GSEB Class 11 Gujarati Vyakaran કહેવતો અને અનુવાદ Solutions

કહેવતો અને અનુવાદ સ્વાધ્યાય

કહેવતો:

Question 1. નીચે આપેલી કહેવતોને પાંચ-સાત લીટીમાં સમજાવો.
Answer:
(1) ત્રેવડ ત્રીજો ભાઈ છે.
અર્થ : બચત કરીને ભેગા કરેલા પૈસા મુશ્કેલ ઘડીમાં ભાઈની જેમ સાથ આપે છે.
સમજૂતી: આપણી રોજિંદી આવકમાંથી થોડા પૈસા બચાવવા જોઈએ અને કરકસર રાખવી જોઈએ. આ રીતે ભેગા કરેલા પૈસા જ્યારે અચાનક જરૂર પડે, ત્યારે તે ખૂબ જ મદદરૂપ થાય છે. કઈ જરૂરિયાત ઘટાડી શકાય, તે આપણે પોતે જ નક્કી કરવું પડે; દા.ત., જ્યાં બસ દ્વારા જઈ શકાતું હોય, ત્યાં રીક્ષા કરીને ન જવું સારું.
In simple words: This proverb means that savings act like a helpful brother in tough times. We should save a small amount from our daily earnings and practice frugality. The money gathered this way becomes very useful when an unexpected need arises. We should decide for ourselves which needs can be reduced; for example, if one can travel by bus, one should avoid taking a rickshaw.

Exam Tip: When explaining proverbs, always state the direct meaning first, then elaborate with real-life examples to demonstrate understanding.

(2) દૂધના દૂધમાં ને પાણીના પાણીમાં.
Answer:
અર્થ: સાચી રીતે કમાયેલા પૈસા જ લાંબા સમય સુધી રહે છે, ખોટી રીતે મેળવેલી કમાણી વ્યર્થ જાય છે.
સમજૂતી: દૂધમાં પાણી ઉમેરીને વેચીએ તો પૈસા તો મળે છે, પણ આ પૈસા ઘણીવાર નદી કે તળાવ પાર કરતી વખતે પાણીમાં પડી જાય છે. ખોટી રીતે ભેગા કરેલા પૈસા કોઈ અચાનક અને ખોટા ખર્ચમાં વપરાઈ જાય છે અથવા બીજી રીતે આપણા હાથમાંથી નીકળી જાય છે. તેથી, આપણે હંમેશાં પ્રમાણિકપણે જ કમાણી કરવી જોઈએ.
In simple words: This proverb means that honestly earned money lasts, while wealth gained through unfair means is wasted. Just like mixing water in milk for profit can lead to that money being lost, illegally acquired wealth is quickly spent on unexpected expenses or disappears in other ways. So, we should always earn honestly.

Exam Tip: For proverbs about honesty and ethics, clearly link the action to its consequence, emphasizing the importance of integrity.

(3) અન્ન તેવો ઓડકાર.
Answer:
અર્થ: જેવો ખોરાક લઈએ તેવા જ ઓડકાર આવે છે, જેવા કાર્યો કરીએ તેવા જ પરિણામો મળે છે.
સમજૂતી: આપણી વિચારસરણી આપણા ભોજન પર આધાર રાખે છે. સ્વચ્છ અને સાત્વિક ભોજન કરવાથી સારા વિચારો આવે છે. તીખો અને તળેલો ખોરાક ખાવાથી આળસ વધે છે. તેવી જ રીતે, સારા કાર્યોનું સારું ફળ મળે છે અને ખરાબ કાર્યોનું પરિણામ દરેકને ભોગવવું પડે છે.
In simple words: The proverb suggests that our actions bring consequences, just like the food we eat affects our body. Our thoughts depend on our diet; pure food brings good thoughts, while spicy food increases laziness. Similarly, good deeds lead to good results, and everyone has to face the consequences of their bad actions.

Exam Tip: When explaining proverbs about cause and effect, ensure to provide clear examples of both good and bad actions and their respective outcomes.

(4) સંપ ત્યાં જંપ.
Answer:
અર્થ: જ્યાં એકતા હોય, ત્યાં જ શાંતિ રહે છે.
સમજૂતી: દરેકને શાંતિપૂર્ણ જીવન ગમે છે. જો શાંતિથી જીવવું હોય, તો બધા સાથે મળીને રહેવું પડે. કોઈની સાથે ખોટી લડાઈ કરવાથી બેચેની વધે છે; આપણે ચિંતામાં રહીએ છીએ. થોડું સહન કરીને, થોડી વાત છોડીને, સારા કાર્યોમાં સાથ આપીને સૌની સાથે સુમેળથી રહેવું જોઈએ. આમ કરવાથી જીવન સુખી બને છે.
In simple words: This proverb means where there is unity, there is peace. Everyone desires a peaceful life, which can only be achieved by living together in harmony. Engaging in unnecessary conflicts brings restlessness and stress. By practicing a little tolerance, letting go of small matters, and cooperating in good deeds, we can live happily with everyone, making life joyful.

Exam Tip: When discussing proverbs on unity, highlight the benefits of cooperation and the drawbacks of conflict, using simple language to convey the message.

(5) પૂછતા નર પંડિત.
Answer:
અર્થ: જે વ્યક્તિ પ્રશ્નો પૂછે છે, તે જ જ્ઞાની બને છે.
સમજૂતી: કેટલાક લોકો જે ન સમજાય તે બીજાને પૂછવામાં શરમાય છે, અને અચકાય છે. તેઓ પ્રગતિ કરી શકતા નથી. ભલે કોઈ આપણને અજ્ઞાની માને, પણ જે વાત ન સમજાતી હોય તેની જાણકારી ધરાવતા વ્યક્તિને પૂછવામાં ખચકાવું ન જોઈએ. થોડા સમય માટે અજ્ઞાની ભલે બનીએ, પણ જીવનભર અજ્ઞાની ન રહેવું. પૂછતા રહેવાથી આપણે પ્રગતિ કરી શકીએ છીએ.
In simple words: This proverb means that people who ask questions gain knowledge. Some individuals hesitate or feel embarrassed to ask when they don't understand something, which hinders their progress. Even if others consider us ignorant, we should not hesitate to ask those who have knowledge about what we don't understand. It's better to be ignorant for a short while than to remain ignorant for a lifetime. By continuously asking questions, we can advance in life.

Exam Tip: Emphasize the value of curiosity and humility in learning. Mention that asking questions is a sign of intelligence, not ignorance.

(6) પછેડી પ્રમાણે સોડ તણાય.
Answer:
અર્થ: ઓઢવા પ્રમાણે જ પગ ફેલાવવા, આપણી ક્ષમતા પ્રમાણે જ કામ કરવું.
સમજૂતી: Cut your coat according to your cloth. આપણે આપણી તાકાત મુજબ જ સાહસ કરવું જોઈએ, બીજાનું આંધળું અનુકરણ ન કરવું જોઈએ. જો આપણી પાસે સ્કૂટર ખરીદવાની જ શક્તિ હોય, તો બીજાને જોઈને ગાડી ખરીદવાનું જોખમ ન લેવું જોઈએ. નહીંતર, આપણી મનની શાંતિ ખોરવાય છે અને આપણે વગર કારણે ચિંતામાં મુકાઈએ છીએ.
In simple words: This proverb advises us to live within our means and capabilities. We should undertake ventures according to our own strength and avoid blindly copying others. For instance, if we can only afford a scooter, we should not take the risk of buying a car just to imitate others. Otherwise, our mental peace is disturbed, and we fall into unnecessary stress.

Exam Tip: When explaining proverbs about financial prudence, use clear examples that illustrate the consequences of overspending or living beyond one's means.

(7) જીભમાં ઝેર તો જગતથી વેર.
Answer:
અર્થ: જો વાણી કડવી હોય, તો દુનિયા સાથે દુશ્મની જ થાય છે. કઠોર વાણી સબંધોને ખરાબ કરે છે, અને વેરભાવ વધાવે છે.
સમજૂતી: જેની વાણી મધુર હોય, તેને આખી દુનિયા ગમે છે. જેમ જીભમાં કડવાશ હોય છે, તેમ અમૃત પણ હોય છે. કડવી બોલી ઝેર સમાન છે જ્યારે મીઠી બોલી અમૃત જેવી છે. “આંધળાનો પુત્ર આંધળો' એવી દ્રોપદીના કથનોથી મહાભારત સર્જાયું. આપણે હંમેશાં સાચું અને મીઠું બોલવું જોઈએ.
In simple words: This proverb means harsh words create enemies and spoil relationships. People who speak sweetly are liked by everyone. Just as the tongue can utter venomous words, it can also speak sweet ones. Bitter speech is like poison, while sweet speech is like nectar. The war of Mahabharata was triggered by Draupadi's harsh words, "The son of a blind man is blind." Therefore, we should always speak truthfully and sweetly.

Exam Tip: When explaining proverbs about speech, highlight the power of words to build or destroy relationships. Provide historical or literary examples if applicable.

(8) ખોદ્યો ડુંગર ને નીકળ્યો ઉંદર
Answer:
અર્થ: મોટો પહાડ ખોદ્યો, પણ ખૂબ મહેનત કરવા છતાં ઓછું ફળ મળવું, ઇચ્છિત પરિણામ ન મળવું.
સમજૂતી: લોકો ખૂબ પ્રયત્ન કરે છે, પૈસા લગાવે છે, જોખમ પણ લે છે, છતાં ઘણીવાર તેમને અપેક્ષિત પરિણામ મળતું નથી, અથવા જોઈએ તેટલો લાભ થતો નથી. વિદ્યાર્થીઓ ખૂબ વાંચે છે, ટ્યુશન ક્લાસમાં પણ જાય છે, છતાં ઘણીવાર તેમને તેમના પ્રયત્ન મુજબ પરિણામો મળતા નથી.
In simple words: This proverb means putting in a lot of effort for very little or no reward. People often work hard, invest money, and take risks, but sometimes they don't get the expected results or profits. Similarly, students study a lot and attend coaching classes, yet often their outcomes don't match their efforts.

Exam Tip: When describing proverbs about disproportionate effort and outcome, explain how high expectations can lead to disappointment if the result is small, using clear comparisons.

(9) કકળાટ(કજિયા)નું મોં હંમેશાં કાળું.
Answer:
અર્થ: ઝઘડા કરવાથી સારા પરિણામો ક્યારેય મળતા નથી.
સમજૂતી: ઝઘડાખોર સ્વભાવ સારો ગણાતો નથી. જે વ્યક્તિ ઝઘડાખોર હોય છે, તે દરેક સાથે નાની નાની વાતોમાં લડે છે; આવા લોકો સાથે કોઈ સંબંધ રાખવા નથી માંગતું. દરેક વ્યક્તિ તેમનાથી દૂર જ રહે છે. આપણે મિલનસાર સ્વભાવ રાખવો જોઈએ, જેથી જીવન સુખી બને અને બધાનો પ્રેમ મેળવી શકાય.
In simple words: This proverb means that arguments never lead to good results. A quarrelsome nature is not considered good. A person who is argumentative fights with everyone over small things. No one wants to maintain a relationship with such individuals; everyone avoids them. We should cultivate a friendly disposition to make our lives happy and win everyone's affection.

Exam Tip: For proverbs related to human nature and social interaction, emphasize the importance of a pleasant demeanor and the negative impact of being quarrelsome.

(10) ઉજ્જડ ગામમાં એરંડો પ્રધાન.
Answer:
અર્થ: વેરાન ગામમાં એરંડાના છોડને પણ મુખ્ય જેવો આદર મળે છે.
સમજૂતી: જ્યાં લોકો ઓછા હોય અને મોટાભાગના લોકો સામાન્ય હોય, ત્યાં કોઈ એક વ્યક્તિ જો બીજા કરતાં થોડું વધારે જ્ઞાન ધરાવે, તો બધા તેને આદર આપે છે. આવા સમયે તે વ્યક્તિ કૂવામાંના દેડકાની જેમ પોતાને મોટો માને છે.
In simple words: This proverb means that in a desolate place, even a castor plant is considered important, implying that in a small or insignificant group, even a moderately talented person is highly regarded. When there are few people and most are ordinary, if one person possesses slightly more knowledge than others, everyone respects them. At such times, that individual becomes arrogant, like a frog in a well.

Exam Tip: When explaining proverbs about relative importance, clarify the context where an average individual might seem outstanding due to the lack of genuinely talented people around them.

Question 2. તમારા પાઠ્યપુસ્તકમાં વપરાયેલી કોઈ પણ પાંચ કહેવત શોધી તેને પાંચ-સાત લીટીમાં સમજાવો.
Answer: વિદ્યાર્થીઓએ તેમના પાઠ્યપુસ્તકમાંથી પાંચ કહેવતો શોધી કાઢવી જોઈએ. દરેક કહેવતનો અર્થ સ્પષ્ટ કરવો અને તેને પાંચથી સાત વાક્યોમાં સમજાવવો જોઈએ. સમજૂતીમાં, કહેવત કયા સંદર્ભમાં વપરાય છે અને તેનો વ્યવહારિક જીવનમાં શું મહત્વ છે તે સમજાવવું. ઉદાહરણ તરીકે, 'આળસ એ મનુષ્યનો મહાન શત્રુ છે.' આ કહેવતનો અર્થ છે કે આળસ આપણી પ્રગતિમાં સૌથી મોટો અવરોધ છે. તેની સમજૂતીમાં આપણે આળસના નુકસાન અને પરિશ્રમના ફાયદા વિશે લખી શકીએ.
In simple words: Students should identify five proverbs from their textbook. The meaning of each proverb must be clearly stated and then explained in five to seven sentences. The explanation should clarify the context in which the proverb is used and its practical significance in daily life. For instance, for the proverb 'Laziness is the greatest enemy of man,' its meaning is that laziness is the biggest hindrance to our progress. In its explanation, one can write about the disadvantages of laziness and the benefits of hard work.

Exam Tip: Even if the textbook doesn't explicitly list proverbs, students should be prepared to explain common proverbs by stating their meaning and providing relevant real-life examples in their explanation.