GSEB Class 9 Gujarati Textbook Solutions Chapter 5 તું તારા દિલનો દીવો

તું તારા દિલનો દીવો સ્વાધ્યાય

1. પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (૪) નિશાની કરો ?

Question 1. આત્માના દીવા પાસે કોનું તેજ પરાયું લાગે છે?
(a) સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા
(b) દીવો, સૂર્ય, ગ્રહો
(c) અગ્નિ, તારા, ગ્રહો
(d) સૂર્ય, દીવો, ગ્રહો
Answer: (a) સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા
In simple words: The question asks what kind of light feels foreign or borrowed when compared to the light of one's own soul. The sun, moon, and stars are external sources of light.

Exam Tip: For multiple-choice questions, always consider all options before selecting the best fit, ensuring it aligns with the poem's central theme of self-reliance.

Question 2. ‘દિલનો દીવો' કાવ્યમાં ‘કોડિયું તારું કાચી માટીનું' એટલે ?
(a) કોડિયું ગારાનું બનેલું નથી.
(b) માણસના શરીરની વાત છે.
(c) દિવાળીના કોડિયાની વાત છે.
(d) માત્ર કાચી માટીની જ વાત છે.
Answer: (b) માણસના શરીરની વાત છે.
In simple words: In this poem, "your raw clay lamp" means the human body. It is a metaphor for our physical form, which is temporary and needs our inner light.

Exam Tip: Understand the metaphorical meanings of words in poetry. "Raw clay lamp" often symbolizes the human body, which is fragile and needs inner strength to shine.

Question 3. આ કાવ્યમાં કવિ કયો સંદેશ આપે છે?
(a) પોતાના દિલનો જ દીવો થવાનું કહે છે.
(b) બીજાના દિલનો દીવો થવાનું કહે છે.
(c) કોડિયાનો દીવો થવાનું કહે છે.
(d) દિવાળીના દીવાની વાત કરે છે.
Answer: (a) પોતાના દિલનો જ દીવો થવાનું કહે છે.
In simple words: The poet's main message in this poem is to become the lamp of one's own heart. This means relying on your inner strength and light, not on others.

Exam Tip: Identify the central theme or moral of a poem. In many inspirational poems, the core message focuses on self-reliance and inner strength.

2. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. કવિ પારકાં તેજ અને છાયા ઉછીનાં લેવાની કેમ ના પાડે છે?
Answer: કવિ પારકાં તેજ અને છાયા ઉછીનાં લેવાની ના પાડે છે કારણ કે પારકાં તેજ અને છાયા હંમેશાં ખૂટી જાય છે. પછી માત્ર તેના પડછાયા જ બાકી રહે છે. તેથી, કવિ બીજાના આધાર પર રહેવાને બદલે પોતાની શક્તિ પર નિર્ભર રહેવાનું સૂચવે છે.
In simple words: The poet tells us not to borrow light and shade from others because borrowed things always run out. Only the shadows remain, so it's better to use our own light.

Exam Tip: When explaining poetic intentions, clearly state the poet's message and then provide a reason from the poem itself to support it.

Question 2. કવિ આત્માનો દીવો પ્રગટાવવાની વાત કેમ કરે છે?
Answer: કવિ આત્માનો દીવો પ્રગટાવવાની વાત કરે છે કારણ કે આત્માનો દીવો એટલે આત્મશક્તિ. કોઈ પણ વ્યક્તિ આત્મશક્તિ વડે જ આગળ વધી શકે છે અને સફળતા મેળવી શકે છે. આત્મશક્તિ એ જ સાચો પ્રકાશ છે જે જીવનમાં મદદ કરે છે.
In simple words: The poet asks us to light the lamp of our soul because it means using our inner power. A person can only move forward and achieve things with their own inner strength.

Exam Tip: Relate metaphors to their actual meanings. "Lamp of the soul" directly translates to "self-power" or "inner strength" in this context.

3. નીચેના પ્રશ્નનો છ-સાત વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. માણસમાં રહેલી અસીમ શક્યતાઓને કાવ્યના આધારે વ્યક્ત કરો.
Answer: માણસની અંદર ઘણી શક્તિઓ છુપાયેલી છે. તે તેની અંદર રહેલી શક્તિઓના જોરથી જ જીવનમાં આગળ વધી શકે છે. આ આંતરિક શક્તિઓ જ સાચો માર્ગ બતાવે છે. તેથી, માણસે પોતાના હૃદયનો દીવો પ્રગટાવવો ખૂબ જ જરૂરી છે. બીજાની મદદ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે ઉપયોગી થતી નથી. આથી દરેક વ્યક્તિએ પોતાની અંદરની શક્તિઓને ઓળખીને તેના પર જ આગળ વધવું જોઈએ. આકાશમાં ભલે સૂર્ય-ચંદ્રનું ઘણું તેજ હોય, પરંતુ જ્યાં સુધી આપણે આપણું પોતાનું તેજ પ્રગટાવીશું નહીં, ત્યાં સુધી તે આપણા માટે બિનઉપયોગી છે.
In simple words: Humans have vast potential inside them. They can progress in life using their inner power, which shows the real path. So, everyone needs to light their own heart's lamp and not depend on others' help, as it’s not always useful. Even with the sun and moon shining brightly, their light is useless unless we light our own inner glow.

Exam Tip: When expressing possibilities based on a poem, use its metaphors to explain human potential and the importance of self-reliance, giving examples from the text.

તું તારા દિલનો દીવો પ્રશ્નોત્તર

પ્રશ્ન 1. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. "તું તારા દિલનો દીવો થા' એટલે શું?
Answer: "તું તારા દિલનો દીવો થા' એટલે મનુષ્ય પોતાના બળથી જ આગળ વધવાનો પ્રયત્ન કરે. તેની અંદર રહેલી શક્તિઓના જોરથી જ તે જીવનમાં સફળતા મેળવી શકે છે. આત્મનિર્ભરતાનો આ સંદેશ કવિ આપણને આપે છે.
In simple words: "Be the lamp of your own heart" means to rely on your own strength to move ahead. A person can only succeed by using their inner abilities. The poet gives us this message of self-reliance.

Exam Tip: When asked to explain a phrase, define it clearly and then elaborate on its meaning within the context of the poem's themes.

પ્રશ્ન 3. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. આત્માનો દીવો એટલે શું?
Answer: આત્માનો દીવો એટલે આત્મશક્તિ.
In simple words: The lamp of the soul means inner strength.

Exam Tip: For single-sentence answers, be concise and directly address the question without extra details.

Question 2. આભમાં તેજ કોણ પ્રગટાવે છે?
Answer: આભમાં તેજ સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારા પ્રગટાવે છે.
In simple words: The sun, moon, and stars light up the sky.

Exam Tip: Identify key nouns in the question and provide the corresponding subjects directly from the poem's context.

Question 3. સૂરજ, ચંદ્ર અને તારા ક્યાં છે?
Answer: સૂરજ, ચંદ્ર અને તારા આભમાં છે.
In simple words: The sun, moon, and stars are in the sky.

Exam Tip: Pay attention to prepositional phrases that indicate location in the question and answer accordingly.

Question 4. શું ખૂટી જાય છે?
Answer: પારકાં તેજ અને છાયા ખૂટી જાય છે.
In simple words: Borrowed light and shade eventually run out.

Exam Tip: Focus on the specific items mentioned in the poem that are temporary or diminish over time.

Question 5. આ કાવ્યમાં “કોડિયું એટલે શું?
Answer: આ કાવ્યમાં કોડિયું એટલે આપણું શરીર.
In simple words: In this poem, "kodiyu" (lamp) refers to our body.

Exam Tip: Clearly state the metaphorical meaning of the word as it is used specifically within the poem.

વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. સાચો સમાનાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. આભ
(a) લાભ
(b) આકાશ
(c) ધરા
Answer: (b) આકાશ
In simple words: The word 'આભ' means sky. The synonym for it is 'આકાશ'.

Exam Tip: Know common synonyms. 'આભ' and 'આકાશ' are frequently used interchangeably to mean 'sky'.

Question 2. દિલ
(a) હૃદય
(b) અવયવ
(c) વ્યવહાર
Answer: (a) હૃદય
In simple words: The word 'દિલ' means heart. The synonym for it is 'હૃદય'.

Exam Tip: Practice identifying synonyms for words commonly used in literature, especially those referring to emotions or body parts.

Question 3. તેજરાયા
(a) લિસોટા
(b) પ્રકાશ
(c) તારા
Answer: (c) તારા
In simple words: The word 'તેજરાયા' means kings of light, which refers to stars. The synonym is 'તારા'.

Exam Tip: Understand compound words or poetic terms. "તેજરાયા" metaphorically refers to bright celestial bodies like stars.

2. સાચો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. કાચું
(a) પાકું
(b) બેસ્વાદ
(c) નકામું
Answer: (a) પાકું
In simple words: The word 'કાચું' means raw or unripe. The opposite word is 'પાકું', meaning ripe or cooked.

Exam Tip: For antonyms, consider the most direct opposite in meaning. 'કાચું' (raw) is most directly opposed by 'પાકું' (ripe/cooked).

Question 2. પોતાનાં
(a) અંગત
(b) સ્વાર્થી
(c) પરાયાં
Answer: (c) પરાયાં
In simple words: The word 'પોતાનાં' means one's own. The opposite word is 'પરાયાં', meaning belonging to others or foreign.

Exam Tip: Think about ownership or relationship when determining antonyms for words like 'પોતાનાં'.

Question 3. પ્રગટાવવું
(a) સર્જવું
(b) ઓલવવું
(c) નાખવું
Answer: (b) ઓલવવું
In simple words: The word 'પ્રગટાવવું' means to light or ignite. The opposite word is 'ઓલવવું', meaning to extinguish.

Exam Tip: For verbs, consider actions that reverse the original action. Lighting is reversed by extinguishing.

3. આપેલા શબ્દોમાંથી સાચી જોડણી શોધીને લખો

Question 1. છાયા
(a) સાયા
(b) છાયા
(c) છાઆ
Answer: (b) છાયા
In simple words: The correct spelling of the word for shadow is 'છાયા'.

Exam Tip: Practice common Gujarati spellings. Pay attention to the correct usage of 'છા' vs. 'સા' and 'ય' vs. 'આ'.

Question 2. કોડિયું
(a) કોડિયું
(b) દીલ
(c) દિવો
Answer: (a) કોડિયું
In simple words: The correct spelling for a small lamp is 'કોડિયું'.

Exam Tip: Remember specific spellings for objects mentioned in the poem, like 'કોડિયું'.

Question 3. દિવેલ
(a) દીવેલ
(b) દિવેલ
(c) દીવલ
Answer: (b) દિવેલ
In simple words: The correct spelling of the word for castor oil (used in lamps) is 'દિવેલ'.

Exam Tip: Pay attention to the use of short 'િ' (di) versus long 'ી' (dee) when identifying correct spellings.

4. નીચેના શબ્દોને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવો:

Question 1. દિલ, દીવો, તેજ, આભ, કોડિયું, છાયા
Answer: આભ, કોડિયું, છાયા, દિલ, દીવો, તેજ
In simple words: Arrange the words in Gujarati alphabetical order. Start with 'આભ', then 'કોડિયું', 'છાયા', 'દિલ', 'દીવો', and finally 'તેજ'.

Exam Tip: Always sort by the first letter's Gujarati alphabet position, then by vowel marks, and finally by the subsequent letters for accurate dictionary order.

5. લિંગ શબ્દ ઓળખાવો

Question 1. પુંલ્લિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(a) છાયા
(b) દીવો
(c) આકાશ
Answer: (b) દીવો
In simple words: Identify the masculine word. Among the given options, 'દીવો' is a masculine noun.

Exam Tip: In Gujarati, masculine nouns often end with 'ો' and pluralize with 'ા'. Test by forming sentences with appropriate adjectives.

Question 2. સ્ત્રીલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(a) આભ
(b) તેજ
(c) શક્તિ
Answer: (c) શક્તિ
In simple words: Identify the feminine word. Among the given choices, 'શક્તિ' (power/strength) is a feminine noun.

Exam Tip: Feminine nouns often end in 'િ' or 'ી' and take feminine adjectives. 'શક્તિ' is a clear example of a feminine word.

Question 3. નપુંસકલિંગ શબ્દ ઓળખાવો.
(a) કોડિયું
(b) ચંદ્ર
(c) છાયા
Answer: (a) કોડિયું
In simple words: Identify the neuter word. Among the given options, 'કોડિયું' is a neuter noun.

Exam Tip: Neuter nouns often end in 'ું' and take neuter adjectives. 'કોડિયું' fits this pattern for a lamp. 'ચંદ્ર' is masculine, 'છાયા' is feminine.

6. વચન બદલો:

Question 1. દીવો
(a) દીવું
(b) દીવા
(c) દીવી
Answer: (b) દીવા
In simple words: The plural form of 'દીવો' (a lamp) is 'દીવા' (lamps).

Exam Tip: For masculine nouns ending in 'ો', the plural form often changes to 'ા'.

Question 2. કોડિયું
(a) કોડિયાં
(b) કોડીઓ
(c) કોડિયાંઓ
Answer: (a) કોડિયાં
In simple words: The plural form of 'કોડિયું' (a small lamp) is 'કોડિયાં' (small lamps).

Exam Tip: For neuter nouns ending in 'ું', the plural form often changes to 'ાં'.

7. અનુગ શોધો:

Question 1. આભમાં સૂરજ, ચંદ્ર અને તારા છે.
Answer: માં
In simple words: In the sentence, 'માં' is the postposition, indicating 'in' or 'inside'.

Exam Tip: A postposition (અનુગ) is a word that follows a noun or pronoun to show its relationship to another word in the sentence, similar to prepositions in English.

Question 2. તું તારા દિલનો દીવો થા.
Answer: નો
In simple words: In the given sentence, 'નો' is the postposition, indicating possession or relationship.

Exam Tip: Look for small words attached to nouns or pronouns that specify a relationship (e.g., of, to, in, from). 'નો' indicates 'of' or 'belonging to'.

તું તારા દિલનો દીવો Summary in Gujarati

તું તારા દિલનો દી (કાવ્ય) કાવ્ય-પરિચય

ભોગીલાલ ચુનીલાલ ગાંધી ‘ઉપવાસી’ (જન્મઃ 26-01-1911, મૃત્યુઃ 10-07-2001

આ કાવ્ય આપણાં બધાં માટે ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી છે. તારો ઉદ્ધારક બન. પારકાં પાસેથી લીધેલાં તેજ અને મદદ આપણને આપણા વિકાસમાં બહુ ઉપયોગી નીવડતાં નથી. તે તો ખૂટી જાય છે. તેથી, આપણે આપણી ભીતરની શક્તિઓને ઓળખીને વિકસાવવી જરૂરી છે. તેનાથી જ આપણું કલ્યાણ થશે.

કાવ્યની સમજૂતી

ઓ ભાઈ ! તું તારા દિલનો દીવો થા ને! (તું તારો ઉદ્ધારક બન.) પારકાં તેજ અને છાયા રખે તું ઉછીનાં લેતો. (કારણ કે) એ ઉછીનાં લીધેલાં (તેજ અને છાયા) ખૂટી જશે (અને) પડછાયા રહી જશે. (કંઈ નહિ મળે.)

ઓ ભાઈ ! તું તારા દિલનો દીવો થા ને!

તારું કોડિયું કાચી માટીનું (છે), (તેમાં) તેલ-દિવેલ છુપાયાં (છે). નાની સળી અડી ન અડી ને (તરત જ) દીવો પ્રગટશે.

ઓ ભાઈ ! તું તારા દિલનો દીવો થા. (તું તારો ઉદ્ધારક બન.)

આભમાં સૂરજ, ચંદ્ર અને મોટા મોટા તેજરાયા (છે), (પરંતુ) તારા આત્માનો દીવો પેટવવા તારા વિના બધા પરાયા છે ! (તું જ તે પેટાવી શકીશ.).

ઓ ભાઈ ! તું તારા દિલનો દીવો થા. (તું તારો ઉદ્ધારક બન.)

તું તારા દિલનો દીવો શબ્દાર્થ (Meanings)

• દિલ – હૃદય; heart.
• દીવો –દીપ; lamp.
• ઉછીનાં લેવાં – ઉધાર લેવું; to borrow.
• પારકાં – બીજાનાં; others.
• તેજ – પ્રકાશ; light.
• છાયા – છાંયડો, રક્ષણ, પડછાયા; shade, protection.
• ખૂટી જશે – પૂરાં થઈ જશે; will be finished.
• ભાઈ – brother.
• કોડિયું – માટીનું નાનું શકોરું; a small
• સળી – દીવાસળી; match-stick.
• પ્રગટવું – સળગવું; to be lighted.
• આભમાં – આકાશમાં; in the sky.
• તેજરાયા – પ્રકાશના રાજાઓ, તારાઓ; the kings of light, stars.
• આતમ – આત્મા; soul.
• સર્વ – બધા; all.
• પરાયાં – પારકાં; others.