GSEB Class 12 Gujarati Arth Grahan ગદ્યાર્થગ્રહણ Solutions

નીચેનો પ્રત્યેક ગદ્યખંડ વાંચી, તેની નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર લખોઃ

Question 1. પ્રશ્નો (1) સ્વાશ્રય એટલે શું?
Answer: બીજા પર આધાર રાખ્યા વિના, જાતે કરેલી મહેનતને સ્વાશ્રય કહેવાય છે.

Exam Tip: Comprehension questions often require precise definitions; ensure your answer directly addresses "what is it" based on the passage.

Question 2. (2) સ્વાશ્રયી મનુષ્ય કેવાં ફળને સ્વીકારતા નથી?
Answer: જેમાં પોતાની મહેનત ન હોય અથવા જે કામમાં ઉપયોગી શ્રમથી બદલો ચૂકવ્યો ન હોય, તેવા પરિણામોને આત્મનિર્ભર વ્યક્તિઓ અપનાવતા નથી.

Exam Tip: When asked about what a person 'does not accept', clearly state the conditions under which they refuse something.

Question 3. (૩) સ્વાશ્રયી મનુષ્યના મતે મોટી સમૃદ્ધિ કઈ છે?
Answer: આત્મનિર્ભર લોકો પોતાની તાકાત અને શૌર્યથી મેળવેલી સંપત્તિને જ સૌથી મોટી સમૃદ્ધિ ગણે છે.

Exam Tip: Identify the core belief or definition provided in the passage to accurately answer questions about perspective.

Question 4. (4) સ્વાશ્રયી મનુષ્ય કેવા સંજોગોમાં પણ શોક કરતા નથી?
Answer: આત્મનિર્ભર લોકો ધન, ખ્યાતિ અને સત્તા જો પોતાની શક્તિથી મળે, તો જ તેનો ઉપયોગ કરે છે, અને જો તે ન મળે તો દુઃખી થતા નથી.

Exam Tip: For 'how' or 'under what conditions' questions, focus on the specific circumstances described in the passage.

Question 5. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: આત્મનિર્ભરતાનું મહત્વ

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

Question 6. પ્રશ્નો (1) સમૃદ્ધ સાહિત્યનો કેવો ઉપયોગ થવો જોઈએ?
Answer: આ સમૃદ્ધ સાહિત્યનો રોજિંદા જીવનમાં વ્યવહારિક રીતે ઉપયોગ કરવો જોઈએ. દરેક વ્યક્તિએ એ સમજવું જરૂરી છે કે જો પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું હોય તો માત્ર ભણવાથી કે સમજવાથી નહીં, પરંતુ તેને અમલમાં મૂકીને બતાવવું પડશે કે આપણે પણ પર્યાવરણને ચાહીએ છીએ.

Exam Tip: When a question asks about the 'use' or 'application' of something, explain how it should be put into practice as per the passage.

Question 7. (2) પર્યાવરણની સુરક્ષા કેવી રીતે કરી શકાય?
Answer: પર્યાવરણની સલામતી માટે સૌપ્રથમ વૃક્ષો વાવીએ, તેનું પાલન કરીએ, તેનો ક્યારેય નાશ ન કરીએ એવી પ્રતિજ્ઞા લેવી જોઈએ. આ માટે વૃક્ષારોપણ સપ્તાહ મનાવીએ.

Exam Tip: List the steps or actions suggested in the passage when asked 'how' something can be achieved.

Question 8. (3) ઊગતાં બાળકોમાં કયા સંસ્કારોનું સિંચન જરૂરી છે? શાથી?
Answer: વિકસતા બાળકોના ઉછેરમાં પર્યાવરણની સંભાળ અને શિક્ષણના સંસ્કારો સિંચવા જોઈએ, કારણ કે આજના બાળકો આવતીકાલનું ભવિષ્ય છે. સૌપ્રથમ તો બાળકો વૃક્ષો વાવે, તેનું પાલન કરે, તેનો ક્યારેય નાશ ન કરે એવી શપથ લેવડાવીએ. વૃક્ષારોપણ સપ્તાહની ઉજવણી કરીએ અને બાળકોને પર્યાવરણ સુરક્ષાના ઉપાયો જણાવીએ.

Exam Tip: When asked 'what' and 'why', provide both the required element and its justification as given in the text.

Question 9. (4) જીવસૃષ્ટિમાં વનસ્પતિનું શું યોગદાન છે?
Answer: જીવસૃષ્ટિમાં વનસ્પતિ જીવનને ટકાવવામાં, વરસાદ લાવવામાં, જમીનનું ઘસારો અટકાવવામાં, તેની ફળદ્રુપતા જાળવી રાખવામાં, પૃથ્વીને સુંદર બનાવવામાં, હવામાંના વાયુઓનું પ્રમાણ નિયંત્રિત કરવામાં અને જીવન માટે જરૂરી ચીજો મેળવવામાં યોગદાન આપે છે.

Exam Tip: For questions about 'contributions' or 'roles', list all the significant points mentioned in the passage.

Question 10. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: પર્યાવરણ અને વૃક્ષારોપણ

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

Question 11. પ્રશ્નોઃ (1) ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનોના સંદર્ભમાં પુસ્તક વિશે લેખક આ શું કહે છે?
Answer: વર્તમાન સિનેમા, રેડિયો, ટીવી કે અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો સામે પુસ્તક હારશે નહીં, નાશ પામશે નહીં. રેડિયો, સિનેમા કે તેવા અન્ય સાધનો આપણને આનંદ આપી શકે છે, જાણકારી આપી શકે છે, પણ પુસ્તકનો આનંદ અને પુસ્તકમાંથી મળતું જ્ઞાન એક ખાસ અને પોતાની આગવી વિશિષ્ટતા ધરાવે છે.

Exam Tip: When discussing comparative value, ensure you state both what is compared and the author's ultimate conclusion about it.

Question 12. (2) પુસ્તક દ્વારા મળતા જ્ઞાનની વિશિષ્ટતા શી છે?
Answer: પુસ્તકના વાંચી લીધેલા પાના ફેરવીને વ્યક્તિ તેને ફરી વાંચી શકે છે. તેનો આનંદ મેળવી શકે છે. વાંચનમાંથી પોતાને ગમતા ચિત્રો તે બનાવી શકે છે. એક ઘટના કે માહિતી વાંચીને પોતાના જીવનમાં બનેલી કોઈક એવી કે સાવ અલગ ઘટનાની યાદ તાજી કરી શકે છે. આ પુસ્તકની વિશેષતા છે.

Exam Tip: When asked about 'special features' or 'uniqueness', describe the distinct qualities mentioned in the passage.

Question 13. (3) પુસ્તકના વાચન વખતે વાચક શું શું વિચારી શકે?
Answer: પુસ્તકોનો વાંચક જ્યારે ઇચ્છે ત્યારે, જ્યાંથી ઇચ્છે ત્યાંથી પુસ્તક વાંચી શકે છે અને વાંચવાનું રોકી શકે છે. એક જ પુસ્તકમાંથી અલગ અલગ સ્તરના વાચકો જુદા જુદા પ્રકારનો આનંદ મેળવી શકે છે. તેવી જ રીતે, એક જ વ્યક્તિ પોતાની જુદી જુદી માનસિક સ્થિતિમાં એક જ પુસ્તકમાંથી અલગ પ્રકારનો આનંદ કે જ્ઞાન મેળવી શકે છે.

Exam Tip: Focus on the thoughts, feelings, or actions of the reader as described in the passage.

Question 14. (4) પુસ્તકો દ્વારા શું શું પ્રાપ્ત કરી શકાય?
Answer: કેટલાક પુસ્તકો જ્ઞાનનો ભંડાર સમાન છે, જેમાંથી દરેક વખતે વાંચન કરતી વખતે નવા અર્થો, નવા વિચારો, નવો આનંદ અને નવો સંતોષ મળે છે. પુસ્તક જ માણસનો એકમાત્ર અને સાચો મિત્ર છે અને કદાચ તે સદીઓ સુધી રહેશે.

Exam Tip: Summarize the benefits and takeaways from books as stated in the passage.

Question 15. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: પુસ્તકોની મિત્રતા

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

Question 16. પ્રશ્નો (1) મનુષ્યને જીવનમાં શાની જરૂર પડે છે?
Answer: આજના સમયમાં માણસને દરેક પગલે આત્મવિશ્વાસની જરૂર પડે છે.

Exam Tip: For direct questions, provide a clear and concise answer found within the text.

Question 17. (2) આત્મવિશ્વાસ કેળવવા શું કરવું જોઈએ?
Answer: આજના સમયમાં માણસને દરેક પગલે આત્મવિશ્વાસની જરૂર પડે છે. તે જ દરેક મુશ્કેલીમાં સાથ આપે છે. વ્યક્તિ પોતાના પર, પોતાના જ્ઞાન પર, પોતાની ક્ષમતાઓ પર વિશ્વાસ રાખે તો સ્વાભાવિક રીતે આત્મવિશ્વાસ વધે છે.

Exam Tip: List the actions or attitudes suggested in the passage for developing the quality in question.

Question 18. (3) આત્મવિશ્વાસ એ શેનો સાર છે? કઈ રીતે?
Answer: આત્મવિશ્વાસ બહાદુરીનું મૂળ છે. આત્મવિશ્વાસથી એક પગથિયું ઉપર ચડતા આત્મશ્રદ્ધાનું દર્શન થાય છે. આત્મશ્રદ્ધા એ મહાન પુરુષાર્થની એક નાની આંગળી સમાન છે. જે કોઈ પણ મુશ્કેલીનો સામનો કરી શકે છે. સ્વામી વિવેકાનંદે કહ્યું છે કે, આત્મશ્રદ્ધામાં એક એવી શક્તિશાળી અને અનોખી તાકાત છે, જે પાણીને માટીમાં અને રેતીને ખાંડમાં બદલી શકે છે. માણસ જો ઇચ્છે તો પ્રયત્નને સીડી બનાવી આત્મવિશ્વાસથી પોતાના નક્કી કરેલા ધ્યેયને મેળવી શકે છે.

Exam Tip: Elaborate on the essence and significance as explained by the passage, including any supporting quotes or examples.

Question 19. (4) આત્મશ્રદ્ધાના ક્યારે દર્શન થાય છે? એનાથી શો ફાયદો થાય છે?
Answer: આત્મવિશ્વાસ કેળવાતા, જો માણસ ધારે તો તે પુરુષાર્થને સીડી બનાવી આત્મવિશ્વાસથી પોતાના નક્કી કરેલા લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરી શકે છે. એમ કહેવાય છે કે, જેમ નાના છોડને વાળીએ તેમ વળે તેમ, બાળપણથી જ આત્મવિશ્વાસ કેળવવો જોઈએ.

Exam Tip: Explain both the timing of appearance and the resulting benefits as described in the text.

Question 20. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: આત્મવિશ્વાસનું મહત્વ

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

Question 21. પ્રશ્નો (1) સાચા અર્થમાં શિસ્ત શું છે?
Answer: ખરા અર્થમાં વિચારીએ તો 'શિસ્ત એ માણસના જીવન નિર્માણની કસોટી છે.' જેમ શરીરનું તાપમાન માપવા માટે થરમૉમીટરનો ઉપયોગ થાય છે.

Exam Tip: Provide the definition or core concept of the term as explained in the passage, using analogies if present.

Question 22. (2) બાળકને બાળપણથી જ શિસ્તના પાઠ ભણાવવાની શા માટે જરૂરત છે?
Answer: બાળકને બાળપણથી જ શિસ્તના પાઠ ભણાવવાની જરૂર છે, કારણ કે બાળપણના સંસ્કારો જ માણસના મનમાં સૌથી વધારે મજબૂત બને છે. બાળકના જીવનના નિર્માણ સમયે ખાસ કાળજી લેવી જરૂરી છે.

Exam Tip: Explain the reason or importance as given in the passage, especially when asked "why" something is necessary.

Question 23. (3) સ્વયંશિસ્તથી બાળકમાં શું શું કેળવાય છે?
Answer: આત્મ-શિસ્તથી જ બાળકમાં નિયમિતતાની સાથે સાથે વિનય, વિવેક અને સહનશીલતા જેવા ગુણો વિકસે છે.

Exam Tip: List the positive qualities or habits that develop as a result of the mentioned practice.

Question 24. (4) મહાપુરુષોના જીવનમાંથી મળતા બોધને પ્રાયોગિક ધોરણે સમજાવવાથી શો ફાયદો થાય?
Answer: મહાપુરુષોના જીવનમાંથી મળતી શીખને વ્યવહારિક રીતે સમજાવવાથી બાળકમાં આત્મવિશ્વાસ વધશે અને લાંબા ગાળે શિસ્ત એક મજબૂત ટેવ બની જશે. એક સમય એવો આવશે કે તે બાળકના જીવનનો અવિભાજ્ય ભાગ બની જશે.

Exam Tip: Clearly state the benefits or positive outcomes resulting from the action described in the question.

Question 25. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: જીવનમાં શિસ્તનું મહત્વ

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

Question 26. પ્રશ્નોઃ (1) મનુષ્યની જીવનશૈલી શી રીતે ધડાય છે?
Answer: આજના વિશ્વમાં વિજ્ઞાનની નવી શોધખોળો અને તેની પ્રવૃત્તિઓ અનુસાર માણસ પોતાની જીવનશૈલી બનાવે છે, અને તેમાં અનુકૂલન સાધવાનો સતત પ્રયત્ન કરે છે.

Exam Tip: Explain the factors that influence or shape the subject's lifestyle, as presented in the text.

Question 27. (2) આપણા પૂર્વજોએ કયા કયા પાયાના સિદ્ધાંતો સૂચવ્યા છે?
Answer: આપણા પૂર્વજોએ સવારે વહેલા જાગવું, સમયનું પાલન કરવું, સંતુલિત આહાર લેવો, સાદું જીવન અને ઉચ્ચ વિચારોને પ્રાધાન્ય આપવું, નિયમિત અને સંયમિત જીવન જીવવું – આ બધા મુખ્ય સિદ્ધાંતો સૂચવ્યા છે.

Exam Tip: List the fundamental principles or guidelines that were established by the ancestors, as mentioned in the passage.

Question 28. (3) માનવજીવન પર આ સિદ્ધાંતોનો કેવો પ્રભાવ હોવો જોઈએ?
Answer: પૂર્વજોએ બનાવેલા નિયમોનું જેટલું પાલન આપણે કરીશું, તેટલા જ વધારે સ્વસ્થ અને સુખી રહીશું. વિશ્વ ગમે તેટલી પ્રગતિ કરે, વૈજ્ઞાનિક શોધખોળો થાય, પણ વૈદિક શાસ્ત્રોમાં દર્શાવેલા સિદ્ધાંતોનો પ્રભાવ માનવજીવનમાં હંમેશા રહેશે.

Exam Tip: Describe the expected impact or influence of these principles on human life, focusing on health and well-being.

Question 29. (4) માનવજીવનનું તથ્ય અને સત્ય કયું છે?
Answer: વૈદિક શાસ્ત્રોમાં જણાવેલા સિદ્ધાંતોનું પાલન કરવું એ જ માનવજીવનનું વાસ્તવિકતા અને સત્ય છે.

Exam Tip: Directly state what the passage identifies as the fundamental truth or reality of human life.

Question 30. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: જીવન નિર્માણની ચાવી

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

Question 31. પ્રશ્નો (1) ભારતીય સંસ્કૃતિ શાના દ્વારા સમૃદ્ધ બની છે?
Answer: ભારતીય સંસ્કૃતિ વિવિધતામાં એકતા, ધાર્મિક સહિષ્ણુતા અને સમાનતાના ભાવ દ્વારા સમૃદ્ધ બની છે.

Exam Tip: Identify the key characteristics or values that contribute to the richness of the culture described.

Question 32. (2) પ્રાચીન સમયના લોકો કેવાં હતાં?
Answer: જૂના સમયમાં લોકોનું જીવન ખુબ જ સરળ હતું, જરૂરિયાતો ઓછી હતી તેમ છતાં લોકો સુખી અને સંતુષ્ટ હતા. લોભ, લાલચ, સ્વાર્થ, છેતરપિંડી જેવા શબ્દો તેમનામાં નહોતા.

Exam Tip: Describe the qualities, lifestyle, and moral values of people from the ancient period as depicted in the passage.

Question 33. (3) બાળકોના શિક્ષણ અને સંસ્કારો માટે લોકો શું કરતાં?
Answer: બાળકોમાં સારા ગુણો કેળવવા માટે તેઓ પોતે સદ્ગુણોનું પાલન કરવાની ટેવ પાડતા અને એક સારો વ્યક્તિ બનાવવાનો પ્રયાસ કરતા હતા.

Exam Tip: Explain the methods or practices employed for the upbringing and education of children according to the text.

Question 34. (4) પ્રાચીન કાળમાં લોકો શાને મહત્ત્વ આપતા?
Answer: પ્રાચીન સમયમાં જ્ઞાનને વધુ મહત્વ આપવામાં આવતું હતું, તેથી જ ઋષિમુનિઓને ખૂબ માન મળતું અને જેટલું મેળવી શકાય તેટલું જ્ઞાન લોકો તેમની પાસેથી મેળવતા હતા.

Exam Tip: Identify the main value or aspect that was given importance in ancient times, as stated in the passage.

Question 35. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: સાચી સમજ અને આત્મનિર્ભરતા

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

Question 36. પ્રશ્નો (1) માનવજીવનમાં કેવો સંઘર્ષ આવી રહ્યો છે? શા માટે?
Answer: માનવજીવનમાં નસીબ અને પ્રયત્નનો સંઘર્ષ હંમેશાથી ચાલતો આવે છે, કારણ કે નસીબમાં માનનારા અને પ્રયત્નમાં માનનારા લોકોના વિચારો જુદા જુદા છે.

Exam Tip: Identify the central conflict and its underlying reasons as explained in the passage.

Question 37. (2) લેખકને મતે નસીબને આધારે કઈ કઈ વસ્તુઓ છે?
Answer: માનવજીવનમાં આવતી ઉંચાઈ-નીચાઈ, સફળતા-નિષ્ફળતા, સુખ-દુઃખ એ નસીબ પર આધારિત છે, એમ નસીબવાદી લોકો માને છે. તેમના મતે નસીબ જ સાચું છે.

Exam Tip: List the elements that, according to the passage, are determined by destiny or luck.

Question 38. (3) પુરુષાર્થવાદીઓની વિચારસરણી કેવી છે? શા માટે?
Answer: માણસ પોતે જ પોતાનું ભાગ્ય બનાવનાર છે' એવી વિચારસરણી પ્રયત્નવાદી લોકો રાખે છે. તેઓ માને છે કે પ્રયત્ન વિના નસીબ નકામું છે. પ્રયત્ન કરવાથી જ માણસ સુખ, ધન અને સત્તાના સૌથી ઊંચા શિખર સુધી પહોંચી શકે છે.

Exam Tip: Describe the philosophy of the 'effort-oriented' people and their reasons for holding that belief.

Question 39. (4) “પુરુષાર્થ જીવનની સફળતાનો રાજમાર્ગ છે.” સમજાવો.
Answer: વિશ્વની મોટી સિદ્ધિઓ પ્રયત્નનું જ પરિણામ છે. વિશ્વના મહાન નેતાઓ, વૈજ્ઞાનિકો, વિચારકો પ્રયત્નથી જ અમર ખ્યાતિ મેળવી શક્યા છે. વિશ્વની મહાન શોધો પ્રયત્નનું જ ફળ છે.

Exam Tip: Explain the statement by drawing evidence and examples from the passage that highlight the role of effort in achieving success.

Question 40. (5) ગદ્યખંડને યોગ્ય શીર્ષક આપો.
Answer: શીર્ષક: પ્રયત્નનું મહત્વ

Exam Tip: A good title should be concise and reflect the main theme or central idea of the passage.

ગદ્યાર્થગ્રહણ માટે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો:

• ગદ્યને ધ્યાનપૂર્વક વાંચો. જો એક વાર વાંચવાથી તેનો અર્થ ન સમજાય તો તેને ફરીથી વાંચો અને તેનો પૂરેપૂરો ભાવ સમજી લો.
• દરેક પ્રશ્નોને સમજીને તેનો ગદ્યમાંથી ઉત્તર શોધો.
• દરેક પ્રશ્નનો મુદ્દાસર ઉત્તર લખો. ઉત્તર સરળ ભાષામાં, બને એટલો ટૂંકો અને સચોટ હોવો જોઈએ.
• ગદ્યના ભાવને સ્પષ્ટ કરે તેવું શીર્ષક આપો.
• તમે લખેલા ઉત્તર એક વાર ફરીથી વાંચી જાઓ. એમાં કોઈ ભૂલ રહી ગઈ હોય તો તે સુધારી લો.