GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી

Step-by-Step Textbook Solutions for Class 8 Social Science Chapter 11 ખેતી

Access comprehensive textbook solutions for Chapter 11 ખેતી using the official curriculum guides for Class 8 Social Science. Designed to align with the 2026-27 GSEB standards, these detailed answers help students reinforce core academic concepts.

Download Chapter 11 ખેતી Textbook Solutions PDF

Navigate directly to the solved Social Science textbook exercises using the digital viewer below. Each solution includes detailed step-by-step explanations, allowing students to instantly cross-check their work and identify areas requiring further revision.

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો:

 

Question 1. કૃષિને અસર કરતાં પરિબળો જણાવો.
Answer: કૃષિને અસર કરતાં પરિબળો નીચે મુજબ છે:

  • સુધારેલાં બિયારણો
  • જંતુનાશકો
  • સિંચાઈની સુવિધાઓ
  • ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ
  • ફુવારા પિયત પદ્ધતિ
  • ખાતરો
  • કૃષિ યંત્રો વગેરે
In simple words: ખેતીના ઉત્પાદનને સુધારેલા બીજ, જંતુનાશકો, સિંચાઈના સાધનો, ટપક સિંચાઈ, ફુવારા પદ્ધતિ, ખાતરો અને આધુનિક કૃષિ મશીનરી જેવા ઘણા પરિબળો અસર કરે છે.

Exam Tip: જ્યારે કૃષિને અસર કરતા પરિબળો પૂછવામાં આવે, ત્યારે હવામાન, જમીન, પાણી, બિયારણ, ખાતર, અને ટેકનોલોજી જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરો.

 

Question 2. ખેતીનો વિકાસ કરવા માટે સરકાર ખેડૂતોને શી મદદ કરે છે?
Answer: ગુજરાત સરકાર ખેતીના વિકાસ માટે ખેડૂતોને રેડિયો, ટેલિવિઝન, સમાચારપત્રો, ડીડી કિસાન ચેનલ, મોબાઈલ પર કિસાન એસએમએસ, ટોલ ફ્રી નંબર 1800-180-1551 (કિસાન કોલ સેન્ટર), સરકારના ખેડૂત વેબપોર્ટલ, ઈ-ખેડૂત અને એગ્રી માર્કેટ જેવી મોબાઈલ એપ્સ દ્વારા સતત નવી માહિતી, નવી તકનીકો અને માર્ગદર્શન આપે છે. આ ઉપરાંત, કૃષિ મેળા દ્વારા પણ ખેડૂતોને નવીનતમ માહિતી અને માર્ગદર્શન મળે છે.
In simple words: સરકાર ખેડૂતોને ખેતીનો વિકાસ કરવા માટે રેડિયો, ટીવી, સમાચારપત્રો અને મોબાઇલ એપ્સ દ્વારા નવી માહિતી અને સલાહ આપે છે, તેમજ કૃષિ મેળા પણ યોજે છે.

Exam Tip: સરકાર દ્વારા ખેડૂતોને અપાતી સહાયની યાદી કરતી વખતે, સંચાર માધ્યમો, તકનીકી સહાય અને આર્થિક સહાય જેવા પાસાઓનો ઉલ્લેખ કરો.

 

Question 3. ગુજરાતમાં મુખ્ય કયા કયા પાક થાય છે? અથવા ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે કયા કયા પાકોની ખેતી થાય છે?
Answer: ગુજરાતમાં ઉગાડવામાં આવતા મુખ્ય પાકોમાં બાજરી, ઘઉં, ડાંગર, જુવાર, મગફળી, કપાસ, શેરડી, તમાકુ જેવા પાકોનો સમાવેશ થાય છે. ફળોમાં કેરી, કેળા, ચીકુ, પપૈયા, દ્રાક્ષ, સ્ટ્રોબેરી અને નાળિયેરનો સમાવેશ થાય છે. કઠોળમાં ચણા, મગ, મઠ, અડદ અને તુવેરનો સમાવેશ થાય છે. મસાલા પાકોમાં મરચાં, જીરું, વરિયાળી, ઇસબગુલ અને રાઈનો સમાવેશ થાય છે.
In simple words: ગુજરાતમાં બાજરી, ઘઉં, ડાંગર, જુવાર, કપાસ, શેરડી અને તમાકુ જેવા ઘણાં પાકો ઉગે છે. કેરી, કેળા જેવા ફળો અને ચણા, મગ જેવા કઠોળ પણ થાય છે.

Exam Tip: પાકોની યાદી આપતી વખતે, અનાજ, કઠોળ, તેલીબિયાં, ફળો અને શાકભાજી જેવી શ્રેણીઓમાં વિભાજન કરવાથી જવાબ વધુ સ્પષ્ટ બને છે.

 

Question 4. કૃષિના પ્રકારો ક્યા કયા છે?
Answer: કૃષિના પ્રકારો નીચે મુજબ છે:

  • જીવનનિર્વાહ ખેતી
  • સ્થળાંતરિત (ઝૂમ) ખેતી
  • સઘન ખેતી
  • સૂકી ખેતી
  • આદ્ર ખેતી
  • બાગાયતી ખેતી
In simple words: ખેતીના મુખ્ય પ્રકારોમાં જીવનનિર્વાહ ખેતી, ઝૂમ ખેતી, સઘન ખેતી, સૂકી ખેતી, આદ્ર ખેતી અને બાગાયતી ખેતીનો સમાવેશ થાય છે.

Exam Tip: કૃષિના પ્રકારોની યાદી કરતી વખતે, દરેક પ્રકારની એક ટૂંકી સમજૂતી પણ આપવી ફાયદાકારક છે.

 

Question 5. વનસ્પતિજન્ય કીટનાશકોમાં કઈ કઈ વનસ્પતિનો ઉપયોગ થાય છે?
Answer: વનસ્પતિ આધારિત જંતુનાશકો બનાવવા માટે લીમડો, કરંજ, મહુડો, તુલસી, રતનજ્યોત, ફુદીનો, કારેલાં, તમાકુ અને સેવંતી જેવી વનસ્પતિનો ઉપયોગ થાય છે.
In simple words: લીમડો, કરંજ, મહુડો, તુલસી, ફુદીનો, કારેલાં અને તમાકુ જેવી વનસ્પતિઓનો ઉપયોગ છોડ આધારિત જંતુનાશકો બનાવવા માટે થાય છે.

Exam Tip: વનસ્પતિજન્ય કીટનાશકો માટે જાણીતી વનસ્પતિઓના નામ યાદ રાખો, ખાસ કરીને લીમડો, જે ખૂબ પ્રચલિત છે.

 

Question 6. તફાવત આપોઃ બાગાયતી ખેતી – સઘન ખેતી અથવા બાગાયતી ખેતી અને સઘન ખેતી વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કરો.
Answer: બાગાયતી ખેતી અને સઘન ખેતી વચ્ચેનો તફાવત નીચે પ્રમાણે છે:

બાગાયતી ખેતીસઘન ખેતી
1. બગીચાની પદ્ધતિએ કાળજી રાખીને કરવામાં આવતી ખેતીને બાગાયતી ખેતી કહેવાય છે.1. સિંચાઈની સુવિધાઓ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા બિયારણો, ખેતીની નવી ટેકનોલોજી, રાસાયણિક ખાતરો, જંતુનાશકો અને વિવિધ પ્રક્રિયા માટેના યંત્રોનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવતી ખેતીને સઘન ખેતી કહેવાય છે.
2. તેમાં બાગાયતી પાકો અને ફળોની ખેતી કરવામાં આવે છે.2. તેમાં મુખ્યત્વે રોકડિયા પાકોનું વધુ વાવેતર થાય છે.
In simple words: બાગાયતી ખેતી બગીચાની રીતે ફળો અને પાકો ઉગાડવા પર ધ્યાન આપે છે, જ્યારે સઘન ખેતી વધુ ઉત્પાદન મેળવવા માટે આધુનિક તકનીકો અને રોકડિયા પાકોનો ઉપયોગ કરે છે.

Exam Tip: તફાવત આપતી વખતે, દરેક મુદ્દાને સ્પષ્ટ અને સંક્ષિપ્ત રીતે રજૂ કરો, અને ખાતરી કરો કે બંને બાજુઓ પર સમાન ગુણધર્મોની તુલના કરવામાં આવે.

 

Question 7. જૈવિક કીટનાશકોમાં શેનો શેનો ઉપયોગ થાય છે?
Answer: જૈવિક કીટનાશકોમાં બેક્ટેરિયા (જીવાણુઓ), વાયરસ (વિષાણુ), ફૂગ, કૃમિ અને વનસ્પતિ આધારિત જૈવિક કીટનાશકોનો ઉપયોગ થાય છે. તેમાં બેક્ટેરિયાનો હિસ્સો લગભગ 90% હોય છે.
In simple words: જૈવિક જંતુનાશકોમાં બેક્ટેરિયા, વાયરસ, ફૂગ, કૃમિ અને છોડમાંથી બનેલા પદાર્થો વપરાય છે. તેમાં બેક્ટેરિયાનો ભાગ લગભગ 90% હોય છે.

Exam Tip: જૈવિક કીટનાશકોના ઘટકો યાદ રાખતી વખતે, 'જીવંત' ઘટકો જેવા કે જીવાણુઓ, વિષાણુ, ફૂગ અને કૃમિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

 

Question 8. ગુજરાતનો ભરૂચ પાસે આવેલ કયો પ્રદેશ લાંબા તારના કપાસના ઉત્પાદન માટે જાણીતો છે?
Answer: ગુજરાતમાં ભરૂચ નજીક આવેલો કાનમ પ્રદેશ, તેના લાંબા રેસાવાળા કપાસના ઉત્પાદન માટે ઓળખાય છે.
In simple words: ભરૂચ પાસેનો કાનમ પ્રદેશ લાંબા તાંતણાના કપાસ માટે પ્રખ્યાત છે.

Exam Tip: ભૌગોલિક પ્રશ્નોમાં, ચોક્કસ સ્થળો અને તેમની વિશેષતાઓ વચ્ચેનો સંબંધ યાદ રાખો.

 

2. નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ શોધીને લખો:

 

Question 1. નીચેનામાંથી કયા ખેતીના પ્રકારમાં ઉત્પાદન ઓછું હોય છે?
(a) બાગાયતી ખેતીમાં
(b) ઝૂમ ખેતીમાં
(c) સઘન ખેતીમાં
(d) આદ્ર ખેતીમાં
Answer: (b) ઝૂમ ખેતીમાં
In simple words: ઝૂમ ખેતીમાં ઉત્પાદન ઓછું થાય છે કારણ કે તે સ્થળાંતરિત ખેતીનો એક પ્રકાર છે, જેમાં જમીનને આરામ આપ્યા વિના વારંવાર ઉપયોગ થાય છે.

Exam Tip: ઝૂમ ખેતી (સ્થળાંતરિત ખેતી) ની ઓછી ઉત્પાદકતા તેના અપર્યાપ્ત પોષણ અને જમીનના પુનર્વસનના અભાવને કારણે હોય છે.

 

Question 2. વનસ્પતિજન્ય કીટનાશકોમાં કઈ વનસ્પતિનો ઉપયોગ થતો નથી?
(a) લીમડાનો
(b) કારેલાંનો
(c) તમાકુનો
(d) બિલાડીના ટોપનો
Answer: (d) બિલાડીના ટોપનો
In simple words: બિલાડીના ટોપનો ઉપયોગ વનસ્પતિ આધારિત જંતુનાશકોમાં થતો નથી, કારણ કે તે સામાન્ય રીતે ઝેરી હોય છે.

Exam Tip: વનસ્પતિજન્ય કીટનાશકોમાં ઉપયોગી છોડ સામાન્ય રીતે કુદરતી રીતે જંતુનાશક ગુણધર્મો ધરાવે છે.

 

Question 3. દિવેલા(એરંડા)નાં ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં કયો દેશ પ્રથમ ક્રમે છે?
(a) બ્રાઝિલ
(b) ભારત
(c) ચીન
(d) શ્રીલંકા
Answer: (b) ભારત
In simple words: દિવેલા (એરંડા)ના ઉત્પાદનમાં ભારત વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાને છે, જે તેની ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા દિવેલાની ખેતી માટે જાણીતું છે.

Exam Tip: વિશ્વમાં કૃષિ ઉત્પાદનના આંકડા યાદ રાખતી વખતે, મુખ્ય ઉત્પાદક દેશો અને તેમના મુખ્ય પાકો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

 

Question 4. ‘ઘઉંનો કોઠાર' કયા રાજ્યને કહેવાય છે?
(a) પંજાબને
(b) ગુજરાતને
(c) હરિયાણાને
(d) ઉત્તર પ્રદેશને
Answer: (a) પંજાબને
In simple words: પંજાબ રાજ્યને ભારતમાં 'ઘઉંનો કોઠાર' કહેવામાં આવે છે, કારણ કે ત્યાં ઘઉંનું પુષ્કળ ઉત્પાદન થાય છે.

Exam Tip: ભારતના વિવિધ રાજ્યોને તેમના મુખ્ય કૃષિ ઉત્પાદનના આધારે મળેલા ઉપનામો યાદ રાખો.

 

3. નીચેના વિધાનોનાં ભૌગોલિક કારણો આપો:

 

Question 1. રાસાયણિક ખાતર અને રાસાયણિક કીટનાશકોનો વધુ પડતો વપરાશ નુકસાનકારક છે.
Answer: રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોનો વધુ પડતો અને અવિચારી ઉપયોગ કરવાથી જમીનની ગુણવત્તામાં ઘટાડો થાય છે અને પાણીનું પ્રદૂષણ વધે છે. ઉપરાંત, ખેત ઉત્પાદનોમાં જંતુનાશકોના ઝેરી અવશેષો બાકી રહી જાય છે, જે લાંબા ગાળે માનવ સ્વાસ્થ્ય પર ખૂબ ખરાબ અસરો સર્જી શકે છે. તેનાથી મનુષ્યોને ઘણા રોગો થવાનું જોખમ પણ રહેલું છે. તેથી, રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોનો વધુ પડતો ઉપયોગ હાનિકારક છે.
In simple words: રાસાયણિક ખાતરો અને દવાઓનો વધારે પડતો ઉપયોગ જમીન અને પાણીને બગાડે છે. તે પાકમાં ઝેર છોડે છે, જે લાંબા સમયે મનુષ્યના સ્વાસ્થ્ય માટે ખતરનાક છે અને રોગોનું કારણ બની શકે છે.

Exam Tip: રાસાયણિક ખાતરો અને કીટનાશકોના નુકસાનકારક અસરો વિશે લખતી વખતે, પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ, જમીનની ગુણવત્તા અને માનવ સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસરોનો સમાવેશ કરો.

 

Question 2. જુદા જુદા પ્રદેશોમાં વિવિધ પાક ઉગાડવામાં આવે છે.
Answer: દરેક પ્રદેશની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ, હવામાન, જમીનના પ્રકારો અને વરસાદની માત્રામાં રહેલી વિવિધતા જેવા પરિબળોને કારણે અલગ અલગ પ્રદેશોમાં જુદા જુદા પાકો ઉગાડવામાં આવે છે.
In simple words: વિવિધ વિસ્તારોમાં અલગ અલગ પાકો ઉગાડવામાં આવે છે કારણ કે દરેક જગ્યાની જમીન, હવામાન અને વરસાદ અલગ અલગ હોય છે.

Exam Tip: ભૌગોલિક કારણો આપતી વખતે, હવામાન, જમીન અને પાણીની ઉપલબ્ધતા જેવા મુખ્ય કુદરતી પરિબળો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

 

Question 3. જૈવિક કીટનાશકો તરફનું વલણ વધી રહ્યું છે.
Answer: જ્યારે જૈવિક જંતુનાશકનું પ્રવાહી મિશ્રણ પાક પર છાંટવામાં આવે છે, ત્યારે સુપ્ત અવસ્થામાં રહેલા જીવંત બેક્ટેરિયા ઇયળોના ખોરાક સાથે તેમના આંતરડામાં પ્રવેશે છે. આ ઝેરી પ્રોટીન ઇયળોના આંતરડામાં, ખાસ કરીને તેમના મોઢાના ભાગમાં, લકવો પેદા કરે છે. અંતે, ઇયળ મરી જાય છે. આ રીતે, જૈવિક જંતુનાશકો ઉપદ્રવી જીવોમાં વિવિધ રોગો ફેલાવે છે. પરિણામે, તે જીવોનો નાશ થાય છે. આથી, ખેતીના પાકોમાં જીવાતોને નિયંત્રિત કરવા માટે જૈવિક જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરવાનું વલણ વધી રહ્યું છે.
In simple words: જૈવિક જંતુનાશકો છોડ પર છાંટવામાં આવે ત્યારે જીવાણુઓ ઇયળોના શરીરમાં જાય છે. તે ઇયળોને લકવો કરી મારી નાખે છે. આનાથી પાકને નુકસાન થતું અટકે છે, તેથી લોકો હવે વધુ જૈવિક દવાઓ વાપરી રહ્યા છે.

Exam Tip: જૈવિક કીટનાશકોના વધતા વલણનું કારણ સમજાવતી વખતે, તેની પર્યાવરણને અનુકૂળ પ્રકૃતિ અને જીવાત નિયંત્રણની કાર્યક્ષમતા પર ભાર મૂકો.

 

Question 4. ટપક પિયત પદ્ધતિ શ્રેષ્ઠ પિયત પદ્ધતિ છે.
Answer: ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવાથી:

  • પાણીની 40% થી 60% સુધીની બચત થાય છે.
  • પાણી સાથે ખાતરો અને જંતુનાશક દવાઓ છોડના મૂળ સુધી એકસરખા પ્રમાણમાં પહોંચે છે. આથી છોડની વૃદ્ધિ અને વિકાસ ઝડપથી થાય છે.
  • ખાતરની 25% થી 30% સુધીની બચત થાય છે.
  • મજૂરીનો ખર્ચ ઓછો થાય છે.
  • અસમતળ જમીનમાં પણ સારી રીતે સિંચાઈ કરી શકાય છે.
  • નીંદણ ઓછું થવાથી નીંદણનાશક અને દવાઓનો મજૂરીનો ખર્ચ ઘટી શકે છે.
  • જમીનમાં પાણી ભરાઈ રહેતું ન હોવાથી રોગ અને જીવાત ઓછા આવે છે.
  • વીજળીની આશરે 30% થી 35% સુધીની બચત થાય છે.
  • જમીનમાં ફક્ત ભેજ જ રહેતો હોવાથી ખેતીના કાર્યો સરળ બને છે.
આ બધા કારણોસર ખેતીમાં ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ એક ઉત્તમ સિંચાઈ પદ્ધતિ ગણાય છે.
In simple words: ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ પાણી અને ખાતરની બચત કરે છે. તે છોડના મૂળ સુધી સીધું પાણી પહોંચાડે છે, જેનાથી છોડ ઝડપથી વધે છે. તે મજૂરી ખર્ચ ઘટાડે છે અને રોગ-જીવાત પણ ઓછા આવે છે. તેથી, તે ખેતી માટે ખૂબ જ સારી પદ્ધતિ છે.

Exam Tip: ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિના ફાયદાઓ વિશે લખતી વખતે, પાણીની બચત, ખાતરનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ, શ્રમ ખર્ચમાં ઘટાડો અને પાકની તંદુરસ્તી જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓને પ્રકાશિત કરો.

 

4. નીચેના શબ્દોની સંકલ્પના સમજાવો:

 

Question 1. (1) ખેતી
Answer: ખેતી: આ એવી પ્રાથમિક પ્રવૃત્તિ છે જેમાં અનાજ, તેલીબિયાં, કઠોળ, ફળો, શાકભાજી, ફૂલો ઉગાડવામાં આવે છે અને પશુપાલનનો પણ સમાવેશ થાય છે. ખેતીને 'કૃષિ' પણ કહેવાય છે.
In simple words: ખેતી એટલે પાક ઉગાડવાની અને પશુઓ ઉછેરવાની પ્રવૃત્તિ, જેને કૃષિ પણ કહેવાય છે.

Exam Tip: 'ખેતી' શબ્દની વ્યાખ્યા આપતી વખતે, તેમાં પાક ઉગાડવા અને પશુપાલન બંનેનો સમાવેશ કરવાનું યાદ રાખો, કારણ કે તે કૃષિના વ્યાપક સ્વરૂપને દર્શાવે છે.

 

Question 2. (2) બાગાયતી ખેતી
Answer: બાગાયતી ખેતી: બગીચાની રીતે કાળજી રાખીને કરવામાં આવતી ખેતીને 'બાગાયતી ખેતી' કહેવાય છે. બાગાયતી ખેતીમાં પાકનું સંવર્ધન ખૂબ કાળજી અને ચોકસાઈથી કરવામાં આવે છે. આ ખેતીમાં રબર, ચા, કોફી, કોકો, નાળિયેર જેવા બાગાયતી પાકો લેવાય છે. આ ઉપરાંત, અહીં સફરજન, કેરી, સંતરા, દ્રાક્ષ, આમળા, લીંબુ, જામફળ, બોર અને ખારેક જેવા ફળોની પણ ખેતી થાય છે.
In simple words: બાગાયતી ખેતી એટલે બગીચાની જેમ પાકો અને ફળોની ખાસ કાળજી રાખીને ખેતી કરવી, જેમાં રબર, ચા, કોફી, નાળિયેર, સફરજન, કેરી જેવા પાકો ઉગાડવામાં આવે છે.

Exam Tip: બાગાયતી ખેતીની વ્યાખ્યા કરતી વખતે, 'બગીચાની પદ્ધતિ' અને 'ખાસ કાળજી' જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરો, અને તેના મુખ્ય પાકોના ઉદાહરણો આપો.

 

Question 3. (3) સૂકી ખેતી
Answer: સૂકી ખેતી: જ્યાં વરસાદ ઓછો હોય, સિંચાઈની સુવિધાઓ પણ ઓછી હોય, અને ચોમાસામાં પાણીનો સંગ્રહ થતો હોય તેવી નીચાણવાળી જમીનમાં પાણી સુકાઈ ગયા પછી ખેતી થાય, તેને 'સૂકી ખેતી' કહેવાય છે. અહીં જુવાર, બાજરી અને કઠોળ જેવા ઓછા પાણીની જરૂરિયાતવાળા પાકોની ખેતી થાય છે.
In simple words: સૂકી ખેતી એટલે ઓછો વરસાદ અને સિંચાઈ વગરની જમીનમાં, જ્યાં પાણી સુકાયા પછી જુવાર, બાજરી જેવા ઓછા પાણીવાળા પાકો ઉગાડવામાં આવે છે.

Exam Tip: સૂકી ખેતીની વ્યાખ્યા કરતી વખતે, 'ઓછો વરસાદ', 'ઓછી સિંચાઈ' અને 'ઓછા પાણીની જરૂરિયાતવાળા પાકો' જેવા મુખ્ય ઘટકો પર ધ્યાન આપો.

 

Question 4. (4) આદ્ર ખેતી
Answer: આદ્ર ખેતી: જે વિસ્તારોમાં વધુ વરસાદ પડે છે અને સિંચાઈની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ હોય, ત્યાં કરવામાં આવતી ખેતીને 'આદ્ર ખેતી' કહેવાય છે. આ પ્રકારની ખેતીમાં, જો વરસાદ ન પડે કે ઓછો પડે, તો સિંચાઈ દ્વારા વર્ષમાં એક કરતાં વધુ પાક લઈ શકાય છે. અહીં ડાંગર, શેરડી, કપાસ, ઘઉં અને શાકભાજી જેવા પાકોની ખેતી થાય છે.
In simple words: આદ્ર ખેતી એટલે એવા વિસ્તારોમાં થતી ખેતી જ્યાં વધારે વરસાદ હોય અને સિંચાઈની સગવડ હોય, જેથી વર્ષમાં એકથી વધુ પાક લઈ શકાય, જેમ કે ડાંગર, શેરડી.

Exam Tip: આદ્ર ખેતીની વ્યાખ્યા કરતી વખતે, 'વધુ વરસાદ', 'સિંચાઈની સગવડ' અને 'વર્ષમાં એક કરતાં વધુ પાક' જેવા મુખ્ય લક્ષણોનો ઉલ્લેખ કરો.

 

5. યોગ્ય શબ્દો કે અંકો વડે નીચેના વિધાનોની ખાલી જગ્યાઓ પૂરો:

 

Question 1. ગુજરાત કપાસના ઉત્પાદનમાં ભારતમાં ______ સ્થાન ધરાવે છે.
Answer: 1. પ્રથમ
In simple words: ગુજરાત કપાસના ઉત્પાદનમાં ભારતમાં પ્રથમ સ્થાન ધરાવે છે.

Exam Tip: ખાલી જગ્યા પૂરો કરતી વખતે, પ્રશ્નનો સંદર્ભ સમજીને ચોક્કસ આંકડા કે શબ્દો લખો.

 

Question 2. સધન ખેતીને ______ ખેતી પણ કહે છે.
Answer: 2. વ્યાપારી
In simple words: સઘન ખેતીને વ્યાપારી ખેતી પણ કહે છે.

Exam Tip: કૃષિના પ્રકારો અને તેમના વૈકલ્પિક નામો યાદ રાખો, જે તમને ખાલી જગ્યા ભરવામાં મદદ કરશે.

 

Question 3. ગુજરાતમાં મગફળીનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન ______ જિલ્લામાં થાય છે.
Answer: 3. જૂનાગઢ
In simple words: ગુજરાતમાં મગફળીનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન જૂનાગઢ જિલ્લામાં થાય છે.

Exam Tip: રાજ્યના મુખ્ય પાકો અને તેમના ઉત્પાદક જિલ્લાઓ યાદ રાખવા માટે નકશાનો ઉપયોગ કરો.

 

Question 4. વિશ્વમાં આશરે ______ % લોકો ખેતી પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા છે.
Answer: 4. 50
In simple words: વિશ્વમાં લગભગ 50% લોકો ખેતીના કામોમાં જોડાયેલા છે.

Exam Tip: વૈશ્વિક આંકડાઓ યાદ રાખતી વખતે, તે આશરે કેટલા છે તે ધ્યાનમાં રાખો.

 

Question 5. કપાસની કાળી જમીન ______ ના નામે પણ ઓળખાય છે.
Answer: 5. રેગુર
In simple words: કપાસની કાળી જમીન રેગુર તરીકે પણ જાણીતી છે.

Exam Tip: જમીનના પ્રકારો અને તેમના વૈકલ્પિક નામો યાદ રાખો, ખાસ કરીને જે પાકો સાથે સંકળાયેલા હોય.

 

6. ટૂંક નોંધ લખો:

 

Question 1. સઘન ખેતી
Answer: સઘન ખેતી એ એક આધુનિક ખેતી પદ્ધતિ છે. જ્યાં સિંચાઈની સારી સવલતો ઉપલબ્ધ હોય, ત્યાં ખેડૂતો વર્ષમાં એકથી વધુ પાક લઈને સારું કૃષિ ઉત્પાદન મેળવી શકે છે. આ માટે તેઓ સિંચાઈની સુવિધાઓ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા બિયારણો, નવી ખેતી તકનીકો, રાસાયણિક ખાતરો, જંતુનાશકો અને વિવિધ પ્રક્રિયા માટેના યંત્રોનો વ્યાપક ઉપયોગ કરીને વધુ ઉત્પાદન મેળવે છે. આ પ્રકારની ખેતીને 'સઘન ખેતી' કહેવાય છે. આ ખેતીમાં રોકડિયા પાકોનું વાવેતર થાય છે. તેમાં પ્રતિ હેક્ટર ઉત્પાદન ઘણું ઊંચું હોય છે, પરિણામે ખેતી હેઠળનો વિસ્તાર વધતો રહે છે. સઘન ખેતીમાં આર્થિક વળતરને વધુ મહત્ત્વ અપાય છે, તેથી તેને 'વ્યાપારી ખેતી' પણ કહેવાય છે. ગુજરાતમાં સુરત, વલસાડ અને આણંદ જેવા જિલ્લાઓમાં સઘન ખેતી થાય છે.
In simple words: સઘન ખેતી એ એક આધુનિક પદ્ધતિ છે જ્યાં સારી સિંચાઈ સાથે ખેડૂતો વધુ પાક લે છે. તેઓ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા બીજ, ખાતરો અને યંત્રોનો ઉપયોગ કરે છે, જેનાથી હેક્ટર દીઠ ઉત્પાદન વધે છે. તેને 'વ્યાપારી ખેતી' પણ કહેવાય છે.

Exam Tip: સઘન ખેતી વિશે લખતી વખતે, આધુનિક તકનીકો, ઉચ્ચ ઉત્પાદન અને રોકડિયા પાકો પરના ભારણ પર ધ્યાન આપો.

 

Question 2. ખેતીનો વિકાસ
Answer: ખેતીનો વિકાસ દેશની વધતી વસ્તીની અનાજની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે કૃષિ ઉત્પાદન વધારવાના પ્રયાસો સાથે સંકળાયેલો છે. ખેતીનો વિકાસ ઘણી રીતે કરી શકાય છે, જેમ કે, વાવેતર ક્ષેત્રનો વિસ્તાર કરીને, વાવેતર પાકોની સંખ્યા વધારીને, સિંચાઈની સુવિધાઓમાં સુધારા કરીને, ખાતરોનો ઉપયોગ કરીને, વધુ ઉપજ આપતા બિયારણોનો ઉપયોગ કરીને તેમજ કૃષિ સંબંધિત યંત્રોનો ઉપયોગ કરીને ખેતીનો વ્યાપક વિકાસ શક્ય બને છે. લોકોના ખોરાકની સુરક્ષા વધારવી એ ખેતીના વિકાસનો અંતિમ ધ્યેય છે. ખેતી ક્ષેત્રે સહકારી પ્રવૃત્તિનો વિકાસ પણ ખેતીના વિકાસમાં મદદરૂપ થયો છે. ખેડૂતોને આર્થિક સહાય કરવા માટે કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ અને રાષ્ટ્રીયકૃત તેમજ સહકારી બેંકો દ્વારા કૃષિ ધિરાણ અપાય છે. ખેત ઉત્પાદનોનો સંગ્રહ કરવા માટે દેશના વિવિધ ભાગોમાં ગોદામોની સુવિધાઓ પણ કરવામાં આવી છે. હાલમાં સરકાર ખેડૂતોને રેડિયો, ટેલિવિઝન, સમાચારપત્રો, ડીડી કિસાન ચેનલ, મોબાઈલ પર કિસાન એસએમએસ, ટોલ ફ્રી નંબર 1800-180-1551 (કિસાન કોલ સેન્ટર), સરકારના ખેડૂત વેબપોર્ટલ, ઈ-ખેડૂત અને એગ્રી માર્કેટ જેવી મોબાઈલ એપ્સ દ્વારા સતત નવી માહિતી, નવી તકનીકો અને માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે. ગુજરાત સરકાર દર વર્ષે કૃષિમેળાઓ યોજીને રાજ્યના ખેડૂતોને કૃષિ વિષયક માહિતી અને માર્ગદર્શન આપે છે. આ બધા પ્રયાસો દ્વારા કૃષિનો સતત વિકાસ થાય છે.
In simple words: ખેતીનો વિકાસ એટલે વધતી વસ્તીને પૂરતું અનાજ આપવા માટે ખેતીમાં સુધારા કરવા. આમાં વધુ જમીન વાવવી, સારા બીજ વાપરવા, સિંચાઈ સુધારવી અને ખેડૂતોને આર્થિક મદદ કરવી જેવા પ્રયાસોનો સમાવેશ થાય છે.

Exam Tip: ખેતીના વિકાસ વિશે લખતી વખતે, વસ્તી વૃદ્ધિ, ખાદ્ય સુરક્ષા, તકનીકી પ્રગતિ અને સરકારી નીતિઓ જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખો.

 

Question 3. ડાંગર
Answer: ડાંગર વિશ્વ અને ભારતમાં ખૂબ જ અગત્યનો અને મુખ્ય ખાદ્યપાક છે. વિશ્વની અને ભારતની મોટાભાગની વસ્તી ખોરાકમાં ચોખાનો ઉપયોગ કરે છે. ડાંગરના પાકને ફળદ્રુપ જમીન, ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા તેમજ 100 સેમી કે તેથી વધુ વરસાદની જરૂર પડે છે. ડાંગરનો પાક મુખ્યત્વે પાણીથી ભરાયેલા ખેતરોમાં થાય છે. તેના ખેતરમાં સતત પાણી ભરવાને બદલે ફુવારા સિંચાઈ પદ્ધતિથી ઓછાં પાણીએ પણ ડાંગરનો પાક લઈ શકાય છે. ડાંગરની ખેતીમાં યંત્રોનો ઉપયોગ શક્ય નથી, તેથી તેની ખેતી માટે વધુ મજૂરોની જરૂર પડે છે. વિશ્વમાં ડાંગરના ઉત્પાદનમાં ચીન પ્રથમ સ્થાને છે. ભારત, જાપાન, શ્રીલંકા જેવા દેશો ડાંગરના અન્ય મુખ્ય ઉત્પાદક દેશો છે. ભારતમાં પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગણા, બિહાર, ઓડિશા વગેરે ડાંગરના મુખ્ય ઉત્પાદક રાજ્યો છે. ગુજરાતમાં ડાંગરનું ઉત્પાદન ખેડા, અમદાવાદ, સુરત, તાપી, આણંદ અને વલસાડ જેવા જિલ્લાઓમાં થાય છે.
In simple words: ડાંગર વિશ્વનો મુખ્ય ખાદ્ય પાક છે, જેને ફળદ્રુપ જમીન, ગરમ હવામાન અને પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે. ચીન તેનું સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે અને ભારતના પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ અને ગુજરાતના કેટલાક જિલ્લાઓમાં પણ તેનું ઉત્પાદન થાય છે.

Exam Tip: ડાંગર વિશે લખતી વખતે, તેના માટે જરૂરી ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ, મુખ્ય ઉત્પાદક દેશો અને ભારતમાં તેના ઉત્પાદક રાજ્યોનો સમાવેશ કરો.

 

Question 4. કાળી જમીન
Answer: કાળી જમીન ચીકણી અને ફળદ્રુપ હોય છે. તેમાં ભેજને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવાની ક્ષમતા રહેલી છે. જ્યારે ભેજ સુકાઈ જાય છે, ત્યારે તેમાં તિરાડો પડી જાય છે. કાળી જમીન કપાસના પાક માટે ખૂબ અનુકૂળ હોવાથી તેને 'કપાસની કાળી જમીન' તરીકે ઓળખાય છે. તે 'રેગુર' નામે પણ જાણીતી છે. કાળી જમીનમાં કપાસ, અળસી, સરસવ, મગફળી, તમાકુ જેવા પાકો અને અડદ જેવા કઠોળ વર્ગના પાકો ઉગાડવામાં આવે છે.
In simple words: કાળી જમીન ચીકણી અને ફળદ્રુપ હોય છે, જે ભેજને લાંબા સમય સુધી પકડી રાખે છે. તે કપાસ માટે શ્રેષ્ઠ છે અને તેને 'રેગુર' પણ કહેવાય છે. કપાસ, મગફળી, તમાકુ જેવા પાકો તેમાં ઉગાડાય છે.

Exam Tip: કાળી જમીન વિશે લખતી વખતે, તેની ચીકણી પ્રકૃતિ, ભેજ સંગ્રહ ક્ષમતા, કપાસ માટેની અનુકૂળતા અને 'રેગુર' જેવા વૈકલ્પિક નામ પર ભાર મૂકો.

 

Question 5. ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ
Answer: ટપક સિંચાઈ એ એક સૂક્ષ્મ સિંચાઈ પદ્ધતિનો પ્રકાર છે. આ પદ્ધતિના ઉપયોગથી પાણીની બચત થાય છે અને પોષક તત્વો (દ્રવ્યો) ધીમે ધીમે છોડના મૂળ સુધી પહોંચે છે. આ પ્રક્રિયા જમીનની ઉપરની સપાટીથી અંદરના મૂળ સુધી અસરકારક બને છે. ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિનો મુખ્ય હેતુ બાષ્પીભવન ઘટાડીને પાણીને સીધું છોડના મૂળ સુધી પહોંચાડવાનો છે. ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિમાં વાલ્વ, પાઈપ, નળીઓ અને ઉત્સર્જકોના સહિયારા ઉપયોગથી છોડને પાણી પહોંચાડવામાં આવે છે. ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં પાણી અને પોષક તત્વોનું વિતરણ 'ડ્રિપરલાઈન્સ' તરીકે ઓળખાતી પાઈપો દ્વારા થાય છે. તેમાં 'ડ્રિપર' તરીકે ઓળખાતા નાના એકમો હોય છે. દરેક ડ્રિપર પાણી અને ખાતરો મિશ્રિત ટીપાંને બહાર કાઢે છે. આ ટીપાં દરેક છોડના મૂળ સુધી પહોંચે છે. આ સિંચાઈ પદ્ધતિની સફળતાનો આધાર તેની ગોઠવણી, જાળવણી અને તેના કાર્યરત કરવાની રીત પર રહેલો છે. જો આ પદ્ધતિનું યોગ્ય રીતે સંચાલન કરવામાં આવે, તો તે અન્ય સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અને જળ છંટકાવની અન્ય પદ્ધતિઓની તુલનામાં વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે. ટપક સિંચાઈને ક્યારેક 'ટ્રિકલ સિંચાઈ' પણ કહેવાય છે. બે હરોળ વચ્ચે જગ્યા ધરાવતા કપાસ, એરંડા, શાકભાજી અને ફળોના પાકોને ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ અનુકૂળ છે. ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવાથી:

  • પાણીની 40% થી 60% સુધીની બચત થાય છે.
  • પાણી સાથે ખાતરો અને જંતુનાશક દવાઓ છોડના મૂળ સુધી એકસરખા પ્રમાણમાં પહોંચે છે. આથી છોડની વૃદ્ધિ અને વિકાસ ઝડપથી થાય છે.
  • ખાતરની 25% થી 30% સુધીની બચત થાય છે.
  • મજૂરીનો ખર્ચ ઓછો થાય છે.
  • અસમતળ જમીનમાં પણ સારી રીતે સિંચાઈ કરી શકાય છે.
  • નીંદણ ઓછું થવાથી નીંદણનાશક અને દવાઓનો મજૂરીનો ખર્ચ ઘટી શકે છે.
  • જમીનમાં પાણી ભરાઈ રહેતું ન હોવાથી રોગ અને જીવાત ઓછા આવે છે.
  • વીજળીની આશરે 30% થી 35% સુધીની બચત થાય છે.
  • જમીનમાં ફક્ત ભેજ જ રહેતો હોવાથી ખેતીના કાર્યો સરળ બને છે.
આ બધા કારણોસર ખેતીમાં ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ એક ઉત્તમ સિંચાઈ પદ્ધતિ ગણાય છે.
In simple words: ટપક સિંચાઈ એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં વાલ્વ, પાઈપ અને ડ્રિપરનો ઉપયોગ કરીને છોડના મૂળમાં ધીમે ધીમે પાણી અને પોષક તત્વો પહોંચાડવામાં આવે છે. તેનાથી પાણી, ખાતર અને વીજળીની બચત થાય છે, મજૂરી ખર્ચ ઘટે છે અને છોડનો વિકાસ ઝડપી બને છે.

Exam Tip: ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિની ટૂંકી નોંધ લખતી વખતે, તેની કાર્યપદ્ધતિ, પાણી અને ખાતરની બચત, અને પાકની વૃદ્ધિ પર થતી સકારાત્મક અસરો પર ભાર મૂકો.

 

7. નીચે આપેલા ગુજરાતના નકશાના આધારે તેની નીચે આપેલ દરેક પાક સામે તેના ઉત્પાદક જિલ્લાનાં નામ લખો:

ગુજરાત ખેતી નકશો G R C G = ઘઉં, R = ડાંગર, C = કપાસ

 

Answer:
1. ઘઉં: 1. અમદાવાદ, 2. પાટણ, 3. મહેસાણા, 4. સુરેન્દ્રનગર
2. ડાંગર: 1. સુરત, 2. અમદાવાદ, 3. પંચમહાલ, 4. ડાંગ, 5. તાપી, 6. દાહોદ
3. બાજરી: 1. બનાસકાંઠા, 2. સાબરકાંઠા, 3. કચ્છ, 4. અમરેલી
4. કપાસ: 1. સુરેન્દ્રનગર, 2. રાજકોટ, 3. વડોદરા, 4. સાબરકાંઠા, 5. ભાવનગર
5. મગફળી: 1. જૂનાગઢ, 2. ગીર સોમનાથ, 3. રાજકોટ, 4. અમરેલી, 5. ભાવનગર
6. દિવેલા: 1. બનાસકાંઠા, 2. મહેસાણા, 3. પાટણ, 4. જૂનાગઢ, 5. અમરેલી, 6. સાબરકાંઠા, 7. સુરેન્દ્રનગર, 8. રાજકોટ
In simple words: નકશાના આધારે, ઘઉં અમદાવાદ, પાટણ, મહેસાણા અને સુરેન્દ્રનગરમાં થાય છે. ડાંગર સુરત, અમદાવાદ, પંચમહાલ, ડાંગ, તાપી અને દાહોદમાં થાય છે. બાજરી બનાસકાંઠા, સાબરકાંઠા, કચ્છ અને અમરેલીમાં થાય છે. કપાસ સુરેન્દ્રનગર, રાજકોટ, વડોદરા, સાબરકાંઠા અને ભાવનગરમાં થાય છે. મગફળી જૂનાગઢ, ગીર સોમનાથ, રાજકોટ, અમરેલી અને ભાવનગરમાં થાય છે. દિવેલા બનાસકાંઠા, મહેસાણા, પાટણ, જૂનાગઢ, અમરેલી, સાબરકાંઠા, સુરેન્દ્રનગર અને રાજકોટમાં થાય છે.

Exam Tip: નકશા આધારિત પ્રશ્નોમાં, પ્રદેશો અને તેમના ઉત્પાદક જિલ્લાઓને યોગ્ય રીતે ઓળખીને સૂચિબદ્ધ કરો.

 

8. નીચે આપેલા ભારતના નકશાના આધારે તેની નીચે આપેલ દરેક પાક સામે તેને પકવતાં રાજ્યોનાં નામ લખો:

ભારત ખેતી નકશો G R C G = ઘઉં, R = ડાંગર, C = કપાસ

 

Answer:

  • ઘઉં પકવતાં રાજ્યો: 1. પંજાબ, 2. ઉત્તર પ્રદેશ, 3. હરિયાણા, 4. બિહાર
  • ડાંગર પકવતાં રાજ્યો: 1. પશ્ચિમ બંગાળ, 2. તમિલનાડુ, 3. આંધ્ર પ્રદેશ, 4. તેલંગણા
  • બાજરી પકવતાં રાજ્યો: 1. રાજસ્થાન, 2. ગુજરાત, 3. ઉત્તર પ્રદેશ, 4. મહારાષ્ટ્ર
  • કપાસ પકવતાં રાજ્યો: 1. મહારાષ્ટ્ર, 2. ગુજરાત, 3. તેલંગણા, 4. કર્ણાટક
  • મગફળી પકવતાં રાજ્યો: 1. ગુજરાત, 2. મહારાષ્ટ્ર, 3. આંધ્ર પ્રદેશ, 4. તમિલનાડુ
In simple words: ભારતના નકશા મુજબ, ઘઉં પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં થાય છે. ડાંગર પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિલનાડુમાં થાય છે. બાજરી રાજસ્થાન અને ગુજરાતમાં થાય છે. કપાસ મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં થાય છે. મગફળી ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં થાય છે.

Exam Tip: ભારતના પાક ઉત્પાદક રાજ્યોની યાદી કરતી વખતે, દરેક પાક માટે ઓછામાં ઓછા બે થી ત્રણ મુખ્ય રાજ્યો યાદ રાખો.

Free study material for Social Science

Step-by-Step Textbook Answers: Class 8 Social Science Chapter 11 ખેતી

Chapter Exercise Answers for Class 8 Social Science

Access structured GSEB textbook solutions for Chapter 11 ખેતી. Designed in alignment with the latest academic curriculum for Class 8 Social Science, these answers cover all end-of-chapter exercises to support daily learning and homework completion.

Detailed Answer Guides for Chapter 11 ખેતી

Each solution includes detailed reasoning to foster genuine comprehension of Chapter 11 ખેતી concepts. Reviewing these step-by-step breakdowns allows learners to master both analytical and descriptive questions expected in school evaluations.

Complete Preparation Kit for Class 8 Exams

These resources act as an effective roadmap for daily homework tasks and independent study. Supplement your review of Chapter 11 ખેતી with official sample papers and interactive practice tests available on our platform free of charge.

FAQs

Where can I find the latest GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી for the 2026-27 session?

The complete and updated GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 8 Social Science are as per latest GSEB curriculum.

Are the Social Science GSEB solutions for Class 8 updated for the new 50% competency-based exam pattern?

Yes, our experts have revised the GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Social Science concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.

How do these Class 8 GSEB solutions help in scoring 90% plus marks?

Toppers recommend using GSEB language because GSEB marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી will help students to get full marks in the theory paper.

Do you offer GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી in multiple languages like Hindi and English?

Yes, we provide bilingual support for Class 8 Social Science. You can access GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી in both English and Hindi medium.

Is it possible to download the Social Science GSEB solutions for Class 8 as a PDF?

Yes, you can download the entire GSEB Class 8 Social Science Solutions Chapter 11 ખેતી in printable PDF format for offline study on any device.