GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 11 દીવાનખાનામાં

સ્વાધ્યાય

1. નીચેના પ્રશ્નો સાથે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો.

Question 1. સુશોભનથી કોણ પ્રસન્ન થાય છે?
(a) કાવ્યનાયિકા
(b) દીવાનખાનું
(c) મન
(d) બારી
Answer: (b) દીવાનખાનું
In simple words: When things are decorated, the living room becomes happy and looks good.

Exam Tip: For MCQ questions, always choose the option that best reflects the direct meaning or outcome described in the text.

Question 2. કાવ્યનાયિકા કઈ જગ્યાએ વસ્તુઓ વ્યવસ્થિત કરી રહ્યાં છે ?
(a) રસોડામાં
(b) ઓસરીમાં
(c) દીવાનખાનામાં
(d) ફળિયામાં
Answer: (c) દીવાનખાનામાં
In simple words: The poem's speaker is arranging items neatly in the living room.

Exam Tip: Pay attention to specific locations mentioned in the poem to answer questions about where actions take place.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. નાયિકા દીવાનખાનામાં વસ્તુઓ કેવી રીતે ગોઠવે છે ?
Answer: નાયિકા દીવાનખાનામાં વસ્તુઓ વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવે છે.
In simple words: The main character arranges the items in the living room in an organized way.

Exam Tip: Keep answers concise for "one-sentence" questions, focusing on the core action or detail.

Question 2. કાવ્યમાં કયા અંગ્રેજી શબ્દોનો સમાવેશ થયો છે ?
Answer: કાવ્યમાં wall to wall કારપેટ શબ્દનો ઉપયોગ થયો છે.
In simple words: The poem uses the English words "wall to wall carpet".

Exam Tip: Note any foreign words or specific terms used in the text as they might be asked in direct questions.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. નાયિકા દીવાનખાનાની કઈ-કઈ વસ્તુઓમાં શા માટે ફેરફાર કરે છે ?
Answer: નાયિકા દીવાનખાનાની ઘણી વસ્તુઓમાં બદલાવ કરે છે જેથી રૂમ વધુ સુંદર દેખાય અને મહેમાનોને થોડીવાર બેસવાનું મન થાય. તે જૂની વસ્તુઓ બદલીને નવી લાવે છે, તેમની જગ્યાઓ બદલે છે, અને પડદા તથા જૂના ગાદલાને બદલીને wall to wall કારપેટ લગાવે છે. આ બધા ફેરફારો તે દીવાનખાનાને આકર્ષક અને વ્યવસ્થિત બનાવવા માટે કરે છે.
In simple words: The main character changes many things in the living room to make it look nicer and more inviting. She swaps old items for new ones, rearranges furniture, and replaces curtains and old carpets with a wall-to-wall carpet to organize and beautify the space.

Exam Tip: When asked 'why' an action is performed, ensure your answer clearly explains the motive and desired outcome, including specific examples from the text.

Question 2. કાવ્યના અંતે નાયિકા કેવો મનોભાવ અનુભવે છે ?
Answer: કાવ્યના અંતે નાયિકા એકલતા અનુભવે છે. માણસ ભલે સંબંધોની જગ્યાએ વસ્તુઓ અને સંપત્તિથી બધું ભરી દે, પણ પછી તેને જે એકલતાનો અનુભવ થાય છે, તેની પીડા નાયિકાને કાવ્યના અંતમાં સમજાય છે. તેણીને દીવાનખાનામાં બેસવા માટે કોઈ યોગ્ય જગ્યા દેખાતી નથી, તેથી તે દુઃખી થઈને ઊભી જ રહે છે.
In simple words: At the end of the poem, the main character feels lonely. She realizes that filling her life with things instead of relationships leads to a painful sense of isolation. She cannot find a suitable place to sit in her newly arranged living room, so she remains standing, feeling sad.

Exam Tip: Analyze the character's emotions and the deeper message of the poem, especially in the conclusion, to explain their state of mind effectively.

4. નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તર ઉત્તર લખો.

Question 1. કાવ્યમાં ‘વસ્તુઓ ગોઠવાઇ શકે છે, મન ગોઠવાતું નથી', તેની વેદનાને સમજાવો.
Answer: ‘દીવાનખાનામાં’ કાવ્યમાં, કાવ્યનાયિકા પોતાના લિવિંગ રૂમને જુદી જુદી વસ્તુઓથી સજાવે છે, વસ્તુઓના મનને પૂછીને તેમને યોગ્ય જગ્યાએ વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવે છે. તે જૂની વસ્તુઓ હટાવીને નવી લાવે છે અને તેમની જગ્યાઓ બદલે છે. બારીના પડદા અને જૂનો ગાદીચો બદલીને નવા પડદા અને wall to wall કારપેટથી દીવાનખાનું સુંદર લાગે છે. તે એવું દીવાનખાનું બનાવે છે જ્યાં મહેમાનો શાંતિથી બેસી શકે. તે સોફા અને લેમ્પને પણ નવી જગ્યાએ ગોઠવે છે. આમ, કાવ્યનાયિકા દીવાનખાનામાં ઘણા ફેરફારો કરે છે. આ બધા પ્રયત્નો છતાં, તેણીને સમજાય છે કે ભૌતિક વસ્તુઓ ભલે ગોઠવાઈ જાય, પણ તેનું પોતાનું મન શાંતિ કે સ્થિરતા શોધી શકતું નથી, જે ખરેખર વેદનાજનક છે.
In simple words: In the poem ‘Divankhanama’, the main character decorates her living room with various items, arranging them carefully. She replaces old things with new ones, changes curtains, and puts in a wall-to-wall carpet to make the room beautiful and inviting. Despite all these efforts, she realizes that while the things are perfectly arranged, her own mind cannot find peace or settlement, which causes her sadness.

Exam Tip: For detailed answers, first explain the literal actions and then elaborate on the deeper, symbolic meaning or the emotional impact, connecting it back to the core theme of the question.

સ્વાધ્યાય

નીચેના પ્રશ્નોમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો.

Question 1. કાવ્યનાયિકા દીવાનખાનાને કેવુ કરે છે ?
(A) શણગારે છે
(B) વ્યવસ્થિત કરે છે
(C) બદલી નાખે છે
(D) રંગીન બનાવે છે
Answer: (B) વ્યવસ્થિત કરે છે
In simple words: The main character arranges the living room in an orderly way.

Exam Tip: Choose the option that best describes the overall action or intention of the character as portrayed in the poem.

Question 2. દીવાનખાનામાં કાવ્યનાયિકા કેવા ફેરફાર કરે છે ?
(A) નવીન પ્રકારના
(B) જુદાજુદા
(C) વિવિધ
(D) અવનવાં
Answer: (C) વિવિધ
In simple words: The main character makes many different types of changes in the living room.

Exam Tip: When multiple options seem similar, select the most comprehensive term that covers all aspects of the described action.

Question 3. કે વસ્તુનું શું પૂછે છે ?
(A) તેને
(B) મન
(C) ધન
(D) જણ
Answer: (B) મન
In simple words: The character asks the "mind" of the objects, not the objects themselves.

Exam Tip: Look for the specific noun or concept that the action in the question refers to in the poem.

Question 4. વસ્તુનું મન પૂછીને શું કરે છે ?
(A) લીલામી
(B) પાડોશીને આપે છે
(C) ગોઠવણી
(D) ઊંચે મૂકે છે
Answer: (C) ગોઠવણી
In simple words: After asking the objects' "minds," she arranges them.

Exam Tip: Connect the poetic, figurative language (asking the mind) to the actual physical action being performed (arrangement).

Question 5. કોને કોને નવું સ્થાન આપે છે ?
(A) ટેબલ-ખુરશીને
(B) ડાઈનીંગ ટેબલને
(C) પગ લૂછણિયાને
(D) સોફા અને લૅમ્પને
Answer: (D) સોફા અને લૅમ્પને
In simple words: The sofa and the lamp are given new places.

Exam Tip: Identify specific items mentioned in the poem that undergo changes or are given new positions.

Question 6. કોનાં પડદા બદલી નાખ્યા ?
(A) બારણાના
(B) પલંગના
(C) સોફાના
(D) બારીના
Answer: (D) બારીના
In simple words: The window curtains were changed.

Exam Tip: Distinguish between different types of coverings or furnishings to select the correct item.

Question 7. ગાલીચો કેવો હતો ?
(A) નવો
(B) જૂનો
(C) નાનો
(D) રંગીન
Answer: (B) જૂનો
In simple words: The carpet was old.

Exam Tip: Note adjectives used to describe objects, as they often form the basis of direct questions.

Question 8. જૂના ગાલીચાની જગ્યાએ શું નખાવે છે ?
(A) wall to wall કારપેટ
(B) નવી ટાઈલ્સ
(C) મોટી શેત્રુંજી
(D) આરસપહાણ
Answer: (A) wall to wall કારપેટ
In simple words: A wall-to-wall carpet is placed in the old carpet's spot.

Exam Tip: Pay attention to specific replacements or additions mentioned in the text.

Question 9. દીવાનખાનું સુશોભને કેવું થાય છે ?
(A) આનંદિત
(B) રંગીન
(C) પ્રસન્ન
(D) નવું
Answer: (C) પ્રસન્ન
In simple words: The living room becomes happy with the decorations.

Exam Tip: Understand the mood or feeling associated with the decorated living room in the poem.

Question 10. કાવ્યનાયિકાનું શું છટકે છે ?
(A) મગજ
(B) કમાન
(C) મન
(D) વિચાર
Answer: (C) મન
In simple words: The main character's mind escapes or drifts.

Exam Tip: Identify the specific part of the character that is described as becoming unfocused or wandering.

Question 11. કાવ્યનાયિકા શું શોધે છે ?
(A) પર્સ
(B) મોબાઈલ
(C) કેન્દ્ર
(D) ખુરશી
Answer: (C) કેન્દ્ર
In simple words: The main character is searching for a center or a focal point.

Exam Tip: Consider the abstract concepts the character might be seeking beyond physical objects.

Question 12. કાવ્યનાયિકાની શી ઇચ્છા છે ?
(A) સરખી રીતે બેસવાની
(B) સરખી રીતે ઊંધવાની
(C) સરખી રીતે વાંચવાની
(D) સરખી રીતે જમવાની
Answer: (A) સરખી રીતે બેસવાની
In simple words: The main character wishes to sit properly or peacefully.

Exam Tip: Focus on the character's core desire related to comfort and peace within the living space.

Question 13. કાવ્યનાયિકા ક્યાંથી રસ્તો નિહાળે છે ?
(A) બારણામાંથી
(B) ચશ્મામાંથી
(C) તિરાડમાંથી
(D) બારીમાંથી
Answer: (D) બારીમાંથી
In simple words: The main character views the road from the window.

Exam Tip: Remember the specific viewpoint the character uses to observe the outside world.

Question 14. છેવટે કાવ્યનાયિકાનું શું થાય છે ?
(A) તે ઊભી જ રહે છે
(B) તે આંટા મારે છે
(C) તે બેસી પડે છે
(D) તે રડે છે
Answer: (A) તે ઊભી જ રહે છે
In simple words: In the end, the main character just keeps standing.

Exam Tip: Note the final action or state of the character as it often reflects the poem's central theme or emotional conclusion.

Question 15. ‘દીવાનખાનામાં’ કાવ્યના કવયિત્રી કોણ છે ?
(A) હિમાંશી શેલત
(B) સંગીતા દવે
(C) પન્ના નાયક
(D) મીરાંબાઈ
Answer: (C) પન્ના નાયક
In simple words: Panna Nayak is the poetess of the poem ‘Divankhanama’.

Exam Tip: Always remember the author's name for each literary work; this is a common question type.

Question 16. ‘દીવાનખાનામાં’ કાવ્યનો કયો સાહિત્યપ્રકાર છે ?
(A) શિખરિણી
(B) અછાંદસ
(C) ઊર્મિકાવ્ય
(D) મન
Answer: (B) અછાંદસ
In simple words: The poem ‘Divankhanama’ is an unrhymed verse, a type of literature.

Exam Tip: Learn the literary form or genre of each poem or story, as it provides important context.

નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. કાવ્યનાયિકા કોને વ્યવસ્થિત ગોઠવે છે ?
Answer: કાવ્યનાયિકા પોતાના દીવાનખાનાને વ્યવસ્થિત ગોઠવે છે.
In simple words: The main character neatly arranges her living room.

Exam Tip: Direct questions require direct answers, clearly stating the subject and object of the action.

Question 2. કાવ્યનાયિકામાં દીવાનખાનાની ગોઠવણીનો શો ખ્યાલ છે ?
Answer: કાવ્યનાયિકામાં દીવાનખાનાની ગોઠવણીનો એક નવો ખ્યાલ છે. તે જુદી જુદી વસ્તુઓને ક્યારેક અહીં તો ક્યારેક તહીં ગોઠવીને જુએ છે કે કઈ વસ્તુ ક્યાં સારી લાગે છે અને પછી તેને ત્યાં ગોઠવે છે.
In simple words: The main character has a new idea for arranging her living room. She tries putting different items in various places to see where they look best before finally settling them.

Exam Tip: When describing a "concept" or "idea," explain the process or thought behind it as presented in the text.

Question 3. કાવ્યનાયિકા વસ્તુના મનને શું કરે છે ?
Answer: કાવ્યનાયિકા વસ્તુના મનને પૂછે છે કે તને અહીં મૂકું કે તહીં ? એટલે વસ્તુને પણ મન છે, તેથી અમુક જગ્યાએ જ તે શોભે એટલા માટે મનને પૂછીને ગોઠવે છે.
In simple words: The main character asks the "mind" of the objects, "Should I put you here or there?" This means she believes objects have their own preferences, so she arranges them where they look best.

Exam Tip: For figurative language, explain the literal action and then its underlying symbolic meaning or implication.

Question 4. દીવાનખાનામાં કઈ બે વસ્તુઓને નવું સ્થાન મળે છે ?
Answer: દીવાનખાનામાં સોફા અને લેમ્પને નવું સ્થાન મળે છે.
In simple words: The sofa and the lamp get new positions in the living room.

Exam Tip: Always list both items if the question asks for two specific things.

Question 5. કોનાં પડદા બદલવામાં આવ્યા ?
Answer: બારીના પડદા બદલવામાં આવ્યા.
In simple words: The window curtains were replaced.

Exam Tip: Confirm the specific item mentioned in the question to provide an accurate answer.

Question 6. ગાલીચો કેવો હતો ?
Answer: ગાલીચો જૂનો હતો.
In simple words: The carpet was old.

Exam Tip: Provide the direct descriptive adjective used in the text.

Question 7. જૂના ગાલીચાની જગ્યાએ શું લગાવ્યું ?
Answer: જૂના ગાલીચાની જગ્યાએ wall to wall કારપેટ લગાવ્યું.
In simple words: A wall-to-wall carpet was installed where the old carpet used to be.

Exam Tip: State precisely what replaced the old item as described in the poem.

Question 8. દીવાનખાનું શેનાથી પ્રસન્ન થયું ?
Answer: દીવાનખાનું સુશોભનથી પ્રસન્ન થયું.
In simple words: The living room became happy because of the decorations.

Exam Tip: Connect the action (decoration) to the resulting emotion (happiness) of the inanimate object, as personified in the poem.

Question 9. સઘળું બરાબર હતું ત્યારે શું થયું ?
Answer: સઘળું બરાબર હતું ત્યારે જ કાવ્યનાયિકાનું મન છટકે છે.
In simple words: Just when everything was perfect, the main character's mind started to wander.

Exam Tip: Highlight the contrast between the orderly physical space and the disordered internal state of the character.

Question 10. કાવ્યનાયિકાનો શો પ્રશ્ન હતો ?
Answer: કાવ્યનાયિકાને મનમાં થયું કે બધી વસ્તુઓ દીવાનખાનામાં વ્યવસ્થિત ગોઠવાઈ ગઈ, પણ મારું બેસવાનું ક્યાં ? મારે મને ક્યાં ગોઠવવી ?
In simple words: The main character wondered, "All the items are neatly arranged in the living room, but where will I sit? Where should I place myself?"

Exam Tip: Quote or paraphrase the character's internal question accurately to reflect their dilemma.

Question 11. કાવ્યનાયિકા શું શોધે છે ?
Answer: કાવ્યનાયિકા કેન્દ્ર શોધે છે.
In simple words: The main character is looking for a central point.

Exam Tip: Reinforce the symbolic search for a sense of belonging or purpose.

Question 12. કાવ્યનાયિકા ક્યાંથી કોને નિહાળે છે ?
Answer: કાવ્યનાયિકા બારીમાંથી રસ્તાને નિહાળે છે.
In simple words: The main character observes the road from the window.

Exam Tip: Specify both the location from which observation occurs and what is being observed.

Question 13. છેવટે કાવ્યનાયિકા ક્યાંય બેસે છે ?
Answer: ના, છેવટે કાવ્યનાયિકાને બેસવાનું બનતું નથી, તે ઊભી જ રહે છે.
In simple words: No, in the end, the main character doesn't get to sit; she remains standing.

Exam Tip: Clearly state whether the action occurs or not, followed by the actual outcome.

Question 14. ‘દીવાનખાનામાં’ કાવ્યના કવયિત્રી કોણ છે ?
Answer: ‘દીવાનખાનામાં’ કાવ્યના કવયિત્રી પન્ના નાયક છે.
In simple words: Panna Nayak is the poetess of the poem ‘Divankhanama’.

Exam Tip: Knowing the author of a literary piece is fundamental for literary comprehension.

Question 15. ‘દીવાનખાનામાં’ કાવ્યને સાહિત્યની કેવી કૃતિ કહીશું?
Answer: ‘દીવાનખાનામાં’ કાવ્યને સાહિત્યની ભાષામાં ‘અછાંદસ’ કૃતિ કહીશું.
In simple words: In literary terms, the poem ‘Divankhanama’ is called an 'unrhymed' work.

Exam Tip: Understand the classification of literary works (e.g., rhymed, unrhymed) as it relates to their form.

નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. કાવ્યનાયિકા દીવાનખાનામાં કવિતા દ્વારા શું સૂચવે છે ?
Answer: કાવ્યનાયિકા ‘દીવાનખાનામાં’ કવિતા દ્વારા એ સૂચવવા માંગે છે કે આધુનિક યુગમાં સાધનો અને સંપત્તિ વધ્યા છે; પણ લોકો વચ્ચેના સંબંધો તૂટી ગયા છે. આધુનિક સાધનો વસાવવાથી શાંતિ અને આરામ મળે છે, એ વાતને નાયિકા આ કવિતા દ્વારા ખોટી પાડે છે. તે ઘણી વસ્તુઓ વ્યવસ્થિત ગોઠવી, નવી વસ્તુઓ લાવે છે, પણ પોતાને જ બેસવાની જગ્યા રહી નથી. આ ઉપરાંત નિર્જીવ વસ્તુનું ‘મન’ જાણે છે પણ પોતાના મનને તો કોઈ પૂછતું જ નથી. આથી કાવ્યનાયિકા અને પન્ના નાયક પોતાની અને માનવની એકલતા અને તેની પીડા આ કવિતા દ્વારા વ્યક્ત કરે છે.
In simple words: Through the poem ‘Divankhanama’, the main character suggests that in the modern era, while tools and wealth have grown, human relationships have broken down. She refutes the idea that modern amenities bring peace and comfort. Despite arranging many things and bringing new ones, she finds no place for herself. She understands the "mind" of inanimate objects, but no one cares about her own mind. Thus, through this poem, the poetess Panna Nayak and the character express their own and humanity's loneliness and pain.

Exam Tip: For interpretative questions, first summarize the literal actions, then elaborate on the deeper, symbolic meaning or social commentary presented in the poem.

આપેલ પ્રશ્નોના ઉત્તર સૂચના પ્રમાણે લખો :

નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો આપો :

Answer:
• ગાલીચો – જાજમ
• મન – અંતઃકરણ, અંતર
• wall to wall – દીવાલથી દીવાલ સુધી
• વિવિધ – જુદાજુદા
• સુશોભન – સારું
• શણગાર કેન્દ્ર – મધ્યબિંદુ
• સઘળું – બધું
• રસ્તો – માર્ગ, પથ
In simple words: For each word, we provide another word that has a similar meaning, like "carpet" and "rug".

Exam Tip: Learn a variety of synonyms to enrich your vocabulary and improve expression in your answers.

નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો :

Answer:
• પ્રસન્ન \( \times \) અપ્રસન્ન
• વિવિધ \( \times \) એ કવિધ
• જૂનું \( \times \) નવું
• પ્રબંધ \( \times \) અપ્રબંધ
• વ્યવસ્થિત \( \times \) અવ્યવસ્થિત
• લાભ-હાનિ
• પસંદ \( \times \) નાપસંદ
• વ્યક્ત \( \times \) અવ્યક્ત
In simple words: For each word, we find another word that has the opposite meaning, like "happy" and "unhappy".

Exam Tip: Practice antonyms to understand the nuances of word meanings and their opposites.

નીચેના રૂઢિપ્રયોગના અર્થ આપી વાક્યપ્રયોગ કરો :

Answer:
• છટકી જવું. અર્થ : નાસી જવું, વિચારે ચડવું.
વા. પ્ર. – તરંગી માણસનું મન ક્યારે છટકે તેનો કોઈ ભરોસો નહિ.
• આંખ ઉઘડવી. અર્થ : ચેતી જવું, સાવધાન થવું.
વા. પ્ર. – આધુનિક યુગમાં આંખ ઉઘાડી રાખીને મિત્રતા બાંધવી.
• ધૂળમાં મળી જવું. અર્થ : નાશ પામવું.
વા. પ્ર. – મનુષ્ય આખરે ધૂળમાં મળી જવાનો છે.
• કાળજું કોરાવું. અર્થ : દિલને સંતાપ થવો.
વા. પ્ર. – દીકરીનું દુઃખ જોઈ માતાનું કાળજું કોરાય છે.
In simple words: We are given an idiom, then its meaning is explained, and finally, it's used in a sentence to show how it works.

Exam Tip: When explaining idioms, first give a clear meaning and then demonstrate its practical usage in a sentence.

Answer:
• પરસેવો રેડવો. અર્થ : સખત મહેનત કરવી.
વા. પ્ર. – રમેશે પરસેવો રેડીને મિલકત ભેગી કરી છે
In simple words: This idiom means to work very hard, like Ramesh did to gather wealth.

Exam Tip: For idioms, ensure both the meaning and the example sentence clearly illustrate the idiom's use.

નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ લખો :

Answer:
1. મુલાકાત માટેનો બેઠકનો ઓરડો – દીવાનખાનું
2. કન્યા પોતે વર પસંદ કરે છે – સ્વયંવર
3. ખપ કરતાં ઓછો ખર્ચ કરનાર – કંજૂસ
4. નિરાધાર બાળકોને રહેવાનું સ્થળ – અનાથાશ્રમ
5. યુદ્ધ માં પ્રાણ અર્પણ કરનાર – શહીદ
In simple words: For each phrase, we give one single word that means the same thing, like calling a sitting room for visitors a 'living room'.

Exam Tip: Understanding compound phrases and their single-word equivalents helps improve vocabulary and conciseness.

નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી લખો :

Answer:
• દિવાનખાનું – દીવાનખાનું
• વીવીધા – વિવિધ
• આધૂનીક – આધુનિક
• ગાલિચા – ગાલીચા
• અભીવ્યક્તી – અભિવ્યક્તિ
• નીહાળતિ – નિહાળતી
• અમેરીકા – અમેરિકા
• ઉભિ – ઊભી
• સુશોભીત – સુશોભિત
• કવયિત્રી – કવયિત્રી
In simple words: We correct the spelling of each word to its proper form, making sure it's written correctly.

Exam Tip: Correct spelling is crucial; pay close attention to the vowels and consonants for accuracy.

નીચેના શબ્દોની સંધિ જોડીને લખો :

Answer:
• ગજ \( + \) ઈન્દ્ર \( = \) ગજેન્દ્ર
• શે \( + \) અ \( = \) શયન
• સુ \( + \) આગત \( = \) સ્વાગત
• સ્વ \( + \) ઇચ્છા \( = \) સ્વેચ્છા
• અભિ \( + \) એક \( = \) અભિષેક
• પિતૃ \( + \) આદેશ \( = \) પિત્રાદેશ
• પરિ \( + \) આવરશ \( = \) પર્યાવરણ
• વિ \( + \) આકરણ \( = \) વ્યાકરણ
• નૌ \( + \) ઈક \( = \) નાવિક
In simple words: We combine two parts of words (sandhi) to form a new, complete word, showing how they join together.

Exam Tip: Understand the rules of Sandhi joining to correctly combine word parts and form new words.

દીવાનખાનામાં કાવ્ય-પરિચય :

કવિ પરિચય : પન્ના ધીરજલાલ નાયકનું વતન સુરત છે, હાલ તેઓ અમેરિકામાં વસે છે, ‘પ્રવેશ’, ‘ફિલાડેલિફયા’, ‘નિસબત’, ‘અરસ-પરસ’, ‘ચેરીબ્લોસમ્સ અને ફ્લેમિંગો’ વગેરે તેમના કાવ્યસંગ્રહો છે. ‘રંગઝરૂખે’ એ તેમનો અગિયાર દીર્ઘકાવ્યોનો સંગ્રહ છે, ‘વિદેશિની’ ગ્રંથમાં તેમની તમામ કવિતા સંગ્રહિત થઈ છે. નારી સંવેદનાની અભિવ્યક્તિ એ તેમની ખાસ ઓળખ છે.

કાવ્યનો સારાંશ : અમેરિકામાં વસતાં કવયિત્રી આધુનિક માણસની એકલતા અને નારીનું સંવેદન અસરકારક રીતે આલેખે છે. આજે સાધનો અને સંબંધો વચ્ચેનું અંતર વધતું જાય છે, પરના દીવાનખાનામાં પડદા, લૅમ્પ, ગાલીચા, સોફા વગેરે તો સરસ રીતે ગોઠવી દીધા, એથી દીવાનખાનું સુશોભિત થયું, પણ પછી નાયિકા જાતને પૂછે છે કે, “આ બધામાં મારું સ્થાન ક્યાં ? હું મને ક્યાં ગોઠવું ?' – તે પોતાનું કેન્દ્ર શોધી શકતી નથી. માણસ સંબંધની જગ્યા સાધનોથી ભરી તો શકે, પણ પછી એકલતા પણ અનુભવે તેની વેદના કાવ્યમાં સરસ રીતે વ્યક્ત થઈ છે.

નીચેની કાવ્યપંક્તિનો અર્થ લખો :

Question. દીવાનખાનાને .......... ગોઠવણી કરું છે.
Answer: હું મારા દીવાનખાનાને વ્યવસ્થિત કરું છું. કોઈ વસ્તુને અહીં મૂકું છું, તો કોઈ વસ્તુને ત્યાં ગોઠવું છું, એમ જુદા જુદા ફેરફાર કરીને તથા વસ્તુને પૂછીને પણ તેને યોગ્ય જગ્યાએ ગોઠવું છું. એટલે બધી વસ્તુઓ યોગ્ય જગ્યાએ ગોઠવાઈને ખુશ થાય.
In simple words: I am organizing my living room. I put some things here and some things there, making various changes. I also consider what the items "want," placing them in suitable spots so they all feel right in their places.

Exam Tip: When interpreting poetic lines, explain the literal action first, then any figurative meaning or emotional nuance.

Question. સોફા અને ........... દીવાનખાનાનું.
Answer: સોફા એની જગ્યાએથી હટાવીને બીજે ગોઠવ્યાં, લૅમ્પને પણ નવી જગ્યાએ ગોઠવી દીધો. બંનેને નવાં સ્થાને ગોઠવીને ખુશ કર્યા. બારીનાં પડદાં પણ બદલીને નવાં કર્યા. જૂનો થયેલ ગાલીચો કાઢી નાખ્યો, તેને બદલે wall to wall કારપેટ નંખાવી દીધી, નામ, સુશોભને મારું દીવાનખાનું પ્રસન્ન થાય, તેવી રીતે નવી ગોઠવણી કરી, સૌ ચીજવસ્તુઓને ખુશ કરી.
In simple words: The sofa was moved to a different spot, and the lamp was also given a new place, making both happy with their new positions. The window curtains were replaced with new ones, and the old carpet was removed, replaced by a wall-to-wall carpet. All these new arrangements were done to make my living room look beautiful and pleasant, making all the items feel content.

Exam Tip: Detail the changes made to each specific item mentioned, illustrating how these contribute to the overall redecoration.

Question. સઘળું બરાબર..............બેસી શકે.
Answer: દીવાનખાનાની બધી જ વસ્તુઓ સરખી રીતે ગોઠવાઈ ગઈ. બધાં ખુશ થયાં. ત્યાં જ મારું મન છટકે છે. મને એમ થાય છે કે એ બધાં સરસ રીતે ગોઠવાઈ ગયાં, પણ એ બધામાં હું મને ક્યાં ગોઠવું ? મારા માટે શાંતિથી બેસવાનું કેન્દ્ર હું શોધું છું, કે જ્યાં હું શાંતિથી સરખી રીતે બેસી શકું.
In simple words: All the items in the living room were perfectly arranged, and everything seemed fine. However, at that moment, my mind started to wander. I felt that while everything else was neatly organized, I couldn't find a place for myself among it all. I am searching for a peaceful spot, a center where I can sit comfortably and calmly.

Exam Tip: Focus on the character's internal conflict – the contrast between external order and internal disquiet – to fully explain the meaning.

Question. પણ બારી ............... હું ઊભી જ રહું છું.
Answer: હું બારી પાસે ઊભી છે, અને બારીમાંથી બહારનો રસ્તો નિહાળું છું, ને હું ત્યાં જ ઊભી રહું છું. દીવાનખાનામાં મારે માટે આરામથી બેસવાની જગ્યા ક્યાં છે ?
In simple words: I am standing near the window, looking out at the road, and I continue to stand there. In this living room, where is a comfortable place for me to sit?

Exam Tip: Highlight the character's physical position and their internal question about finding a personal space for comfort.

દીવાનખાનામાં શબ્દાર્થ :

Answer:
• શબ્દ – આશ્ચર્ય
• ગાલીચો – જાજમ
• wall to wall – દીવાલથી દીવાલ સુધી
• વિવિધ – જુદાજુદા
• કેન્દ્ર – મધ્યબિંદુ
• રસ્તો – માર્ગ, પથ
• મન – અંતર
• કરણ – અંતર
• કારપેટ – જાજમ
• સુશોભન – સારી રીતે શણગારેલું
• છટકવું – દૂર ભાગવું
In simple words: This section provides simple meanings for specific words used in the poem.

Exam Tip: Learning word meanings (શબ્દાર્થ) is fundamental for a complete understanding of any literary work.

દીવાનખાનામાં તળપદા શબ્દો

Answer:
• કળી – વિશેષ
• નિહાળવું – જોવું
• અહીં – આ જગ્યાએ
• તહીં – તે જગ્યાએ
In simple words: These are local or colloquial words from the poem with their common meanings.

Exam Tip: Understanding colloquial terms helps in grasping the regional or informal nuances of the language.

દીવાનખાનામાં રૂઢિપ્રયોગ

Answer:
• મનનું છટકવું – વિચાર બદલાઈ જવો, કંઈ નક્કી ન કરવું.
• સરખાં બેસવું – રોનારામ કે શાંતિથી બેસવું.
In simple words: This section explains the meaning of idioms related to the poem.

Exam Tip: Pay attention to idioms, as they often convey deeper cultural or emotional meanings than their literal words.