GSEB Class 9 Gujarati Textbook Solutions Chapter 16 ગોકુળમાં આવો તો

ગોકુળમાં આવો તો સ્વાધ્યાય

1. પ્રશ્નની નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાયો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (4) નિશાની કરો:
(A) ગાયોને
(B) રાધાને
(C) શ્યામને
(D) ગોકુળવાસીઓને
Answer: (B) રાધાને
In simple words: કૃષ્ણને ગોકુળમાં રાધાને પોતાનો ચહેરો બતાવવાની મનાઈ કરી છે.

Exam Tip: For multiple-choice questions, always carefully read all options before selecting the best fit, as some options may be superficially plausible but not entirely correct.

Question 2. સમરાંગણમાં શ્રીકૃષણ કઈ રીતે સફળ થશે?
(A) હાથમાં હથિયાર લીધા વિના
(B) હાથમાં હથિયાર લઈને
(C) મિત્રોનો સાથ લઈને
(D) સુદર્શન ચક્ર ચલાવીને
Answer: (A) હાથમાં હથિયાર લીધા વિના
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ યુદ્ધના મેદાનમાં હથિયાર વગર જ જીત મેળવી શકશે.

Exam Tip: Remember key details about mythological figures; Krishna's role as a charioteer without wielding weapons in the Mahabharata is a significant point.

Question 3. ગાયોનું ધણ લઈને શ્રીકૃષ્ણ જ્યાં જશે?
(A) ગંગાના કાંઠે
(B) ગોવર્ધન પર્વત ઉપર
(C) યુદ્ધના મેદાનમાં
(D) જમનાને કાંઠે
Answer: (B) ગોવર્ધન પર્વત ઉપર
In simple words: ગાયોના ટોળાને લઈને શ્રીકૃષ્ણ ગોવર્ધન પર્વત પર જશે.

Exam Tip: Understanding the context of the poem and Krishna's life in Gokul helps in answering questions about his typical activities and locations.

Question 4. આ કાવ્યમાં કોણ કોને પત્ર લખી રહ્યું છે?
(A) સુદામા, શ્રીકૃષ્ણને
(B) દ્વારકાવાસીઓ શ્રીકૃષ્ણને
(C) રાધા, શ્યામને
(D) ગોકુળવાસીઓ રાયા
Answer: (C) રાધા, શ્યામને
In simple words: આ કવિતામાં, રાધા શ્યામને પત્ર લખી રહી છે.

Exam Tip: Identifying the speaker and recipient of messages in literary works is crucial for understanding the poem's central theme and emotional tone.

2. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. રાધા શ્યામને દુ:ખ ન લગાડવાનું શા માટે કહે છે?
Answer: રાધા શ્યામને ખરાબ ન લગાડવાનું કહીને તેને યાદ અપાવવા માંગે છે કે તેને કેટલું માઠું લાગ્યું છે.
In simple words: રાધા શ્યામને કહે છે કે તેને દુઃખી ન કરે, જેથી શ્યામને ખબર પડે કે તેને કેટલું ખરાબ લાગ્યું છે.

Exam Tip: When explaining character motivations, always connect their actions or words to their underlying feelings or intentions as portrayed in the text.

Question 2. રાધાની રીસને તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.
Answer: આ કાવ્યમાં રાધા કૃષ્ણને કહે છે કે તમે ગોકુળ આવો તો રાધાને ચેહરો ન દેખાડશો. ગોવર્ધન પર્વત ભલે જાઓ, પણ જમુના કિનારે ન આવશો. તાંદુલની પોટલીને અડવા કોઈ તેમની પાછળ દોડશે નહિ. આમાં રાધાનો ગુસ્સો જોવા મળે છે.
In simple words: રાધા ગુસ્સે થઈને કૃષ્ણને કહે છે કે જો તે ગોકુળ આવે તો તેને પોતાનો ચહેરો ન બતાવે. તે એમ પણ કહે છે કે કૃષ્ણ ગાયો લઈને ગોવર્ધન પર ભલે જાય, પણ જમુના કિનારે ન આવે અને તાંદુલની પોટલીને અડવા કોઈ તેની પાછળ ન દોડે.

Exam Tip: Describe emotions by citing specific instances or commands given by the character, as this provides concrete evidence from the text.

3. નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તાર ઉત્તર લખો :

Question 1. ‘ગોકુળમાં આવો તો' કૃતિમાં રાધા કૃષણને અંતરમાં ઓછું ન લાવવાની વાત કેમ કરે છે?
Answer: ‘ગોકુળમાં આવો તો´ કાવ્યમાં રાધાએ કૃષ્ણને કદમ્બના પાંદડા ઉપર પત્ર લખ્યો છે. કૃષ્ણ ગોકુળ છોડી ગયા છે તેનું રાધાને ઘણું દુઃખ છે. તેને તે માટે ખરાબ લાગ્યું છે. એટલે પત્રમાં તે લખે છે કે તમે ભલે ગોકુળ આવો, પણ રાધાને ચેહરો ન દેખાડશો. તમે ગાયોનું ટોળું લઈને ભલે ગોવર્ધન જાઓ, પણ જમુના કિનારે ન આવશો. તમે ભલે તાંદુલની પોટલી લઈને આવો, પણ હવે તાંદુલને અડવા કોઈ દોડશે નહિ. વિરહની વ્યથા છે તે તમે કોઈ રીતે દૂર કરી શકતા નથી. એટલે જ રાધા કૃષ્ણને આ પત્રથી મનમાં ખરાબ ન લગાડવાની વાત કરે છે.
In simple words: રાધાએ કદમ્બના પાન પર કૃષ્ણને પત્ર લખ્યો છે. તેને દુઃખ છે કે કૃષ્ણ ગોકુળ છોડી ગયા છે. આથી, તે પત્રમાં કહે છે કે જો કૃષ્ણ ગોકુળ આવે તો તેને પોતાનો ચહેરો ન બતાવે. તે ગાયોનું ટોળું લઈને ગોવર્ધન પર જાય, પણ જમુના કિનારે ન આવે. તે તાંદુલની પોટલી લઈને આવે, પણ હવે તેને અડવા કોઈ નહિ દોડે. રાધા જાણે છે કે વિરહની પીડા કૃષ્ણ દૂર કરી શકતા નથી, તેથી તે તેને મનમાં ખોટું ન લગાડવા વિનંતી કરે છે.

Exam Tip: For detailed answers, structure your response by first stating the main point, then providing supporting details and specific examples from the poem to strengthen your explanation.

Question 1. ગોકુળમાં આવો તો કાવ્યમાં રાધા કૃષ્ણને ગોકુળનાં કયાં સંસ્મરણો તાજાં કરે છે?
Answer: “ગોકુળમાં આવો તો' કાવ્યમાં રાધા શ્રીકૃષ્ણને ગોકુળમાં ગાયોનું ધણ લઈને ગોવર્ધન પર ચરાવવા જવાનાં, જમુના કિનારે જવાનાં અને તાંદુલની પોટલી અડવા તેમની પાછળ દોડવાનાં સંસ્મરણો યાદ કરાવે છે.
In simple words: “ગોકુળમાં આવો તો” કવિતામાં રાધા શ્રીકૃષ્ણને ગોકુળના જૂના દિવસો યાદ અપાવે છે, જેમ કે ગાયોને ગોવર્ધન પર ચરાવવા જવું, જમુના નદી કિનારે જવું અને તાંદુલની પોટલી માટે તેમની પાછળ દોડવું.

Exam Tip: When asked to list memories or incidents, ensure you include all relevant details mentioned in the poem to provide a comprehensive answer.

Question 2. તાંદુલની પોટલી' કયો પ્રસંગ યાદ કરાવે છે?
Answer: “તાંદુલની પોટલી” કૃષ્ણ-સુદામાના મિલનનો પ્રસંગ યાદ અપાવે છે. ગરીબ સુદામા ધનવાન કૃષ્ણને તાંદુલની પોટલી ભેટ આપે છે.
In simple words: "તાંદુલની પોટલી" કૃષ્ણ અને સુદામાના ભેટાની ઘટના યાદ કરાવે છે, જ્યાં ગરીબ સુદામાએ શ્રીમંત કૃષ્ણને ચોખાની પોટલી આપી હતી.

Exam Tip: Literary references often allude to well-known stories or myths; recognizing these connections helps in understanding the deeper meaning of the text.

Question 3. “સમરાંગણ તમને તો શોભે હો શ્યામ," પંક્તિ કયો પ્રસંગ યાદ કરાવે છે?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ કૌરવ-પાંડવો વચ્ચેના યુદ્ધમાં અર્જુનના રથના સારથિ બન્યા હતા અને હાથમાં હથિયાર લીધું ન હતું. “સમરાંગણ તમને તો શોભે હો શ્યામ” પંક્તિ તેની યાદ અપાવે છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ કૌરવ અને પાંડવોના યુદ્ધમાં અર્જુનના રથના સારથિ બન્યા હતા અને તેમણે કોઈ શસ્ત્ર લીધું ન હતું. આ પંક્તિ તે પ્રસંગની યાદ અપાવે છે.

Exam Tip: Quoted lines from a poem often refer to specific significant events; identify the event and briefly explain its relevance to score well.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. શ્રીકૃષ્ણના વિદ્યાર્થીકાળના મિત્ર કોણ હતા?
Answer: શ્રીકૃષ્ણના વિદ્યાર્થીકાળના મિત્ર સુદામા હતા.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણના શાળાના સમયના મિત્ર સુદામા હતા.

Exam Tip: For single-sentence answers, be concise and directly answer the question without adding extra information.

Question 2. ગોકુળમાં આવો તો' કાવ્યમાં “સમરાંગણ′ શબ્દ શાના માટે વપરાયો છે?
Answer: “ગોકુળમાં આવો તો´ કાવ્યમાં “સમરાંગણ' શબ્દ મહાભારત માટે ઉપયોગ થયો છે.
In simple words: "ગોકુળમાં આવો તો" કવિતામાં "સમરાંગણ" શબ્દ મહાભારત યુદ્ધ માટે ઉપયોગમાં લેવાયો છે.

Exam Tip: Pay attention to specific vocabulary used in the poem and their cultural or historical context to answer accurately.

Question 3. રાધાએ શ્યામને પત્ર શેમાં લખ્યો છે?
Answer: રાધાએ શ્યામને પત્ર કદમ્બના પાંદડા ઉપર લખ્યો છે.
In simple words: રાધાએ શ્યામને તેનો પત્ર કદમ્બના પાન પર લખ્યો છે.

Exam Tip: Note specific details mentioned in the poem, such as the medium used for communication, as they often hold symbolic significance.

Question 4. “ગોકુળમાં આવો તો' કાવ્યમાં શ્રીકૃષ્ણ માટે કયા શબ્દો વપરાયા છે?
Answer: “ગોકુળમાં આવો તો' કાવ્યમાં શ્રીકૃષ્ણ માટે કાન, શ્યામ અને માધવ શબ્દો ઉપયોગ થયા છે.
In simple words: "ગોકુળમાં આવો તો" કવિતામાં શ્રીકૃષ્ણ માટે કાન, શ્યામ અને માધવ જેવા શબ્દો વાપરવામાં આવ્યા છે.

Exam Tip: Listing different names or epithets used for a character demonstrates a thorough understanding of the text.

Question 5. વગર હથિયારે કૃષ્ણ ક્યાં ફાવ્યા હતા?
Answer: વગર હથિયારે કૃષ્ણ સમરાંગણમાં ફાવ્યા હતા.
In simple words: શસ્ત્રો વગર કૃષ્ણ યુદ્ધભૂમિમાં સફળ થયા હતા.

Exam Tip: Connect the question directly to the specific event or context where the character's action occurred, as mentioned in the poem.

ગોકુળમાં આવો તો વ્યાકરણ (Vyakaran)

1. સાચો સમાનાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. મુખ
(અ) સુખ
(બ) મોં
(ક) મુખ્ય
Answer: (બ) મોં
In simple words: 'મુખ' નો અર્થ 'મોં' થાય છે.

Exam Tip: When finding synonyms, consider the exact meaning of the word in context and choose the option that most closely matches it.

Question 2. કાંઠો
(અ) કિનારો
(બ) કાઠો
(ક) આખો
Answer: (અ) કિનારો
In simple words: 'કાંઠો' નો સમાન અર્થ 'કિનારો' છે.

Exam Tip: Pay attention to slight variations in spelling between options, as only one will be the correct synonym.

Question 3. સમરાંગણ
(અ) આંગણું
(બ) યુદ્ધભૂમિ
(ક) ક્રીડાંગણ
Answer: (બ) યુદ્ધભૂમિ
In simple words: 'સમરાંગણ' એટલે 'યુદ્ધભૂમિ'.

Exam Tip: For words with historical or literary connotations, select the synonym that reflects that specific context.

Question 4. જુહાર
(અ) સલામ
(બ) જુવાર
(ક) આગમન
Answer: (અ) સલામ
In simple words: 'જુહાર' નો અર્થ 'સલામ' થાય છે.

Exam Tip: Understanding traditional greetings and respectful terms is important for matching synonyms correctly.

Question 5. ધણ
(અ) હથોડો
(બ) ટોળું
(ક) ઘઉં
Answer: (બ) ટોળું
In simple words: 'ધણ' એટલે પ્રાણીઓનું 'ટોળું'.

Exam Tip: Many words have specific meanings in different contexts; for "ધણ", the context of animals implies a herd or flock.

Question 6. દરિયો
(અ) વિશાળ
(બ) સંકુચિત
(ક) સમુદ્ર
Answer: (ક) સમુદ્ર
In simple words: 'દરિયો' નો સમાનાર્થી શબ્દ 'સમુદ્ર' છે.

Exam Tip: Be careful not to confuse adjectives (like 'વિશાળ' for large) with direct synonyms (like 'સમુદ્ર' for sea).

2. સાચો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શોધીને લખો:

Question 1. રાત
(અ) રાત્રિ
(બ) દિવસ
(ક) લાલ
Answer: (બ) દિવસ
In simple words: 'રાત' નો વિરોધી 'દિવસ' છે.

Exam Tip: Always look for the direct opposite of the given word, not just a related term.

Question 2. વિરહ
(અ) સુમેળ
(બ) મિલન
(ક) કલહ
Answer: (બ) મિલન
In simple words: 'વિરહ' નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ 'મિલન' છે.

Exam Tip: In literary contexts, 'વિરહ' (separation) is directly opposite to 'મિલન' (union or meeting).

3. આપેલા શબ્દોમાંથી સાચી જોડણી શોધીને લખો:

Question 1.
(અ) ગોવર્ધન
(બ) ધોવર્ધન
(ક) ગોર્વધન
Answer: (અ) ગોવર્ધન
In simple words: સાચી જોડણી 'ગોવર્ધન' છે.

Exam Tip: Practice common spellings of important names and places to avoid errors in this type of question.

Question 2. Choose the correctly spelled word from the options.
(અ) કીનારો
(બ) દરીયો
(ક) પોટલી
Answer: (ક) પોટલી
In simple words: આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'પોટલી' એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: When presented with a list of words, carefully examine each for correct spelling according to standard Gujarati orthography.

Question 3. Choose the correctly spelled word from the options.
(અ) દ્રારકા
(બ) દ્વારકા
(ક) દ્રારક્કા
Answer: (અ) દ્રારકા
In simple words: આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'દ્રારકા' એ સાચી જોડણી છે, જોકે સામાન્ય રીતે 'દ્વારકા' વધુ પ્રચલિત છે.

Exam Tip: Be aware that sometimes common usage may differ slightly from specific textbook answers; always adhere to the provided solution for exam purposes.

Question 4. Choose the correctly spelled word from the options.
(અ) તાદુલ
(બ) તાદૂલ
(ક) તાંદુલ
Answer: (ક) તાંદુલ
In simple words: આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'તાંદુલ' એ સાચી જોડણી છે.

Exam Tip: Pay close attention to the use of 'ન' અને અનુસ્વાર (dot above letter) in Gujarati spellings, as they can significantly change a word.

4. વચન બદલો

Question 1. દરિયો
(અ) દરિયાઓ
(બ) દરિયા
(ક) દરીઓઆ
Answer: (બ) દરિયા
In simple words: 'દરિયો' નું બહુવચન 'દરિયા' થાય છે.

Exam Tip: Remember the rules for converting singular nouns to plural in Gujarati, as they often involve specific suffix changes.

Question 2. હથિયાર
(અ) હથિયારો
(બ) હથિયારા
(ક) હથિયારું
Answer: (અ) હથિયારો
In simple words: 'હથિયાર' નું બહુવચન 'હથિયારો' છે.

Exam Tip: For inanimate objects, the plural form often ends with '-ઓ' or '-ઓ'.

5. ક્રિયાવિશેષણ શોધો :

Question 1. ગોકુળમાં કોકવાર આવો કાન.
Answer: ક્રિયાવિશેષણ: કોકવાર
In simple words: આ વાક્યમાં 'કોકવાર' શબ્દ ક્રિયાવિશેષણ છે, જે આવવાની ક્રિયા ક્યારે થાય છે તે દર્શાવે છે.

Exam Tip: An adverb (ક્રિયાવિશેષણ) typically describes a verb, adjective, or another adverb, indicating how, when, where, or to what extent an action occurs.

6. યોગ્ય વિરામચિહ્ન મૂકોઃ

Question 1. શ્યામ અંતરમાં ઓછું ના લાવશો
Answer: શ્યામ, અંતરમાં ઓછું ના લાવશો.
In simple words: વાક્યમાં વ્યક્તિને સંબોધતી વખતે અલ્પવિરામ (,) અને વાક્યના અંતે પૂર્ણવિરામ (.) મુકવામાં આવે છે.

Exam Tip: Remember to use a comma after an address (like 'શ્યામ') and a full stop at the end of a declarative sentence.

7. નીચેના રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ લખો :

Question 1. અંતરમાં ઓછું લાવવું
Answer: અંતરમાં ઓછું લાવવું એટલે કે કોઈના કહેવાથી કે કોઈની વર્તણૂકથી મનમાં દુઃખ અનુભવવું અથવા ખરાબ લાગવું.
In simple words: આ રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ છે કે કોઈ વાતથી મનમાં દુઃખ થવું અથવા અપમાન અનુભવવું.

Exam Tip: When defining idioms, provide a clear and concise explanation of their figurative meaning, not just a literal translation of the words.