. Write the meaning of તાદશ.
Answer: આબેહૂબ.

Exam Tip: 'આબેહૂબ' perfectly captures the essence of 'તાદશ', meaning lifelike or vivid.

Question 6. Write the meaning of આતુર.
Answer: ઉત્સુક.

Exam Tip: Use 'ઉત્સુક' to convey eagerness or keenness, as it's a direct synonym for 'આતુર'.

Question 7. Write the meaning of સૂમસામ.
Answer: એકદમ શાંત.

Exam Tip: Describe the state of complete quietness or desolation to define 'સૂમસામ'.

Question 8. Write the meaning of ગુણપાટ.
Answer: શણનો કોથળો.

Exam Tip: Specify the material ('શણનો') and the object ('કોથળો') to precisely define 'ગુણપાટ' (jute sack).

Question 9. Write the meaning of આશ્રય.
Answer: આશરો.

Exam Tip: 'આશરો' is a common and appropriate synonym for 'આશ્રય', meaning shelter or refuge.

Question 10. Write the meaning of ફગફગિયો દીવો.
Answer: જેની જ્યોત ઊંચી-નીચી થતી હોય તેવો દીવો.

Exam Tip: Explain the characteristic of the flame (flickering or unsteady) to define 'ફગફગિયો દીવો'.

Question 11. Write the meaning of કણસવું.
Answer: પીડા કે દર્દીને કારણે ઊંહકારા કરવા.

Exam Tip: Clearly state that 'કણસવું' means to groan or moan due to pain or illness.

Question 12. Write the meaning of ખોખરો.
Answer: ખખરાટવાળો અવાજ નીકળે તેવો.

Exam Tip: Describe the quality of the sound-rough or rattling-to define 'ખોખરો' (hoarse).

Question 13. Write the meaning of કર્કશ.
Answer: કાનને ખૂંચે તેવો, કર્ણપ્રિય ન હોય તેવો.

Exam Tip: Explain that 'કર્કશ' refers to a harsh or grating sound that is unpleasant to the ears.

Question 14. Write the meaning of જબરી.
Answer: જોરદાર, તાકાતવર.

Exam Tip: Provide synonyms that emphasize strength or intensity to define 'જબરી'.

Question 15. Write the meaning of ટંકણખાર.
Answer: એ નામનો એક ક્ષાર.

Exam Tip: Identify 'ટંકણખાર' as a specific type of salt (borax) by its nature.

Question 16. Write the meaning of કરાંજવું.
Answer: પીડા કે દર્દને કારણે ઊંહકારા કરવા.

Exam Tip: This word, similar to 'કણસવું', describes the act of groaning due to discomfort.

Question 17. Write the meaning of ઝઝૂમવું.
Answer: ઝળુંબવું.

Exam Tip: 'ઝઝૂમવું' means to struggle or grapple, which can be conveyed by 'ઝળુંબવું' in some contexts of hovering or hanging.

Question 18. Write the meaning of સરી જવું.
Answer: હળવેકથી નીકળી જવું. શ્રવણ કરવું સાંભળવું.

Exam Tip: 'સરી જવું' can mean to slip away gently or to listen carefully, depending on the context.

Question 19. Write the meaning of રબર.
Answer: બ્રિજ પાનાંની રમતમાં ગુણ મેળવવાની એક રીત.

Exam Tip: Specify the context (bridge card game) to accurately define 'રબર' in this sense.

Question 20. Write the meaning of ટોળટપ્પાં હાંકવા.
Answer: ઠઠ્ઠામશ્કરી કરવી, (અહીં) આડીઅવળી વાતો કરવી.

Exam Tip: This idiom means to engage in light banter, gossip, or playful teasing.

Question 21. Write the meaning of નિશ્ચિત.
Answer: ચિંતા રહિત, ચિંતામુક્ત.

Exam Tip: The meaning here emphasizes being free from worries, a state of peace of mind.

Question 22. Write the meaning of શણિયું.
Answer: શણનું કપડું.

Exam Tip: Directly state the material (jute) and type (cloth) to define 'શણિયું'.

Question 23. Write the meaning of પરોવાઈ જવું.
Answer: મગ્ન થઈ જવું.

Exam Tip: This phrase means to become engrossed or absorbed in something.

Question 24. Write the meaning of મુહૂર્ત.
Answer: શુભ સમય. નિકટ - નજીક.

Exam Tip: 'મુહૂર્ત' refers to an auspicious time, and 'નિકટ' means near or close by.

Question 25. Write the meaning of નિસ્તબ્ધતા.
Answer: નિરોટ, સ્થિર,

Exam Tip: 'નિસ્તબ્ધતા' describes a state of complete stillness and silence, like 'નિરોટ' or 'સ્થિર'.

Question 26. Write the meaning of એકધારો.
Answer: સતત.

Exam Tip: 'એકધારો' means continuous or uninterrupted, which is well-captured by 'સતત'.

Question 27. Write the meaning of તેજપુંજ.
Answer: પ્રકાશનો પુષ્કળ ઝળહળાટ.

Exam Tip: Describe a brilliant cluster or mass of light to define 'તેજપુંજ'.

Question 28. Write the meaning of તુમુલ.
Answer: દારુણ, યુદ્ધ.

Exam Tip: 'તુમુલ' can refer to something fierce or a battle, so 'દારુણ' or 'યુદ્ધ' are suitable.

Question 29. Write the meaning of પ્રભાત.
Answer: સવાર.

Exam Tip: 'પ્રભાત' is a formal term for 'સવાર' (morning).

Question 30. Write the meaning of બિભાસ.
Answer: સવારમાં ગવાતા રાગનું નામ.

Exam Tip: This term refers to a specific musical raga sung in the morning.

Question 31. Write the meaning of રંજન.
Answer: મનોરંજન, આનંદ.

Exam Tip: 'રંજન' means entertainment or pleasure, which aligns with 'મનોરંજન' and 'આનંદ'.

Question 32. Write the meaning of પર્વ.
Answer: ઉત્સવ.

Exam Tip: 'પર્વ' is another word for 'ઉત્સવ' (festival).

Question 33. Write the meaning of સળવળી ઊઠવું.
Answer: સંચાર થવો, હલચલ થવી.

Exam Tip: This idiom describes a movement or stirring, indicating a sense of awakening or activity.

Question 34. Write the meaning of ગમાર.
Answer: મૂર્ખ.

Exam Tip: 'ગમાર' is a colloquial term for a foolish or ignorant person.

Question 35. Write the meaning of મેઘલી.
Answer: વાદળની ઘટા આકાશમાં છવાઈ ગઈ હોય તેવી. નાળું વહેળો, ગરનાળું.

Exam Tip: 'મેઘલી' can describe a cloudy sky or a small stream of water, depending on context.

Question 36. Write the meaning of આકળો.
Answer: ઉતાવળો, અધીરો.

Exam Tip: 'આકળો' denotes impatience or hastiness, like 'ઉતાવળો' or 'અધીરો'.

Question 37. Write the meaning of રુદન.
Answer: રડવું એ, વિલાપ.

Exam Tip: 'રુદન' means the act of crying or lamentation, expressed by 'રડવું' or 'વિલાપ'.

Question 38. Write the meaning of માયાવી સૃષ્ટિ.
Answer: જાદુઈ, (અહીં) ટેક્નોલૉજિકલ જ્ઞાનથી તરકીબથી સર્જેલી અદ્ભુત સૃષ્ટિ.

Exam Tip: 'માયાવી સૃષ્ટિ' refers to a magical or illusory world, here specifically created through technological means.

Question 39. Write the meaning of ચાતુરીપૂર્વક.
Answer: ચતુરાઈથી.

Exam Tip: 'ચાતુરીપૂર્વક' means cleverly or skillfully, directly translated as 'ચતુરાઈથી'.

Question 40. Write the meaning of કરગરવું.
Answer: આજીજી કરવી, વિનંતી કરવી.

Exam Tip: 'કરગરવું' means to plead or beg, as in 'આજીજી કરવી' or 'વિનંતી કરવી'.

Question 41. Write the meaning of પડદો.
Answer: ઝીણી જાળીની ભાગમાંથી, (અહીં) પડદા પાછળથી.

Exam Tip: 'પડદો' can mean a curtain or a fine net, and in this context, it refers to what is behind a curtain.

Question 42. Write the meaning of છાબ.
Answer: ટોપલી.

Exam Tip: 'છાબ' refers to a basket, usually made of bamboo or cane.

Question 43. Write the meaning of વટપત્ર.
Answer: વડનું પાંદડું.

Exam Tip: 'વટપત્ર' specifically denotes a banyan tree leaf.

Question 44. Write the meaning of ભુવનમોહન હાસ્ય.
Answer: દુનિયાને મોહ પમાડનારું હાસ્ય.

Exam Tip: This phrase describes a captivating or charming smile that enchants the entire world.

Question 45. Write the meaning of ડહોળવું.
Answer: ખૂંદવું.

Exam Tip: 'ડહોળવું' means to stir or muddy water, often by wading through it.

Question 46. Write the meaning of ચિત્કાર.
Answer: કરુણ ચીસ.

Exam Tip: 'ચિત્કાર' refers to a piteous or tragic scream or shriek.

Question 47. Write the meaning of છલકાવું.
Answer: ઊભરાવું.

Exam Tip: 'છલકાવું' means to overflow or brim over, like a cup full of water.

Question 48. Write the meaning of ઘડીભર.
Answer: થોડી વાર.

Exam Tip: 'ઘડીભર' means for a moment or a short while.

Question 49. Write the meaning of છાયા કરવી.
Answer: છાંયડો કરવો.

Exam Tip: This idiom means to provide shade or protection.

Question 50. Write the meaning of વિસ્ફારિત નેત્રે.
Answer: આંખ પહોળી કરીને.

Exam Tip: This phrase describes looking with wide-open eyes, often in surprise or fear.

Question 51. Write the meaning of ધોધરો.
Answer: ભારે અવાજ.

Exam Tip: 'ધોધરો' refers to a deep, heavy, or husky voice.

Question 52. Write the meaning of દમિયલ.
Answer: દમના રોગથી પીડાતા.

Exam Tip: 'દમિયલ' describes someone suffering from asthma or a respiratory illness.

Question 53. Write the meaning of કણકો.
Answer: ઠણક અવાજ.

Exam Tip: 'કણકો' refers to a hacking cough or a dry, rattling sound.

Question 54. Write the meaning of જોગવાઈ.
Answer: સગવડ.

Exam Tip: 'જોગવાઈ' means provision, arrangement, or facility.

Question 55. Write the meaning of લાટસાહેબ.
Answer: મોટા સાહેબ.

Exam Tip: 'લાટસાહેબ' is an honorific title for a high-ranking official or a big boss.

Question 56. Write the meaning of આનંદરવ.
Answer: હર્ષનો નાદ.

Exam Tip: 'આનંદરવ' means a joyous sound or cry of happiness.

Question 57. Write the meaning of વનરાજી.
Answer: જંગલમાં વૃક્ષોની લાંબી હારમાળા, વનરાઈ.

Exam Tip: 'વનરાજી' refers to a long row of trees in a forest or a lush forest itself.

Question 58. Write the meaning of પ્રણયગોષ્ઠિ.
Answer: પ્રેમનો વાર્તાલાપ.

Exam Tip: 'પ્રણયગોષ્ઠિ' means a romantic conversation or intimate talk.

Question 59. Write the meaning of નન્દ કે લાલ.
Answer: નંદનો કુંવર.

Exam Tip: This phrase refers to the son of Nanda, specifically Lord Krishna.

Question 60. Write the meaning of ભોર ભયો.
Answer: સવાર થઈ.

Exam Tip: 'ભોર ભયો' is a poetic phrase indicating that morning has arrived.

Question 61. Write the meaning of વધાવવું.
Answer: હર્ષથી આવકાર આપવો, (અહીં) વેદનાથી આવકારવું.

Exam Tip: 'વધાવવું' means to welcome with joy, or in a specific context, to greet sorrowfully.

Question 62. Write the meaning of ખોળો.
Answer: ગોદ.

Exam Tip: 'ખોળો' means the lap, often referring to a mother's lap ('ગોદ').

Question 63. Write the meaning of અશ્રુધારા.
Answer: આંસુનો પ્રવાહ.

Exam Tip: 'અશ્રુધારા' refers to a stream or flow of tears.

Question 64. Write the meaning of તરવરી ઊઠવું.
Answer: દેખાવું.

Exam Tip: This idiom means to appear vividly or to become visible.

Question 65. Write the meaning of ભાવિ.
Answer: ભવિષ્ય.

Exam Tip: 'ભાવિ' is a direct synonym for 'ભવિષ્ય' (future).