GSEB Class 6 Gujarati Textbook પુનરાવર્તન 4 Solutions

1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો :

Question 1. સાહેબ બધાંને મહુલની નોટ બતાવે છે તે બાબતે હાર્દિક અને મેહુલ શું-શું માને છે ?
Answer: સાહેબ બધાંને મેહુલની નોટબુક બતાવે છે તે વિશે, હાર્દિક એવું વિચારે છે કે મેહુલની નોટનાં પાના ખૂબ જ લીસાં અને મસ્ત છે. આથી, સાહેબ ક્લાસમાં હંમેશા મેહુલની જ નોટ દર્શાવે છે. જ્યારે મેહુલ એવું માને છે કે ફક્ત લીસાં પાના હોવાને કારણે જ નહીં, પરંતુ મારા સારા અક્ષરોને કારણે સાહેબ ક્લાસમાં મારી નોટબુક સૌને બતાવે છે.
In simple words: હાર્દિક માને છે કે સાહેબ મેહુલની લીસી નોટબુક બતાવે છે, જ્યારે મેહુલ વિચારે છે કે તેમના સારા અક્ષરોને કારણે સાહેબ તેમની નોટબુક બધાને બતાવે છે.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પ્રશ્ન બે વ્યક્તિઓના જુદા-જુદા મંતવ્યો પૂછે, ત્યારે બંનેના વિચારો સ્પષ્ટપણે અને અલગ-અલગ દર્શાવવા. આનાથી જવાબ સચોટ બને છે.

Question 2. કચ્છમાં કયા-કયા ડુંગરો આવેલા છે ?
Answer: કચ્છમાં લીલિયો, ભુજિયો, ધીણોધર અને કાળો જેવા ઘણા ડુંગરો આવેલા છે.
In simple words: કચ્છમાં લીલિયો, ભુજિયો, ધીણોધર અને કાળો જેવા ડુંગરો આવેલા છે.

Exam Tip: પ્રશ્નમાં પૂછાયેલી માહિતીની યાદી બનાવતી વખતે, બધા જ નામ સંપૂર્ણપણે લખવાની ખાતરી કરો.

Question 3. 'ગાંધીની ગુજરાત કપરી જીરવવી' એમ કવિ શા માટે કહે છે ?
Answer: ગાંધીજીના સમયમાં, આઝાદી માટે વિદેશી સરકાર સામે મોટા મોરચા ચલાવવામાં આવ્યા હતા. તેથી, તે સમયે લોકોના જીવનમાં ઘણો સંઘર્ષ હતો અને તે સમયમાં જીવન જીવવું ખૂબ મુશ્કેલ હતું. આ કારણે કવિ કહે છે કે 'ગાંધીની ગુજરાત કપરી જીરવવી'.
In simple words: કવિ કહે છે કે ગાંધીજીના સમયમાં આઝાદી માટે ઘણા સંઘર્ષો હતા, તેથી લોકો માટે જીવવું ખૂબ જ મુશ્કેલ હતું.

Exam Tip: જ્યારે કવિના કથનનો અર્થ પૂછવામાં આવે, ત્યારે કવિ કયા સંદર્ભમાં વાત કરી રહ્યા છે તે સમજાવવું જોઈએ.

Question 4. સિંહણના બચ્ચાને જોઈને બાળકે શું કર્યું ?
Answer: સિંહણના બચ્ચાને જોઈને બાળકે તેને ધીમેથી ઊંચકી લીધું અને પછી તે બચ્ચા સાથે રમવા લાગ્યો.
In simple words: બાળકે સિંહણના બચ્ચાને જોઈને તેને ઉપાડી લીધું અને તેની સાથે રમવાનું શરુ કર્યું.

Exam Tip: પ્રશ્નના જવાબમાં ઘટનાઓનો ક્રમ યોગ્ય રીતે દર્શાવવો. પ્રથમ શું થયું અને પછી શું, તે સ્પષ્ટ કરવું.

2. નીચે આપેલાં જોડકાંને યોગ્ય વીગત સાથે જોડો :

Question 1. જોડકાં જોડો.

Exam Tip: જોડકાં જોડતી વખતે, બંને વિભાગોને કાળજીપૂર્વક વાંચો અને પછી સૌથી યોગ્ય જોડાણ નક્કી કરો. ખોટા જોડાણથી માર્ક્સ કપાઈ શકે છે.

3. નીચેનાં વાક્યો કયા પાઠમાંથી લેવામાં આવ્યાં છે તે લખો :

Question 1. નીચેના વાક્યો કયા પાઠમાંથી લેવામાં આવ્યા છે તે જણાવો.
1. ધીરજ રાખીને સતત પ્રયત્ન કરીશ તો ચોક્કસ સફળ થઈશ.
2. વચ્ચે બે ભૂલકાં : એક પશુદેહધારી, એક માનવદેહધારી. કુદરતની કેવી બલિહારી !
3. ‘ધીંગી ધરા, ધીંગા ધોરી, ધીંગા બોલ, ધીંગી બોલી'
4. ખડીરબેટની વચ્ચે ધોળાવીરા નામે નાનું ગામ છે.
Answer:
1. સારા અક્ષર
2. માતૃહૃદય
3. સુગંધ કચ્છની
4. સુગંધ કચ્છની
In simple words: અહીં આપેલા વાક્યો કયા પાઠમાંથી લેવામાં આવ્યા છે તે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

Exam Tip: વાક્યના મુખ્ય શબ્દો અથવા થીમ પર ધ્યાન આપો જેથી તમે સાચા પાઠને ઓળખી શકો.

4. નીચે આપેલા શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો :

Question 1. નીચે આપેલા શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો.
1. ભરવાડોએ જંગલમાં બાંધેલાં સૃપડોન -
2. લાકડાના નાના-નાના ટુકડા –
3. ઢોરઉછેર કરતી જાતિનો માણસ –
4. ચણવાળું કાપણીથી લીંટળાયેલી જમીન -
5. લંબાવવું કામ કરનાર માણસ –
Answer:
1. નેસ
2. કરગઠિયા
3. માલધારી
4. લેટ
5. લહિયો
In simple words: શબ્દસમૂહ માટે યોગ્ય એક શબ્દ અહીં દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

Exam Tip: શબ્દસમૂહનો મુખ્ય અર્થ સમજીને તેનો સૌથી નજીકનો અને સચોટ એક શબ્દ પસંદ કરવો.

5. તમે કરેલ પ્રવાસ અંગેનું વર્ણન કરતો પત્ર તમારા મિત્રને લખો.

Question 1. તમે કરેલ પ્રવાસ અંગેનું વર્ણન કરતો પત્ર તમારા મિત્રને લખો.
Answer: પ્રિયંક સાવલા,
'વૈભવકૃપા'
3, મયુરનગર,
રાજકોટ – 360001
તા. 12-12-12

પ્રિય મિત્ર બ્રિજેશ,
મજામાં હોઈશ.

આ પત્ર હું તને ખાસ કારણથી લખી રહ્યો છું. તને કદાચ અંદાજ આવી ગયો હશે. અમે વેકેશનમાં મહારાષ્ટ્રના પ્રવાસે ગયા હતા. પ્રવાસમાં ખૂબ જ મજા પડી હતી. આ પત્ર દ્વારા હું તને અમારા પ્રવાસની થોડી માહિતી આપું છું.

અમે પ્રવાસ દરમિયાન નાસિક, શિરડી, પંચવટી અને ત્ર્યંબકેશ્વર જેવાં ધાર્મિક સ્થળોની મુલાકાત લીધી. અજંતા-ઇલોરાની ગુફાઓ વગેરે પણ જોયાં. આ બધા સ્થળો જોવાથી અમને ભારતીય પ્રાચીન સંસ્કૃતિ, કલા અને સાહિત્યનો પરિચય મળ્યો. પ્રવાસમાં અમને અમુક જગ્યાએ થોડી અગવડતા પણ પડી હતી, પરંતુ પ્રવાસ એટલે અગવડતા સહન કરવાની બાદશાહી સગવડ એમ કહી શકાય. મેં જોયેલાં સ્થળો અને અનુભવોની નોંધ પણ મારી ડાયરીમાં રાખી છે.

પ્રવાસમાં અમને ખૂબ જ આનંદ આવ્યો. જ્યારે હું મારા ઘરે આવીશ, ત્યારે આપણે પ્રવાસની વધુ વાતો કરીશું. આવા પ્રવાસો વારંવાર ગોઠવાય તો તે ખૂબ જ મજા આપે છે! સૌને મારી યાદ આપજે, અને તારા મમ્મી-પપ્પાને મારા પ્રણામ કહેજે.

તારો મિત્ર
પ્રિયંક
In simple words: આ પત્રમાં એક મિત્ર બીજા મિત્રને પોતાના મહારાષ્ટ્ર પ્રવાસનું વર્ણન કરે છે, જેમાં ધાર્મિક સ્થળો અને ઐતિહાસિક ગુફાઓની મુલાકાત તેમજ પ્રવાસના અનુભવોનો ઉલ્લેખ છે.

Exam Tip: પત્રલેખનમાં, સરનામું અને તારીખ યોગ્ય ફોર્મેટમાં લખવા. પત્રની શરૂઆત અને અંત પણ યોગ્ય શુભેચ્છા સાથે કરવા. પ્રવાસનું વર્ણન રસપ્રદ અને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરવું.

6. ‘સારા અક્ષર' પાઠનો સારાંશ લખો.

Question 1. 'સારા અક્ષર' પાઠનો સારાંશ લખો.
Answer: ખરાબ અક્ષર એ અધૂરી કેળવણીની નિશાની છે, એવું ગાંધીજીએ કહ્યું છે. અભ્યાસની સાથે-સાથે દૈનિક જીવનમાં પણ સારા અક્ષરનું મહત્વ છે, તે આ પાઠ સમજાવે છે. "ચારજો'ને બદલે "મારજો' વંચાય ત્યારે કેવો અર્થનો અનર્થ થાય છે, તે તરફ આપણું ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે. "સારા અક્ષર' આયોજનપૂર્વકના પ્રયત્નોથી શક્ય છે, તે બાબત ધ્યાનમાં રાખવાની છે.
In simple words: આ પાઠમાં ગાંધીજીના મંતવ્ય મુજબ સારા અક્ષરનું મહત્વ સમજાવવામાં આવ્યું છે. તે દર્શાવે છે કે ખરાબ અક્ષરો કેવી રીતે ગેરસમજણ ઊભી કરી શકે છે અને સારા અક્ષરો આયોજનબદ્ધ પ્રયાસોથી જ શક્ય છે.

Exam Tip: સારાંશ લખતી વખતે, પાઠના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને સંદેશને ટૂંકા અને સ્પષ્ટ વાક્યોમાં રજૂ કરવા. કોઈપણ વિગત ગુમાવ્યા વગર, મુખ્ય કથાનો સાર આપવો.

7. નીચે આપેલા મુદ્દા પરથી વાર્તાલેખન કરો :

બે સ્ત્રીઓ - એક બાળક માટે લડવું - ઝઘડો વધી જવો - ન્યાય માટે કાજી પાસે જવું - નોકરને બોલાવવા બાળકના ટુકડા કરવા આદેશ - બાળકની માતાનું રુદન - બેભાન થવું - અન્ય સ્ત્રીને સજા

Question 1. નીચે આપેલા મુદ્દા પરથી વાર્તાલેખન કરો :
બે સ્ત્રીઓ – એક બાળક માટે લડવું – ઝઘડો વધી જવો – ન્યાય માટે કાજી પાસે જવું – નોકરને બોલાવવા બાળકના ટુકડા કરવા આદેશ – બાળકની માતાનું રુદન – બેભાન થવું – અન્ય સ્ત્રીને સજા
Answer: એક બસસ્ટેશનના બાંકડા પર એક સ્ત્રી બેઠી હતી. તેના ખોળામાં તેનું બાળક રમી રહ્યું હતું. તે જ સમયે, બીજી એક સ્ત્રી આવીને તે જ બાંકડા પર બેસી ગઈ. તેણે પહેલી સ્ત્રીના ખોળામાં બેઠેલા સુંદર બાળકને જોયું અને તેને રમાડવા લાગી.

તેટલામાં, એક બસ આવી. પહેલી સ્ત્રી તેના બાળકને લઈને ઊભી થઈ. બીજી સ્ત્રીએ અચાનક તેના હાથમાંથી બાળક ખેંચી લેતાં કહ્યું, “તું મારા બાળકને લઈને ક્યાં જાય છે ?”

બાળકની માતા આ સાંભળીને આઘાત પામી ગઈ. તે બોલી, “બહેન, આ તો મારું બાળક છે. તું ક્યારે તેની માતા બની ગઈ ?”

બંને સ્ત્રીઓ બાળક માટે લડવા લાગી, ત્યાં લોકોનું ટોળું ભેગું થઈ ગયું. છેવટે, બંને સ્ત્રીઓ ન્યાય મેળવવા ન્યાયાધીશ પાસે ગઈ. ન્યાયાધીશે બંનેની વાત ધ્યાનથી સાંભળી, પછી બંને સ્ત્રીઓને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ બંનેમાંથી કોઈ પણ સ્ત્રી તે બાળકને છોડવા તૈયાર ન હતી.

ન્યાયાધીશે વિચાર કરીને ન્યાય આપ્યો, “આ બાળકના બે ટુકડા કરીને બંને સ્ત્રીઓને એક-એક ટુકડો આપી દો.”

બીજી સ્ત્રી બાળકના બે ટુકડા કરીને વહેંચી લેવા માટે તરત જ સંમત થઈ ગઈ. પરંતુ બાળકની સાચી માતા રડી પડી અને બોલી, “સાહેબ, બાળકના બે ટુકડા ન કરવા. ભલે તે સ્ત્રી બાળકને લઈ જાય. હું એને મારું બાળક સોંપી દેવા તૈયાર છું. એમ કરવાથી મારું બાળક જીવતું તો રહેશે ને!” આટલું બોલતાં તે બેભાન થઈને ઢળી પડી. ન્યાયાધીશે માતૃહૃદયને પારખી લીધું. તેમણે પહેલી સ્ત્રીને તેનું બાળક સોંપ્યું અને બીજી સ્ત્રીને સજા કરી.
In simple words: બે સ્ત્રીઓ એક બાળક માટે લડતી હતી. ન્યાયાધીશે બાળકના બે ટુકડા કરવાનો આદેશ આપ્યો ત્યારે સાચી માતા રડી પડી અને બાળકને છોડી દેવા તૈયાર થઈ, જેથી તે જીવતું રહે. આનાથી ન્યાયાધીશે સાચી માતાને ઓળખી અને બીજી સ્ત્રીને સજા કરી.

Exam Tip: વાર્તાલેખનમાં, આપેલા મુદ્દાઓને ક્રમબદ્ધ રીતે જોડીને એક સુસંગત કથા બનાવવી. દરેક મુદ્દાને વાર્તાના પ્રવાહમાં યોગ્ય રીતે સામેલ કરવો અને પાત્રોના ભાવનાત્મક પ્રતિભાવોને દર્શાવવા.

8. નીચે આપેલી પંક્તિઓ સમજાવો :

Question 1. હોય કામ મુશ્કેલ પણ, ઉદ્યમથી ઝટ થાય; ખંત જો દિલમાં હોય તો, કદી ન ફોગટ જાય.
Answer: આ પંક્તિઓમાં કવિ કહે છે કે કોઈપણ મુશ્કેલ કાર્ય સખત મહેનત કરવાથી ઝડપથી પૂર્ણ થઈ જાય છે. જો આપણા હૃદયમાં ધગશ હોય, તો મુશ્કેલ લાગતું કામ પણ મહેનત દ્વારા પૂર્ણ કરી શકાય છે. આપણી મહેનત ક્યારેય પણ વ્યર્થ જતી નથી.

કેટલાક કામ મુશ્કેલ હોય છે. પણ જો આપણે ફક્ત વિચારતા જ રહીએ કે તે ક્યારે થશે અથવા કેવી રીતે થશે, તો તે કામ ક્યારેય થશે નહીં. આપણે ઉત્સાહ અને યોગ્ય આયોજન સાથે તે કામ કરવા લાગીએ, તો આપણને ચોક્કસ સફળતા મળે છે. વિદ્યાર્થી તરીકે આપણને જે વિષયો મુશ્કેલ લાગતા હોય તે શીખવા માટે આપણે ખંતપૂર્વક મહેનત કરીએ, તો તેમાં ચોક્કસ સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે. આપણે મહેનત કરતા રહેવું જોઈએ.
In simple words: કવિ સમજાવે છે કે સખત પ્રયત્ન અને હૃદયમાં ધગશ હોય તો કોઈપણ મુશ્કેલ કામ ઝડપથી અને સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી શકાય છે. મહેનત ક્યારેય નિરર્થક જતી નથી.

Exam Tip: કાવ્ય પંક્તિઓ સમજાવતી વખતે, તેનો સીધો અર્થ, કવિનો હેતુ અને જીવનમાં તેનું મહત્વ ત્રણેય પાસાંઓને આવરી લેવા. ઉદાહરણો આપીને સમજૂતીને વધુ સ્પષ્ટ કરી શકાય છે.

Question 2. નમતાથી સૌ કો રીઝે, નમતાને બહુ માન, સાગરને નદીઓ ભજે, છોડી ઊંચાં સ્થાન.
Answer: આ પંક્તિઓમાં નમ્રતાનો મહિમા દર્શાવ્યો છે. નમ્ર વ્યક્તિઓ સૌને ગમે છે, અને જે નમ્ર હોય છે તેને ખૂબ માન મળે છે. નદીઓ ઊંચા પહાડો છોડીને નીચા સ્થાને રહેલા સમુદ્રને મળે છે, તેથી નદીઓને લોકો દ્વારા ખૂબ સન્માન મળે છે. નદીઓની પૂજા પણ થાય છે. નમ્રતા એટલે સરળતા; જેનામાં અભિમાન નથી. જે વ્યક્તિ સરળ હોય છે, તેની વાણી અને વર્તનમાં નમ્રતા હોય છે, તેથી તે સૌને પ્રિય હોય છે. વિનયી વ્યક્તિ સાથે વાતચીત કરવાનું સૌને ગમે છે. નમ્ર વ્યક્તિના કામ પણ ઝડપથી પૂર્ણ થઈ જાય છે અને તેનું ખૂબ સન્માન થાય છે. આથી, આપણે સૌએ નમ્ર બનવું જોઈએ, કારણ કે જે નમે છે તે સૌને ગમે છે.
In simple words: આ પંક્તિઓ સમજાવે છે કે નમ્રતાથી બધા ખુશ થાય છે અને નમ્ર વ્યક્તિને સન્માન મળે છે. જેમ નદીઓ ઊંચા સ્થાનો છોડીને સાગરને મળે છે, તેમ નમ્ર વ્યક્તિ સૌને પ્રિય હોય છે અને તેના કાર્યો સરળતાથી પૂર્ણ થાય છે.

Exam Tip: કાવ્ય પંક્તિઓ સમજાવતી વખતે, તેના રૂપકાત્મક અર્થને સ્પષ્ટ કરવો અને તેને વાસ્તવિક જીવનના ઉદાહરણો સાથે જોડીને સમજાવવું, જેમ કે નદીઓનું સાગરને મળવું.

9. નીચેનામાંથી કોઈ પણ એક વિષય પર 15થી 20 વાક્યોમાં નિબંધ લખો :

પુસ્તક
Answer: મને વાંચનનો શોખ છે. મેં ઘણા પુસ્તકો વાંચ્યાં છે. તે બધાંમાં 'સત્યના પ્રયોગો' મારું સૌથી પ્રિય પુસ્તક છે. 'સત્યના પ્રયોગો' પુસ્તક ગાંધીજીની આત્મકથા છે. તેની ભાષા સરળ છે. તેમાં આપણને ગાંધીજીની નિખાલસતા જોવા મળે છે.

'સત્યના પ્રયોગો'માં ગાંધીજીએ પોતાના જીવનના ઘણા પ્રસંગોનું વર્ણન કર્યું છે. ગાંધીજી બાળપણમાં એક સામાન્ય વિદ્યાર્થી હતા. તેમનામાં ચોરી અને ધૂમ્રપાન જેવી કુટેવો પણ હતી. એક વાર તેમણે 'હરિશ્ચંદ્ર' નાટક જોયું અને 'શ્રવણ'ની વાર્તા સાંભળી. તેમાંથી તેમને સાચું બોલવાની અને માતા-પિતાની સેવા કરવાની પ્રેરણા મળી.

તેમનાથી ક્યારેક ભૂલો થતી, ત્યારે તેઓ પોતાની ભૂલો સ્વીકારી લેતા અને ફરીથી એવી ભૂલો કરતા નહિ. 'સત્યના પ્રયોગો'માં ગાંધીજીએ દક્ષિણ આફ્રિકામાં થયેલા પોતાના અનુભવો, શ્રમજીવન, આઝાદીનું આંદોલન, દાંડીકૂચ, હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા માટેના પોતાના પ્રયત્નો વગેરેનું વર્ણન કર્યું છે. આ બધા પ્રસંગોમાંથી આપણને ગાંધીજીનો દેશપ્રેમ, માનવપ્રેમ અને તેમની સાદાઈનો પરિચય થાય છે. ગાંધીજીના આચાર અને વિચારમાં કોઈ ભેદ ન હતો. ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં તેમણે જનતાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. આ પુસ્તકમાંથી મને સાદું, સત્યમય અને પ્રમાણિક જીવન જીવવાની પ્રેરણા મળે છે.
In simple words: 'પુસ્તક' પરના આ નિબંધમાં, ગાંધીજીની આત્મકથા 'સત્યના પ્રયોગો'ના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ પુસ્તક ગાંધીજીના જીવનના પ્રસંગો, તેમના સિદ્ધાંતો અને દેશપ્રેમ, સાદગી તથા પ્રમાણિકતાના મૂલ્યો દર્શાવે છે.

Exam Tip: નિબંધ લખતી વખતે, વિષયને સંબંધિત મુદ્દાઓને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરો. પ્રસ્તાવના, મુખ્ય ભાગ અને સમાપ્તિનું ધ્યાન રાખો. ભાષા સરળ અને સ્પષ્ટ રાખો.

Question 2. ઉનાળાનો બપોર
Answer: શિયાળાની સવાર આપણને તાજગી આપે છે, તો ઉનાળાની બપોર આપણને ગરમીથી બેચેન કરી મૂકે છે. ઉનાળામાં સવારે થોડી ઠંડક હોય છે. પછી ધીમે ધીમે ગરમી વધતી જાય છે. સૂરજ માથા પર આવે ત્યારે ગરમીનું પ્રમાણ ખૂબ વધી જાય છે, જાણે આકાશમાંથી આગ વરસતી હોય એવી ગરમી પડે છે. જમીન એટલી બધી તપી જાય છે કે તેના પર ખુલ્લા પગે ચાલવું મુશ્કેલ બની જાય છે. રસ્તાઓ પર લોકોની અવર-જવર પણ ઓછી થઈ જાય છે. લોકો ઘરમાં જ રહે છે. લોકો ગરમીમાંથી રાહત મેળવવા માટે પંખા કે એરકંડિશનરનો આશરો લે છે.

કેટલાક લોકો ઠંડા પીણાં પીએ છે કે આઇસક્રીમ ખાય છે. પશુ-પંખીઓ પર પણ ગરમીની અસર થાય છે. પંખીઓ તેમના માળામાં સંતાઈ રહે છે. ગરમીમાંથી રાહત મેળવવા માટે ભેંસો તળાવ કે ખાબોચિયાના પાણીમાં પડી રહે છે. બાળકો પણ ઘરમાં બેસીને ઇન્ડોર ગેમ્સ રમે છે.
In simple words: ઉનાળાની બપોર ગરમ હોય છે, સૂરજ તપી જાય છે અને લોકો ઘરમાં રહે છે. ગરમીથી બચવા માટે લોકો ઠંડા પીણાં અને પંખાનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે પશુ-પંખીઓ પણ ગરમીથી બચવા માટે આશ્રય શોધે છે.

Exam Tip: નિબંધમાં વર્ણનાત્મક ભાષાનો ઉપયોગ કરો જેથી વાચકને વિષયનું સ્પષ્ટ ચિત્ર મળી શકે. વાતાવરણ, લોકો અને પ્રાણીઓ પરની અસરનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 3. ગરવી ગુજરાત
Answer: "જય જય ગરવી ગુજરાત, દીપ અરુણ પ્રભાત..." આ કાવ્યપંક્તિ ગાતાં જ આપણા હૃદયમાં ગુજરાત પ્રત્યેનો પ્રેમ ઉમટી આવે છે. ગુજરાત ભારતની પશ્ચિમે આવેલું રાજ્ય છે. ગુજરાતમાં નર્મદા, તાપી, મહી, સાબરમતી જેવી મોટી નદીઓ વહે છે. ગુજરાતમાં સોમનાથ, દ્વારકા, પાલિતાણા, અંબાજી, ડાકોર જેવાં પ્રસિદ્ધ યાત્રાધામો આવેલાં છે. ગુજરાતને લાંબો દરિયાકિનારો પણ મળ્યો છે. ગુજરાતનાં ઉભરાટ, તિથલ, ડુમ્મસ, સાપુતારા અને ચોરવાડ જેવાં પ્રવાસધામો પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

નરસિંહ મહેતા, મીરાંબાઈ, અખો, દયારામ, નર્મદ, કલાપી, મેઘાણી, કનૈયાલાલ મુનશી, ઉમાશંકર જોશી, સુંદરમ્, ગીજુભાઈ વગેરે જેવા અનેક સંતો અને કવિઓનો ગુજરાતની સંસ્કૃતિના ઘડતરમાં મોટો ફાળો રહ્યો છે.

ગાંધીજી અને સરદાર પટેલ જેવા ગુજરાતી મહાપુરુષોનો આપણા દેશની આઝાદીમાં વિશેષ ફાળો રહ્યો છે. આઝાદી પછી ગુજરાત ખૂબ પ્રગતિ કરી છે. ખેતીવાડી, શિક્ષણ, વાહનવ્યવહાર, ઉદ્યોગો વગેરે જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં તેણે ઘણો વિકાસ સાધ્યો છે. ગુજરાતની પ્રજા વીર, ધીર, જ્ઞાની અને પ્રેમાળ છે. આવી પવિત્ર અને સમૃદ્ધ ભૂમિનું સંતાન હોવાનો મને ગર્વ છે.
In simple words: આ નિબંધ ગુજરાતની સુંદરતા, નદીઓ, યાત્રાધામો, દરિયાકિનારો અને પ્રવાસન સ્થળોનું વર્ણન કરે છે. તે ગુજરાતના સંતો, કવિઓ અને મહાપુરુષોના યોગદાનને પ્રકાશિત કરે છે, અને રાજ્યની આઝાદી પછીની પ્રગતિ અને લોકોના ગુણોની પ્રશંસા કરે છે.

Exam Tip: રાજ્યો કે પ્રદેશો વિશે નિબંધ લખતી વખતે, તેના ભૌગોલિક લક્ષણો, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ, પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓ અને આર્થિક પ્રગતિ જેવા વિવિધ પાસાંઓને આવરી લેવા. વિષયને સમૃદ્ધ બનાવવા માટે યોગ્ય વિશેષણોનો ઉપયોગ કરવો.

10. નીચેનાં વાક્યોના અર્થને આધારે તેને માટે વપરાતી કહેવત તે વાક્યની સામે લખો :

Question 1. નીચેના વાક્યોના અર્થને આધારે તેને માટે વપરાતી કહેવત તે વાક્યની સામે લખો :
1. ગરજ વખતે બુદ્ધિ કામ નથી કરતી.
2. વિનાશ થવાનો હોય ત્યારે બુદ્ધિ બગડે છે.
3. ઝાઝાં જણ ભેગાં મળે તો કામ ઝટ પૂરું થાય.
4. બીજાની આશા રાખવાથી નિરાશ થવું પડે છે.
5. દરેક કામમાં સાવચેતી રાખીએ તો સુખી થઈએ.
Answer:
1. ગરજ વખતે બુદ્ધિ કામ નથી કરતી. – ગરજવાનને અક્કલ ન હોય
2. વિનાશ થવાનો હોય ત્યારે બુદ્ધિ બગડે છે. – વિનાશ કાળે વિપરીત બુદ્ધિ
3. ઝાઝાં જણ ભેગાં મળે તો કામ ઝટ પૂરું થાય. – ઝાઝા હાથ રળિયામણા
4. બીજાની આશા રાખવાથી નિરાશ થવું પડે છે. – પારકી આશ સદા નિરાશ
5. દરેક કામમાં સાવચેતી રાખીએ તો સુખી થઈએ. – ચેતતો નર સદા સુખી
In simple words: અહીં, આપેલા વાક્યોના અર્થને આધારે, તેને માટે યોગ્ય કહેવતો દર્શાવવામાં આવી છે.

Exam Tip: કહેવતોના અર્થને સમજવા માટે, વાક્યમાં આપેલા મુખ્ય વિચાર પર ધ્યાન આપો. ઘણીવાર કહેવતનો શાબ્દિક અર્થ અલગ હોય છે, પરંતુ તેનો ગૂઢ અર્થ વાક્યના ભાવ સાથે બંધબેસતો હોય છે.

ક અને ખ વિભાગમાં આપેલી કહેવતોમાંથી સમાન અર્થવાળી કહેવતોને સામસામે ગોઠવો :

Exam Tip: સમાન અર્થવાળી કહેવતો જોડતી વખતે, બંને કહેવતોના મુખ્ય સંદેશને સમજવાનો પ્રયાસ કરો. ઘણીવાર શબ્દો અલગ હોય છે, પરંતુ ભાવાર્થ એકસરખો હોય છે.

12. ‘ક’ અને ‘ખ’ વિભાગમાં આપેલી વિરોધી અર્થ ધરાવતી કહેવતોને સામસામે ગોઠવો :

Question 1. ‘ક’ અને ‘ખ’ વિભાગમાં આપેલી વિરોધી અર્થ ધરાવતી કહેવતોને સામસામે ગોઠવો :

Exam Tip: વિરોધી કહેવતો જોડતી વખતે, દરેક કહેવતનો વિરુદ્ધાર્થી ભાવ કઈ કહેવતમાં વ્યક્ત થાય છે તે ઓળખવું. આ માટે કહેવતોના મૂળભૂત અર્થને ઊંડાણપૂર્વક સમજવો જરૂરી છે.

13. રોજિદા વ્યવહારમાં ઉપયોગમાં લેવાતા પાંચ શબ્દો લખી તેમના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો.

Question 1. રોજિદા વ્યવહારમાં ઉપયોગમાં લેવાતા પાંચ શબ્દો લખી તેમના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો.
Answer:

• કડવું x મીઠું
• હાજર x ગેરહાજર
• દિવસ x રાત
• નાનું x મોટું
• ફાયદો x નુકસાન

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખતી વખતે, શબ્દના મૂળભૂત અર્થને ધ્યાનમાં રાખીને તેનો વિપરીત અર્થ ધરાવતો શબ્દ પસંદ કરવો. શબ્દની પ્રકૃતિ (નામ, વિશેષણ, ક્રિયાપદ) મુજબ વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખવો.