GSEB Class 6 Gujarati Textbook Solutions Chapter 14 સારા અક્ષર

1. નીચેના દરેક પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચા વિકલ્પનો ક્રમઅક્ષર પ્રશ્નની સામે આપેલા [ચોરસ] માં લખો:

Question 1. મેહુલની નોટ સાહેબ વર્ગનાં બધાં બાળકોને બતાવે છે કારણ કે.. [ ]
(ક) નોટનાં પાનાં લીસાં હતાં.
(ખ) તે કાયમ નિયમિત લેસન કરે છે.
(ગ) તેના અક્ષરોની વાત બતાવવા માગે છે.
(ઘ) તેણે હોમવર્ક સરસ કહ્યું હતું.
Answer: (ગ) તેના અક્ષરોની વાત બતાવવા માગે છે.
In simple words: શિક્ષક મેહુલની નોટ અન્ય વિદ્યાર્થીઓને બતાવે છે કારણ કે તેઓ મેહુલના સુંદર અક્ષરો વિશે વાત કરવા માગે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પ્રશ્નમાં કારણ પૂછવામાં આવે, ત્યારે મૂળ ઘટના સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતું કારણ સ્પષ્ટ રીતે જણાવો.

Question 2. અક્ષરો સારા કાઢવા હોય તો... [ ]
(ક) મન શાંત રાખવું
(ખ) કલમથી જ લખવું
(ગ) નવી બૉલપેનની જરૂર પડે
(ઘ) લખવાનો વારંવાર મહાવરો કરવો પડે
Answer: (ઘ) લખવાનો વારંવાર મહાવરો કરવો પડે
In simple words: જો તમારે સુંદર અક્ષરો કરવા હોય, તો તમારે નિયમિતપણે લેખનનો વધુ અભ્યાસ કરવો જરૂરી છે.

Exam Tip: સુંદર હસ્તાક્ષર માટે નિયમિત અભ્યાસ અને યોગ્ય પદ્ધતિ ખૂબ મદદરૂપ થાય છે.

Question 3. તમે પહેલા ધોરણમાં ભણતાં ત્યારે સાહેબ આડી-ઊભી-ત્રાંસી લીટી દોરાવતા કારણ કે...[]
(ક) લખવાનો મહાવરો થાય
(ખ) અક્ષરના વળાંક સુધરે
(ગ) ચિત્ર દોરતાં આવડે
(ઘ) આનંદ પડે
Answer: (ખ) અક્ષરના વળાંક સુધરે
In simple words: પ્રથમ ધોરણમાં શિક્ષકો આડી, ઊભી અને ત્રાંસી રેખાઓ દોરાવતા હતા જેથી વિદ્યાર્થીઓના અક્ષરોના વળાંક સુધરે અને તે યોગ્ય રીતે લખી શકે.

Exam Tip: પ્રારંભિક લેખન કસરતો જેમ કે રેખાઓ દોરવાથી અક્ષરના મૂળભૂત સ્વરૂપો અને વળાંકો સુધારવામાં મદદ મળે છે.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર આપો :

Question 1. સાહેબ બધાંને મેહુલની નોટ બતાવે છે, તે બાબતે હાર્દિક શું માને છે ?
Answer: સાહેબ મેહુલની નોટ બધાને બતાવે છે તે બાબતે હાર્દિક માને છે કે, મેહુલની નોટનાં પાનાં લીસાં અને સ્વચ્છ છે, તેથી જ શિક્ષક મેહુલની નોટ ક્લાસમાં સૌને બતાવતા હશે.
In simple words: હાર્દિક માને છે કે શિક્ષક મેહુલની નોટ બતાવે છે કારણ કે તેના પાના લીસાં અને સ્વચ્છ હોય છે.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછવામાં આવેલ વ્યક્તિના મંતવ્યને સીધા અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં રજૂ કરો.

Question 2. ‘ચારજો'ને બદલે કયો શબ્દ વંચાયો ?
Answer: 'ચારજો'ને બદલે ‘મારજો' શબ્દ વંચાયો.
In simple words: 'ચારજો'ની જગ્યાએ 'મારજો' શબ્દ વંચાયો હતો.

Exam Tip: સમાન ધ્વનિવાળા શબ્દોના મૂંઝવણભર્યા પ્રશ્નોમાં સાચા અને ખોટા શબ્દને સ્પષ્ટપણે ઓળખીને લખો.

Question 3. સોનલના પપ્પા તેને કેવી નોટ લાવી આપે છે ?
Answer: સોનલના પપ્પા તેને બહુ મોંઘી ન હોય તેવી નોટ લાવી આપે છે.
In simple words: સોનલના પપ્પા તેને બહુ મોંઘી નોટ ખરીદીને આપતા નથી.

Exam Tip: પ્રશ્નના સીધા જવાબ માટે ફક્ત પૂછવામાં આવેલી માહિતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 4. અશરફ કલમને શેમાં બોળવાનું કહે છે ?
Answer: અશરફ કલમને શાહીના ખડિયામાં બોળવાનું કહે છે.
In simple words: અશરફ સૂચવે છે કે કલમને શાહીના પાત્રમાં ડુબાડીને વાપરવી જોઈએ.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ ચોક્કસ ક્રિયા કે વસ્તુ વિશે પૂછવામાં આવે, ત્યારે તેના સાચા સાધન કે રીતનો ઉલ્લેખ કરો.

3. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-બે વાક્યમાં આપો :

Question 1. ઓડનું ચોડ વેતરાઈ જવું એટલે શું ?
Answer: 'ઓડનું ચોડ વેતરાઈ જવું' એટલે કે જે ધાર્યું હોય તેનાથી સાવ ઊંધું થવું.
In simple words: 'ઓડનું ચોડ વેતરાઈ જવું' એટલે પરિણામ ધારણાથી બિલકુલ વિપરીત આવવું.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ સમજાવતી વખતે, તેના શાબ્દિક અર્થ કરતાં ભાવને સ્પષ્ટ કરો.

Question 2. સોનલનાં દાદીમાએ અક્ષર સુધારવા માટે શી સલાહ આપી ?
Answer: સોનલનાં દાદીમાએ અક્ષર સુધારવા માટે કહ્યું કે, સવારે વહેલા ઉઠીને ઠંડા પાણીમાં હાથ નાખી દેવા અને પછી તે ઠંડા પડેલા હાથે ધીમે ધીમે લખવું.
In simple words: સોનલના દાદીમાએ તેને સવારે ઠંડા પાણીમાં હાથ નાખીને ધીમે ધીમે લખવાની સલાહ આપી.

Exam Tip: સલાહને ટૂંકા અને સરળ વાક્યોમાં રજૂ કરો, તેમાં આપેલા બધા જ મુખ્ય મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરો.

Exercise

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો :

Question 1. બધાં બાળકો મેહુલની નોટ કેમ જોતાં હતાં ?
Answer: બધાં બાળકો મેહુલની નોટ જોતા હતા, કારણ કે મેહુલની નોટનાં પાનાં ખૂબ લીસાં હતાં અને મેહુલના અક્ષર પણ ઘણા સુંદર હતા.
In simple words: બધા બાળકો મેહુલની નોટ જોતા હતા કારણ કે તેના પાના લીસાં હતા અને અક્ષરો સુંદર હતા.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ વસ્તુનું કારણ પૂછાય, ત્યારે બધા સંબંધિત કારણોનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 2. સોનલના અક્ષર સારા આવે છે, તેનું કયું કારણ રાધા આપે છે ?
Answer: સોનલ અણીવાળી પેન્સિલથી લખે છે, જેના કારણે તેના અક્ષર સારા આવે છે તેવું કારણ રાધા આપે છે.
In simple words: રાધા કહે છે કે સોનલ અણીવાળી પેન્સિલ વાપરે છે, તેથી તેના અક્ષર સારા હોય છે.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછવામાં આવેલ વ્યક્તિના મંતવ્યને સીધા અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં રજૂ કરો.

Question 3. ગાંધીજીએ અક્ષરો વિશે શું કહ્યું છે ?
Answer: ગાંધીજીએ અક્ષરો વિશે કહ્યું છે કે, 'ખરાબ અક્ષરો એ અધૂરી કેળવણીની નિશાની છે.’
In simple words: ગાંધીજીના મતે, ખરાબ અક્ષરો એ અધૂરા શિક્ષણની નિશાની ગણાય છે.

Exam Tip: મહાનુભાવોના અવતરણો (quotes) હંમેશાં યથાવત અને પૂર્ણ રીતે લખો.

Question 4. કલમથી કેવી રીતે લખાય છે ?
Answer: કલમને શાહીમાં બોળીને લખવાનું હોય છે.
In simple words: કલમનો ઉપયોગ કરવા માટે તેને શાહીમાં ડુબાડીને લખવામાં આવે છે.

Exam Tip: પ્રક્રિયા આધારિત પ્રશ્નોમાં, પગલાં સ્પષ્ટ અને ક્રમબદ્ધ રીતે જણાવો.

Question 5. ધવલે કલમના બદલે બૉલપેનથી લખવાના કયા ફાયદા બતાવ્યા ?
Answer: ધવલે કલમને બદલે બૉલપેનથી લખવાના આ ફાયદા જણાવ્યા : અણી છોલવાની ચિંતા રહેતી નથી, શાહી ભરવાની માથાકૂટ થતી નથી અને હાથ પણ ગંદા થતા નથી.
In simple words: ધવલના મતે, બૉલપેન વાપરવાથી અણી છોલવાની, શાહી ભરવાની કે હાથ ગંદા થવાની કોઈ ચિંતા રહેતી નથી.

Exam Tip: ફાયદા કે ગેરફાયદા વર્ણવતી વખતે, દરેક મુદ્દાને અલગ-અલગ અને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરો.

Question 6. ખરાબ અક્ષરને લીધે થતા ગોટાળા માટે લેખિકાએ કયાં-કયાં ઉદાહરણ આપ્યાં છે ?
Answer: ખરાબ અક્ષરને લીધે થતા ગોટાળા માટે લેખિકાએ આ ઉદાહરણો આપ્યાં છે : લખ્યું હતું ‘માટલું બરાબર સાફ કરો, ઓટલો બરાબર વાળજો,' અને તે વંચાયું એવું કે, ‘ચાટલું બરાબર સાફ કરજો, ચોટલો બરાબર વાળો.' તેમજ, લખ્યું હતું ‘ઢોરને બરાબર ચારો' અને તે વંચાયું ‘ઢોરને બરાબર મારજો.'
In simple words: ખરાબ અક્ષરોને કારણે, લેખિકાએ 'માટલું બરાબર સાફ કરો'નું 'ચાટલું બરાબર સાફ કરો' અને 'ઢોરને બરાબર ચારો'નું 'ઢોરને બરાબર મારજો' જેવા ખોટા અર્થના ઉદાહરણો આપ્યા.

Exam Tip: ઉદાહરણો સમજાવતી વખતે, મૂળ વાક્ય અને તેના ખોટા અર્થને સ્પષ્ટપણે અલગ પાડીને દર્શાવો.

2. અક્ષરો સુધારવા માટે કોણ કઈ રીત બતાવે છે:

Question 1. 1. સોનલ ....... 2. ધવલ ....... 3. રાધા – ....... 4. અશરફ .......
Answer:
1. સોનલ: અક્ષરો સુધારવા માટે સોનલ કહે છે કે, સવારે વહેલા ઉઠીને ઠંડા પાણીમાં હાથ નાખી દેવા અને હાથ ઠરી જાય પછી તેવા હાથે ધીમે ધીમે સુંદર રીતે લખવું, જેથી અક્ષરો સારા આવે.
2. ધવલ : ધવલ કહે છે કે બૉલપેનથી લખવાથી અક્ષર સારા આવે છે. વધુમાં, સુલેખનની નોટમાં લખીને અભ્યાસ કરવાથી પણ અક્ષર સારા આવે છે.
3. રાધા: રાધા સારા અક્ષર માટે કહે છે કે પાટલી પર ભીની માટી પાથરીને સુંદર વળાંકવાળા અક્ષરો લખવા, માટી સુકાઈ જાય પછી તે અક્ષરોની અંદર લખ્યા કરવાથી અક્ષર સારા આવે છે.
4. અશરફ: અશરફ કહે છે કે, પેન્સિલ જેટલી લાકડીને આગળથી તીરછી છોલીને કલમ બનાવવી. તે કલમને શાહીમાં એટલે કે ખડિયામાં બોળીને લખવાથી અક્ષર સારા આવે તેમજ ચિત્રો દોરવાથી પણ અક્ષરના વળાંક સારા આવે.
In simple words: સોનલ ઠંડા હાથે ધીમે લખવાની, ધવલ બૉલપેનથી સુલેખન કરવાનો, રાધા ભીની માટી પર લખવાનો અને અશરફ શાહીવાળી કલમ વાપરવાનો ઉપાય જણાવે છે.

Exam Tip: બહુવિધ વ્યક્તિઓના મંતવ્યો રજૂ કરતી વખતે, દરેક વ્યક્તિના મુદ્દાઓને સ્પષ્ટપણે અલગ કરીને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરો.

3. નીચેની ગદ્યસૂક્તિનો વિચાર-વિસ્તાર કરો :

Question 1. 'ખરાબ અક્ષરો એ અધૂરી કેળવણીની નિશાની છે.'
Answer: સુંદર અક્ષરોનું ખૂબ મહત્ત્વ છે. વ્યક્તિની ઓળખ તેના અક્ષરથી પણ થઈ શકે છે. જેના અક્ષર સારા હોય તે બધી બાબતોમાં વ્યવસ્થિત હોય છે. સુંદર અક્ષરો હાથનું ઘરેણું ગણાય છે. બાળકને સારા અક્ષરનું મહત્ત્વ સમજાવવું જોઈએ. સુંદર અક્ષરે લખવાની સ્પર્ધા પણ રાખી શકાય છે. સુંદર અક્ષરોના પ્રદર્શન પણ યોજી શકાય છે. આપણે ગમે તેટલું શિક્ષણ મેળવ્યું હશે પણ જો આપણા અક્ષર ખરાબ હશે તો આપણું શિક્ષણ અધૂરું જ ગણાશે.
In simple words: સુંદર અક્ષરો ખૂબ મહત્વના છે કારણ કે તે વ્યક્તિની ઓળખ દર્શાવે છે. જોકે શિક્ષણ સંપૂર્ણ હોવા છતાં, ખરાબ અક્ષરો તેને અધૂરું સાબિત કરે છે.

Exam Tip: વિચાર વિસ્તારમાં, આપેલ સૂક્તિના મુખ્ય વિચારને ઉદાહરણો, દલીલો અને દ્રષ્ટાંતો દ્વારા સ્પષ્ટ કરો.

4. (ક) નીચેના રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ આપી વાક્યો બનાવો :

Question 1. વાતોનાં વડાં કરવાં
Answer: અર્થ : નકામી લાંબી વાતો કરવી
વાક્ય : પ્રશાંતભાઈ ઑફિસમાં આવીને વાતોનાં વડાં કરતા રહે છે.
In simple words: વાતોનાં વડાં કરવાં એટલે નિરર્થક અને લાંબી વાતો કરવી.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ લખ્યા પછી, તેને વાક્યમાં એવી રીતે પ્રયોજો કે તેનો અર્થ સ્પષ્ટ થાય.

Question 2. ઓડનું ચોડ વેતરાઈ જવું
Answer: અર્થ : ધારણા કરતાં સાવ ઊંધું થવું
વાક્ય : રાધાબહેનના ખરાબ અક્ષરોને લીધે ઓડનું ચોડ વેતરાઈ ગયું.
In simple words: ઓડનું ચોડ વેતરાઈ જવું એટલે જે વિચાર્યું હોય તેનાથી બિલકુલ વિપરીત પરિણામ આવવું.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગના અર્થને સમજાવીને, તેને એક ઉદાહરણરૂપ વાક્યમાં પ્રસ્તુત કરો.

(બ) નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો :

Question 1.
1. લીસાં – .......
2. અણિયાળી – .......
3. મોંઘુ – .......
4. ધીરજ –
Answer:
1. લીસાં \( \times \) ખરબચડાં
2. અણિયાળી \( \times \) બોથડ
3. મોંઘુ \( \times \) સસ્તુ
4. ધીરજ \( \times \) ઉતાવળ
In simple words: દરેક શબ્દનો તેનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ સાથે જોડી બનાવો, જેમ કે લીસાંનું ખરબચડાં, મોંઘાનું સસ્તા.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખતી વખતે, મૂળ શબ્દના અર્થને બરાબર સમજીને તેનો વિરોધ દર્શાવતો શબ્દ પસંદ કરો.

5. સૂચના પ્રમાણે કરો :

Question 1. આ પાઠમાં વપરાયેલા પાંચ અંગ્રેજી શબ્દો શોધીને લખો.
Answer: આ પાઠમાં વપરાયેલા અંગ્રેજી શબ્દો : લેસન, નોટબુક, ક્લાસ, પેન્સિલ, બ્લેડ, પેન, માર્ક્સ.
In simple words: પાઠમાંથી પાંચ અંગ્રેજી શબ્દો શોધો અને લખો, જેમ કે લેસન, નોટબુક અને ક્લાસ.

Exam Tip: પાઠમાં વપરાયેલા વિદેશી શબ્દોને ઓળખતી વખતે, તે અંગ્રેજી શબ્દ જ છે તેની ખાતરી કરો.

Question 2. તમે શોધેલા શબ્દો સાથે અનુબંધ ધરાવતા બીજા શબ્દો લખો. ઉદા. લેસન – નોટબુક
Answer:
• નોટબુક – પેન
• બ્લેડ – પેન્સિલ
• ક્લાસ – બેન્ચીસ
• માર્ક્સ – પેપર
In simple words: જે શબ્દો તમને મળ્યા છે તેની સાથે સંબંધિત અન્ય શબ્દોની જોડી બનાવો.

Exam Tip: સંબંધિત શબ્દો લખતી વખતે, તેમની વચ્ચેનો તાર્કિક જોડાણ સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ.

Question 3. આ બંને શબ્દોનો ઉપયોગ કરી વાક્ય બનાવો.
Answer:
1. મારી લેસનની નોટબુક ભરાઈ ગઈ છે.
2. દફતરમાં નોટબુક અને પેન મૂકી છે.
3. ક્લાસમાં જરૂરી બેન્ચીસ છે.
4. પેન્સિલથી લખેલો લેટર પોસ્ટ કર્યો છે,
5. પેન્સિલને બ્લેડ વડે ન છોલવી જોઈએ.
6. ગુજરાતીના પેપરમાં હિતેશને સાઇઠ માર્ક્સ આવ્યા.
In simple words: ઉપર આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને અર્થપૂર્ણ વાક્યો બનાવો, જેમ કે લેસન અને નોટબુક.

Exam Tip: વાક્ય રચના કરતી વખતે, શબ્દોના યોગ્ય ઉપયોગ અને વ્યાકરણની શુદ્ધતા પર ધ્યાન આપો.

Question 4. અનુબંધ ધરાવતા શબ્દો તમે કયા આધારે લખ્યા ? તમે વાક્યો કેવી રીતે બનાવી શક્યા ? વર્ગમાં ચર્ચા કરો.
Answer: વસ્તુ અને તેના વપરાશને આધારે અમે અનુબંધ ધરાવતા શબ્દો શોધ્યા તથા કર્તા, કર્મ અને ક્રિયાપદની ગોઠવણીને આધારે વાક્યો બનાવ્યાં.
In simple words: અમે વસ્તુઓ અને તેમના ઉપયોગના આધારે સંબંધિત શબ્દો શોધ્યા, અને કર્તા, કર્મ, અને ક્રિયાપદના યોગ્ય ક્રમથી વાક્યો બનાવ્યા.

Exam Tip: શબ્દો વચ્ચેનો સંબંધ અને વાક્ય રચનાનો આધાર સમજાવતી વખતે, તાર્કિક પ્રક્રિયાને સ્પષ્ટ કરો.

6. આ પાઠમાં તમને કોનું પાત્ર સૌથી વધારે ગમ્યું? શા માટે ?

Question 1. આ પાઠમાં તમને કોનું પાત્ર સૌથી વધારે ગમ્યું? શા માટે ?
Answer: આ પાઠમાંથી મને મેહુલનું પાત્ર સૌથી વધારે ગમ્યું. મેહુલ ભણવામાં ખૂબ હોશિયાર છે. તે દરેક કાર્ય સમયસર પૂરું કરે છે. તેના અક્ષરો મોતીના દાણા જેવા સુંદર છે. તે રમવાના સમય પહેલાં પોતાનું ગૃહકાર્ય પૂરું કરી દે છે. વર્ગશિક્ષક પણ મેહુલની નોટ અન્ય વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરણા મળે તે માટે ક્લાસમાં બતાવતા રહે છે.
In simple words: મને મેહુલનું પાત્ર ખૂબ ગમ્યું કારણ કે તે હોશિયાર છે, સમયસર કામ કરે છે, સુંદર અક્ષરો ધરાવે છે અને પોતાનું હોમવર્ક વહેલું પતાવી દે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પાત્ર વિશે પસંદગી પૂછાય, ત્યારે તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ અને ક્રિયાઓને ટાંકીને તમારા જવાબને સમર્થન આપો.

Language Study

Give Synonyms:

Question. દવાત – ખડિયો
Answer: દવાત – શાહીનો ખડિયો
In simple words: દવાતનો સમાનાર્થી શબ્દ 'શાહીનો ખડિયો' છે, જેમાં શાહી રાખવામાં આવે છે.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો શોધીને લખતી વખતે, બંને શબ્દો એકબીજાના અર્થ માટે સંપૂર્ણપણે પર્યાય હોય તેની ખાતરી કરો.

Question. ચાટલું – દર્પણ
Answer: ચાટલું – આરસી
In simple words: 'ચાટલું'નો અર્થ 'આરસી' થાય છે, જે ચહેરો જોવા માટે વપરાય છે.

Exam Tip: સમાન અર્થ ધરાવતા અન્ય શબ્દોની યાદી બનાવો, જે તમને શબ્દભંડોળ વધારવામાં મદદ કરશે.

Question. કોશિશ – પ્રયત્ન
Answer: કોશિશ – મહેનત
In simple words: 'કોશિશ' એટલે કંઈક મેળવવા માટે કરવામાં આવતો 'પ્રયત્ન' કે 'મહેનત'.

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ રાખવાથી ભાષાની અભિવ્યક્તિ સુધરે છે.

Give Antonyms:

Question. શાંતિ x અશાંતિ
Answer: શાંતિ \( \times \) અશાંતિ
In simple words: શાંતિનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ 'અશાંતિ' છે, જે શાંતિની ગેરહાજરી દર્શાવે છે.

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખતી વખતે, 'x' ચિહ્નનો ઉપયોગ કરીને વિરોધાભાસ સ્પષ્ટપણે દર્શાવો.

Question. સારા \( \times \) ખરાબ
Answer: સારા \( \times \) ખરાબ
In simple words: 'સારા'નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ 'ખરાબ' છે, જે ગુણવત્તામાં ભિન્નતા દર્શાવે છે.

Exam Tip: સરળ અને સામાન્ય શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોને પણ ધ્યાનપૂર્વક યાદ રાખો.

Question. કામનું \( \times \) નકામું
Answer: કામનું \( \times \) નકામું
In simple words: 'કામનું' એટલે ઉપયોગી અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી 'નકામું' એટલે બિનઉપયોગી.

Exam Tip: શબ્દોના ઉપયોગીતાના આધારે વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોને સમજો અને યાદ રાખો.

Question. ચીખનું \( \times \) ગંદું
Answer: ચોખ્ખું \( \times \) ગંદું
In simple words: 'ચોખ્ખું' એટલે સ્વચ્છ અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી 'ગંદું' એટલે મેલું કે અસ્વચ્છ.

Exam Tip: સ્વચ્છતા અને અસ્વચ્છતા દર્શાવતા શબ્દોના વિરોધને સમજો.

Question. અધૂરું \( \times \) પૂરું
Answer: અધૂરું \( \times \) પૂરું
In simple words: 'અધૂરું' એટલે અપૂર્ણ અને તેનો વિરુદ્ધાર્થી 'પૂરું' એટલે સંપૂર્ણ.

Exam Tip: કાર્યની પૂર્ણતા કે અપૂર્ણતા દર્શાવતા શબ્દોના વિરોધને યાદ રાખો.

Question. ધીમું \( \times \) ઝડપી
Answer: ધીમું \( \times \) ઝડપી
In simple words: 'ધીમું' એટલે ઓછી ગતિવાળું અને 'ઝડપી' એટલે વધુ ગતિવાળું.

Exam Tip: ગતિ દર્શાવતા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોને ઓળખો.

Question. ભીનું \( \times \) સૂકું
Answer: ભીનું \( \times \) સૂકું
In simple words: 'ભીનું' એટલે ભેજવાળું અને 'સૂકું' એટલે ભેજ વિનાનું.

Exam Tip: ભૌતિક સ્થિતિ દર્શાવતા શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દોને યાદ રાખો.

Question. સફળતા \( \times \) નિષ્ફળતા
Answer: સફળતા \( \times \) નિષ્ફળતા
In simple words: 'સફળતા' એટલે ધારેલું પરિણામ મેળવવું અને 'નિષ્ફળતા' એટલે ધારેલું પરિણામ ન મેળવી શકવું.

Exam Tip: જીવનના પરિણામો દર્શાવતા શબ્દોના વિરોધને સમજો.

નીચેનાં વાક્યોમાંથી વિશેષણ અને વિશેષ્ય શોધી અલગ તારવો :

Question 1. ગંદા અક્ષરની તો મને શરમ આવે છે.
Answer: વિશેષણ : ગંદા
વિશેષ્ય : અક્ષર
In simple words: આ વાક્યમાં 'ગંદા' એ વિશેષણ છે જે 'અક્ષર' વિશેષષ્યની ગુણવત્તા દર્શાવે છે.

Exam Tip: વિશેષણ એ હંમેશાં વિશેષ્ય (નામ કે સર્વનામ) વિશે વધારાની માહિતી આપે છે.

Question 2. સોનલ અણીવાળી પેન્સિલથી લખે છે.
Answer: વિશેષણ : અણીવાળી
વિશેષ્ય : પેન્સિલ
In simple words: અહીં 'અણીવાળી' એ વિશેષણ છે જે 'પેન્સિલ' વિશેષ્યનું લક્ષણ દર્શાવે છે.

Exam Tip: વિશેષ્યની લાક્ષણિકતા, ગુણ, કે સ્થિતિ દર્શાવતા શબ્દોને વિશેષણ કહેવાય છે.

Question 3. મારા પપ્પા મારા માટે મોંઘી નોટ ક્યાં લાવે છે?
Answer: વિશેષણ : મોંઘી
વિશેષ્ય : નોટ
In simple words: આ વાક્યમાં 'મોંઘી' એ વિશેષણ છે જે 'નોટ' વિશેષ્યની કિંમત દર્શાવે છે.

Exam Tip: વિશેષણ એ હંમેશાં વિશેષ્યના અર્થમાં વધારો કરે છે.

Question 4. નોટનાં પાનાં લીસાં છે.
Answer: વિશેષણ : લીસાં
વિશેષ્ય : પાનાં
In simple words: અહીં 'લીસાં' એ વિશેષણ છે જે 'પાનાં' વિશેષ્યની સપાટીનું વર્ણન કરે છે.

Exam Tip: વિશેષણ અને વિશેષ્યને ઓળખવા માટે, વાક્યમાં કયો શબ્દ બીજા શબ્દનું વર્ણન કરે છે તે શોધો.

Question 5. ટૂંકા વાળમાં ચોટલો વાળવાની કોશિશ કર્યા કરે છે.
Answer: વિશેષણ : ટૂંકા
વિશેષ્ય : વાળ
In simple words: આ વાક્યમાં 'ટૂંકા' એ વિશેષણ છે જે 'વાળ' વિશેષ્યની લંબાઈ દર્શાવે છે.

Exam Tip: વિશેષણ વિશેષ્યની સંખ્યા, ગુણ, કદ કે આકાર દર્શાવી શકે છે.

નીચેનાં વાક્યોમાં યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો :

Question 1. હા પણ લીસાં અને સરસ પાનાં હોય તો અક્ષર સરસ જ આવે ને.
Answer: હા, પણ લીસાં અને સરસ પાનાં હોય તો અક્ષર સરસ જ આવે ને !
In simple words: વાક્યમાં યોગ્ય જગ્યાએ અલ્પવિરામ, પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન કે ઉદગાર ચિહ્ન ઉમેરીને વાક્યને શુદ્ધ બનાવો.

Exam Tip: વાક્યનો ભાવ (પ્રશ્ન, ઉદગાર, સામાન્ય વિધાન) સમજીને યોગ્ય વિરામચિહ્નનો ઉપયોગ કરો.

Question 2. કેમ શું થયું
Answer: કેમ, શું થયું?
In simple words: આ વાક્યમાં 'કેમ' પછી અલ્પવિરામ અને પ્રશ્ન પૂછાયો હોવાથી અંતે પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકો.

Exam Tip: પ્રશ્નાર્થ વાક્ય હંમેશાં પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નથી સમાપ્ત થવું જોઈએ.

Question 3. જોને સોનુ તું જ કહે એને આ મારી વાત સમજતો નથી
Answer: જોને, સોનુ, તું જ કહે એને, આ મારી વાત સમજતો નથી.
In simple words: સંબોધન અને બે અલગ અલગ વિધાનોને જોડવા માટે અલ્પવિરામનો ઉપયોગ કરો.

Exam Tip: સંબોધન પછી અને વાક્યના મુખ્ય ભાગો વચ્ચે અલ્પવિરામ મૂકીને વાક્યને સ્પષ્ટ બનાવો.

Question 4. ખબર પડી ત્યારે બહુ હસ્યાં હશો નહિ
Answer: ખબર પડી ત્યારે બહુ હસ્યાં હશો, નહિ?
In simple words: વાક્યના અંતે પ્રશ્નાર્થ ભાવ હોવાથી 'નહિ' પછી પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકો અને તે પહેલાં અલ્પવિરામ મૂકો.

Exam Tip: જ્યારે વાક્યના અંતે પ્રશ્નાર્થ ભાવ હોય, ત્યારે 'નહિ' કે 'ને' જેવા શબ્દો પછી પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકવું અનિવાર્ય છે.

Question 5. એવી બધી તો પપ્પાને ખબર પડે જ ને
Answer: એવી બધી તો પપ્પાને ખબર પડે જ ને !
In simple words: આશ્ચર્ય કે ભાવવાહી લાગણી વ્યક્ત કરવા માટે વાક્યના અંતે ઉદગાર ચિહ્ન મૂકો.

Exam Tip: ઉદગારવાચક વાક્યોમાં આશ્ચર્ય, આનંદ, દુઃખ કે અન્ય ભાવ દર્શાવવા માટે ઉદગાર ચિહ્નનો ઉપયોગ કરો.

Exam-Oriented Special Questions and Answers

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપો:

Question 1. હાર્દિક રમવા બોલાવવા આવ્યો ત્યારે મેહુલ શું કરતો હતો?
Answer: હાર્દિક રમવા બોલાવવા આવ્યો ત્યારે મેહુલ પોતાનું લેસન કરતો હતો.
In simple words: જ્યારે હાર્દિક રમવા બોલાવવા આવ્યો, ત્યારે મેહુલ ગૃહકાર્ય કરી રહ્યો હતો.

Exam Tip: પ્રશ્નના સીધા અને ટૂંકા જવાબ માટે માત્ર જરૂરી માહિતી આપો.

Question 2. મેહુલની નોટનાં પાનાં કેવાં હતાં?
Answer: મેહુલની નોટનાં પાનાં લીસાં હતાં.
In simple words: મેહુલની નોટબુકના પાના લીસાં હતા.

Exam Tip: વર્ણનાત્મક પ્રશ્નોમાં, વિશેષણોનો ઉપયોગ કરીને યોગ્ય રીતે જવાબ આપો.

Question 3. કોના અક્ષર ગમે તેના પર લખવા છતાં સરસ આવે છે?
Answer: સોનલના અક્ષર ગમે તેના પર લખવા છતાં પણ સુંદર આવે છે.
In simple words: સોનલના અક્ષર ગમે તે સપાટી પર લખવા છતાં સારા આવે છે.

Exam Tip: પાત્ર આધારિત પ્રશ્નોમાં, પાત્રનું નામ સ્પષ્ટપણે લખો.

Question 4. અશરફના મતે શાનાથી લખીએ તો અક્ષર સરસ આવે ?
Answer: અશરફના મતે કલમથી લખીએ તો અક્ષર સુંદર આવે.
In simple words: અશરફ માને છે કે જો કલમથી લખવામાં આવે તો અક્ષર સારા આવે છે.

Exam Tip: કોઈના મંતવ્યને રજૂ કરતી વખતે, તે વ્યક્તિના નામનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 5. બૉલપેનથી લખવાના ફાયદા કોણ સમજાવે છે?
Answer: બૉલપેનથી લખવાના ફાયદા ધવલ સમજાવે છે.
In simple words: ધવલ બૉલપેનથી લખવાના લાભો વિશે જણાવે છે.

Exam Tip: પાત્રો દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતીને યાદ રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 6. ખરાબ અક્ષરના લીધે કોના માર્ક્સ કપાઈ જાય છે?
Answer: ખરાબ અક્ષરના લીધે હાર્દિકના માર્ક્સ કપાઈ જાય છે.
In simple words: હાર્દિકના ખરાબ અક્ષરોને કારણે તેના ગુણ ઓછા થાય છે.

Exam Tip: પાત્રના નામ સાથે ઘટનાના પરિણામને જોડીને જવાબ આપો.

નીચેનાં વાક્યો છે તે કોણ બોલે છે તે જણાવો:

Question 1. 'અરે વાહ ! તારી નોટનાં પાનાં કેવાં મસ્ત છે, લીસાં – લીસાં.'
Answer: આ વાક્ય હાર્દિક બોલે છે.
In simple words: આ વાક્ય હાર્દિક દ્વારા કહેવામાં આવ્યું છે, જે નોટના પાનાના વખાણ કરે છે.

Exam Tip: અવતરણ ચિહ્નમાં આપેલ વાક્ય કોણ બોલે છે તે ઓળખવા માટે પાઠની ઘટનાઓ યાદ કરો.

Question 2. ‘મારા પપ્પા મારા માટે મોંઘી – મોંઘી નોટ ક્યાં લાવે છે?’
Answer: આ વાક્ય સોનલ બોલે છે.
In simple words: આ વાક્ય સોનલ દ્વારા કહેવામાં આવ્યું છે, જેમાં તે મોંઘી નોટ વિશે પ્રશ્ન કરે છે.

Exam Tip: સંવાદોને યાદ રાખવાથી પાત્રો અને તેમના સ્વભાવને સમજવામાં મદદ મળે છે.

Question 3. 'અબુ તો એમ જ કહે છે કે કલમથી લખીએ, તો જ અક્ષર સરસ આવે.'
Answer: આ વાક્ય અશરફ બોલે છે.
In simple words: આ વાક્ય અશરફ દ્વારા બોલવામાં આવ્યું છે, જે કલમથી લખવાના ફાયદા દર્શાવે છે.

Exam Tip: પાઠમાં દરેક પાત્રના મુખ્ય વિચારો અને મંતવ્યોને યાદ રાખો.

Question 4. 'અક્ષર સારા હોય તો ગમે તેનાથી લખો, અક્ષર સારા જ આવે.'
Answer: આ વાક્ય રાધા બોલે છે.
In simple words: રાધા કહે છે કે જો અક્ષરો સારા હોય, તો ગમે તે સાધનથી લખવા છતાં તે સુંદર જ રહે છે.

Exam Tip: પાત્રોના તર્ક અને દલીલોને યાદ રાખવાથી સંવાદ આધારિત પ્રશ્નોના જવાબ આપવામાં મદદ મળે છે.

Question 5. 'ધીરજ રાખીને સતત પ્રયત્ન કરીશ, તો ચોક્કસ સફળ થઈશ.'
Answer: આ વાક્ય મેહુલ બોલે છે.
In simple words: મેહુલ જણાવે છે કે જો ધીરજ અને સતત પ્રયત્ન હોય તો ચોક્કસ સફળતા મળે છે.

Exam Tip: પાઠના નીતિવચનો કે મુખ્ય સંદેશાઓને યાદ રાખો અને તેમને યોગ્ય પાત્ર સાથે જોડો.

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરીને લખો:

Question 1. સાહેબ ક્લાસમાં હંમેશાં કોની નોટ બતાવતા હતા ?
A. મેહુલની
B. હાર્દિકની
C. ધવલની
D. અશરફની
Answer: (A) મેહુલની
In simple words: શિક્ષક હંમેશાં મેહુલની નોટબુક વર્ગમાં બતાવતા હતા કારણ કે તેના અક્ષર સારા હતા.

Exam Tip: પાઠના મુખ્ય પાત્રો અને તેમની લાક્ષણિકતાઓ હંમેશાં યાદ રાખો.

Question 2. 'મારા અક્ષર તો ગમે તેના પર લખું પણ સરસ આવે છે.' આ વાક્ય કોણ બોલે છે ?
A. સોનલ
B. રાધા
C. હાર્દિક
D. અશરફ
Answer: (A) સોનલ
In simple words: આ વાક્ય સોનલ બોલે છે, જે દર્શાવે છે કે તેને પોતાના અક્ષરો પર ગર્વ છે.

Exam Tip: સંવાદ આધારિત MCQ માં, પાત્રોના વાક્યો અને તેમના વક્તાને યાદ રાખો.

Question 3. કોણ આખો દિવસ પેન્સિલ છોલ-છોલ કરતું?
A. રાધા
B. સોનલ
C. મેહુલ
D. હાર્દિક
Answer: (B) સોનલ
In simple words: સોનલ આખો દિવસ પેન્સિલ છોલતી રહેતી હતી.

Exam Tip: પાત્રોની દૈનિક આદતો અને વિશેષતાઓ પર ધ્યાન આપો.

Question 4. સોનલ પેન્સિલ છોલવા શાનો ઉપયોગ કરતી હતી ?
A. બ્લેડ
B. ચપ્પુ
C. કટર
D. સંચો
Answer: (D) સંચો
In simple words: સોનલ તેની પેન્સિલને અણી કાઢવા માટે સંચાનો ઉપયોગ કરતી હતી.

Exam Tip: પાઠમાં વપરાયેલી વસ્તુઓ અને તેમના ઉપયોગોને યાદ રાખો.

Question 5. 'કલમથી લખીએ તો જ અક્ષર સરસ આવે.' – એવું કોણ માનતું હતું?
A. હાર્દિક
B. હાર્દિકના પિતા
C. અશરફ
D. અશરફના અબુ (પિતા)
Answer: (D) અશરફના અબુ (પિતા)
In simple words: અશરફના પિતા માનતા હતા કે કલમથી લખવાથી જ અક્ષર સારા આવે છે.

Exam Tip: પાત્રોના વાલીઓ કે વડીલોના મંતવ્યોને પણ યાદ રાખવા જરૂરી છે.

Question 6. કલમથી કેવી રીતે લખાય?
A. કલમમાં રીફિલ નાખીને
B. કલમમાં શાહી ભરીને
C. કલમને છોલીને
D. કલમને શાહીમાં બોળીને
Answer: (D) કલમને શાહીમાં બોળીને
In simple words: કલમનો ઉપયોગ કરવા માટે તેને શાહીના પાત્રમાં ડુબાડવામાં આવે છે.

Exam Tip: લેખન સામગ્રીના ઉપયોગની પરંપરાગત રીતો વિશેની માહિતીને યાદ રાખો.

Question 7. હાર્દિકના અક્ષર ખરાબ હોવાથી તેને શું નુકસાન જતું?
A. તેણે શું લખ્યું છે તે સાહેબને વંચાતું નહિ.
B. તેના માર્ક્સ કપાઈ જતા.
C. ઉપરના બંને
D. ઉપરનામાંથી એક પણ નહીં.
Answer: (C) ઉપરના બંને
In simple words: હાર્દિકના ખરાબ અક્ષરોને કારણે શિક્ષકને તેનું લખાણ વાંચવામાં મુશ્કેલી પડતી હતી અને તેના ગુણ પણ ઓછા થઈ જતા હતા.

Exam Tip: બહુવિધ વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરતી વખતે, બધા વિકલ્પોનું કાળજીપૂર્વક વિશ્લેષણ કરો.

Question 8. 'સારા અક્ષર' પાઠમાં ખરાબ અક્ષરોને લીધે 'ઓટલો' શબ્દને બદલે કયો શબ્દ વંચાય છે?
A. ચોટલો
B. રોટલો
C. પોટલો
D. ગોટલો
Answer: (A) ચોટલો
In simple words: પાઠમાં દર્શાવ્યા મુજબ, ખરાબ અક્ષરોને લીધે 'ઓટલો' શબ્દની જગ્યાએ 'ચોટલો' વંચાતો હતો.

Exam Tip: પાઠમાં આપેલા ચોક્કસ ઉદાહરણો અને શબ્દોની ભૂલોને યાદ રાખો.

Question 9. 'ખરાબ અક્ષરો એ અધૂરી કેળવણીની નિશાની છે.' – એવું કોણે કહ્યું છે?
A. ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનું
B. ગાંધીજીન
C. સ્વામી વિવેકાનંદ
D. રવીન્દ્રનાથ ટાગોર
Answer: (B) ગાંધીજીન
In simple words: 'ખરાબ અક્ષરો એ અધૂરી કેળવણીની નિશાની છે' એવું ગાંધીજીએ કહ્યું હતું.

Exam Tip: પ્રખ્યાત અવતરણો અને તેમને કહેનારા મહાનુભાવોના નામ યાદ રાખો.

સારા અક્ષર પાઠ-પરિચય

ખરાબ અક્ષરો એ અધૂરી કેળવણીની નિશાની છે એવું ગાંધીજીએ કહ્યું હતું. ખરેખર જીવનમાં સારા અક્ષરનું ખૂબ મહત્વ છે. 'ચાર ને જદરે' 'માર જો' વંચાય ત્યારે કેવો અર્થનો અનર્થ થાય છે ? 'સારા અક્ષર' આયોજનપૂર્વકના પ્રયત્નોથી શક્ય છે તે તરફ આ પાઠમાં ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે.

રૂઢિપ્રયોગ અર્થ અને વાક્યપ્રયોગ

Question. એકડિયા-બગડિયાની જેમ – શિખાઉની જેમ
Answer: વાક્ય : એક માણસ એકડિયા-બગડિયાની જેમ છાપું વાંચતો હતો.
In simple words: 'એકડિયા-બગડિયાની જેમ' એટલે નવા શીખનારની જેમ. વાક્ય: તે માણસ નવા શીખનારની જેમ છાપું વાંચતો હતો.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ સમજાવ્યા પછી, તેને વાક્યમાં એવી રીતે પ્રયોજો કે તેનો ભાવ સ્પષ્ટ થાય.

Good Handwriting Vocabulary

• લેસન – ગૃહકાર્ય
• ચલને – ચાલો ને
• રાહ જોવી – પ્રતીક્ષા કરવી
• કાયમ – હંમેશાં
• ક્લાસમાં – વર્ગખંડમાં
• છેકછાક – જયાં લખાણ, બરાબર ન લાગે ત્યાં તેના પર લીટો ખેંચવો, ભૂંસવું
• ભિલ્લુ – રમતનો સાથી
• વાટ જોવી – પ્રતીક્ષા કરવી, રાહ જોવી
• વારે – દોસ્ત
• બટકણી – સહેલાઈથી બટકી (તૂટી) જાય એવી
• બ્લેડ – અસ્રાની ધારવાળી પતરી
• ભક્કમદાર – (અહીં) ધારદાર
• અબુ – પિતા
• કલમ – લેખણ
• બરુ – નેતરની જાતનું ઘાસ
• શાહી – લખવામાં વપરાતો પ્રવાહી રંગીન પદાર્થ
• રીફિલ – બૉલપેનમાં મૂકવાની શાહીવાળી પાતળી નળી
• દ્વાત – ખડિયો, શાહી ભરવાનું સાધન
• લિખાઈ – લખાણ બૉલપેન-રીફિલથી ચાલતી લખવા માટેની પેન
• માથાકૂટ – ભાંજગડ, નકામી મહેનત
• ખલાસ – સમાપ્ત, પૂરું
• માર્ક્સ – પરીક્ષામાં પરિણામરૂપે અપાતો ગુણાંક, ગુણ
• ગરબડ – ગોટાળો
• ચાટલું – દર્પણ
• કોશિશ – પ્રયાસ
• ઢોર – ગાય, ભેંસ વગેરે ચોપગું પ્રાણી, પશુ
• અધમૂઆં – અડધાં મરેલાં, શક્તિહીન
• સુલેખન – સ્વચ્છ, સુંદર લખાણ