GSEB Class 5 Gujarati Textbook Solutions Chapter 9 કદર

1. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં લખો

 

Question 1. વાલો કેસરિયો કોણ હતો?
Answer: વાલો કેસરિયો ગરણી ગામનો એક ચારણ હતો.
In simple words: વાલો કેસરિયો ગરણી ગામનો એક ચારણ જાતિનો માણસ હતો.

Exam Tip: જ્યારે કોઈ પાત્ર વિશે પૂછવામાં આવે, ત્યારે તેનું નામ, જાતિ અને મૂળ ગામ સ્પષ્ટ રીતે જણાવો.

 

Question 2. વાલો કેસરિયો શેનો વેપારી હતો?
Answer: વાલો કેસરિયો ઘોડા લેવા-વેચવાનું કામ કરતો વેપારી હતો.
In simple words: વાલો કેસરિયો ઘોડા ખરીદવાનો અને વેચવાનો ધંધો કરતો હતો.

Exam Tip: પાત્રનો વ્યવસાય સ્પષ્ટપણે લખો જેથી પૂરા ગુણ મળી શકે.

 

Question 3. મરાઠા યુવાન સાથે કઈ આફત આવી હતી?
Answer: મરાઠા યુવાનને માથે પૈસા લેનારની જપ્તીની મુશ્કેલી આવી હતી.
In simple words: એક મરાઠા યુવાન પર દેવાદારોની જપ્તીની મુસીબત આવી હતી.

Exam Tip: આફત અથવા મુશ્કેલીને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં વર્ણવો.

 

Question 4. વાટખરચી કાઢવા કેસરિયાએ શું વેચ્યું?
Answer: મુસાફરીનો ખર્ચ કાઢવા માટે કેસરિયાએ એક ઘોડો વેચી નાખ્યો.
In simple words: રસ્તાના ખર્ચ માટે કેસરિયાએ પોતાનો એક ઘોડો વેચી દીધો.

Exam Tip: પ્રશ્નના જવાબમાં "શું" વેચ્યું તે સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવો.

 

Question 5. વાલા કેસરિયાની કદર કોણે કરી?
Answer: વાલા કેસરિયાની કદર અમરેલીના સૂબા રાધોબાએ કરી હતી.
In simple words: અમરેલીના સૂબા રાધોબાએ વાલા કેસરિયાની મદદની નોંધ લીધી.

Exam Tip: કદર કરનાર વ્યક્તિનું નામ અને તેનું પદ સ્પષ્ટપણે લખો.

 

2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો :

 

Question 1. કેસરિયાએ વડોદરાને રામરામ કરવાનું શા માટે વિચાર્યું?
Answer: કેસરિયો પોતાના ઘોડા વેચવા વડોદરા આવ્યો હતો. લોકોને મન ઠરી જાય તેવા ઘોડા જોઈને, બધા ખૂબ ખુશ થતા, પણ ઘોડાની કિંમત સાંભળીને તેઓ પાછા ફરતા હતા. એક પણ ઘોડો વેચાતો નહોતો; તેથી કેસરિયાએ વડોદરાને અલવિદા કહેવાનું વિચાર્યું.
In simple words: કેસરિયો ઘોડા વેચવા વડોદરા ગયો, પરંતુ ઊંચી કિંમતને કારણે એક પણ ઘોડો વેચાયો નહીં. આથી તેણે વડોદરા છોડવાનું નક્કી કર્યું.

Exam Tip: કારણો હંમેશા મુદ્દાસર અને ક્રમબદ્ધ રીતે રજૂ કરો.

 

Question 2. વાલો કેસરિયો ધોડાની લગામ તાણી શા માટે ઊભો રહી ગયો?
Answer: વાલો કેસરિયો વડોદરાની બહાર નીકળ્યો. ત્યાં તેણે એક જૂનું ઘર જોયું. ઘરની બહાર ગોદડાં, વાસણો અને ઘરની નાની-મોટી બધી વસ્તુઓના પોટલાં પડ્યાં હતાં. તેણે હૃદય કંપાવી દે તેવી નાના બાળકોની ચીસો સાંભળી. આ દ્રશ્ય જોઈને વાલો કેસરિયો ઘોડાની લગામ ખેંચીને ઊભો રહી ગયો.
In simple words: વડોદરાની બહાર એક ઘરની બહાર સામાન પડેલો અને બાળકોની ચીસો સાંભળીને કેસરિયો દયાથી ભરાઈ ગયો, તેથી તે રોકાઈ ગયો.

Exam Tip: ભાવનાત્મક દ્રશ્યોનું વર્ણન કરતી વખતે, વિગતો પર ધ્યાન આપો અને તેને વાર્તાના પ્રવાહ સાથે જોડો.

 

Question 3. રાઘોબાએ કેસરિયાની કદર કેવી રીતે કરી?
Answer: અમરેલીના સૂબા રાધોબાએ કેસરિયાને પોતાની કચેરીમાં આદર-સત્કાર સાથે બોલાવ્યો. તેણે તાંબાના પતરામાં સૂર્ય-ચંદ્ર રહે ત્યાં સુધી ગરણી ગામ બક્ષિસ તરીકે કેસરિયાને લખી આપ્યું. આ રીતે રાધોબાએ કેસરિયાની સેવાને બિરદાવી.
In simple words: રાધોબાએ કેસરિયાને પોતાના દરબારમાં બોલાવી, તેને ખૂબ માન આપ્યું અને ગરણી ગામ હંમેશ માટે ભેટમાં આપ્યું.

Exam Tip: કદર કરવાની પદ્ધતિ અને તેના પરિણામો સ્પષ્ટપણે વર્ણવો.

 

3. નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલે છે અને કોને કહે છે તે લખો:

 

Question 1. 'શેઠ કેટલા રૂપિયાનું લેણું? આંકડો બોલો.'
Answer: આ વાક્ય કેસરિયો બોલે છે અને શેઠને કહે છે.
In simple words: આ વાક્ય કેસરિયા દ્વારા શેઠને કહેવામાં આવ્યું છે.

Exam Tip: વાક્ય કોણ બોલે છે અને કોને સંબોધે છે તે સ્પષ્ટપણે દર્શાવો.

 

Question 2. ‘ભાઈ, તારો મારગ તારી રાહ જોવે છે, હાલતો થા.'
Answer: આ વાક્ય શેઠ બોલે છે અને કેસરિયાને કહે છે.
In simple words: આ વાક્ય શેઠે કેસરિયાને કહ્યું.

Exam Tip: વાક્યના સંદર્ભને સમજીને બોલનાર અને સાંભળનારને ઓળખો.

 

Question 3. ‘અરે બાપ, કાંક ભૂલ થાતી લાગે છે. હું તો ધોડાનો સોદાગર.'
Answer: આ વાક્ય કેસરિયો બોલે છે અને રાજના સિપાઈને કહે છે.
In simple words: કેસરિયાએ રાજના સિપાઈને કહ્યું કે તેને કંઈક ભૂલ થઈ રહી હોય તેવું લાગે છે, કારણ કે તે તો ઘોડાનો વેપારી છે.

Exam Tip: આશ્ચર્ય કે અવિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા વાક્યોમાં, બોલનારની લાગણીને ધ્યાનમાં લો.

 

Question 4. તમારું નામઠામ ન આપો તો તમને મારા છોકરાના સમ છે.
Answer: આ વાક્ય જુવાન મરાઠો બોલે છે અને કેસરિયાને કહે છે.
In simple words: જુવાન મરાઠાએ કેસરિયાને કહ્યું કે જો તે પોતાનું નામ-સરનામું નહીં આપે તો તેને તેના બાળકોના સોગંદ છે.

Exam Tip: ધમકી કે સોગંદવાળા વાક્યોમાં, બોલનારની મજબૂરી કે ભાવનાને સમજો.

 

Question 5. ‘જગદંબા તમારી ભેર કરે.’
Answer: આ વાક્ય આઈ બોલે છે, કેસરિયાને કહે છે.
In simple words: આઈ એ કેસરિયાને કહ્યું કે જગદંબા તેને મદદ કરે.

Exam Tip: આશીર્વાદ કે શુભેચ્છાઓ આપતા વાક્યોમાં, બોલનાર અને સાંભળનારનો સંબંધ દર્શાવો.

 

4. નીચેનાં વાક્યોને વાર્તાના ક્રમમાં ગોઠવીને ફરીથી લખો :

 

Question 1.
1. વાલો કેસરિયો એક દિ' વડોદરામાં જઈને ઊભો રહ્યો.
2. વાટખરચીની વધેલી પાંચ સો રૂપિયાની વાંસણી કેલ્વે બાંધી છે.
3. આવી રૂપકડી કરણુકીના કાંઠે ગરણી ગામ આવેલું છે.
4. ‘એલા, તાંબાનું પતરું લાવો.’
5. ‘મારી કદર મારે મોઢે બોલાવે એટલે હાઉં.'
Answer:
1. આવી રૂપકડી કરણુકીના કાંઠે ગરણી ગામ આવેલું છે.
2. વાલો કેસરિયો એક દિ' વડોદરામાં જઈને ઊભો રહ્યો.
3. વાટખરચીની વધેલી પાંચ સો રૂપિયાની વાંસણી કેચે બાંધી છે.
4. 'મારી કદર મારે મોઢે બોલાવે એટલે હાઉં.'
5. ‘એલા, તાંબાનું પતરું લાવો.'

Exam Tip: વાર્તાના મુખ્ય પ્રસંગોને ક્રમમાં ગોઠવીને યાદ રાખવાથી આવા પ્રશ્નોના જવાબ સરળતાથી આપી શકાય છે.

 

5. નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખો:

 

Question 1.
1. કાંઠો :
2. રૂડપ :
3. વેગળું :
4. ભેર :
5. મહોર :
Answer:
1. કાંઠો : કિનારો
2. રૂડપ : સુંદરતા
3. વેગળું : દૂર
4. ભેર : મદદ, સહાય
5. મહોર : સિક્કો, છાપ

Exam Tip: સમાનાર્થી શબ્દો યાદ રાખવા માટે શબ્દભંડોળ વધારવું અને નિયમિત અભ્યાસ કરવો જરૂરી છે.

 

6. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો:

 

Question 1.
1. સુંવાળું ×
2. બાંધવું ×
3. પ્રામાણિકતા x
4. ગેરસમજણ ×
5. શુદ્ધ ×
Answer:
1. સુંવાળું × બરછટ
2. બાંધવું × છોડવું
3. પ્રામાણિકતા x અપ્રામાણિકતા
4. ગેરસમજણ × સમજણ
5. શુદ્ધ × અશુદ્ધ

Exam Tip: વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો યાદ રાખતી વખતે, શબ્દનો મૂળ અર્થ અને તેનો વિરોધાભાસ સમજો.

 

7. નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી લખો:

 

Question 1.
1. પ્રિત –
2. નિરણય
3. તીરષ્કાર –
4. સૂતી –
5. જીલલો
Answer:
1. પ્રિત – પ્રીત
2. નિરણય – નિર્ણય
3. તીરષ્કાર – તિરસ્કાર
4. સૂતી – સ્તુતિ
5. જીલલો – ઝીલવો

Exam Tip: જોડણી સુધારવા માટે શબ્દોને ધ્યાનથી વાંચો અને તેની રચના પર ધ્યાન આપો.

 

8. નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક-એક શબ્દ આપો:

 

Question 1.
1. ઝાડ તેમજ વનરાજિથી ઘટાદાર –
2. સિક્કા સાચવી રાખવાની પટ્ટા જેવી કોથળી –
3. મુસાફરી દરમિયાન ખરચ માટેની રકમ –
4. પૂરના પાણીની ઝડપે દોડનાર –
5. ધોડાને બાંધવાની જગા –
6. ગાયોનું મોટું ટોળું –
7. પશુને ખાવાનું અનાજ –
Answer:
1. ઝાડ તેમજ વનરાજિથી ઘટાદાર – કુંજાર
2. સિક્કા સાચવી રાખવાની પટ્ટા જેવી કોથળી – વાંસણી
3. મુસાફરી દરમિયાન ખરચ માટેની રકમ – વાટખરચી
4. પૂરના પાણીની ઝડપે દોડનાર – પાણીપંથા
5. ધોડાને બાંધવાની જગા – ઘોડાર, તબેલો
6. ગાયોનું મોટું ટોળું – ધણ
7. પશુને ખાવાનું અનાજ – જોગાણ

Exam Tip: શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપતી વખતે, શબ્દસમૂહનો સંપૂર્ણ અર્થ સમજીને યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરો.

 

9. નીચેના કોષ્ટકમાં પાંચ જોડાક્ષરવાળા શબ્દો ફરતે [ ] કરો. આ શબ્દોનો વાક્યપ્રયોગ કરો.

 

Question 1.

Answer:1. ફિરશ્નો
2. તિરસ્કાર
3. બક્ષિસ
4. સ્તુતિ
5. ઉચ્ચાર
વાક્યપ્રયોગ :

• ફિરસ્તો – વાલો કેસરિયો કોઈ દેવદૂત લાગતો હતો.
• તિરસ્કાર – કોઈનો તિરસ્કાર કરવો ન જોઈએ.
• બક્ષિસ – રાજાએ નિષ્ઠા માટે સુબેદારને ભેટ આપી.
• સ્તુતિ – ભગવાનની પ્રાર્થના કરીને તેની કૃપા મેળવવી જોઈએ.
• ઉચ્ચાર – નિપુણના ગુજરાતી ભાષાના ઉચ્ચાર સ્પષ્ટ છે.

In simple words: શબ્દો શોધવા માટે આપેલ કોષ્ટકનો ઉપયોગ કરો, પછી તે શબ્દોની યાદી બનાવો અને દરેક શબ્દનો એક વાક્યમાં ઉપયોગ કરો.

Exam Tip: જોડાક્ષરવાળા શબ્દો શોધતી વખતે, જોડાક્ષરની રચના અને ઉચ્ચારણ પર ધ્યાન આપો. વાક્યપ્રયોગ હંમેશા શબ્દનો અર્થ સ્પષ્ટ કરે તેવો હોવો જોઈએ.

 

10. નીચેના ફકરામાં યોગ્ય વિરામચિહનો મૂકી સુવાચ્ય અક્ષરે તમારી, નોટબુકમાં લખો:

 

Question 1. નીચેના ફકરામાં યોગ્ય વિરામચિહનો મૂકી સુવાચ્ય અક્ષરે તમારી, નોટબુકમાં લખો:
આવો આવો કેસરિયા બોલતાં બાથ ભરી લીધી વાલો કેસરિયો ઘડીક વાર મૂંઝાણો આ સૂબો મારી ઠેકડી કરે છે કે શું બાવડું પકડીને પડખોપડખ ગાદી માથે બેસાડી સૂબો બોલ્યો કેસરિયા મને ઓળખ્યો
Answer: ‘આવો આવો, કેસરિયા!’ બોલતાં બાથ ભરી લીધી. વાલો કેસરિયો ઘડીક વાર મૂંઝાણો. ‘આ સૂબો મારી ઠેકડી કરે છે કે શું?’ બાવડું પકડીને પડખોપડખ ગાદી માથે બેસાડી સૂબો બોલ્યો : 'કેસરિયા, મને ઓળખ્યો!’
In simple words: આપેલા ફકરામાં યોગ્ય અલ્પવિરામ, પૂર્ણવિરામ અને અવતરણ ચિહ્નો ઉમેરીને તેને ફરીથી લખો.

Exam Tip: વિરામચિહ્નો વાક્યનો અર્થ અને પ્રવાહ સ્પષ્ટ કરવામાં મદદ કરે છે. ખાસ કરીને અવતરણ ચિહ્નોનો ઉપયોગ વાતચીત દર્શાવવા માટે કરો.

 

વિશેષ પ્રશ્નોત્તર

 

નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ શોધો :

 

Question 1. વાલો કેસરિયો ધોડા વેચવા ક્યાં ગયો?
(a) મેળામાં
(b) ગરણી ગામે
(c) વડોદરા
(d) શેઠને ત્યાં
Answer: (c) વડોદરા
In simple words: વાલો કેસરિયો પોતાના ઘોડા વેચવા માટે વડોદરા શહેર ગયો હતો.

Exam Tip: બહુવિકલ્પી પ્રશ્નોમાં, પહેલા બધા વિકલ્પો ધ્યાનથી વાંચો અને પછી સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો.

 

Question 2. વાટખરચી માટે કેસરિયાએ કેટલા રૂપિયા લીધા?
(a) પાંચ સો
(b) હજાર
(c) સો
(d) બે હજાર
Answer: (b) હજાર
In simple words: કેસરિયાએ પોતાના પ્રવાસ ખર્ચ માટે હજાર રૂપિયા લીધા હતા.

Exam Tip: ચોક્કસ આંકડાવાળા પ્રશ્નોમાં, વાર્તામાંથી સાચી માહિતી યાદ રાખવાનો પ્રયાસ કરો.

 

Question 3. શેઠે કેસરિયાને કેટલા રૂપિયાનું બિલ ભરવા કહ્યું?
(a) પાંચ સો
(b) હજાર
(c) બસો
(d) દસ હજાર
Answer: (a) પાંચ સો
In simple words: શેઠે કેસરિયાને પાંચ સો રૂપિયાનું બિલ ભરવા માટે કહ્યું હતું.

Exam Tip: વાર્તામાં પાત્રો દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલી અથવા માંગવામાં આવેલી રકમ યાદ રાખવી અગત્યની છે.

 

Question 4. વાલા કેસરિયામાં માનવતાનાં દર્શન કોને થયાં?
(a) આઈમાં
(b) વાલા કેસરિયામાં
(c) રાધોબામાં
(d) સિપાઈમાં
Answer: (b) વાલા કેસરિયામાં
In simple words: વાલા કેસરિયાએ યુવાન મરાઠાને મદદ કરીને માનવતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું હતું.

Exam Tip: જ્યારે પ્રશ્નનો અર્થ સ્પષ્ટ ન હોય, ત્યારે વિકલ્પો અને વાર્તાના સંદર્ભના આધારે સૌથી યોગ્ય અર્થઘટન પસંદ કરો.

 

Question 5. જુવાન મરાઠો ક્યાંનો સૂબો બન્યો?
(a) વડોદરાનો
(b) અમરેલીનો
(c) ગરણીનો
(d) ગાયકવાડનો
Answer: (b) અમરેલીનો
In simple words: તે યુવાન મરાઠો પછીથી અમરેલીનો સૂબો બન્યો હતો.

Exam Tip: વાર્તાના મુખ્ય પાત્રોના ભવિષ્યના પદો અને સ્થાનો યાદ રાખવા મદદરૂપ થાય છે.

 

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર એક-એક વાક્યમાં આપો?

 

Question 1. કરણુકી નદીનાં પાણી કેવાં હતાં?
Answer: કરણુકી નદીનાં પાણી નારિયેળ જેવાં મીઠાં હતાં.
In simple words: કરણુકી નદીનું પાણી ખૂબ જ મીઠું હતું.

Exam Tip: નદીના નામ અને તેના પાણીની વિશેષતા બંનેને ધ્યાનમાં રાખો.

 

Question 2. ગરણી ગામ ક્યાં આવેલું છે?
Answer: ગરણી ગામ કરણુકી નદીના કિનારે આવેલું છે.
In simple words: ગરણી ગામ કરણુકી નદીના કિનારે આવેલું છે.

Exam Tip: ગામનું નામ અને તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ બંને યાદ રાખો.

 

Question 3. કોની રૂપ આંખે વળગે એવી હતી?
Answer: ગરણી ગામની સુંદરતા આંખે વળગે તેવી હતી.
In simple words: ગરણી ગામની સુંદરતા ખૂબ જ આકર્ષક હતી.

Exam Tip: સ્થળની વિશેષતાને તેના નામ સાથે જોડીને યાદ રાખો.

 

Question 4. વાલા કેસરિયાના તબેલામાં કેવા કેવા ધોડા હતા?
Answer: વાલા કેસરિયાના તબેલામાં અરબી, પંજાબી, કચ્છી તેમજ કાઠિયાવાડી ઘોડા હતા.
In simple words: વાલા કેસરિયા પાસે અરબી, પંજાબી, કચ્છી અને કાઠિયાવાડી જેવા અલગ-અલગ પ્રકારના ઘોડા હતા.

Exam Tip: ઘોડાઓના પ્રકારોને યાદ રાખવા માટે દરેક પ્રકારનું નામ સ્પષ્ટપણે લખો.

 

Question 5. વાલો કેસરિયો વડોદરા શા માટે ગયો?
Answer: વાલો કેસરિયો વડોદરા પોતાના ઘોડા વેચવા માટે ગયો.
In simple words: વાલો કેસરિયો ઘોડા વેચવા વડોદરા ગયો.

Exam Tip: વાર્તાના મુખ્ય પ્રસંગોના કારણો યાદ રાખો.

 

Question 6. ઘોડા જોઈને, ખરીધા વિના સૌ પાછાં કેમ જતાં હતાં?
Answer: ઘોડાઓની કિંમત સાંભળીને, ઘોડા ખરીદ્યા વિના બધા પાછા જતાં હતાં.
In simple words: ઘોડાની કિંમત ખૂબ વધારે હોવાથી કોઈ ખરીદતું નહોતું અને પાછા જતા હતા.

Exam Tip: ખરીદદારોના વર્તન પાછળનું કારણ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

 

Question 7. કેસરિયાએ વડોદરાને શા માટે રામરામ કર્યા?
Answer: કેસરિયાના પાણીદાર ઘોડા વડોદરામાં વેચાયા નહીં, તેથી તેણે વડોદરાને અલવિદા કહ્યું.
In simple words: વડોદરામાં ઘોડા ન વેચાતા કેસરિયાએ શહેર છોડવાનું નક્કી કર્યું.

Exam Tip: પાત્રોના નિર્ણયો અને તેના કારણોને સંબંધિત રાખો.

 

Question 8. ધોડાઓનો વાન કેવો હતો?
Answer: ઘોડાઓનો વાન એવો હતો કે હાથ મૂકીએ તો લપસી જાય એવી સુંવાળી અને ચમકતી ચામડીવાળો, અને જાયદી ખજૂરની પેશી જેવો હતો.
In simple words: ઘોડાઓની ચામડી ખૂબ જ સુંવાળી અને ચમકતી હતી, જાણે જાયદી ખજૂરની પેશી હોય.

Exam Tip: પાત્રો કે વસ્તુઓના શારીરિક વર્ણનમાં વિગતવાર માહિતી આપો.

 

Question 9. પાંચ સો રૂપિયામાં શી જોગવાઈ થઈ જવાની કેસરિયાને ધરપત હતી?
Answer: પાંચ સો રૂપિયામાં પોતાની ખોરાકી અને ઘોડાની જોગાણની વ્યવસ્થા થઈ જવાની કેસરિયાને ખાતરી હતી.
In simple words: કેસરિયાને ખાતરી હતી કે પાંચ સો રૂપિયાથી તેનો પોતાનો ખોરાક અને ઘોડાનો ચારો બંનેનો ખર્ચ નીકળી જશે.

Exam Tip: નાણાકીય વ્યવસ્થા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં, કઈ બાબતોની જોગવાઈ થશે તે સ્પષ્ટ કરો.

 

Question 10. કેસરિયાએ ખોરડા પાસે શાનો ઢગલો જોયો?
Answer: કેસરિયાએ ખોરડા પાસે ગોદડાં, વાસણો તેમજ ઘરની નાની-મોટી બધી વસ્તુઓનો ઢગલો જોયો.
In simple words: કેસરિયાએ ઘરની પાસે ગોદડાં, વાસણો અને ઘરવખરીનો ઢગલો જોયો.

Exam Tip: દ્રશ્યમાન વસ્તુઓના વર્ણનમાં વિગતવાર માહિતી આપો.

 

Question 11. જુવાન મરાઠાએ શા માટે પોતાના છોકરાના સમ ખાધા?
Answer: દેવદૂત જેવા વાલાએ, પૂછવા છતાં પોતાનું નામ આપ્યું નહોતું, તેથી જુવાન મરાઠાએ વાલા કેસરિયાના નામ-સરનામું જાણવા પોતાના છોકરાના સોગંદ ખાધા.
In simple words: કેસરિયાએ પોતાનું નામ ન જણાવતા, યુવાન મરાઠાએ તેના બાળકોના સોગંદ ખાધા જેથી કેસરિયો નામ જણાવે.

Exam Tip: પાત્રના ભાવનાત્મક નિર્ણયો પાછળનું કારણ સ્પષ્ટ કરો.

 

Question 12. સિપાઈને જોઈને આઈ શા માટે વિચારમાં પડી ગયાં?
Answer: સાત પેઢીમાં પણ રાજના સિપાઈ પોતાના આંગણે આવ્યાનું આઈએ જોયું નહોતું, તેથી સિપાઈને જોઈને આઈ ગંભીર વિચારમાં પડી ગયાં.
In simple words: આઈએ ક્યારેય રાજના સિપાઈને પોતાના ઘરે જોયા નહોતા, તેથી તેમને જોઈને આઈ ચિંતામાં પડી ગયા.

Exam Tip: પાત્રોની પ્રતિક્રિયાઓ અને તેના કારણો વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવો.

 

નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો :

 

Question 1. અમરેલીમાં પ્રવેશેલા દસ ઘોડેસવાર કેવા હતા?
Answer: અમરેલીમાં પ્રવેશેલા દસ ઘોડેસવારે રાજનો પોશાક પહેર્યો હતો. તેમના શરીર કદાવર હતાં. દરેકના ખભે જામનગરી બંદૂકો હતી. દરેકના ચહેરા પર રસ્તાની ધૂળ ઉડેલી હતી અને આંખોમાં લાલ રંગ હતો. દરેકે માથા ઉપર સાફો પહેર્યો હતો.
In simple words: અમરેલીમાં આવેલા દસ ઘોડેસવારો રાજવી પોશાકમાં, કદાવર શરીરવાળા, જામનગરી બંદૂકો સાથે, ધૂળિયા ચહેરા અને લાલ આંખોવાળા હતા, અને માથા પર સાફો પહેર્યો હતો.

Exam Tip: પાત્રોના દેખાવનું વિગતવાર અને વ્યવસ્થિત વર્ણન કરો.

 

Question 2. વાલાને કચેરીનાં પગથિયાં ચડતો જોઈ સૂબાએ શું કર્યું?
Answer: સૂબો વાલાની ઉત્સુકતાથી રાહ જોઈ રહ્યો હતો. વાલાને કચેરીના પગથિયાં ચડતા જોઈને સૂબો દોડ્યો. તેણે વાલાને બાથ ભરીને ભેટ્યો. વાલાનો હાથ પકડ્યો અને પોતાની બાજુમાં, ગાદી પર વાલાને બેસાડ્યો અને વાલાને પૂછ્યું, ‘કેસરિયા, મને ઓળખ્યો?’
In simple words: સુબાએ વાલાને કચેરીના પગથિયાં ચડતા જોઈ, તેને દોડીને ભેટ્યો, હાથ પકડી ગાદી પર બેસાડ્યો અને પૂછ્યું કે શું તે તેને ઓળખે છે.

Exam Tip: સૂબાની પ્રતિક્રિયા અને તેના કાર્યોનું ક્રમબદ્ધ વર્ણન કરો.

 

Question 3. ભરી કચેરીમાં કેસરિયાની તારીફ કરતાં સૂબાએ શું કહ્યું?
Answer: ભરી કચેરીમાં કેસરિયાની પ્રશંસા કરતાં સૂબાએ કહ્યું, 'વાલા કેસરિયા! તું તો મારી પ્રતિષ્ઠાનો રક્ષક છે. જો તે દિવસે કમરથી પૈસાની થેલી છોડીને પાંચ સો રૂપિયા ચૂકવ્યા ન હોત તો હું અમરેલીનો સૂબો ન હોત. હવે મને ઓળખ્યો! હું રાઘોબા! બોલ, તારી શી કદર કરું?’
In simple words: સુબાએ દરબારમાં કેસરિયાની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે તે તેની આબરૂનો રક્ષક છે અને જો તેણે તે દિવસે પાંચસો રૂપિયા ન આપ્યા હોત તો તે અમરેલીનો સૂબો ન હોત, અને પછી પૂછ્યું કે તેની કદર કેવી રીતે કરવી.

Exam Tip: પાત્રોના સંવાદોને તેમના મૂળ ભાવાર્થ સાથે રજૂ કરો.

 

નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો લખો:

• ફરમાન : આદેશ
• તારીફ : વખાણ
• તમાશો : ફજેતી
• બક્ષિસ : ભેટ
• પરચુરણ : છૂટક
• ફિરશ્નો : દેવદૂત

Exam Tip: શબ્દોના સમાનાર્થી યાદ રાખતી વખતે, શબ્દનો મૂળ અર્થ અને તેના પર્યાય શબ્દો બંનેને ધ્યાનમાં લો.

 

નીચેના રૂઢિપ્રયોગોનો અર્થ આપી, વાક્યપ્રયોગ કરો:

ઊડીને આંખે વળગવું – તરત ધ્યાન પર આવવું
વાક્ય : રેખાના ઘરની સ્વચ્છતા અને વ્યવસ્થા તરત જ ધ્યાન પર આવતી હતી.

મીટ માંડવી – નજર સ્થિર કરી જોઈ રહેવું
વાક્ય : મા રસ્તા તરફ નજર સ્થિર કરીને દીકરાની રાહ જોતી હતી.

મન ઊઠી જવું – રસ ન રહેવો
વાક્ય : તાવમાં ઘણીવાર ભોજનમાંથી રસ ઊઠી જાય છે.

ફાંટી આંખે જોઈ રહેવું – આશ્ચર્ય કે વિસ્મય સાથે જોવું
વાક્ય : સોનાની કંઠી ચાંચમાં લઈને ઊડી જતી સમડીને સૌ આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યાં.

આંખ કરડી થવી – ગુસ્સાથી આંખ લાલ થવી
વાક્ય : કારકુનની ગંભીર ભૂલથી ધંધામાં નુકસાન થતાં શેઠની આંખ ગુસ્સાથી લાલ થઈ.

પડ્યો બોલ ઝીલવો – આજ્ઞાનું પાલન કરવું
વાક્ય : વિદ્યાર્થીઓએ ગુરુનો આદેશ પાળવો જોઈએ.

માથે ચારેય હાથ હોવા – રહેમ દષ્ટિ હોવી
વાક્ય : પ્રધાન અને કારભારીઓના માથે રાજાના પૂરા આશીર્વાદ હતા.

Exam Tip: રૂઢિપ્રયોગોના અર્થ અને વાક્યપ્રયોગ યાદ રાખવા માટે, રૂઢિપ્રયોગનો શાબ્દિક અર્થ નહીં, પરંતુ તેનો ભાવનાત્મક અને સાંકેતિક અર્થ સમજો.

 

કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી, નીચેના વિધાનોની ખાલી જગ્યા પૂરો:

 

Question 1.
1. વડોદરા ઉપર ભગવાન સરજદાદાનાં __________ પથરાવા માંડ્યાં છે. (તે જ, તેજ)
2. વાલા કેસરિયાએ વડોદરાને __________ મૂકવા પગ ઉપાડ્યા. (અળગું, વેગળું)
3. __________ પકડીને જુવાન મરાઠો બોલ્યો. (વાઘ, વાધ)
4. મોં ઉપર પંથ કાપ્યાની ધૂળની __________ ઊડેલી છે. (જણ, ઝણ)
5. વાટખરચીની વધેલી પાંચ સો રૂપિયાની __________ કેચે બાંધી (વાંસળી, વાંસણી)
Answer:
1. તેજ
2. વેગળું
3. વાધ
4. ઝણ
5. વાંસણી

Exam Tip: ખાલી જગ્યા પૂરતી વખતે, વાક્યના અર્થ અને વ્યાકરણને અનુરૂપ સૌથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરો.

 

કૌંસમાં આપેલા પ્રત્યયોમાંથી યોગ્ય પ્રત્યયથી ખાલી જગ્યા પૂરોઃ (ની, નું, ના, ના, ને, નો, થી)

 

Question 1.
1. નાનાં છોકરાં __________ કાળજાં કંપાવે એવાં બોકારો સંભળાણાં.
2. એવું જુવાન મરાઠા __________ લાગ્યું.
3. વાલા કેસરિયા __________ નામ __________ માણસ ક્યાં રહે છે?
4. કચેરી __________ કબાટમાં તાંબા __________ પતરું હાજર થયું.
5. કેસરિયા __________ ઘોડા __________ લગામ તણાઈ ગઈ.
Answer:
1. નાં
2. ને
3. નો, આ
4. ના, નું
5. થી, ની

Exam Tip: પ્રત્યયનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા માટે, તે શબ્દનો વાક્યમાં સંબંધ અને વ્યાકરણિક કાર્યો સમજો.

 

Question 2. નીચેના શબ્દોને કક્કાવારીના ક્રમમાં ગોઠવોઃ
પંથ, પોશાક, પાઘડી, પતરું, પ્રીત
Answer: પતરું, પંથ, પાઘડી, પોશાક, પ્રીત
In simple words: આપેલા શબ્દોને ગુજરાતી મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ ગોઠવો.

Exam Tip: કક્કાવારીના ક્રમમાં ગોઠવતી વખતે, પહેલા અક્ષર, પછી બીજા અક્ષર અને એમ આગળ વધીને શબ્દોનો ક્રમ નક્કી કરો.

 

ભાષાસજજતા

 

નીચેનાં વાક્યો વાંચોઃ

• ગાભા-ગોદડાં, ઠામ-ઠીકરાં ડેબે આવતાં હતાં.
• આ છોકરાંનાં આહુડાં મારાથી જોવાતાં નથી.
• બાપુ, આથમણા બારનું ખોરડું કળાય ઈ એનું.

ઉપરનાં વાક્યોમાંના ‘ગાભા-ગોદડાં’, ‘ઠામ-ઠીકરાં’, ‘આહુડાં’, ‘આથમણા બારનું ખોરડું' શબ્દો કે શબ્દસમૂહો લોકબોલીના છે. 'કદર' પાઠ લોકકથા છે, એમાં લોકબોલીના અનેક શબ્દો વપરાયા છે. આવા શબ્દોને લોકબોલીના, પ્રાદેશિક કે 'તળપદા' શબ્દો કહે છે. પાઠમાંથી આવા બીજા શબ્દો શોધો અને તમારા પ્રદેશમાં બોલાતી ભાષામાં એ શબ્દો માટે ક્યા શિષ્ટ (માન્ય) શબ્દો વપરાય છે તેની નોંધ કરો.

 

બીજા કેટલાક ભાષાપ્રયોગો :

• ટોપરા જેવાં પાણી પીને પશુઓ ગામમાં પાછાં વળતાં.

[Silence, as no educational questions and answers were found within the specified page range. The content consists of glossaries, idioms, and website navigation/branding which are to be skipped.]