GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 12 ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ (First Language)

ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ સ્વાધ્યાય

 

1. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરા (V) ની નિશાની કરો :

 

Question 1. લેખકને પોતાની જાત ઉપર તિરસ્કાર આવ્યો કારણ કે.....
(A) લેખક પોતાના ધરેથી ખાવાનું લઈને ગયા હતા.
(B) પિતાજીનું અવસાન થયું હતું.
(C) જીવલાના છોકરાનો મોંનો કોળિયો પોતે ઝૂંટવ્યો હોય તેવું લેખકને લાગ્યું.
(D) લેખક ખૂબ જ ભણેલા હતા.
Answer: (C) જીવલાના બાળકનો કોળિયો જાતે જ ઝૂંટવી લીધો હોય તેવું લેખકને લાગ્યું.
In simple words: The author felt self-disgust because he felt as if he had snatched the food from Jivlo's child's mouth.

Exam Tip: In character analysis questions, always explain the emotional state and provide the specific reason from the text that led to that feeling.

 

Question 2. જીવલાની કરુણ દશા જોઈને
(A) લેખક રાજી થઇ ગયા.
(B) લેખકનું હૃદય દ્રવી ઊડ્યું.
(C) લેખકને કશી અસર ન થઇ.
(D) લેખક હસવા લાગ્યા.
Answer: (B) લેખકનું હૃદય દ્રવી ઊડ્યું.
In simple words: Seeing Jivlo's sad situation, the author's heart was deeply moved with sympathy.

Exam Tip: When describing a character's reaction to another's plight, use strong emotional verbs and ensure the response aligns with the narrative's overall tone.

 

2. નીચેના પ્રશ્નોનો એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો :

 

Question 1. ઉજ્જડ જમીનમાં જે ધાન પાકતું તેમાં કોનો ભાગ રહેતો?
Answer: ઉજ્જડ જમીનમાં જે અનાજ પાકતું, તેમાં રાજા, અમલદાર, ધગડું, તલાટી, ભૂવો અને શાહુકારનો ભાગ રહેતો.
In simple words: The king, officials, guards, clerks, priests, and moneylenders all got a share of the crops grown on barren land.

Exam Tip: When listing multiple entities, ensure all are included for a complete answer, especially in questions asking "who" or "whose part".

 

Question 2. ગરીબોનું શોષણ કરનાર ચોપડાનો રંગ કેવો હતો?
Answer: ગરીબોનું શોષણ કરનાર ચોપડાનો રંગ લાલ હતો.
In simple words: The ledger used by moneylenders to exploit the poor was red.

Exam Tip: Pay attention to specific descriptive details mentioned in the text, such as colors or key attributes, as they often hold symbolic meaning.

 

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર આપો :

 

Question 1. લેણદાર અને દેણદારના આવકારામાં રહેલો વિરોધાભાસ જણાવો.
Answer: ગરીબ દેણદાર જીવલો જ્યારે લેણદારને ત્યાં જતો, તે પોતાની સાથે પછડીમાં બાંધી લાવેલ નાગલીનો રોટલો ઓટલે બેસીને લાચારની જેમ ખાતો. લેખકનાં બા તેને અથાણું અને થોડી દાળ આપતાં; પરંતુ જ્યારે લેણદારનો દીકરો ઉઘરાણીએ જીવલાને ઘેર જતો, ત્યારે તેને શીરો જમવાનો અધિકાર મળતો. લેખકે આ વિરોધાભાસ પોતાના અનુભવથી જણાવ્યો છે.
In simple words: When Jivlo visited the moneylender, he ate his humble bread outside. But when the moneylender's son visited Jivlo, he was served sweet pudding. This shows a big difference in how they were treated.

Exam Tip: To highlight a contrast, provide clear examples for both sides of the comparison, showing how they differ in treatment or situation.

 

Question 2. દર વર્ષે જીવલો લેખકના ઘરે કઇ – કઈ વસ્તુઓ આપવા જતો?
Answer: દર વર્ષે જીવલો લેખકના ઘરે અનાજ, કઠોળ, શેરડી, શાકભાજી, ગોળ વગેરે ચીજો આપવા જતો.
In simple words: Every year, Jivlo would bring grain, pulses, sugarcane, vegetables, and jaggery to the author's house.

Exam Tip: For questions asking for a list of items, ensure all mentioned items are included to get full marks.

 

4. નીચેના પ્રશ્નોના સાત-આઠ લીટીમાં જવાબ આપો :

 

Question 1. જીવલાનું પાત્રાલેખન તમારા શબ્દોમાં કરો.
Answer: અભણ જીવલાએ ખેતર ખરીદવા માટે લેખકના પિતા પાસેથી ત્રણસો રૂપિયા વ્યાજે લીધેલા. તે પ્રામાણિક અને સાચી દાનતનો વ્યક્તિ હતો. ગમે તેવા ખરાબ વર્ષો ગયા હોય અને પાક સારો ન ઊતર્યો હોય તોપણ, શાહુકારના બાળકોને તકલીફ ન પડવી જોઈએ એવું તે નૈતિક રીતે માનતો, એટલે જેટલા પૈસા મળે તેટલા ચૂકવતો. ઉપરાંત તે દર વર્ષે લાકડાં, ડાંગર, કઠોળ, ગોળ, કેરી, શાકભાજી, બોર, જાંબુ, શેરડી વગેરે શાહુકારને ત્યાં જઈ આપી આવતો. તેની પત્નીના મૃત્યુ પછી, બીજા શાહુકાર પાસેથી પૈસા ઉધાર લીધેલા. જ્યારે લેખક તેને ત્યાં ઉઘરાણી કરવા જતા, ત્યારે તે તેમને ચણાનો ઓળો, શેરડી, બોર, કેરી વગેરે ખાવા આપતો અને સાથે ઘરે પણ આપતો. લેખક ભાતું લીધા વિના આવ્યા હોય, તો તે તેમને ભાવતો શીરો જમાડતો. લેખકને વાલોળ અને રીંગણાં બાંધી આપવા માટે તેની પાસે એકાદ થેલી પણ નહોતી. યુવાનીમાં પણ જીવલો એકદમ દુબળો થઈ ગયો હતો. તેના પુત્રની અર્ધનગ્ન દશા ગરીબીને પણ શરમાવે તેવી હતી. લેણદારના પૈસા ઈમાનદારીથી ચૂકવવા માટે જીવલો રાત-દિવસ સખત મજૂરી કરતો, તોપણ તેના બાળકો ભૂખ્યા મરતાં. જીવલાની સાચી દાનત, પ્રામાણિકતા અને તેના કુટુંબની અત્યંત દયનીય દશા જોઈને લેખકે તેને ચોપડાની જાળમાંથી મુક્ત કર્યો.
In simple words: Jivlo was an uneducated, honest farmer who borrowed money from the author's father. Despite bad harvests, he always tried to repay, even bringing various goods like wood, grain, and fruits. After his wife's death, he borrowed more from another moneylender. He was always generous to the author, offering food and goods, even when he himself was very poor and his children were starving. Seeing his extreme poverty and honesty, the author freed him from the moneylender's debt book.

Exam Tip: For character sketches, include details about their background, personality, actions, and their impact on the story to provide a comprehensive portrayal.

 

Question 2. રાતો ચોપડો ફાડી નાખવા પાછળ લેખકનું મનોમંથન કેવું હતું?
Answer: જીવલાને ત્યાંથી પાછા ફરતાં લેખકે તેની પાસે એકાદ થેલી માગી ત્યારે જીવલાએ કહ્યું, "બોડીને તો વળી કાંકી કેવી?" આ શબ્દો સાંભળીને લેખકને તે રાતે મોડે સુધી ઊંઘ ન આવી. એક બાજુ જીવલાનો પ્રેમ અને બીજી બાજુ તેની કારમી ગરીબાઈ યાદ આવ્યાં. તેઓ જ શોષણખોર છે અને ગરીબાઈ જેવી દુર્દશા કરનાર પણ પોતે જ છે એવો ભાવ તેમના મનમાં જાગ્યો. તેમના મનમાં વિચાર ચાલ્યો. જીવલાને ત્યાં તેઓ શીરો જમતા હતા ત્યારે તેના નાગડા અને ભૂખને લીધે પેટમાં ખાડા પડી ગયેલા નાના દીકરા લેખકની સામે ટીકીટીકીને જોતા હતા એ દશ્ય નજર સામે ઊભું થયું. આ ગરીબ જીવલાના બાળકોના મોંમાંથી કોળિયો પોતે ઝૂંટવ્યો હોય તેવું લેખકને લાગ્યું. આટલું ઓછું હોય તેમ, બે થેલી ભરીને શાકભાજી લઈ આવ્યા. લેખકને પોતાની જાત ઉપર તિરસ્કાર આવ્યો. અંતે તેમણે જીવલા પાસેથી જાણી લીધું કે તેણે ખરેખર કેટલું કરજ લીધેલું. આટલા વર્ષે વ્યાજનું વ્યાજ ચડીને Rs. 1500 લેણા નીકળતા હતા. અંતે જીવલાની દયનીય દશાથી દુઃખી થયેલા લેખકે એ લાલ ચોપડાનાં બધાં પાનાં ફાડી નાખી તેને દેવામાંથી મુક્ત કર્યો.
In simple words: When Jivlo told the author, "How can a bald woman have a comb?" implying his extreme poverty, the author couldn't sleep. He felt guilty, realizing his family was exploiting Jivlo, and remembered Jivlo's hungry children. This self-disgust, combined with Jivlo's love and dire poverty, made the author tear up the red ledger, which showed an accumulated debt of Rs. 1500 (principal plus interest upon interest), freeing Jivlo from the debt.

Exam Tip: When describing a character's internal conflict, clearly explain the thoughts and emotions involved, and how these internal struggles lead to a significant action or decision.

 

1. નીચેના પ્રશ્નોના દસ – બાર વાક્યોમાં મુદ્દાસર ઉત્તર લખોઃ

 

Question 1. પિતાના મૃત્યુ પછી લેખકના બાની આર્થિક – માનસિક શી સ્થિતિ થઈ?
Answer: પિતાના મૃત્યુ પછી લેખકની બા માથે બધી જવાબદારી આવી પડી. પોતે એકલાં થઈ ગયાં. જમીનની દેખભાળ કરનાર કોઈ નહોતું. ખેતી કરનાર કોઈ નહોતું, એથી જમીન એના મૂળ શેઠને સોંપી દીધી. દૂધાળા પશુઓ અને પિતાજીની ઉઘરાણી એમ બે જ ગુજરાનનાં સાધનો હતાં. બે દીકરા અને એક દીકરી નાનાં હતાં, પરણેલી ત્રણ બહેનોના વ્યવહાર સાચવવાના હતા. નાની બહેનનાં લગ્ન હતાં, આવક હતી નહિ, એટલે બાપુજીને નામે એક નાનું ખેતર હતું, તે વેચી દીધું. બાને જરાય આરામ નહોતો મળતો, રાત-દિવસ ઢોરની જેમ સખત મજૂરી કરતાં. કોઈના ત્યાં રાંધવા જાય ત્યાં માંડ બે ટંક રોટલા મળતા. બાપુજીના અવસાન પછી તેમને ખૂબ તકલીફ પડતી હતી.
In simple words: After the author's father died, his mother faced huge burdens. She was alone, with no one to manage the land, so she returned it to the original owner. Their only income came from dairy animals and collecting old debts. With two young sons, a daughter, and three married sisters to look after, plus a younger sister's wedding coming up and no income, she had to sell a small piece of land. She worked tirelessly day and night, barely earning enough to eat, facing great hardship after her husband's death.

Exam Tip: When asked about a character's situation, cover both their financial difficulties and emotional state, providing specific examples for each.

 

Question 2. જીવલાને લેખક પ્રત્યે ઉત્કટ પ્રેમ હતો, એવું કઈ કઈ બાબતો પરથી કહી શકાય?
Answer: જીવલો એક ગરીબ, અજ્ઞાની રાનીપરજ ખેડૂત હતો. તે દેવાદાર હતો, પણ મહેનતુ, પ્રામાણિક અને શુદ્ધ હૃદયનો હતો. લેખક, એના બે મિત્રો મહમદ અને રસિક સાથે, ઉઘરાણી ગયા. જીવલો બહાર ગયો હતો, એના બાળક ગોવિંદે કહ્યું કે એનો બાપ બાર વાગ્યે આવશે. એ સમયે લેખક એના ખેતરમાં ગયા. બોર પાડ્યાં, ખાધાં, ખિસ્સા ભર્યા. રીંગણા-મરચાંની થેલી ભરી. જીવલો આવ્યો. લેખકને જોઈ પૂછ્યું: "ભીખલા, ડોસાડીએ હું બાંધી આયેલું છે? કંઈ ખાધું કે ભૂખ્યો જ?” લેખક ભૂખ્યા છે એની જાણ થતાં જ, "ભીખલાને શીરો બહુ ભાવે” એમ કહી, ગોવિંદને મોકલી ક્યાંકથી ગાયના દૂધનું પાશેર ઘી મંગાવ્યું. દીકરી પાસે ચોખા દળાવ્યા. ગોળ લાવ્યો. ત્રણ પથ્થર મૂકી ચૂલો બનાવી, કાંસાના વાસણમાં લાકડાના તવેતાથી લેખક પાસે જ શીરો બનાવડાવ્યો. મિત્રો સાથે તેમને ધરાઈને ભોજન કરાવ્યું. ઉઘરાણીના પૈસા માટે તો જીવલાએ અસમર્થતા બતાવી, પણ વાડામાં જઈને વાલોળ, રીંગણાં લઈને થેલી ભરી આપી. આમ, તે ખાલી હાથે જતો નહિ અને ખાલી હાથે જવા દેતો નહિ. આવી બાબતો પરથી કહી શકાય કે જીવલાને લેખક પ્રત્યે અત્યંત પ્રેમ હતો.
In simple words: Jivlo, a poor but honest farmer, showed great affection for the author. When the author and his friends visited to collect debt, Jivlo, learning they were hungry, arranged for sweet pudding (shiro) to be cooked specially for them using ghee, rice, and jaggery, despite his own poverty. He even gave them vegetables from his garden when he couldn't pay money. This constant care and generosity, ensuring they never left empty-handed, proved his deep love for the author.

Exam Tip: Illustrate love or affection by providing specific examples of actions and gestures that demonstrate the character's feelings and generosity.

 

Question 3. “જીવલો શાહુકારનો જનમોજનમનો ઋણી છે એવું લેખકને કેમ લાગે છે?
Answer: જીવલા પાસેથી જાણવા મળ્યું કે તેણે ખેતર ખરીદવા માટે લેખકના પિતા પાસેથી ત્રણસો રૂપિયા લીધેલા. એ પછી, અભણ જીવલાની દયનીય સ્થિતિ એવી હતી કે તે બે-ત્રણ વર્ષમાં તે ચૂકવી દેશે, પણ એક પછી એક વર્ષ ખરાબ આવ્યાં. આથી જીવલો શાહુકારને બહુ રોકડ આપી શક્યો નહિ. લેખકે ચોપડામાં જોયું તો જીવલા પાસેથી વ્યાજનું વ્યાજ ચડીને Rs. 1500 લેણા નીકળતા હતા. જીવલો વર્ષોવર્ષ ફસલ ભરી જાય, શાકભાજી, લાકડાં, ઘાસ, ગોળ વગેરે આપી જાય અને તે પણ બધું મફતમાં! છતાંય ચોપડે રોકડા રૂપિયા સિવાય કશું જમા ન થાય. ઘરે આવે ત્યારે લેખકનાં બાનું થોડુંઘણું કામ પણ કરી આપે. એમાં તેમના પિતાના મૃત્યુ પછી હિસાબનું કામ સંભાળતા દાસકાકાએ જીવલાના નામે નવું ખાતું પાડેલું અને જીવલાને તેના પર અંગૂઠો પાડવા બોલાવ્યો. જીવલાની આ પરિસ્થિતિ જાણીને લેખકને લાગે છે કે જીવલો શાહુકારનો જનમોજનમનો ઋણી છે.
In simple words: The author realized that Jivlo had borrowed Rs. 300 from his father to buy land. Despite his attempts to repay with crops and labor, bad harvests meant he couldn't pay cash. The ledger, managed by the author's family, accumulated compound interest, leading to a debt of Rs. 1500. Jivlo provided goods and labor for free, yet the ledger showed no cash payments. This made the author feel that Jivlo was perpetually indebted, as the system always kept him in debt.

Exam Tip: To explain why a character feels a certain way, detail the circumstances and events that led to that belief, focusing on the systemic issues at play.

 

Question 4. ‘ચોપડાની ઇન્દ્રજાળ’ શીર્ષકની યથાર્થતા વર્ણવો.
Answer: મૂળ આ પાઠ “બાની ભાખુ" નામની લેખક ચંદ્રકાન્ત પંડ્યાની આત્મકથાનું એક પ્રકરણ છે. એ પ્રકરણનું શીર્ષક આપ્યું છે: "ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ’. અહીં વાત શાહુકારના ચોપડાની છે. એ ચોપડામાં 'સત્તર પંચાં પંચાણું'નું ગણિત ચાલતું. શાહુકારો ગરીબ અને અજ્ઞાની એવા રાનીપરજ ખેડૂતોનું આર્થિક-શારીરિક શોષણ કરતા અને ચોપડે ખોટા ગણિતની માયાજાળ ગૂંથતા. રાજા-મહારાજા તેમજ અમલદારોથી પણ ચઢી જાય એવી આ જાળ હતી. ગુલામથી પણ બદતર જીવન આ સખત મજૂરી કરતી પ્રજા જીવી રહી હતી. અહીં ‘ઇન્દ્રજાળ’ એટલે છેતરપિંડી દ્વારા શોષણ. લેખક અહીં એમના પિતા શાહુકારના શોષિત એવા જીવલાના હિસાબના ચોપડાની વાત કરે છે. લેખકનું હૃદય જીવલાની ગરીબી જોઈ-અનુભવીને દ્રવી જાય છે. એના દેખતાં જ આ ઇન્દ્રજાળનો ચોપડો ફાડી નાખે છે. છેતરપિંડી-છળકપટ-માંથી પાઠને અંતે જીવલાને મુક્ત કરે છે. એ દ્રષ્ટિએ 'જા, તું હવે અમારા દેવામાંથી છૂટો !' ઉક્તિ "ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ’ પાઠને અંતે મૂકીને લેખકે વાર્તાના અંતને તેની ચરમસીમાએ પહોંચાડ્યો છે અને પાઠના શીર્ષકને યોગ્ય સાબિત કર્યું છે.
In simple words: The title "Chopdani Indrajad" (The Magic of the Ledger) refers to the moneylenders' deceptive accounting practices that exploited poor, uneducated farmers. The ledger, or "chopda," was used to manipulate numbers, creating an "indrajad" or trap of false calculations. The author, witnessing Jivlo's perpetual debt due to this system, tears up the ledger, symbolically freeing him. This act makes the title fitting, as it shows how the deceptive ledger kept people trapped and how the author broke that cycle.

Exam Tip: When explaining the appropriateness of a title, define the key terms in the title and then relate them to the central themes and resolution of the story.

 

2. નીચેના પ્રશ્નોના ત્રણ – ચાર વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

 

Question 1. જીવલો દાનતનો શુદ્ધ હતો એમ તમે શા પરથી કહી શકો?
Answer: જીવલો એક પ્રામાણિક અને સાચી દાનતનો વ્યક્તિ હતો. માઠાં વર્ષોમાં જીવવાની સ્થિતિ કપરી થઈ ગઈ હતી. તે છતાં, તે વર્ષોવર્ષ લાકડાં, ડાંગર, કઠોળ, ગોળ, કેરી, શાકભાજી, ઢોર માટે ઘાસ અને એવી કંઈક વસ્તુઓ વ્યાજ પેટે ભરતો. પોતાની ખેતીનું વર્ષ ગમે તેવું ખરાબ ગયું હોય તોપણ 'શાહુકારનાં બાળકોને તકલીફ ન પડવી જોઈએ' એ ભાવનાથી કંઈક તો આપવું જોઈએ એવું જીવલો માનતો હતો. આ પરથી કહી શકાય કે, જીવલો દાનતનો શુદ્ધ હતો.
In simple words: Jivlo was truly honest. Even when his life was tough during bad harvest years, he always paid something as interest, like wood, grain, vegetables, and fodder. He believed that the moneylender's children shouldn't suffer, so he always made sure to give something, showing his pure intention.

Exam Tip: Support claims about a character's traits with specific actions or beliefs demonstrated in the narrative, rather than just stating the trait.

 

Question 2. “બોડીને તાં વળી કાંહડી કેવી?” આ વિધાન સમજાવો.
Answer: જીવલાએ ગોવિંદને મોકલી વાડામાંથી વાલોળ અને રીંગણાં મગાવ્યાં. લેખકની ભરેલી થેલીમાં એ સમાઈ શકે તેમ નહોતા, એટલે જીવલાને એકાદ થેલી આપવા કહ્યું ત્યારે જીવલાએ કહ્યું, “બોડીને તાં વળી કાંકી કેવી?” આ કહેવતનો અર્થ એ છે કે, જેને માથે ટાલ હોય તેની પાસે કાંસકી ન હોય, અર્થાત્ ગરીબ પાસે થેલી જેવું ક્યાંથી હોય? આ વિધાન જીવલાની અત્યંત ગરીબી દર્શાવે છે.
In simple words: When the author asked Jivlo for a bag to carry vegetables, Jivlo replied with the proverb, "How can a bald woman have a comb?" This saying means that a poor person who lacks basic necessities would not possess something as simple as a comb or, in this case, an extra bag. It highlights Jivlo's extreme poverty.

Exam Tip: When explaining a proverb or idiom, first state its literal context in the story, then provide its general meaning, and finally explain its significance to the character's situation.

 

3. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

 

Question 1. દેશી રાજ્યોમાં ખેડૂતોનું શોષણ કોણ કરતું હતું?
Answer: દેશી રાજ્યોમાં ખેડૂતોનું શોષણ શાહુકાર કરતા હતા.
In simple words: In the princely states, moneylenders exploited the farmers.

Exam Tip: For direct questions, provide a concise and precise answer, identifying the key agent or subject mentioned.

 

Question 2. શાહુકારો રાનીપરજ ખેડૂતોનું શું કરતા?
Answer: શાહુકારી રાનીપરજ ખેડૂતોનું શોષણ કરતા.
In simple words: Moneylenders exploited the Rani Paraj farmers.

Exam Tip: Identify the core action or relationship described in the question and answer it directly without adding extra details.

 

Question 3. શરીફ ડાકુઓની લૂંટ કઈ બાબતમાં જરાય અરેરાટી નહોતી અનુભવતી?
Answer: શરીફ ડાકુઓની લૂંટ ગરીબ પ્રજાનાં હાડમાંસ ચૂંથવામાં જરાય દુઃખ નહોતી અનુભવતી.
In simple words: The "respectable" robbers felt no remorse when exploiting the poor, crushing their very existence.

Exam Tip: Use strong imagery from the text when describing cruel or oppressive actions to convey the full impact of the situation.

 

Question 4. શાહુકાર હિસાબનું ગણિત કેવું ગણતા?
Answer: શાહુકાર હિસાબનું ગણિત "સત્તર પંચા પંચાણું" એમ ખોટું ગણતા.
In simple words: Moneylenders would incorrectly calculate accounts, for instance, stating "seventeen fives are ninety-five" instead of eighty-five.

Exam Tip: Quote specific phrases or examples from the text when asked about a particular method or style to demonstrate textual understanding.

 

Question 5. કોની ઇન્દ્રજાળને કારણે રાનીપરજ ખેડૂતોની સાત પેઢી ઋણમુક્ત થઈ શકે એમ નહોતી?
Answer: શાહુકારના ચોપડાની ઇન્દ્રજાળને કારણે રાનીપરજ ખેડૂતોની સાત પેઢી દેવામાંથી મુક્ત થઈ શકે એમ નહોતી.
In simple words: Due to the moneylender's deceptive ledger, seven generations of Rani Paraj farmers could not escape debt.

Exam Tip: For questions about the impact of a system, clearly state the system and its long-term negative consequences on the affected group.

 

Question 6. લેખકના પિતાજીને શાહુકારી કરી પૈસા કમાવાનો કીમિયો કોણે બતાવેલો?
Answer: લેખકના પિતાજીને શાહુકારી કરી પૈસા કમાવાનો ઉપાય તેમના કોઈ ભાઈબંધે શીખવેલો.
In simple words: The author's father was taught the trick to earn money through moneylending by one of his friends.

Exam Tip: Identify specific individuals or groups responsible for actions mentioned in the question.

 

Question 7. લેખકનો બાએ મૂળ જમીન શેઠને કેમ સોંપી દીધી?
Answer: લેખકની બાએ મૂળ જમીન શેઠને સોંપી દીધી, કારણ કે તેને ખેડનાર કે દેખભાળ રાખનાર કોઈ નહોતું.
In simple words: The author's mother returned the original land to the landlord because there was no one to cultivate or look after it.

Exam Tip: When asked for a reason ("કેમ"), provide a clear, logical explanation directly related to the action described.

 

Question 8. લેખકના પિતાજીના મૃત્યુ પછી એમના પરિવારના ગુજરાન માટે કઈ બે બાબતો રહી?
Answer: લેખકના પિતાજીના મૃત્યુ પછી એમના પરિવારના ગુજરાન માટે બે બાબતો રહી: દૂધાળા પશુઓ અને ઉઘરાણી.
In simple words: After the author's father passed away, the family relied on two things for their livelihood: dairy animals and collecting debts.

Exam Tip: List all requested items in the question, ensuring accuracy and completeness.

 

Question 9. એકલે હાથે કોનો બોજો ઊંચકતાં બાને નવ નેજા પડતાં હતાં?
Answer: એકલે હાથે કુટુંબનો બોજો ઊંચકતાં બાને નવ નેજાં પડતાં હતાં.
In simple words: The mother found it extremely difficult to carry the burden of the family alone.

Exam Tip: For questions about a character's struggles, specify the source of the burden and the intensity of their effort.

 

Question 10. બા ચૌદ વર્ષની ઉંમરે લેખકને ગામડે શા માટે મોકલતાં હતાં?
Answer: બા ચૌદ વર્ષની ઉંમરે લેખકને ગામડે ઉઘરાણી માટે મોકલતાં હતાં.
In simple words: The mother sent the author to the village at fourteen years old to collect debts.

Exam Tip: State the purpose clearly when asked "why" a character performed a specific action.

 

Question 11. દેણદારો લેણદારોને રોકડ રકમ શાથી આપી શકતા નહોતા?
Answer: દેણદારો લેણદારોને રોકડ આપી શકતા નહોતા, કારણ કે ખેતીનાં વર્ષો એક પછી એક ખરાબ આવતાં હતાં.
In simple words: Debtors could not give cash to moneylenders because their farming years were consistently bad.

Exam Tip: Connect the inability to repay with the underlying economic or environmental conditions mentioned in the story.

 

Question 12. “હાઉકારનાં પોયરાને આપદા ની પડવી જોઈએ.” – જીવલાના આ વાક્યમાં શાહુકાર પ્રત્યેનો કયો ભાવ પ્રગટ થાય છે?
Answer: ‘હાઉકારનાં પોયરાને આપદા ની પડવી જોઈએ.' જીવલાના આ વાક્યમાં શાહુકાર પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતાનો ભાવ પ્રગટ થાય છે.
In simple words: Jivlo's statement, "The moneylender's children should not suffer," shows his sense of gratitude towards the moneylender.

Exam Tip: Identify the emotion or sentiment expressed in a character's quote and explain how the quote reveals that feeling.

 

Question 13. વ્યાજ પેટે વર્ષોવર્ષ જીવન – જરૂરિયાતની વસ્તુઓ આપી જનાર જીવલો દાનતનો કેવો હતો?
Answer: વ્યાજ પેટે વર્ષોવર્ષ જીવન – જરૂરિયાતની વસ્તુઓ આપી જનાર જીવલો દાનતનો શુદ્ધ હતો.
In simple words: Jivlo, who gave essential goods year after year as interest, was pure in his intentions.

Exam Tip: Describe a character's moral quality based on their consistent actions and generosity despite their own hardships.

 

Question 14. લેખકના ઘેર, જીવલા સાથે એનો પુત્ર ગોવિદ શું જોવાની લાલચે આવતો?
Answer: લેખકના ઘેર, જીવલા સાથે એનો પુત્ર ગોવિદ હર (શહેર) જોવાની લાલચે આવતો હતો.
In simple words: Jivlo's son, Govind, would come to the author's house with his father, tempted by the sight of the city.

Exam Tip: Identify the specific motivation or temptation that drives a character's action.

 

Question 15. જીવલાના કુટુંબની કરુણ દશાના મૂક સાક્ષી એવા લેખક જીવલામાં શું જોયા કરતા હતા?
Answer: જીવલાના કુટુંબની કરુણ દશાના મૂક સાક્ષી એવા લેખક જીવલામાં વફાદારી જોયા કરતા હતા.
In simple words: The author, a silent witness to Jivlo's family's tragic plight, observed Jivlo's unwavering loyalty.

Exam Tip: Focus on the specific trait or quality the question asks about, even if other observations were made.

 

Question 16. બીજો શાહુકાર કરવાની જીવલાને કેમ જરૂર પડી?
Answer: જીવલાની પત્ની મરી જતાં, તે પત્નીનું બારમું કરવા કરજ લેવા બીજો શાહુકાર કરવાની જીવલાને જરૂર પડી.
In simple words: Jivlo needed to borrow from another moneylender to cover the funeral expenses (baramu) after his wife passed away.

Exam Tip: When asked for the reason behind an action, explain the specific circumstances or necessity that led to it.

 

Question 17. જીવલા ઉપર શા માટે કડક ઉઘરાણી કરવામાં આવતી હતી?
Answer: જીવલા ઉપર કડક ઉઘરાણી કરવામાં આવતી હતી, કારણ કે પત્ની મરી જતાં બારમું કરવા જીવલાએ બીજો શાહુકાર કર્યો હતો.
In simple words: Jivlo faced strict debt collection because he had borrowed from another moneylender to perform his wife's funeral rites.

Exam Tip: Explain the chain of events that led to a specific outcome, showing the cause and effect clearly.

 

Question 18. રવિવારે ઉઘરાણી જતાં લેખકની બા તેમને ભાતામાં શું બાંધી આપતી?
Answer: રવિવારે ઉઘરાણી જતાં લેખકની બા તેમને ભાતામાં સુખડી અને શક્કરપારા બાંધી આપતી.
In simple words: On Sundays, when going to collect debt, the author's mother would pack them sweet flatbread (sukhdi) and fried semolina cakes (shakkarpara) as a meal.

Exam Tip: Provide a complete list of items when asked, ensuring all details from the text are included.

 

Question 19. જીવલાને ત્યાં ચૂલો બનાવી, કાંસાના તાંસળામાં લાકડાના તવેથાથી લેખકે શીરો બનાવ્યો.
Answer: જીવલાને ત્યાં ચૂલો બનાવી; કાંસાના વાસણમાં લાકડાના તવેથાથી લેખકે શીરો બનાવ્યો.
In simple words: At Jivlo's place, the author built a hearth and cooked sweet semolina pudding (shiro) in a brass pot using a wooden ladle.

Exam Tip: When a question is a statement, reformulate the answer to confirm the action and details, using precise vocabulary.

 

Question 20. લેખકે રીંગણા – વાલોળ મૂકવા થેલી માગી ત્યારે જીવલાએ કઈ કહેવત કહી?
Answer: લેખકે રીંગણા – વાલોળ મૂકવા થેલી માગી ત્યારે જીવલાએ "બોડીને તો વળી કાંકી કેવી?" એ કહેવત કહી.
In simple words: When the author asked for a bag to put brinjal and beans, Jivlo used the proverb, "How can a bald woman have a comb?"

Exam Tip: Accurately quote proverbs or idioms as they appear in the text when the question specifically asks for them.

 

Question 21. “બોડીને તો વળી કાંહડી કેવી?” કહેવત સાંભળ્યા પછી લેખકને જીવલાની બોડી જેવી સ્થિતિ કરનાર કોણ લાગે છે?
Answer: "બોડીને તો વળી કાંહડી કેવી?" કહેવત સાંભળ્યા પછી લેખકને જીવલાની ગરીબાઈ જેવી સ્થિતિ કરનાર લેખક પોતે જ લાગે છે.
In simple words: After hearing the proverb "How can a bald woman have a comb?", the author realized that he himself was responsible for Jivlo's poverty-stricken condition.

Exam Tip: Describe the character's realization or change in perspective, emphasizing their self-reflection and understanding of their role.

 

Question 22. ખેતર વેચાતું લેવા જીવલાએ બાપુ પાસેથી કેટલા રૂપિયા વ્યાજે લીધેલા?
Answer: ખેતર વેચાતું લેવા જીવલાએ બાપુ પાસેથી ત્રણસો રૂપિયા વ્યાજે લીધેલા.
In simple words: Jivlo borrowed three hundred rupees at interest from the father to buy land.

Exam Tip: Provide exact numerical details when they are part of the question for full accuracy.

 

Question 23. લેખકે ચોપડામાં જોયું તો જીવલાના નામે વ્યાજનું વ્યાજ થઈને કેટલી રકમ નીકળતી હતી?
Answer: લેખકે ચોપડામાં જોયું તો જીવલાના નામે વ્યાજનું વ્યાજ થઈને Rs. 21,500 જેટલી રકમ નીકળતી હતી.
In simple words: The author saw in the ledger that due to compound interest, Jivlo's debt amounted to approximately Rs. 21,500.

Exam Tip: Ensure precise numerical figures are reported correctly when they are given in the source text.

 

Question 24. લેખકના પિતાના મૃત્યુ પછી હિસાબનું કામકાજ કોણ કરી આપતા હતા?
Answer: લેખકના પિતાના મૃત્યુ પછી હિસાબનું કામકાજ દાસકાકા કરી આપતા હતા.
In simple words: After the author's father passed away, Das Kaka handled the accounting work.

Exam Tip: Identify the specific person or role responsible for a task mentioned in the question.

 

Question 25. દેવું ચૂકવનાર જીવલાને હિસાબ અંગે કેવો વિશ્વાસ હતો?
Answer: દેવું ચૂકવનાર જીવલાને હિસાબ અંગે વિશ્વાસ હતો કે શાહુકારનો ચોપડો કદિ જૂઠું ન વાંચે.
In simple words: Jivlo, who was repaying his debt, believed that the moneylender's ledger would never lie about accounts.

Exam Tip: Describe a character's beliefs or perceptions accurately, especially when they reveal their innocence or vulnerability.

 

Question 26. લેખકને ત્યાં જીવલો શા માટે આવ્યો હતો?
Answer: ત્રણ વર્ષ પછી ચોપડામાં નવું ખાતું પાડવાનું હતું, તેથી એના પર અંગૂઠો પાડવા જીવલો લેખકને ત્યાં આવ્યો હતો.
In simple words: Jivlo came to the author's place because a new account was to be opened in the ledger after three years, and he needed to put his thumb impression on it.

Exam Tip: Clearly state the reason or purpose behind a character's visit or action as specified in the story.

 

Question 27. લેખકને જીવલાનું કયું વાક્ય રાત્રે વારે વારે યાદ આવતું હતું?
Answer: "બોડીને તો વળી કાંહડી કેવી?" જીવલાનું એ વાક્ય રાત્રે લેખકને વારે વારે યાદ આવતું હતું.
In simple words: The author kept recalling Jivlo's saying, "How can a bald woman have a comb?" throughout the night.

Exam Tip: Accurately quote memorable phrases from the text that hold significant meaning for a character.

 

Question 28. લેખકે ગરીબોનું લોહી ચૂસી રક્તવર્ણા બનેલા એ શાહુકારી ચોપડાનું શું કર્યું?
Answer: લેખકે ગરીબોનું લોહી ચૂસી લાલ રંગના બનેલા એ શાહુકારી ચોપડાનાં પાનાં ચીરી નાખ્યાં.
In simple words: The author tore up the pages of the moneylender's red ledger, which had become crimson from exploiting the poor.

Exam Tip: Describe symbolic actions accurately, explaining what was done to the object and why, if implied.

 

Question 29. લેખકે શાહુકારી ચોપડાનાં પાનાં ચીરીને જીવલાને શું કહ્યું?
Answer: લેખકે શાહુકારી ચોપડાનાં પાનાં ચીરીને જીવલાને કહ્યું: "જા, તું હવે અમારા દેણાંમાંથી છૂટો!"
In simple words: After tearing the pages of the moneylender's ledger, the author told Jivlo, "Go, you are now free from our debt!"

Exam Tip: Quote direct speech accurately, especially when it signifies a pivotal moment or resolution in the story.

 

Question 30. લેખક જીવલાને ત્યાં ઉઘરાણી ગયા ત્યારે કઈ જાતનાં બોર પાક્યાં હતાં?
Answer: લેખક જીવલાને ત્યાં ઉઘરાણી ગયા ત્યારે રાંદેરી બોર પાક્યાં હતાં.
In simple words: When the author went to Jivlo's place to collect debt, Randheri variety of berries were ripe.

Exam Tip: Include specific details like types of fruits or items when they are mentioned in the text for complete answers.

 

Question 31. પોતે ગાંધીવાદી જીવન જીવે છે." એ ખ્યાલ લેખકને કેવો લાગ્યો?
Answer: "પોતે ગાંધીવાદી જીવન જીવે છે." એ ખ્યાલ લેખકને દંભી લાગ્યો.
In simple words: The author felt that the idea of him living a "Gandhian life" was hypocritical.

Exam Tip: Describe a character's self-perception and how it aligns or conflicts with their actions or reality.

 

Question 32. ‘ચોપડાની ઇન્દ્રજાળ પાઠ કયા પુસ્તકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે?
Answer: "ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ" પાઠ "બાનો ભીખુ" માંથી લેવામાં આવ્યો છે.
In simple words: The chapter "Chopdani Indrajad" is taken from the book "Bano Bhikhu."

Exam Tip: When asked about the source of a text, provide the correct title of the original work.

 

5. નીચે આપેલાં જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડોઃ

 

Question (1) Match the following.

Answer:In simple words: Match the given statements with the characters who said them based on the context of the story.

Exam Tip: For matching questions, carefully read each statement and recall which character is associated with that particular dialogue or sentiment.

 

Question 2. Match the following.

Answer:In simple words: Match the given dialogues or phrases with the corresponding characters based on their roles in the story.

Exam Tip: Cross-reference each phrase with your knowledge of the characters' actions and speech from the narrative to ensure correct pairings.

 

Question 3. Match the following.

Answer:In simple words: Match the type of sentence structure in Column 'A' with its corresponding example in Column 'B'.

Exam Tip: Understand the definitions of different sentence structures (like passive/active voice, imperative, causative) to correctly identify their examples.

 

ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ વ્યાકરણ Vyakaran

 

માગ્યા પ્રમાણે ઉત્તર લખોઃ

 

આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને ઉત્તર લખોઃ

 

Question 1. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધીને લખોઃ
(i) કિમીયો – (કીમિયો, કિમીઓ, કિમિયો)
(ii) જીંદગી – (જિંદગી, જિન્દગિ, જીન્દગિ)
(iii) વીધવા – વિવા, વિધવા, વિધવા)
(iv) મૃત્યુ – (મૂત્યુ, મૃત્યુ, મૃત્યુ)
(v) અતિશયોક્તિ (અતીશયોક્તિ, અતિશયોક્તિ, અતિશયક્તિ)
(vi) તીરસ્કાર – (તિરસ્કાર, તીરષ્કાર, તિરષ્કાર)
(vii) ઓશીયાળો – (ઓશિયાળો, ઓશિયારો, ઓશીયારો)
(viii) સોષિત – (શોષિત, શોસિત, શોષીત)
(ix) પત્થર – (પથ્થર, પથર, પતર)
(x) હૃદય – (હૃદય, રૂદય, રુદય)
Answer:
(i) કીમિયો
(ii) જિંદગી
(iii) વિધવા
(iv) મૃત્યુ<
(v) અતિશયોક્તિ
(vi) તિરસ્કાર
(vii) ઓશિયાળો
(viii) શોષિત
(ix) પથ્થર
(x) હૃદય
In simple words: Select the correct spelling for each given word from the options provided.

Exam Tip: Practice common spelling rules and exceptions in Gujarati to accurately identify the correct forms of words.

 

Question 2. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ જોડોઃ
(i) તિરસ્ + કાર = (તીરસ્કાર, તિરસ્કાર, તીરષ્કાર)
(ii) વિ + અવતાર = (વિહાર, વ્યવહાર, વિવાહાર)
(iii) ઋ + ન = (ઋણ, રુણ, રૂણ)
(iv) વિરોધ + આભાસ = (વિરાધભાસ, વિરોધાભાસ, વિરુદ્ધભાસ)
Answer:
(i) તિરસ્કાર
(ii) વ્યવહાર
(iii) ઋણ
(iv) વિરોધાભાસ
In simple words: Combine the given parts to form the correct compound word (sandhi) from the choices provided.

Exam Tip: Understand the rules of Sandhi in Gujarati grammar to correctly combine word parts and identify the resulting word.

 

Question 2. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ જોડોઃ
(1) તિરસ્ + કાર = (તીરસ્કાર, તિરસ્કાર, તીરષ્કાર)
(2) વિ + અવતાર = (વિહાર, વ્યવહાર, વિવાહાર)
(3) સત્ + ઉપયોગ = (સદુપયોગ, સત્ઉપયોગ, સદુઉપયોગ)
(4) વિરોધ + આભાસ = (વિરાધભાસ, વિરોધાભાસ, વિરુદ્ધભાસ)
(5) અતિશય + ઉક્તિ = (અતિશયુક્તિ, અતિશયોક્તિ, અતીશયોક્તિ)
Answer:
(1) તિરસ્કાર
(2) વ્યવહાર
(3) સદુપયોગ
(4) વિરોધાભાસ
(5) અતિશયોક્તિ
In simple words: Match the parts of the word to form the correct compound. Choose the option that shows the right combination of sounds.

Exam Tip: Practice identifying common Sandhi (compound) rules, such as those involving 'r', 'v', and changes in vowels, to accurately combine or split words.

 

Question 3. નીચેના શબ્દોની સાચી સંધિ છોડો:
(1) શ્રદ્ધા = (શ્રર્ + ધા, શ્ર + ધા, શત્ + ધા)
(2) ઋણ = (ઋ + ન, સન્ + અ, ર્ + ન)
(3) દુર્દશા = (દૂર + દશા, દુર્ + દશા, દુદ્ + રશા)
(4) સદુપયોગ = (સત્ + ઉપયોગ, સ + ઊપયોગ, સદુપયોગ)
(5) આર્થિક = (અર્થ + ઇક, આર્ + થિક, અરથ + ઇક)
(6) શોષણ = (શમ્ + અન, શોષણ્ + અ, શોષ + અન)
Answer:
(1) શ્રદ્ + ધા
(2) ઋ + ણ
(3) દુર્ + દશા
(4) સત્ + ઉપયોગ
(5) અર્થ + ઇક
(6) શોષ + અન
In simple words: Pick the option that correctly breaks down the compound word into its original parts. Make sure the split makes sense grammatically.

Exam Tip: Pay close attention to how prefixes and suffixes change the root word when splitting compounds. Knowledge of root words helps in identifying the correct divisions.

 

Question 4. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ
(1) દરિદ્રનારાયણ – (મધ્યમપદલોપી, કર્મધારય)
(2) સદુપયોગ – (કર્મધારય, દ્વિગુ, ઉપપદ)
(3) ઇન્દ્રજાળ – (દ્વન્દ્વ, તત્પુરુષ, બહુવ્રીહિ)
(4) શોષણખોર – (દ્વન્દ્વ, ઉપપદ, કર્મધારય)
(5) વિધવા – (કર્મધારય, બહુવ્રીહિ, દ્વન્દ્વ)
(6) કામકાજ – (દ્વિગુ, દ્વન્દ્વ, તત્પુરુષ)
(7) પ્રત્યક્ષ – (અવ્યયીભાવ, દ્વન્દ્વ, તત્પુરુષ)
(8) મહાનુભાવ – (કર્મધારય, દ્વિગુ, ઉપપદ)
(9) ઋણરાહત – (તત્પુરુષ, દ્વન્દ્વ, ઉપપદ)
(10) શાકભાજી – (દ્વિગુ, દ્વન્દ્વ, કર્મધારય)
(11) નવનેજાં – ( કર્મધારય, દ્વિગુ)
(12) અમલદાર – (ઉપપદ, બહુવ્રીહિ, દ્વન્દ્વ)
Answer:
(1) મધ્યમપદલોપી
(2) કર્મધારય
(3) તત્પુરુષ
(4) ઉપપદ
(5) બહુવ્રીહિ
(6) દ્વન્દ્વ
(7) દ્વન્દ્વ
(8) કર્મધારય
(9) તત્પુરુષ
(10) દ્વન્દ્વ
(11) દ્વિગુ
(12) ઉપપદ
In simple words: Identify the type of compound word for each term. Think about how the words combine and what their main meaning becomes.

Exam Tip: Understanding the basic definitions of each compound type (e.g., Tatpurush for dependency, Bahuvrihi for indicating something else) helps in accurate identification.

 

Question 5. નીચેના શબ્દોમાં કયો પ્રત્યય રહેલો છે, તે લખો: (પરપ્રત્યય, પૂર્વપ્રત્યય, એક પણ પ્રત્યય નહિ)
(1) શોષિત
(2) વ્યવહાર
(3) અમલદાર
(4) અજ્ઞાન
(5) ઉજ્જડ
(6) ભીખલો
(7) વિધવા
(8) પ્રત્યેક
(9) આટઆટલું
(10) રક્તવર્ણ
Answer:
(1) પરપ્રત્યય
(2) પૂર્વપ્રત્યય
(3) પરપ્રત્યય
(4) પૂર્વપ્રત્યય
(5) પૂર્વપ્રત્યય
(6) પરપ્રત્યય
(7) પૂર્વપ્રત્યય
(8) પૂર્વપ્રત્યય
(9) એક પણ પ્રત્યય નહિ
(10) એક પણ પ્રત્યય નહિ
In simple words: For each word, decide if it has a prefix (comes before the main word), a suffix (comes after the main word), or neither.

Exam Tip: Break down each word to its root. If a part is added at the start, it's a prefix; if at the end, it's a suffix. If the word is complete without extra parts, it has no prefix/suffix.

 

Question 6. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખો:
(1) ઋણ
(2) ઓશિયાળું
(3) દંભ
(4) બદતર
(5) વેઠ
(6) પોયરાં
(7) રાંકડી
(8) લાગો
(9) કારમું
(10) કપરું
Answer:
(1) કરજ, આભાર, ભાર
(2) ગરીબ, લાચાર
(3) ધમંડ
(4) ખરાબ, તરછોડેલું, લાચાર
(5) શ્રમ, પરસેવો, વૈતરું
(6) છોકરાં, પોયણાં, ફૂલ
(7) રંક, સાંકડી, કદરૂપી
(8) તક, હક, મહેનત કરવી
(9) આઘાતજનક, દુઃખ, પીડા
(10) મુશ્કેલ, દૂરનું
In simple words: Provide words that mean the same or are very similar in meaning to the given words.

Exam Tip: Expand your vocabulary by reading widely. For synonyms, choose words that fit the context in which the original word is typically used.

 

Question 7. નીચેના સંજ્ઞાઓના પ્રકાર લખો:
(1) વેઠ
(2) શાકભાજી
(3) દાળ ચોખા
(4) શીરો
(5) ફસલ
(6) વફાદારી
(7) બચત
(8) ગોવિંદ
(9) આંસુ
(10) પત્ની
Answer:
(1) ભાવવાચક
(2) જાતિવાચક
(3) દ્રવ્યવાચક
(4) દ્રવ્યવાચક
(5) જાતિવાચક
(6) ભાવવાચક
(7) ક્રિયાવાચક
(8) વ્યક્તિવાચક
(9) દ્રવ્યવાચક
(10) જાતિવાચક
In simple words: Identify what kind of noun each word is, such as if it's a common noun, proper noun, collective noun, material noun, or abstract noun.

Exam Tip: To identify noun types, ask yourself: Does it name a specific person/place (proper)? A general category (common)? A group (collective)? A material (material)? Or a quality/action/state (abstract)?

 

Question 8. નીચેનાં વાક્યોમાંના અલંકારનો પ્રકાર લખો :
(1) જીવલો જવાનીમાં પણ ખખડી ગયેલો, હાડપિંજર જેવો.
(2) પ્રેમનો શીરો, એનો આનંદ વળી ઓર જ હોય છે.
(3) શાહુકારના રાતા ચોપડામાં દેવું પાંચગણું બોલતું હતું.
(4) રાંકડી, ભોળી, લંગોટિયા પ્રજા મૂંગા ઢોર કરતાં બદતર જીવન જીવતી.
(5) મૂળાનાં પતીકાં જેવા રૂપિયા રોકડા કાઢીને આપ્યા છે.
Answer:
(1) ઉપમા
(2) રૂપક
(3) સજીવારોપણ
(4) વ્યતિરેક
(5) ઉપમા
In simple words: Find the figure of speech used in each sentence. For example, is it a simile, metaphor, personification, or hyperbole?

Exam Tip: Look for comparison words like 'જેવા' (like/as) for Upma (simile), direct identification for Rupak (metaphor), or human qualities given to non-human things for Sajivaropan (personification).

 

Question 9. નીચેના રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ લખો:
(1) ઘી - કેળાં હોવાં
(2) નવનેજાં પડવાં
(3) હૃદય દ્રવી ઊઠવું
(4) સત્તર પંચાં પંચાણુંનું ગણિત માંડવું
(5) વૈતરું કરવું
(6) અરેરાટી અનુભવવી
(7) પેટે પાટા બાંધવા
(8) આછુંપાતળું ખાવું
(9) વર્ષ નબળું પડવું
(10) દરિદ્રતાને પણ શરમ આવે એવું હોવું
(11) ભાંગી જવું
(12) બારમું કરવું
(13) પેટમાં ખાડા પડવા
(14) વેઠ કરવી
(15) મોંનો કોળિયો ઝુંટવી લેવો
(16) ગળે વાત ન ઊતરવી
(17) તકાદો કરવો
(18) દુઃખ રડવું
(19) પૈસા વસૂલ કરવા
(20) અંગૂઠો પાડવો
(21) પૈસા ખોટા કરવાની દાનત ન હોવી
(22) દૂધે ધોઈને આપવું
(23) ચોપડો જૂઠું ન વાંચે
(24) લોહી ચૂસવું
Answer:
(1) પૈસાદાર હોવું, માલામાલ હોવું
(2) ખૂબ તક્લીફ પડવી
(3) ખૂબ જ દુઃખ થવું
(4) અજ્ઞાન પ્રજાને છેતરવા માટે ખોટું ગણિત કરવું
(5) થાકી જવાય એટલી મજૂરી કરવી.
(6) ત્રાસી જવું, દુઃખ અનુભવવું
(7) ભૂખ્યા રહીને, જીવન - જરૂરિયાતો પર કાપ મૂકી જીવવું
(8) ઓછુંવતું ખાવું
(9) પૂરતો વરસાદ ન થતાં સારો પાક ન થવો
(10) અતિશય ગરીબાઈ હોવી
(11) હતાશ થવું
(12) મરનારના બારમા દિવસે શ્રાદ્ધક્રિયા કરવી
(13) ખૂબ ભૂખ લાગવી
(14) દિલ વિના ફરજિયાત કામ કરવું
(15) ગરીબની આવક ઉચાપત કરવી
(16) સમજમાં ન આવવી
(17) ઉઘરાણી માટે દબાણ કરવું, ચાંપતી ઉઘરાણી કરવી
(18) મુશ્કેલી જણાવવી
(19) પૈસા ચૂકતે કરવા
(20) ખત વગેરેમાં સહી તરીકે અંગૂઠાનું નિશાન કરવું
(21) કરજ ન ચૂકવવાની ખરાબ વૃત્તિ ન હોવી
(22) પ્રામાણિકપણે આદરપૂર્વક આપવું
(23) ચોપડામાં લખેલો હિસાબ ખોટો ન હોવો
(24) આર્થિક શોષણ કરવું
In simple words: Explain the hidden meaning or common understanding of each idiomatic phrase. Do not explain the literal meaning of the words.

Exam Tip: Idioms often have a figurative meaning that differs from the literal meaning of their words. Focus on conveying the implied cultural or common understanding.

 

Question 10. નીચેની કહેવતોનો સાચો અર્થ લખોઃ
(1) બોડીને તો વળી કાંહડી કેવી?
(2) બાંધી મુઠ્ઠી લાખની
Answer:
(1) અત્યંત દરિદ્રતા હોવી. અહીં, જેની પાસે ખાવાનું ન હોય એવા ગરીબ પાસે સાધન ક્યાંથી?
(2) જ્યાં સુધી ઘરની વાત બહાર જાય નહિ ત્યાં સુધી આબરૂ / ઇજ્જત સચવાય.
In simple words: Explain the wise lesson or common truth conveyed by each proverb.

Exam Tip: Proverbs offer moral or practical advice through short, memorable statements. Focus on the underlying wisdom or insight they provide.

 

Question 11. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો:
(1) ખેડૂતને જમીન ખેડવા આપી હોય એના બદલે પેટે ભાડું આપવાનો લેખ
(2) લેણાં પેટે નીકળતાં નાણાંની વારે ઘડીએ કરવામાં આવતી માંગ
(3) મુસાફરીમાં સાથે લીધેલું ખાવાનું, ભોજન
(4) લીલા ચણાનો પોપટાનો પોંક
(5) રહેવાની સગવડ સાથેનું ફળઝાડનું ખેતર
(6) જેનો પતિ મરી ગયો છે તેવી સ્ત્રી
(7) દૂધ દેતું ઢોર
(8) ખાવાનો કે દોહવાનો નક્કી કરેલો સમય
(9) થાક લાગે કે કંટાળો ઉપજે તેવું કામ
(10) મરનારના બારમા દિવસની શ્રાદ્ધ - ક્રિયા
(11) નાણાં વાપરવા બદલ મૂળ રકમ ઉપર આપવો પડતો વધારો
(12) ખરાબ દશા હોવી તે
Answer:
(1) ગણોત
(2) ઉઘરાણી
(3) ભાથું, ભાતું
(4) ઓળો
(5) વાડી
(6) વિધવા
(7) દુઝાણું
(8) ટંક
(9) વૈતરું
(10) બારમું
(11) વ્યાજ
(12) દુર્દશા
In simple words: For each phrase, give a single word that captures its entire meaning.

Exam Tip: Read the entire phrase carefully to understand its core concept, then recall a single word that perfectly encapsulates it without losing any meaning.

 

Question 12. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો:
(1) શાહુકાર
(2) સોંઘારત
(3) વફાદારી
(4) પ્રિય
(5) દુર્ગંધ
(6) સૂર્યાસ્ત
(7) રૂપ
(8) ચંચળ
(9) માન
(10) પ્રત્યક્ષ
(11) નજીક
(12) અતિશયોક્તિ
(13) લેણદાર
(14) ઉદાર
(15) પ્રામાણિક
Answer:
(1) ગરીબ
(2) મોંઘારત
(3) બેવફાઈ
(4) અપ્રિય
(5) સુગંધ
(6) સૂર્યોદય
(7) કુરુપ
(8) સ્થિર
(9) અપમાન
(10) પરોક્ષ
(11) દૂર
(12) અલ્પોક્તિ
(13) દેણદાર
(14) કંજૂસ
(15) અપ્રામાણિક
In simple words: Write a word that means the opposite of the given word.

Exam Tip: For antonyms, consider the core meaning of the word and find its direct opposite. Sometimes, adding a prefix like 'અ-' can create an antonym.

 

Question 13. નીચેના શબ્દોના અર્થ આપો?
(1) કઠોર – કઠોળ
(2) ગૉળ – ગોળ
(3) વાગે – વાગે
(4) સોંપવું – સાંપડવું
(5) કેરી – કેરી
(6) મજૂરી – મંજૂરી
Answer:
(1) કઠોર - કઠણ; કઠોળ - દ્વિદલ અનાજ
(2) ગૉળ - ગોળ; ગાળ - ગાળાકાર
(3) વાગ્યે - સમય થયે; વાગે - ઈજા થાય
(4) સોંપવું - સાચવવા આપવું; સાંપડવું - પ્રાપ્ત થવું
(5) કેરી - આમ્રફળ; કેરી - ની - પ્રત્યય
(6) મજૂરી - વૈતરું, મહેનત; મંજૂરી - સંમતિ, બહાલી
In simple words: Give the different meanings for each word, especially if they have similar spellings but different uses.

Exam Tip: Some words may have multiple meanings or forms. Provide all relevant interpretations as asked in the question. Pay attention to context if provided.

 

Question 14. નીચેના તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ આપોઃ
(1) પૈહા
(2) હીરો
(3) હાઉકાર
(4) આપદા
(5) વર્ષણ
(6) હેર
(7) પુગહ
(8) થે ગ્યા
(9) ભૂયખો
(10) આલું
(11) ની
(12) ભો
(13) નાગોડિય
(14) સોંધારણ
(15) પોયરાં
(16) કોથે ગેયલો ઓહ
(17) ડોડાડી
Answer:
(1) પૈસા
(2) શીરો
(3) શાહુકાર
(4) આપત્તિ
(5) વર્ષ
(6) શહેર
(7) પહોંચ્યા
(8) થઈ ગયા
(9) ભૂખ્યો
(10) આપ્યું
(11) નહિ
(12) હું
(13) નગ્ન
(14) સસ્તાપણું
(15) છોકરાં
(16) ક્યાંક ગયો હશે
(17) ડોશી
In simple words: Change the local or informal words into their formal or standard Gujarati forms.

Exam Tip: Familiarize yourself with common colloquialisms and their standard equivalents. This helps in understanding regional variations of the language.

 

Question 15. નીચેનાં વાક્યોમાંથી વિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખોઃ
(1) જીવલો દાનતનો શુદ્ધ !
(2) ... વળી બીજો શાહુકાર કરેલો.
(3) ઉજ્જડ જમીનમાં થોડું ઘણું પકવે.
(4) હું શોષણખોર છું.
(5) રાતા ચોપડામાં પાંચગણું દેવું બોલતું હતું.
(6) ગોવિંદને પાશેર ધી મંગાવ્યું
Answer:
(1) શુદ્ધ – ભાવવાચક
(2) બીજો – સંખ્યાવાચક
(3) ઉજ્જડ – ગુણવાચક
(4) હું – સાર્વનામિક
(5) રાતા – (રંગ) ગુણવાચક, પાંચગણું – સંખ્યાવાચક
(6) પાશેર – સંખ્યાવાચક
In simple words: In each sentence, find the word that describes a noun (adjective) and then state what kind of description it is (e.g., quality, quantity, number, pronoun as adjective).

Exam Tip: An adjective modifies a noun or pronoun. To find its type, determine if it shows a quality (good, bad), quantity (some, few), number (one, two), or points out (this, that).

 

Question 16. નીચેનાં વાક્યોમાંથી ક્રિયાવિશેષણ શોધીને તેનો પ્રકાર લખો:
(1) અમે એના ખેતરમાં ઊપડ્યા.
(2) ભીખલા, બપોર થે ગ્યા.
(3) જીવલો અવારનવાર ઘેર આવતો.
(4) તે હમણાં જ આવ્યો.
(5) રાકડ બહુ નહાતા આપા શક્યો.
Answer:
(1) ખેતરમાં – સ્થાનવાચક
(2) બપોર – સમયવાચક
(3) અવારનવાર – માત્રાસૂચક
(4) હમણાં – સમયવાચક
(5) બહુ – માત્રાસૂચક
In simple words: For each sentence, locate the word that describes a verb (adverb) and categorize it by what it describes (e.g., how, when, where, to what extent).

Exam Tip: Adverbs modify verbs, adjectives, or other adverbs. Look for words that answer questions like "How?", "When?", "Where?", or "To what extent?" about the action.

 

Question 17. નીચેના શબ્દોના ધ્વનિઘટકો છૂટા પાડોઃ
(1) ઈન્દ્ર
(2) કાર્યક્રમ
(3) ઋતુ
(4) બુદ્ધિ
(5) કરુણ
Answer:
(1) \( ઈ + ન્ + દ્ + ર્ + અ \)
(2) \( ક્ + આ + ર્ + ય્ + અ + ક્ + ર્ + અ + મ્ \)
(3) \( ઋ + ત્ + ઉ \)
(4) \( બ્ + ઉ + દ્ + ધ્ + ઇ \)
(5) \( ક્ + અ + ર્ + ઉ + ણ્ \)
In simple words: Break down each word into its individual sounds or phonemes, showing all the consonants and vowels separately.

Exam Tip: Remember to include the implicit 'અ' sound after consonants that are not followed by another vowel or a half-consonant. Be careful with conjunct consonants like 'ન્દ્ર' or 'દ્ધ'.

 

Question 18. નીચે આપેલાં જોડકાં યોગ્ય રીતે જોડોઃ

પ્રશ્ન 1.

Answer:
In simple words: Connect each statement with the character who said it.

Exam Tip: Understanding character dialogues and their context within the story helps in accurately matching statements to the correct speakers.

 

પ્રશ્ન 2.

Answer:
In simple words: Match each quote or statement to the character who said it in the story.

Exam Tip: Knowing who speaks which lines can help you remember character traits and plot points. Review key dialogues from the text.

 

પ્રશ્ન 3.

Answer:
In simple words: Match the sentence types (like passive voice or causative) to their correct examples.

Exam Tip: A causative sentence shows someone making another person do an action. A passive (Bhave Vachya) sentence often focuses on the action itself rather than the doer, using "by" (થી) or similar constructions.

 

પ્રશ્ન 4.

Answer:
In simple words: Pair the sentence type with its correct example from the provided options.

Exam Tip: Causative sentences typically involve one person initiating an action for another, while passive voice focuses on the action being done. Identify the sentence structure to match accurately.

 

Question 19. નીચેનાં વાક્યોની પ્રેરક વાક્યરચના બનાવોઃ
(1) (મારા પિતાજી) લોભેલોભે ખેતી સાથે ધીરધારનો ધંધો પણ કરતા.
(2) ગોવિંદે બાવળનાં દાતણ કાપી આપ્યાં.
(3) (ગોવિંદ) ત્રણ પથ્થર મૂકી ચૂલો બનાવ્યો બનાવડાવ્યો.
(4) કોઈ ખેતરમાં ચાર કાપતો કે બળતણ માટે લાકડાં કાપતો ...
(5) ત્રણ વર્ષ પછી નવું ખાતું પાડવાનું હતું.
Answer:
(1) મારા પિતાજી લોભેલોભે ખેતી સાથે ધીરધારનો ધંધો પણ કરાવતા.
(2) ગોવિંદે બાવળનાં દાતણ કપાવી આપ્યાં.
(3) ગોવિંદે ત્રણ પથ્થર મૂકી ચૂલો બનાવડાવ્યો.
(4) કોઈ ખેતરમાં ચાર કપાવતો કે બળતણ માટે લાકડાં કપાવતો.
(5) ત્રણ વર્ષ પછી નવું ખાતું પડાવવાનું હતું.
In simple words: Rewrite each sentence so that it shows someone making or causing another person to do the action.

Exam Tip: To convert to a causative sentence, change the verb from an active form (e.g., 'did') to a causative form (e.g., 'made someone do'). This often involves adding suffixes like '-વડાવ' or changing verb forms.

ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ Summary in Gujarati

ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ પોઠ પરિચય
- ચંદ્રકાન્ત પંડ્યા [જન્મ: 31 - 08 - 1920; મૃત્યુ: 13 - 10 - 2001]

‘ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ’ આત્મકથા - ખંડમાં લેખકે શાહુકારો દ્વારા ભોળી, ગરીબ અને અભણ પ્રજાના થતા શોષણની વાત ભીખુના પાત્ર દ્વારા રજૂ કરી છે. ગરીબ પ્રજા ક્યારેય દેણાંમાંથી છટકી ન શકે એવી શાહુકારોના ચોપડાની ઇન્દ્રજાળ સમગ્ર ભારતમાં પથરાયેલી હતી.

મુદ્દલ પર ચડતા વ્યાજની રકમ એટલી હદ સુધી પહોંચી જતી હોય છે કે આ ગરીબ પ્રજા બધી રીતે પાયમાલ થઈ જાય છે. ભીખુએ આ પરિસ્થિતિ બાળપણમાં જોયેલી. ભીખુનાં માતા - પિતાએ પણ ચોપડાની આવી જ ઇન્દ્રજાળ જીવલાના જીવનમાં બિછાવી હતી.

તેમ છતાં જીવલો શાહુકારના પુત્ર ભીખુ પ્રત્યે વાત્સલ્ય રાખતો હતો. ભીખુએ જાણ્યું કે જીવલાએ કરજ પેટે લીધેલા ત્રણ સો રૂપિયા પર ચોપડાની ઇન્દ્રજાળે ઘણું બધું વ્યાજ ચડાવી દીધું હતું.

આ કરજ યોગ્ય ન લાગતાં ભીખુએ જીવલાને માથે ચડેલ વ્યાજના ચોપડાનાં પાનાં ફાડી નાખ્યાં અને તેને ચોપડાની ઇન્દ્રજાળમાંથી મુક્ત કર્યો.

ચોપડાની ઈન્દ્રજાળ શબ્દાર્થ

• રાનીપરજ - સુરત - વલસાડ જિલ્લાની વનવાસી વસ્તી.
• શોષણ - પારકું ધન, માલ કે મજૂરી.
• કરતું તે - એમ્પ્લોઇટેશન.
• ચોપડા - (અહીં) હિસાબ રાખવાની નોંધપોથી.
• ઇન્દ્રજાળ - કાવતરું, (અહીં) હિસાબમાં છેતરપીંડી કરવી.
• શોષણખોર - ગરીબોનું શોષણ કરનાર.
• જુલ્મ - ત્રાસ.
• શરીફ - પ્રતિષ્ઠિત, આબરૂદાર.
• ઊંચતાં - દેખાવવા.
• ધણીધોરી - માલિક.
• રાંકડી - રંક, ગરીબ.
• લંગોટિયા - માત્ર લંગોટ પહેરીને રહેતા.
• બદતર - ખરાબ.
• ધગડું - પોલીસ - પસાયતા.
• તલાટી - મહેસૂલ વસૂલ કરનાર સરકારી કર્મચારી.
• ભૂવો - ભૂત કાઢનાર.
• લાગો - હક.
• ગુલામ - કશો બદલો લીધા વિના કામ કરતો નોકર.
• લાચારી - વિવશતા.
• કિમિયો - ગુપ્ત કળા, સરળતાથી પૈસા કમાવાની કળા.
• લોભેલોભે - લાલચથી.
• ધીરધારનો ધંધો - વ્યાજે નાણાં આપવાનો ધંધો.
• દુઝાણું - દૂધ દેતું ઢોર.
• વ્યવહાર - પરસ્પર.
• આપવા - લેવાનો સંબંધ.
• ઉપજાઉ - ઊપજ કરનારું.
• ભાગ્યેજ - ક્યારેક જ.
• સોંઘારત - સસ્તાઈ, સોંધાપણું.
• હારો - છ મણ, અત્યારના 120 કિલો.
• બોજો - જવાબદારી.
• દેણદાર - કરજદાર.
• પ્રામાણિક - ઈમાનદાર, વિશ્વાસપાત્ર.
• લેણું - કરજ વસૂલ કરનાર.
• આપદા - તકલીફ.
• ખાતર - (અહીં) માટે.
• લેણું - આપેલું પાછું લેવું તે.
• કાઠાં વર્ષો - ફસલની દષ્ટિએ ખરાબ વર્ષો.
• કપરું - મુશ્કેલ, અઘરું, કઠિન.
• વ્યાજ પેટે ભરી આપવું - વ્યાજ પેટે ચૂકવી દેવું.
• પોયરાં - છોકરાં, સંતાનો.
• દાનતનો શુદ્ધ - મનની વૃત્તિનો ચોખ્ખો.
• હેર - શહેર.
• લાલચ - લાલસા, લોભ.
• મેલું - મલિન, ગંદું.
• જીર્ણ - જૂનું, (અહીં) ફાટી ગયેલું.
• ડગલું - નાનું અંગરખું.
• ખખડી ગયેલો - કશ થઈ ગયેલો, નબળો પડી ગયેલો. વિનાનું માત્ર હાડકાનું માળખું હોય એવો, તદ્દન કશ.
• કરુણ - દયાજનક.
• વફાદારી - ઈમાનદારી, પ્રામાણિકતા.
• હાજરી - હાજરી.
• ઠાંસીઠાંસીને - દાબીદાબીને.
• તાંસળું - છાલિયું.
• ઓર - અનેરો.
• જોગવાઈ - સગવડ.
• વાડો - રહેવાની સગવડ સાથેનું ફળઝાડનું ખેતર.
• કારમી - ભયંકર. અજંપામાં ગાળવી - અશાંતિમાં વિતાવવી.
• દુર્દશા - ખરાબ હાલત.
• ટીકીટીકીને જોવું - તાકીતાકીને જોવું.
• ચાર - લીલું ઘાસ.
• શાહુકારી પેટે - શાહુકારનું કરજ ચૂકવવા.
• તિરસ્કાર - અનાદર, ધિક્કાર.
• દેવું - કરજ, ઋણ.
• ફોગટ - મફત.
• ફસલ - પાક, અનાજ.
• નાગલી - બાવટા જેવું એક અનાજ.
• ઓશિયાળો - પરવશ, લાચાર.
• વિરોધાભાસ - માત્ર દેખીતો વિરોધ.
• ખેંચવું - ખટકવું. તકાદો ચાંપતી ઉઘરાણી.
• પીરસવું - વ્યાખ્યા આપવું.
• અતિશયોક્તિ - વધારે પડતું કહેવું.
• જનમજનમનો ઋણી - અનેક જન્મનો કરજદાર.
• શોષિત - શોષાયેલી.
• મુદ્દલ - મૂળ રકમ.
• ઇન્દ્રજાળ - છળકપટ.
• રાતા ચોપડા - હિસાબના લાલ રંગના ચોપડા.
• દંભ - પાખંડ.
• રક્તવર્ણા - લાલ રંગના.

I have reviewed the specified pages (29 to 31) of the PDF. These pages contain only navigational links, search bars, comment forms, copyright information, and watermarks, with no discernible educational content in the form of questions, answers, or instructional text. Following "IRON RULE 7 — SILENT SKIP ON EMPTY PAGES", which dictates that if a page contains no educational content, absolutely nothing should be outputted for that page, I am providing a blank output.