NCERT Solutions for Class 12 Hindi: व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली
Review structured textbook solutions for Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली. Built according to RBSE guidelines for the 2026-27 academic year, these downloadable answers support daily revision and problem-solving accuracy.
Practice Class 12 Hindi Solutions: व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली
Navigate directly to the solved Hindi textbook exercises using the digital viewer below. Each solution includes detailed step-by-step explanations, allowing students to instantly cross-check their work and identify areas requiring further revision.
RBSE Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली
पारिभाषिक शब्दावली से तात्पर्य उन शब्दों से है, जिनका प्रयोग सभी केन्द्रीय व राज्य मंत्रालयों, सरकारी कार्यालयों, स्वायत्त निकायों, सरकारी उपक्रमों आदि में किया जाता है। वैज्ञानिक एवं तकनीकी शब्दावली आयोग द्वारा निर्मित पारिभाषिक अथवा प्रशासनिक शब्दावली में सामान्य शब्दों के अतिरिक्त प्रबन्ध, लेखा, वाणिज्य, राजस्व, विधि, सतर्कता, राजनीति, संसद, प्रकाशन, स्वास्थ्य, अभियांत्रिकी आदि से सम्बन्धित आधारभूत शब्द सम्मिलित हैं।
RBSE Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Absence | 1. अनुपस्थिति, 2. अभाव | Affairs | मामले |
| Absolute | 1. पूर्ण, 2. निरपेक्ष | Affidavit | शपथ पत्र |
| Abstract | सार | Affiliation | सम्बन्धन |
| Absurd | अर्थहीन | Aforesaid | पूर्वोक्त |
| Academic | अकादमिक | Age | 1. आयु, 2. युग |
| Acceptance | स्वीकृति | Agitation | आन्दोलन |
| Accommodation | 1. आवास, 2. निर्वाह | Agreement | 1. करार, 2. सहमति |
| Account | लेखा | Aid | सहायता |
| Accuracy | 1. यथार्थता, 2. परिशुद्धता | Alias | 1. उपनाम, 2. उर्फ |
| Acknowledgement | 1. पावती, 2. अभिस्वीकृति | Allotment | आबंटन |
| Act | 1. कार्य, 2. अधिनियम | Allowance | 1. भत्ता, 2. छूट |
| Action | 1. कार्रवाई, 2. क्रिया | Alternate | 1. एकांतर, 2. विकल्पी |
| Action plan | कार्ययोजना | Amendment | संशोधन |
| Activist | 1. कर्मठ कार्यकर्ता, 2. सक्रियतावादी | Amount | 1. राशि, 2. मात्रा |
| Actual | वास्तविक | Annexure | संलग्नक |
| Addition | 1. योग, 2. परिवर्धन | Announcement | उद्घोषणा |
| Address | 1. पता, 2. अभिभाषण, 3. संबोधन | Answersheet | उत्तर-पत्रक |
| Adhoc | तदर्थ | Anticipation | 1. प्रत्याशा, 2. पूर्वानुमान |
[B]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Approval | अनुमोदन | Body | निकाय |
| Archives | अभिलेखागार | Bookvalue | अंकित मूल्य |
| Armed forces | 1. सशस्त्र बल, 2. सशस्त्र सेवाएँ | Border line | 1. सीमारेखा, 2. सीमावर्ती |
| Arrangement | 1. व्यवस्था, 2. विन्यास | Boycott | बहिष्कार |
| Arrear | बकाया | Braindrain | प्रतिभापलायन |
| Article | 1. अनुच्छेद, 2. वस्तु, 3. लेख | Breakage | टूट-फूट |
| Assault | हमला | Breakdown | ठप |
| Assessment | निर्धारण | Breakup | ब्योरा |
| Assets | परिसंपत्ति | Bribe | घूस, रिश्वत |
| Assignment | 1. समनुदेशन, 2. सुपुर्द काम | Brief | 1. संक्षिप्त, 2. पक्षसार |
| Associate | 1. सह, 2. सम्मिलित करना | Broadcast | प्रसारण |
| Association | 1. संघ, 2. सम्बन्ध | Brochure | विवरणिका |
| Attachment | 1. संलग्नक, 2. कुर्की | Bureaucracy | 1. अधिकारी तंत्र, 2. नौकरशाही |
| Auction | नीलामी | ||
| Audit | 1. लेखा परीक्षा, 2. संपरीक्षा | ||
| Authentic | प्रामाणिक | ||
| Authority | 1. प्राधिकारी, 2. अधिकारी | ||
| Autonomous | स्वायत्त | ||
| Auxiliary | सहायक | ||
| Backlog | पिछला बकाया | ||
| Backward Classes | पिछड़ा वर्ग | ||
| Bad debt | अशोध्य ऋण | ||
| Bail | जमानत | ||
| Balance | शेष, 2. संतुलन | ||
| Balance sheet | तुलन-पत्र | ||
| Ballot | 1. मतपत्र, 2. मतदान | ||
| Ban | प्रतिबंध | ||
| Bankrupt | दिवालिया | ||
| Bench | 1. न्यायपीठ, 2. बेंच | ||
| Benchmark | 1. तल चिह्न, 2. मानक | ||
| Benefit | हितलाभ | ||
| Bequest | वसीयत | ||
| Bibliography | ग्रंथ सूची | ||
| Bilingual | द्विभाषी | ||
| Bill | 1. विधेयक, 2. बिल |
[C]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Cabinet | 1. मंत्रिमंडल, 2. पेटिका | Campaign | अभियान |
| Cadre | संवर्ग | Campus | परिसर |
| Capital | 1. पूँजी, 2. राजधानी, 3. दीर्घाक्षर | Capital punishment | मृत्युदंड |
| Carriage | परिवहन | Career | जीविका |
| Case | 1. मामला, 2. मुकदमा | Casual | 1. आकस्मिक, 2. अनियत |
| Catalogue | सूची | Catagory | कोटि, श्रेणी |
| Caution money | 1. अवधानराशि, 2. जमानत राशि | Cease fire | युद्ध विराम |
| Census | जनगणना | Ceremony | 1. समारोह, 2. अनुष्ठान |
| Cess | उपकर | Chairman | 1. अध्यक्ष, 2. सभापति |
| Chapter | 1. अध्याय, 2. शाखा | Chargesheet | आरोप पत्र |
| Chronic | जीर्ण, पुराना | Circle | परिमंडल |
| Circular | परिपत्र | Code of Conduct | आचार-संहिता |
| Collegue | सहकर्मी | Collusion | दुरभिसंधि |
| Command | 1. कमान, 2. समादेश | Comments | टिप्पणी |
| Commission | 1. आयोग, 2. आढ़त | Commitment | 1. वचनबद्धता, 2. सुपुर्दगी |
| Communication | 1. संचार, 2. संदेश | Commutation | 1. परिवर्तन, 2. सारांशीकरण |
| Compassion | अनुकंपा | Competence | सक्षमता |
| Complement | पूरक | Compliment | 1. अभिनंदन, 2. सम्मान |
| Compulsory | अनिवार्य | Concept | संकल्पना |
| Concession | रियायत | Conclusion | 1. निष्कर्ष, 2. समाप्ति |
| Condition | 1. शर्त, 2. दशा | Condolence | संवेदना |
| Conduct | 1. आचरण, 2. संचालित करना | Conference | सम्मेलन |
| Confidential | गोपनीय | Confirmation | 1. पुष्टि, 2. स्थायीकरण |
| Conservation | संरक्षण | Consignment | प्रेषण |
| Consolidation | 1. समेकन, 2. समेकित | Constant | स्थिर |
| Constituency | निर्वाचन क्षेत्र | Constitution | 1. संघटन, 2. संविधान |
| Consultant | परामर्शदाता | Contemporary | समसामयिक |
| Contention | 1. विवाद, 2. दावा | Contents | 1. विषयसूची, 2. अंतर्वस्तु |
| Context | प्रसंग, संदर्भ | Contingencies | आकस्मिक व्यय |
| Contract | संविदा, ठेका | Controversial | विवादास्पद |
[D]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Correspondence | पत्राचार | Cost | लागत |
| Council | परिषद् | Counterfoil | प्रतिपर्ण |
| Countersign | प्रतिहस्ताक्षर करना | Credit | 1. ऋण, उधार, 2. साख, 3. जमा |
| Crew | कर्मी दल | Culprit | 1. अपराधी, 2. अभियुक्त |
| Currency | मुद्रा | Curriculum Vitae | जीवन वृत्त |
| Custom | सीमा शुल्क | Cycle | चक्र |
| Damage | क्षति, हानि | Data | आँकड़े |
| Deadline | समय सीमा | Deal | 1. सौदा, 2. व्यवहार |
| Dearness allowance | महँगाई भत्ता | Debit | नामे |
| Debt | ऋण | Decode | कूटवाचन |
| Decorum | शिष्टता | Deduction | कटौती |
| Deed | विलेख | Defence | 1. रक्षा, 2. प्रतिवाद |
| Deficit | घाटा | Delegate | प्रतिनिधि |
| Delimitation | परिसीमन | Delivery | सुपुर्दगी |
| Demand | माँग | Demarcation | सीमांकन |
| Demi-official | अर्धशासकीय | Democracy | लोकतंत्र |
| Demonstration | 1. प्रदर्शन, 2. निदर्शन | De novo | नये सिरे से |
| Deny | 1. नकारना, 2. प्रत्याख्यान करना | Department | विभाग |
| Devaluation | अवमूल्यन | Dictation | श्रुतलेख |
| Diplomacy | 1. राजनय, 2. कूटनीति | Disability | 1. अशक्तता, 2. अपंगता |
| Disaster | विपदा | Disbursement | संवितरण |
| Discount | बट्टा | Discrimination | भेदभाव |
| Dishonour | 1. चेक (अस्वीकार करना), 2. अनादर करना | Dislocation | विस्थापन |
| Dismiss | 1. पदच्युत करना, 2. खारिज करना | Disorder | 1. अव्यवस्था, 2. शांति भंग |
| Disperse | विसर्जित होना | Display | 1. सज्जा, 2. प्रदर्शन |
| Disposal | 1. निपटान, 2. व्ययन | Disqualification | निरर्हता |
| Dissolve | 1. भंग करना, 2. विघटित करना | Distinct | 1. भिन्न, अलग, 2. सुस्पष्ट |
| Distribute | वितरण करना | Ditto | यथोपरि |
| Diversion | 1. विषयांतर, 2. पथांतर | Divorce | तलाक |
| Document | प्रलेख, दस्तावेज | Domicile | अधिवास |
| Doubtful | संदिग्ध | Draft | 1. प्रारूप, मसौदा, 2. ड्राफ्ट (बैंक) |
| Drawing | 1. रेखाचित्र, 2. आहरण | Due | 1. देय, प्राप्त, 2. नियत |
| Duplicate | अनुलिपि |
[E]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Employee | कर्मचारी | Employer | नियोक्ता |
| Empowerment | सशक्तीकरण | Endorse | 1. पृष्ठांकन करना, 2. समर्थन करना |
| Enrolment | 1. भर्ती, 2. नामांकन | Epidemic | महामारी |
| Equipment | उपस्कर | Escort | अनुरक्षक |
| Establishment | स्थापना | Estimate | अनुमान |
| Evaluation | मूल्यांकन | Evidence | साक्ष्य, सबूत |
| Exclusive | अनन्य | Execute | 1. निष्पादन करना, 2. कार्यान्वित करना |
| Exempt | छूट देना | Ex-officio | पदेन |
| Expansion | विस्तार | Expenditure | व्यय, खर्च |
| Explanation | 1. स्पष्टीकरण, 2. व्याख्या | Exploitation | शोषण |
| Export | निर्यात | Expression | 1. अभिव्यक्ति, 2. वाक्यांश, पद |
| Extent | विस्तार | External | 1. बाह्य, 2. विदेशी |
| Extrovert | बहिर्मुखी | Earned leave | अर्जित छुट्टी |
| Ecology | पारिस्थितिकी | Economy | अर्थव्यवस्था |
| Editing | सम्पादन | Edition | संस्करण |
[F]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Face Value | अंकित मूल्य | Facsimile | 1. अनुलिपि, 2. प्रतिकृति |
| Factual | तथ्यपूर्ण | Faculty | 1. संकाय, 2. शिक्षण स्टाफ |
| Fake | नकली | Fare | किराया |
| Fault | दोष | Federation | परिसंघ |
| Feedback | 1. पुनर्भरण, 2. प्रतिपुष्टि | Felicitate | बधाई देना |
| Fore cast | पूर्वानुमान | Forenoon | पूर्वाह्न |
| Forfeit | 1. खो देना, 2. जब्त करना | Forgery | जालसाजी |
| Formal | औपचारिक | Forward | अग्रेषित करना |
| Foundation | 1. नींव, आधार, 2. प्रतिष्ठान | Franchise | मताधिकार |
| Frequency | बारम्बारता | Fund | निधि, कोष |
[G]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Gazetted | राजपत्रित | Genuine | प्रामाणिक |
| Gist | सार | Glossary | 1. परिभाषा, कोश, 2. शब्द संग्रह |
| Goodwill | सुनाम | Gradation | श्रेणीकरण |
| Grant | अनुदान | Gratuity | उपदान |
| Grievance | शिकायत | Guarantee | प्रत्याभूति |
[H]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Halt | विराम | Handbill | परचा |
| Handicap | अक्षमता | Handover | हस्तांतरण |
| Harassment | उत्पीड़न | Hardworking | परिश्रमी |
| Hazard | संकट | Headquarter | मुख्यालय |
| Hearing | सुनवाई | Hierarchy | पदानुक्रम |
| Hoarding | जमाखोरी | Holiday | अवकाश |
| Homage | श्रद्धांजलि | Honorarium | मानदेय |
[I]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Immigrant | प्रवासी | Implement | कार्यान्वित करना |
| Import | आयात | Inauguration | उद्घाटन |
| Incentive | प्रोत्साहन | Incidental | प्रासंगिक |
| Incognito | अज्ञात | Increment | वेतन वृद्धि |
| Index | अनुक्रमणिका | Inflation | मुद्रा स्फीति |
| Infrastructure | आधारिक संरचना | Instalment | किस्त |
| Interstate | अंतर्राज्य | Integration | एकीकरण |
| Interim | अंतरिम | Interpretation | निर्वचन |
| Interview | साक्षात्कार | Investigation | अन्वेषण |
| Investment | निवेश | Join | कार्यभार ग्रहण करना |
| Judgement | निर्णय | Judicial | न्यायिक |
| Justice | न्याय |
[K]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Key | आधारभूत, मूल | Keynote | आधार व्याख्यान |
| Kin | स्वजन | Kith and kin | निकट सम्बन्धी |
[L]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Labour | 1. श्रम, 2. श्रमिक वर्ग | Landmark | सीमाचिह्न |
| Lasting | स्थायी | Law and order | कानून एवं व्यवस्था |
| Leap year | अधिवर्ष | Legacy | वसीयत |
| Legislative | विधायी | Life imprisonment | आजीवन कारावास |
| Lien | ग्रहणाधिकार | Loan | ऋण |
| Local | स्थानीय | Lock out | तालाबंदी |
| Logistics | तर्कसंगत | Lump sum | एकमुश्त |
[M]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Maintenance | अनुरक्षण | Majority | बहुमत |
| Malafide | दुर्भावना | Mandate | 1. आज्ञा, 2. अधिदेश |
| Manifesto | घोषणा पत्र | Manipulation | हस्तकौशल |
| Manuscript | पांडुलिपि | Marksheet | अंकपत्र |
| Mass | 1. जन समूह, 2. सामूहिक | Memo | ज्ञापन |
| Memorial | स्मारक | Meritorious | गुणवान |
| Migrant | प्रवासी | Millennium | सहस्राब्दि |
| Minority | अल्पसंख्या | Minutes | कार्यवृत्त |
| Miscellaneous | फुटकर | Mob | भीड़ |
| Monitor | अनुवीक्षक | Monogram | गुंफाक्षर |
| Mortality | मृत्युदर | Motion | प्रस्ताव |
| Motto | आदर्शवाक्य | Movement | आन्दोलन |
[N]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Native | मूलनिवासी | Navigation | जलयान |
| Nayes | अमान्य मत | Negotiation | परिवीक्षा |
| Nevtral | तटस्थ | Nomenclature | नामपद्धति |
| Notification | अधिसूचना | Numeral | संख्यांक |
[O]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Objection | आपत्ति | Objective | 1. उद्देश्य, 2. वस्तुनिष्ठ |
| Observer | प्रेक्षक | Opposition | विपक्ष |
| Option | विकल्प | Ordinance | अध्यादेश |
| Original | मूलप्रति | Outline | रूपरेखा |
| Output | उत्पाद | Outstanding | 1. बकाया, 2. उत्कृष्ट |
| Overlapping | अतिव्याप्ति | Oversight | चूक |
[P]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Pact | समझौता | Panel | नामिका |
| Parental | पैतृक | Par excellence | उत्कृष्ट |
| Parliament | संसद | Partial | 1. आंशिक, 2. पक्षपातपूर्ण |
| Partner | साझेदार | Part-time | अंशकालिक |
| Password | संकेत शब्द | Patent | एकस्व |
| Patron | 1. संरक्षक, 2. ग्राहक | Payment | भुगतान |
| Perjury | मिथ्यासाक्ष्य | Permanent | स्थायी |
| Personnel | कार्मिक | Petition | याचिका |
| Policy | नीति | Poll | मतदान |
| Portfolio | विभाग | Postpone | स्थगित करना |
| Precis | सारलेख | Preface | प्रस्तावना |
| Preliminary | प्रारम्भिक | Prevention | निवारण |
| Primary | प्राथमिक | Privilege | विशेषाधिकार |
| Probation | परिवीक्षा | Protocol | प्रोटोकॉल |
| Provision | प्रावधान | Publication | प्रकाशन |
[Q]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Qualification | अर्हता | Quarterly | त्रैमासिक |
| Query | 1. पृच्छा, 2. प्रश्न | Questionnaire | प्रश्नावली |
| Quit | छोड़ना | Quorum | गणपूर्ति |
| Quotation | दरसूची | Quote | 1. उद्धृत करना, 2. दर बताना |
[R]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Raid | छापा | Random | यादृच्छिक |
| Rank and File | जनसाधारण | Ratio | अनुपात |
| Rational | युक्तिसंगत | Real estate | स्थावर संपदा |
| Rebate | छूट | Recommend | सिफारिश करना |
| Record | अभिलेख | Recovery | वसूली |
| Recruitment | भर्ती | Recurring | आवर्ती |
| Radtapism | लालफीताशाही | Refer | निर्देश करना |
| Refund | 1. धन वापसी, 2. प्रतिदाय | Registered | पंजीकृत |
| Regulations | विनियम | Rehabilitation | पुनर्वास |
| Reimburse | प्रतिपूर्ति करना | Relieve | भारमुक्त करना |
| Reminder | अनुस्मारक | Remote | दूरस्थ |
| Remuneration | पारिश्रमिक | Renewal | नवीनीकरण |
| Retirement | सेवानिवृत्ति | Revaluation | पुनर्मूल्यांकन |
| Revenue | राजस्व | Rotation | चक्रानुक्रम |
| Royaltee | स्वामित्व | Rumour | अफवाह |
[S]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Salary | वेतन | Salient | प्रमुख |
| Sanction | 1. संस्वीकृति, 2. अनुशास्ति | Sample | नमूना, प्रतिदर्श |
| Sanitation | स्वच्छता | Schedule | अनुसूची |
| Scholarship | छात्रवृत्ति | Screening | छानबीन |
| Script | 1. आलेख, 2. लिपि | Scrutiny | संवीक्षा |
| Secondary | माध्यमिक | Section | अनुभाग |
| Security | प्रतिभूति | Seminar | संगोष्ठी |
| Sentence | 1. दंड, 2. वाक्य | Sequence | अनुक्रम |
| Shorthand | आशुलिपि | Social welfare | समाज कल्याण |
| Solemnly | सत्यनिष्ठापूर्वक | Souvenir | स्मारिका |
| Speaker | 1. अध्यक्ष, 2. वक्ता | Spouse | विवाहिती |
| Stagnation | गतिरोध | Standard | मानक |
| Stipend | 1. वृत्तिका, 2. वेतन | Strike | हड़ताल |
| Submission | प्रस्तुतीकरण | Subscriber | 1. ग्राहक, 2. हस्ताक्षरकर्ता |
| Summary | सार | Summit | शिखर |
[T]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Tally | मिलान करना | Tampering | हेरफेर करना |
| Tariff | प्रशुल्क | Technology | प्रौद्योगिकी |
| Temporary | अस्थायी | Tender | निविदा |
| Tentative | अनंतिम | Tenure | अवधि |
| Termination | समाप्ति | Terminology | शब्दावली |
| Territory | 1. राज्यक्षेत्र, 2. प्रदेश | Testament | वसीयत |
| Trace | अभिवीक्षण करना | Transcription | 1. प्रतिलेखन, 2. लिप्यंकन |
| Translation | अनुवाद | Treasury | 1. कोष, 2. खजाना |
| Tribe | जनजाति | Tribunal | अधिकरण |
| True copy | सही प्रतिलिपि | Trustee | न्यासी |
| Typical | प्ररूपी |
[U]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Ultimate | अंतिम | Unanimous | सर्वसम्मत |
| Undertaking | 1. उपक्रम, 2. वचनबद्ध | Unfair | अनुचित |
| Union | संघ | Universal | सार्वभौम |
| Updation | अद्यतनीकरण | Upgrade | उन्नयन करना |
[V]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Valid | विधिमान्य | Valuation | मूल्यांकन |
| Venue | स्थल | Verification | सत्यापन |
| Version | 1. रूपान्तर, 2. अनुवाद | Via media | मध्य मार्ग |
| Vice versa | विपर्यय | Viva-voce | मौखिक परीक्षा |
| Vocational | व्यावसायिक | Volunteer | स्वयंसेवक |
| Vulnerable | सुभेद्य |
[W]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Ware house | भांडागार | Warrant | अधिपत्र |
| Weeding | छँटाई | Welfare | कल्याण |
| Wil ful | जानबूझकर | Withdraw | 1. वापसी, 2. प्रत्याहरण |
| Witness | साक्षी | Written-off | बट्टे-खाते डालना |
[X]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Xerocopy | फोटो कॉपी |
[Y]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ | अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|---|---|
| Year book | 1. वार्षिकी, 2. वर्ष-बोध | Yearly | वार्षिक |
| Yield | 1. लब्धि, 2. पैदावार |
[Z]
| अंग्रेजी शब्द | हिन्दी अर्थ |
|---|---|
| Zenith | चरम सीमा |
| Zero hour | शून्यकाल |
| Zonal | आँचलिक |
RBSE Class 12 Hindi पारिभाषिक शब्दावली वस्तुनिष्ठ प्रश्न
Question 1. 'Manuscript' शब्द का अर्थ है -
(क) लिखावट
(ख) अनुलिपि
(ग) सही प्रति
(घ) पाण्डुलिपि
Answer: (घ) पाण्डुलिपि
In simple words: 'Manuscript' एक अंग्रेजी शब्द है जिसका मतलब 'हाथ से लिखी हुई कोई चीज़' या 'पाण्डुलिपि' होता है। यह अक्सर किसी किताब या दस्तावेज़ के मूल रूप को बताता है।
🎯 Exam Tip: पारिभाषिक शब्दों के हिन्दी अर्थ याद करते समय, सबसे उपयुक्त और सटीक पर्याय चुनें जो सरकारी या तकनीकी संदर्भ में प्रयोग होता हो।
Question 2. 'Warrant' का रूपान्तर है -
(क) मताधिकार
(ख) कोष
(ग) अन्वेषण
(घ) प्रतिलिपि
Answer: (क) मताधिकार
In simple words: 'Warrant' शब्द का उपयोग किसी को कोई अधिकार देने या किसी काम के लिए अनुमति देने के अर्थ में किया जाता है, जैसे 'मताधिकार' वोट देने का अधिकार है। यह एक प्रकार की आधिकारिक अनुमति है।
🎯 Exam Tip: कभी-कभी एक अंग्रेजी शब्द के कई अर्थ हो सकते हैं। दिए गए विकल्पों में से सबसे करीबी अर्थ को चुनें, भले ही वह सीधे-सीधे शब्दकोश का पहला अर्थ न हो।
Question 3. 'Treasury' का रूपान्तर है -
(क) मताधिकार
(ख) कोष
(ग) अन्वेषण
(घ) प्रतिलिपि
Answer: (ख) कोष
In simple words: 'Treasury' उस जगह या विभाग को कहते हैं जहाँ सरकार या किसी संस्था का पैसा जमा किया जाता है। इसका हिन्दी अर्थ 'कोष' या 'खजाना' होता है, जो धन-संग्रह से जुड़ा है।
🎯 Exam Tip: प्रशासनिक शब्दावली में, 'कोष' या 'खजाना' जैसे शब्दों का उपयोग वित्तीय संदर्भ में होता है, जो सरकारी धन से संबंधित होता है।
Question 4. 'Scrutiny' से आशय है -
(क) रहस्य
(ख) संवीक्षा
(ग) पर्यवेक्षण
(घ) गणपूर्ति
Answer: (ख) संवीक्षा
In simple words: 'Scrutiny' का मतलब है किसी चीज़ की बहुत ध्यान से जाँच करना या उसकी बारीकी से पड़ताल करना। हिन्दी में इसे 'संवीक्षा' कहते हैं, जहाँ हर पहलू को गहराई से देखा जाता है।
🎯 Exam Tip: 'Scrutiny' शब्द विशेषकर सरकारी या कानूनी प्रक्रियाओं में किसी दस्तावेज या स्थिति की गहन जांच को दर्शाता है।
RBSE Class 12 Hindi पारिभाषिक शब्दावली अतिलघूत्तरात्मक प्रश्न
Question. निम्न का अंग्रेजी रूपान्तर कीजिए -
(1) (i) प्रस्तावना (ii) परिवीक्षा
(2) (i) मूल्यांकन (ii) कूटवाचन
(3) (i) रूपरेखा (ii) सत्यापन
Answer:
(1) (i) Introduction (ii) Probation
(2) (i) Evaluation (ii) Decode
(3) (i) Outline (ii) Verification
In simple words: यहाँ दिए गए हिन्दी शब्दों के सही अंग्रेजी अनुवाद दिए गए हैं। ये शब्द अक्सर सरकारी कामों या किताबों में इस्तेमाल होते हैं, जैसे 'प्रस्तावना' का मतलब 'Introduction' है।
🎯 Exam Tip: दिए गए शब्दों का अंग्रेजी अनुवाद करते समय, सुनिश्चित करें कि आप सबसे प्रचलित और सटीक प्रशासनिक या तकनीकी शब्द का ही प्रयोग करें।
Question. निम्न का अंग्रेजी रूपान्तर कीजिए -
(4) (i) विकल्प (ii) श्रुतलेख
(5) (i) संदर्भ (ii) स्वत्वाधिकार
(6) (i) मूलनिवासी (ii) स्थगित करना
Answer:
(4) (i) Option (ii) Dictation
(5) (i) Context (ii) Patent
(6) (i) Native (ii) Postpone
In simple words: यह अभ्यास दिए गए हिन्दी शब्दों के लिए सही अंग्रेजी शब्द खोजने में मदद करता है। जैसे 'विकल्प' के लिए 'Option' और 'श्रुतलेख' के लिए 'Dictation' सही शब्द हैं।
🎯 Exam Tip: यह ध्यान रखें कि कुछ शब्दों के एक से अधिक अंग्रेजी पर्याय हो सकते हैं, लेकिन संदर्भ के अनुसार सबसे उपयुक्त शब्द का ही चयन करें।
RBSE Class 12 Hindi पारिभाषिक शब्दावली लघूत्तरात्मक प्रश्न
Question 1. निम्न प्रशासनिक शब्दावली का हिन्दी रूपान्तरे कीजिए।
1. Motion
2. Document
3. Catalogue
4. Circular
Answer:
1. प्रस्ताव
2. दस्तावेज
3. सूची
4. परिपत्र
In simple words: यहाँ कुछ खास अंग्रेजी शब्दों को उनके सही हिन्दी मतलब के साथ दिखाया गया है। 'Motion' का मतलब 'प्रस्ताव' है और 'Document' का मतलब 'दस्तावेज' होता है।
🎯 Exam Tip: इन प्रशासनिक शब्दों का हिन्दी अनुवाद करते समय, उनका सटीक और सामान्य रूप से स्वीकृत हिन्दी पर्याय ही लिखें।
Question 2. निम्न शब्दों का अंग्रेजी रूपान्तर बताइये -
1. अचार-संहिता
2. पिछला बकाया
3. नीलामी
4. निविदा
Answer:
1. Code of Conduct
2. Backlog
3. Auction
4. Tender
In simple words: इन हिन्दी शब्दों के सही अंग्रेजी अर्थ दिए गए हैं। 'अचार-संहिता' को 'Code of Conduct' और 'पिछला बकाया' को 'Backlog' कहते हैं।
🎯 Exam Tip: हिन्दी शब्दों का अंग्रेजी अनुवाद करते समय, उस शब्द के व्यापक अर्थ और प्रयोग को ध्यान में रखें ताकि सबसे सटीक अंग्रेजी पर्याय चुना जा सके।
Free study material for Hindi
Step-by-Step Textbook Answers: Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली
Official RBSE Solutions for व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली
Access structured RBSE textbook solutions for व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली. Designed in alignment with the latest academic curriculum for Class 12 Hindi, these answers cover all end-of-chapter exercises to support daily learning and homework completion.
Step-by-Step Explanations for व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली
Clear, methodical explanations accompany every challenging problem within the Class 12 Hindi text. Engaging with these detailed answers lays a solid foundation for advanced learning and improves foundational clarity for upcoming assessments.
Next Steps in Your Hindi Revision
These resources act as an effective roadmap for daily homework tasks and independent study. Supplement your review of व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली with official sample papers and interactive practice tests available on our platform free of charge.
FAQs
The complete and updated RBSE Solutions Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 12 Hindi are as per latest RBSE curriculum.
Yes, our experts have revised the RBSE Solutions Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Hindi concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using RBSE language because RBSE marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our RBSE Solutions Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 12 Hindi. You can access RBSE Solutions Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire RBSE Solutions Class 12 Hindi व्याकरण पारिभाषिक शब्दावली in printable PDF format for offline study on any device.