GSEB Class 11 Solutions Unit 7 Read 1 How does it Smell

Comprehension

(Based On Textbook Contents)

Question 1. Underline 3 to 4 sentences which gave you interestingly new information about smell.
Answer: The following sentences provided particularly novel information about the sense of smell:
- It is the nasal organ, not the tongue, that discerns the authentic taste of food.
- We perceive "smell" during inhalation and "sense flavors" upon exhalation.
- As food is masticated, warm vapor is liberated, facilitating the detection of distinct flavors.
- No single object possesses only one singular aroma.
In simple words: Our nose, not our tongue, identifies true food flavors. We smell when breathing in and taste when breathing out, especially as chewing releases food vapor. Interestingly, every object has multiple smells, not just one.

🎯 Exam Tip: Focus on identifying unique scientific facts presented in the text to demonstrate comprehensive understanding of the topic.

Question 2. For what purposes have you used your sense of smell until now ? Make a list.
Answer: Historically, our olfactory sense has been employed for various purposes, primarily to assess the palatability of edibles:
- Detecting the aroma of frying 'bhajiyas' to conclude their deliciousness.
- Identifying a burning scent to infer a fire and locate its source.
- Determining personal suitability of perfumes based on their fragrance.
- Recognizing a foul, nauseating odor on the road, suggesting a deceased animal.
In simple words: We use our sense of smell to tell if food is tasty, if something is burning, if a perfume suits us, or if there's a dead animal nearby.

🎯 Exam Tip: Listing specific, distinct examples will earn higher marks. Ensure the examples clearly show practical applications of smell perception.

Question 3. Enrich your list by sharing that information in a group of 3 to 4.
Answer: Upon group discussion, additional insights regarding the utility of the sense of smell were gathered:
- We also utilize our sense of smell to determine whether food is fresh or spoiled.
- Vegetarians rely on smell as a crucial factor in their decision to avoid non-vegetarian food.
- A poorly ventilated room, left sealed for several days, would likely become uninhabitable due to accumulated odors.
- The selection of fruit is often influenced by its agreeable scent, or a preference for less odorous varieties.
In simple words: Our sense of smell helps us check food freshness, decide on vegetarian choices, makes us avoid stuffy rooms, and even influences which fruits we pick.

🎯 Exam Tip: When providing examples, aim for diversity and practical relevance to human experience, as demonstrated by the varied points here.

Question 4. Can you recall any memorable instances of some particular smell you had in past ? What was it?
Answer: One vivid memory from childhood in my village is the captivating fragrance of wet earth immediately after the first rain, an aroma I will cherish for life. Another incident involved traveling by a local train from Borivali to Churchgate in Mumbai. Being unfamiliar with the city, I was concerned about missing my stop. A fellow passenger, observing my apprehension, humorously explained that regular commuters identify stations by their unique smells. For instance, the vicinity of Bandra is associated with the smell of sewage water, while Ville Parle is known for the aroma of baking biscuits. This revelation astonished me.
In simple words: I remember the fresh smell of wet earth after the first rain in my village. Another time, on a train in Mumbai, a co-passenger told me that people identify stations by their distinct smells, like sewage near Bandra or biscuits baking near Ville Parle. This was very surprising.

🎯 Exam Tip: Personal anecdotes, when well-described, effectively answer questions about individual experiences. Ensure details are specific and evocative.

Answer The Following Questions In Two To Three Sentences Each:

Question 1. Along with smell, which other senses are referred to in the lesson?
Answer: In addition to the sense of smell, the lesson also references the senses of hearing, sight, taste, and touch. These are all critical sensory inputs for human perception and interaction with the environment.
In simple words: The lesson mentions hearing, sight, taste, and touch, along with smell, as important human senses.

🎯 Exam Tip: Directly identify and list all mentioned senses. Precision in recall demonstrates careful reading of the text.

Question 2. Describe long distance senses with their limitations.
Answer: Hearing and sight are considered long-distance senses, akin to the sense of smell. However, they each possess limitations. Hearing relies on the generation of sound; for example, if one animal tries to locate another, the second animal might evade detection by remaining silent. Similarly, sight is dependent on daylight and becomes largely ineffective in darkness, limiting our visual range significantly.
In simple words: Hearing and sight are long-distance senses like smell. Hearing needs sound to be present, so a silent animal can't be heard. Sight needs daylight and is poor in darkness.

🎯 Exam Tip: Clearly state the sense and then its specific limitation. Providing an example for each limitation strengthens the explanation.

Question 3. What is responsible for smell ?
Answer: The perception of smell is facilitated by specialized smell receptors situated within an area of approximately two and a half square centimeters in the upper region of the nasal cavity. This specific region is known as the olfactory area, which is crucial for detecting various odors.
In simple words: Smell comes from special receptors in a small area called the olfactory area, located in the upper part of our nose.

🎯 Exam Tip: Define the olfactory area and its function precisely. Mentioning its location and size adds specific detail.

Question 4. Which factor is responsible for our less sensitivity to smell compared to dogs ?
Answer: Our olfactory sensitivity is considerably less refined than that of a dog. This physiological difference stems from two main factors: firstly, the area dedicated to smell reception in our noses is substantially smaller; and secondly, the region of our brain responsible for processing and analyzing olfactory sensations is also significantly less developed compared to a dog's.
In simple words: Humans smell less keenly than dogs because we have a much smaller area for smell receptors in our nose and a smaller brain region dedicated to processing those smells.

🎯 Exam Tip: Explain both the anatomical (nasal cavity size) and neurological (brain area) reasons for the difference in sensitivity to achieve a complete answer.

Question 5. What is sniffing ? When do you require to sniff?
Answer: Sniffing is the act of deliberately drawing air into the nose to detect a scent. This action propels odor-laden air upwards towards the olfactory region. We typically need to sniff when we want to investigate or confirm a particular smell; however, sniffing is not necessary while eating.
In simple words: Sniffing means breathing air sharply through your nose to smell something better, directing the smell to the olfactory area. We sniff to check odors but not when we eat.

🎯 Exam Tip: Provide a clear definition of sniffing and distinct scenarios for when it is needed versus when it is not, as mentioned in the text.

Question 6. How does nose play a major role in savouring food items ?
Answer: The nose plays a significant role in savoring food by processing flavors. When we consume food, its flavors travel from the mouth, down the throat, and then upwards through the air-passage into the nasal cavities. We perceive "smell" when we inhale, and "sense flavors" when we exhale, making the nose an indispensable component in the appreciation of food.
In simple words: The nose is crucial for enjoying food because flavors go from the mouth to the nasal cavities. We smell as we breathe in and taste as we breathe out, so the nose helps us savor food.

🎯 Exam Tip: Trace the path of flavor perception through the nose, differentiating between "smelling" during inhalation and "sensing flavors" during exhalation.

Question 7. Why do professional testers not have risk of losing their job?
Answer: While certain human senses can be replicated or surpassed by mechanical devices, the sense of smell is unique. A living nose, with its intricate capabilities, is unlikely to be supplanted by any non-living mechanism in the foreseeable future. Consequently, even amidst advanced mechanization, professional testers specializing in olfaction are expected to remain secure from technological redundancy.
In simple words: Professional testers won't lose their jobs because the human sense of smell is too complex for machines to fully replicate. No device can replace a living nose, ensuring their role even with advanced technology.

🎯 Exam Tip: Highlight the irreplaceable nature of the living nose and its complex smelling capabilities as the primary reason for job security in this field.

Question 8. What has negative effect on our sense of smell ?
Answer: Several factors negatively impact our sense of smell. These include aging, smoking, and consuming alcoholic beverages, which can dull olfactory perception. Furthermore, when one experiences a common cold, the smell receptors located in the two and a half square-centimeter area of the upper nasal cavity become temporarily inactive. While the sufferer's sense of taste remains unaffected, they often mistakenly believe that their taste has been lost.
In simple words: Aging, smoking, and alcohol negatively affect our sense of smell. Also, during a common cold, the smell receptors in our nose temporarily stop working, making us think we've lost our taste even though only our smell is affected.

🎯 Exam Tip: List specific factors (aging, smoking, alcohol, common cold) and briefly explain *how* they affect smell (dulling receptors, inactivating them) to provide a complete answer.

Additional Questions

Short Notes

Question. Write a short note focussing on the questions How do we Smell ? (1) How is the flavour of food revealed ? (2) When do we smell ? (3) What is Olfactory ? What is its function ? (4) What is the difference between the sense of smell between men and women? (5) Which factors affect the sense of smell ?
Answer: It is not the tongue but the nose that reveals the true flavor of food, as flavors enter the nose through a 'back door' pathway. These flavors travel from the mouth, down the throat, and then ascend through the air passage to the nasal cavities. We 'smell' during inhalation and 'sense flavors' during exhalation. To detect a specific odor, we perform a 'sniff,' which carries odor-filled air upwards to the olfactory area situated high in the nasal cavity. When we chew food, warm vapor is released, and flavors are thus detected. Higher temperatures of a substance lead to more molecules being released, resulting in more intense odors. Generally, an object does not possess just one smell. Women typically exhibit a more acute sense of smell than men. However, the sense of smell can be dulled by aging, smoking, and drinking alcoholic beverages. The sense of smell is considerably more intricate than that of taste and cannot be easily replicated by non-living mechanisms, ensuring its importance despite scientific advancements.
In simple words: Our nose is key to food flavor, smelling during inhalation and tasting during exhalation. Sniffing helps detect odors by moving air to the olfactory area. Warmer food releases more scent. Women generally smell better than men. However, age, smoking, and alcohol dull our smell, which is a complex sense machines can't easily mimic.

🎯 Exam Tip: For short notes, ensure all sub-questions are addressed coherently within the main paragraph. Synthesize information logically, covering mechanisms, influences, and comparative aspects.

Reading Comprehension

Read The Extracts And Answer The Questions:

(1) Do we differ much from one another in our, sense of smell ? Of course! There is some variation in sense of smell of women than that of men's. Women have more acute sense of smell than men have. And this sense becomes dull with aging, smoking and drinking alcoholic beverages. When we have common cold, the smell receptors located in about two and a half square centimetres in upper nasal cavity become dead. Though the cold sufferer's sense of taste is not affected, he believes that he has lost the sense of taste. Actually, his sense of smell is lost and therefore he is not able to identify flavours of the food.

Question.(1) Under what circumstances does sense of smell become dull? (2) What happens when we suffer from common cold ?
Answer:(1) The sense of smell diminishes with aging, cigarette smoking, and the consumption of alcoholic beverages. (2) When experiencing a common cold, the smell receptors situated in the approximately two and a half square centimeters of the upper nasal cavity cease to function.
In simple words: Our sense of smell weakens as we age, smoke, or drink alcohol. When we have a cold, the smell receptors in our nose stop working.

🎯 Exam Tip: When answering comprehension questions based on an extract, ensure your answers are directly derived from the provided text and avoid introducing outside information.

(2) The mechanism by which a particular smell activates a certain receptor, that is why one chemical smells thus and another smells so is as yet unknown. Recently, there have been suggestions that chemicals smelled as they did because of the overall shape of their molecules, or because they punctured the membranes of the smell receptors, or because the parts of the same manner of puncturing, or the same fashion of vibrating, would all smell the same. However, all such theories are yet only at the stage of conjecture.

Question.(1) What mechanism about smell is yet unknown ? (2) What words in the passage mean : (a) assumption (b) a thin layer of tissue
Answer:(1) The precise mechanism by which a specific aroma activates a particular receptor, explaining why different chemicals produce distinct smells, remains undiscovered. (2) (a) assumption: conjecture (b) a thin layer of tissue: membrane
In simple words: We still don't know exactly how specific smells activate our receptors or why chemicals smell differently. From the passage, "conjecture" means assumption, and "membrane" means a thin layer of tissue.

🎯 Exam Tip: For vocabulary questions, always refer back to the context in the passage to confirm the meaning of the words. For factual questions, be concise and directly answer what is asked.

Answer The Following Questions In One Or Two Sentences Each:

Question 1. What is flavour profile ?
Answer: Since no single object possesses only one distinct smell, scientists classify various odors. This classification system is referred to as a flavor profile.
In simple words: A flavor profile is how scientists categorize different smells because each object can have multiple scents.

🎯 Exam Tip: Define "flavor profile" clearly and briefly, linking it to the classification of complex smells.

Question 2. Why does the hot food give more smell than the cold food?
Answer: When a substance is hotter, it releases a greater number of molecules, which leads to the perception of more intense odors. Consequently, hot food emits a stronger smell compared to cold food.
In simple words: Hot food smells more strongly than cold food because heat makes substances release more smell molecules.

🎯 Exam Tip: Explain the direct relationship between temperature and molecular release as the reason for increased odor intensity in hot food.

Question 3. How does the common cold affect our sense of smell ?
Answer: During a common cold, the smell receptors located within the approximately two and a half square centimeters of the upper nasal cavity become non-functional. This inactivation of receptors prevents us from detecting smells.
In simple words: A common cold affects our sense of smell by making the smell receptors in our upper nasal cavity temporarily stop working, so we can't detect odors.

🎯 Exam Tip: Focus on the specific physiological impact of a cold (inactive receptors) rather than just stating that smell is lost.

Mark True Or False:

Question.(1) Generally we detect smell of food through nose. [√] (2) Taste of food is largely due to its smell flavour. [√] (3) Smell is more natural than touching or seeing. [√] (4) Our sense of sight has weakened our sense of smell. [X] (5) In times to come we will develop electronic device for smelling. [X]
Answer:(1) True (2) True (3) True (4) False (5) False
In simple words: We smell food with our nose, and its taste is heavily influenced by smell. Smell is a fundamental sense. Our sight didn't weaken our smell. Also, an electronic device for smell is unlikely in the future.

🎯 Exam Tip: For True/False questions, briefly justify your answer based on the text if possible, even if not explicitly asked, to reinforce understanding.

Question 5. List the words that are related to smell, taste and senses
Answer:

🎯 Exam Tip: Ensure that all listed words are accurately categorized under the correct heading. Accuracy in classification is key for this type of question.

Question 6. Write the first and the last words of the textual sentences having almost similar meaning to the sentences given here:
Answer:
(1) Men are not so good smellers as women are.
Women... men have.
(2) No artificial smell device will easily replace our natural sense of smell.
Although ... cannot.
(3) Any object does not have only one smell.
Mostly... object.
(4) Even robots cannot identify the smell.
The living nose ... foreseeable future.
(5) We express our body-smell even when we do not wish to do so.
Odour ... controlled.
In simple words: The question asks to find sentences in the text that mean roughly the same as the given statements and then extract their first and last words. The answers show these key words from the corresponding sentences in the text.

🎯 Exam Tip: Carefully read the provided sentences and scan the text for synonymous phrases. Exact matching of the first and last words is critical for full marks.

How Does It Smell? Summary In Gujarati

સામાન્ય રીતે આપણે એવું માનીએ છીએ કે જીભથી સ્વાદ પરખાય છે, હા, એ સાચું છે, પણ ખોરાકની લહેજત તો નાક દ્વારા જ નક્કી થતી હોય છે. મોંમાંથી ખોરાક ગળામાં ઊતરે તેની વચ્ચે નાકમાં એક હવા જવાનું પોલાણ હોય છે અને ત્યાં પ્રાણપરખ વિસ્તાર હોય છે. જ્યાંથી ખોરાકની લહેજત નક્કી થાય છે.

તેથી જ તો આપણે સોડમ નક્કી કરવા નાકથી ઊંડો શ્વાસ લઈ સુંધીએ છીએ. જેટલો ખોરાક ગરમ તેટલા તેમાંથી ઝડપથી પરમાણુ છૂટા પડે છે અને તીવ્ર સુગંધ અનુભવાય છે. આ ધાણની પરખ ખૂબ જ સંકુલ

હોય છે. તેને લગભગ આઠ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય. આમ છતાં, આ વર્ગીકરણ અધકચરું છે, કારણ કે લહેજત એ ઘણી બધી સોડમ | વાસનું એક મિશ્રણ (સંયોજન) હોય છે.

સ્ત્રીઓની ઘ્રાણશક્તિ પુરુષોની પ્રાણશક્તિ કરતાં વધારે સતેજ હોય છે. જોકે પ્રાણશક્તિ ઉંમર વધતાં, ધૂમ્રપાન અને નશાયુક્ત પીણાંના સેવનથી ઘટી જાય છે. આપણને શરદી થતાં માંડ અઢી સેમી ધરાવતો આ ધાણપરખ વિસ્તાર સંવેદનહીન બની જાય છે અને આપણે સોડમ પારખી શકતા નથી. આમ થતાં સ્વાદેન્દ્રિય પર કોઈ અસર થતી નથી છતાં આપણે એવું માની બેસીએ છીએ કે ‘મને સ્વાદ આવતો નથી'.

હકીકતમાં – તો તેની સોડમની સંવેદના ચાલી ગઈ છે. તેથી તે ખોરાકના સ્વાદ – ઓળખવા માટે સમર્થ નથી. સ્પર્શ, દબાણ અને પીડા – આ બધાં માટે પ્રત્યક્ષ સંપર્ક જરૂરી – છે. સામાન્ય રીતે શ્રવણ અને દૃષ્ટિ એ સોડમની જેમ દૂરના અંતરની

સંવેદનાઓ છે. સોડમને તેના લાભ છે : દષ્ટિ (કુદરતી અવસ્થામાં) એ સુર્ય પર આધારિત છે અને મહદંશે રાત્રે નકામી થઈ જાય છે, પરંતુ સોડમ એ દિનરાત સક્રિય હોય છે. શ્રવણ એ અવાજના ઉત્પાદન પર પણ આધારિત છે. જો 'અ’ નામનું પ્રાણી ‘બ’ નામના પ્રાણીનું સ્થાન નક્કી કરવા માગતું હોય, તો (કદાચ) “બ” નામનું પ્રાણી અવાજ પેદા કરવામાંથી અળગું રહેવામાં પણ સફળ રહે. જ્યારે સામે છેડે સોડમને સભાનતાપૂર્વક નિયંત્રિત કરી શકાતી નથી.

સામાન્ય રીતે વાંદરાઓમાં અને ખાસ કરીને મનુષ્યોમાં લાંબા અંતરના ઉદેશો માટે દૃષ્ટિની સંવેદનાને બદલે સોડમની સંવેદનાને સ્થાનાંતરિત કરાય છે. આ માત્ર દષ્ટિને સતેજ કરવાનું જ નહિ પણ ઘાણશક્તિને મૂત કરવાનું પરિણામ છે. આપણી ધાણશક્તિ કૂતરાની ઘાણશક્તિ કરતાં ઘણી ઓછી હોય છે : શારીરિક હકીકત એ દર્શાવે છે કે આપણા નાકમાંનો સોડમ પારખવાનો વિસ્તાર ઘણો ઓછો છે અને તેવું જ સોડમની સંવેદનાના ગ્રહણ અને પૃથક્કરણની બાબતમાં છે કે (તેમનો) આ વિસ્તાર (તેમના મગજાના વિસ્તાર) કરતાં ઘણો મોટો છે.

કોઈ ચોક્કસ ગ્રહણકોષ સક્રિય થવા માટે કોઈ વિશેષ ગોઠવણ હોય છે. તેથી તો શા માટે એક રસાયણની સોડમ એક અને બીજા રસાયણની સોડમ બીજી આવે છે તે હજુ સુધી સમજાયું નથી. તાજેતરમાં, એવાં સૂચનો થયાં છે કે તેમનામાં સમાવિષ્ટ અણુઓના સમગ્ર તથા આકારને લઈને રસાયણોની સોડમ તો યથાવતું જ હોય છે.

અથવા તો સોડમ પારખનાર પેશીઓમાં છિદ્રો પાડી દીધાં હોય, અથવા તો આ જ રીતે છિદ્રોથી ભાગ પડી ગયા હોય, અથવા આ જ રીતે તે ધ્રૂજવા લાગે, આ તમામ બાબતોમાં એક જ સરખી સોડમ આવે, અલબત્ત, આ પ્રકારનો મત હજુ તો માત્ર અવમાન(ધારણા)ના તબક્કે જ છે.

સોડમ પારખવાનું તંત્ર જેવું હોય તેવું, પણ આ સંવેદના ખૂબ જ નોંધપાત્ર છે. જોકે કેટલીક માનવીય સંવેદનાઓ યાંત્રિક પ્રયુક્તિઓથી નિર્બળ બનાવી શકાય પરંતુ પ્રાણશક્તિ નહિ. સજીવ નાકને સ્થાને નજીકના ભવિષ્યમાં કોઈ પણ નિર્જીવ યાંત્રિક સાધન(ઉપકરણ)થી કાર્યાન્વિત કરવું સંભવિત નથી.

તેથી જ તો આવા પ્રભાવી યાંત્રિકતાના જમાનામાં તજજ્ઞ રસોઇયો, ચા આસ્વાદક અને અત્તર સંયોજનકારો પ્રોદ્યોગિક બેકારીની શક્યતાથી મુક્ત રહેશે.

Glossary (શબ્દાર્થ)

yummy (adj.) (યમ્મી) delicious - સ્વાદિષ્ટ

reveal (v.) (રિવીલ) make known, show-છતું/જાણીતું કરવું, દેખાડવું

flavour (n.) (ફ્લેવર) taste perceived in food or liquid in mouth - મોંમાં આવતો (ખોરાક કે પ્રવાહીનો) સ્વાદ

differentiate (v.) (ડિફરન્શીયેટ) show the difference between, discriminate - ભેદ પાડવો

cavity (n.) (કેવિટી) a hollow area - પોલાણ, જગ્યા

olfactory (adj.) (ઓલફેક્ટરી) relating to the sense of smell - સોડમને લગતું

located (p.p of locate) (લોકેટેડ) placed, set in a particular spot or position-રહેલું, (ચોક્કસ સ્થાને) ગોઠવાયેલું

sensation (n.) (સેન્સેશન) feeling or perception - સંવેદના, ઇન્દ્રિયજન્ય જ્ઞાન, લાગણી

odour (n.) (ઓડર) (pleasant or unpleasant) smell-વાસ, ગંધ (સુગંધ કે દુર્ગંધ)

sniff (n.) (સ્નિફ) to draw air in through the nose making sound - સૈડકો બોલાવતાં સુંઘવું

vapour (n.) (વેપર) gaseous state of a solid or liquid – વરાળ

molecule (n.) (મોલેક્યુલ) the smallest particle (of a specific element or compound) - નાનામાં નાનો અણુ (કણ)

profile (n.) (પ્રોફાઈલ) (here) analysis, study - પૃથક્કરણ, અભ્યાસ

ethereal (adj.) (ઇથિરિઅલ) heavenly - સ્વર્ગીય, અલૌકિક વાયુરૂપ

aromatic (adj.) (અરોમેટિક) fragrant, sweet smelling - ખુશ્બો, મધુર સુગંધ

fragrant (adj.) (ફ્રેગરન્ટ) having pleasant or sweet smell - સુવાસિત, ખુશ્બોદાર

ambrosial (adj.) (એમ્બ્રોશીયલ) having delicious flavour or fragrance - સ્વાદિષ્ટ અથવા સુગંધીદાર વસ્તુ

garlic (n.) (ગાર્લિક) bulb of an onionlike plant - લસણ

gouty (adj.) (ગાઉટી) having bad smell – દુર્ગંધ

tentative (adj.) (ટેન્ટેટિવ) provisional – કામચલાઉ

blend (n.) (બ્લેન્ડ) combination, mixture - મિશ્રણ

variation (n.) (વેરિએશન) alteration, change - ભિન્નતા

acute (adj.) (અક્યૂટ) sharp - તીવ્ર

beverage (n.) (બેવરેજ) any drink other than water - પાણી સિવાયનું કોઈ પણ પીણું

receptor (n.) (રિસેપ્ટર) a specialised cell responding to sensory stimuli - સંવેદના ઉદ્દીપનને પ્રતિભાવ આપતો એક ખાસ કોષ

dependent (adj.) (ડિપેન્ડન્ટ) relying on support of another - આધારિત

refrain (v.) (રિફ્રેન) spare, abstain, let go - ટાળવું, જવા દેવું

primate (n.) (પ્રિમેટ) monkey, ape - વાનર

displace (v.) (ડિસ્પ્લેસ) move or shift from usual place-મૂળ સ્થાનેથી ખસેડવું, દૂર કરવું

deadening (adj.) (ડેડનિંગ) making useless-નકામું બનાવી દેતું

delicate (adj.) (ડેલિકેટ) breakable, weak, fragile-નાજુક, સહેલાઈથી તૂટી જાય તેવું

puncture (v.) (પંક્ચર) to make hole, prick-કાણું પાડવું, ભોંકવું

membrane (n.) (મેમ્બ્રેન) a thin layer of tissue - પેશીનું પાતળું પડ

conjecture (n.) (કન્જેકચર) opinion, view, assumption - મત, અંદાજ, ધારણા

outdo (v.) (આઉટ ડુ) do more or better than, go beyond--ના કરતાં વિશેષ અથવા ચડિયાતું કરવું

device (n.) (ડિવાઈસ) apparatus-સાધન

contrivance (n.) (કન્ટ્રાઇવન્સ) device, gadget - પ્રયુક્તિ

foreseeable (adj.) (ફોરસીએબલ) predictable-ધારણાક્ષમ, આગાહી કરી શકાય તેવું

chef (n.) (શેફ) cook-રસોઈયો

perfume compounder (n.) (પરફ્યુમ કમ્પાઉન્ડર) (here) one who smells and decides the quality of perfume–અત્તર કે અન્ય સુગંધિત દ્રવ્ય સુંધીને તેની ગુણવત્તા નક્કી કરનાર

likely (adj.) (લાઇકલી) (making something) probable – શક્ય

immune (adj.) (ઈમ્યૂન) unaffected, resistant-અસર ન કરનાર, પ્રતિકારક

Phrases And Idioms

to a great extent (ટુ અ ગ્રેટ ઇક્સટેન્ટ) to a great degree – ઘણે અંશે, મહદંશે

on the contrary (ઓન ધ કોન્ટ્રરી) in opposition to -.ની સામે, સામે છેડે, બીજી બાજુ

ભાષાંતર

સ્વાદિષ્ટ ... વાહ, આ સૂપ તો ખૂબ જ લહેજતદાર છે!” જેવી પહેલી ચુસ્કી લીધી કે તમે ગરમ વાનસ્પતિક સૂપને વખાણવા લાગી જાઓ છો. પણ તમે ખોટા છો. ખરેખર, તમે એમ કહેવા માંગો છો કે તે સૂપની સુગંધ સારી છે. તમારી સ્વાદેન્દ્રિય તો માત્ર એ સુપ મીઠો, ખાટો, ખારો કે કડવો છે તે (જ) કહી શકે, તમારી જીભ નહિ પણ તમારું નાક ખોરાકનો સાચો સ્વાદ પારખી કાઢે છે. માત્ર ચાખવાથી તમે તમને ગમતી અને અણગમતી વાનગી વચ્ચેનો ભેદ ભાગ્યે જ તારવી શકો.

સ્વાદનો નિહિત માર્ગ નાક છે. વાનગીની સોડમ મોંમાંથી ગળામાં ઊતરે છે અને ફરી પાછી હવાના રસ્તે નાકના પોલાણમાં ઉપર તરફ જાય છેઆપણે જ્યારે શ્વાસને અંદરની બાજુ લઈએ છીએ ત્યારે સોડમ મહેસૂસ થાય છે અને જ્યારે શ્વાસને બહાર કાઢીએ છીએ ત્યારે સ્વાદ પરખાય છે. સોડમ પારખવાનું સ્થાન નાકના પોલાણમાં ઊંચે રહેલું છે. સામાન્ય શ્વાસ લેતી વખતે હવા ગંધનાં સંવેદનોને જાગૃત કર્યા સિવાય જ પસાર થાય છે.

- જ્યારે આપણે કછીએ દિ પારખવાની જરૂર | ઊભી થાય ત્યારે આપણે અવાજ સાથે જોરથી અંદર શ્વાસ (સૈડકો) લઈએ છીએ. આ સૈડકો સોડમ સહિતની હવાને સોડમ પારખવાના સ્થાને ઉપર સુધી લઈ જાય છે. જ્યારે આપણે જમતા હોઈએ ત્યારે સૈડકો લેવાની જરૂર નથી.

પણ જ્યારે આપણે ખોરાક ચાવીએ છીએ ત્યારે (તેમાંથી હૂંફાળી વરાળ છૂટી પડે છે અને સ્વાદ પરખાય છે. (ખાદ્ય) પદાર્થ જેટલો વધારે ગરમ, (તેટલા) તેમાંથી વધારે અણુઓ છૂટા પડે છે અને વધારે) તીવ્ર સોડમ મહેસૂસ થાય છે. તેથી મમ્મી ગરમ પીરસવાનો આગ્રહ રાખે છે.

સોડમની સંવેદના એ સ્વાદની સંવેદનાથી વધારે સંકુલ છે. વસ્તુઓનો કોઠો બનાવી તેમની કઈ પ્રમાણભૂત સોડમ છે તેમ કરવું લગભગ અશક્ય છે. મોટે ભાગે, એક પદાર્થની એક જ સોડમ હોય તેવું નથી હોતું. વૈજ્ઞાનિકો તેને સ્વાદ-સોડમનાં 'ફ્લેવર પ્રોફાઇલ (સ્વાદ-સોડમનું રેખાચિત્ર) એવું નામ આપે છે.

તેમણે આ મથાળા હેઠળ આ સોડમને વર્ગીકૃત કરેલી છે: અલૌકિક (સોડમ), માદક સુગંધિત (સોડમ), સુવાસ, લહેજતદાર (સોડમ), લસણ જેવી (સોડમ), દાઝયા કે બળ્યાની (સોડમ), અણગમો ઉપજાવનાર (સોડમ) તેમજ દુર્ગંધ. પણ આ વર્ગીકરણ હજુયે કામચલાઉ અને અસંતોષકારક છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે દરેક કુદરતી સોડમનો ક્રમ એ ઘણી સોડમનું મિશ્રણ હોય છે. શું આપણે સોડમની સંવેદનાના સંદર્ભમાં એકબીજાથી ભિન્ન મત ધરાવીએ છીએ? અલબત્ત! પુરુષોની સોડમની સંવેદના અને સ્ત્રીની સોડમની સંવેદનામાં (જરૂર) કેટલીક ભિન્નતા છે.

સ્ત્રીઓની સોડમની સંવેદના પુરુષો કરતાં વધુ તીવ્ર હોય છે અને આ સંવેદના ઉંમર વધવા સાથે, ધૂમ્રપાનથી અને માદક પીણાંનું સેવન કરવાને કારણે ક્ષીણ થઈ જતી હોય છે. જ્યારે આપણને સામાન્ય શરદી થાય

છે ત્યારે લગભગ અઢી ચોરસ સેન્ટિમીટરના વ્યાપમાં નાકના પોલાણમાં ઉપલા ભાગે રહેલા સંવેદના ગ્રહણ કરનાર કોષ મૃત થઈ જતા હોય છે. શરદીના દર્દીની સ્વાદની સંવેદના પ્રભાવિત ન થઈ હોવા છતાં તે – (દર્દીઓ માને છે કે તેણે સ્વાદની સંવેદના ગુમાવી દીધી છે.

હકીકતમાં – તો તેની સોડમની સંવેદના ચાલી ગઈ છે. તેથી તે ખોરાકના સ્વાદ – ઓળખવા માટે સમર્થ નથી. સ્પર્શ, દબાણ અને પીડા – આ બધાં માટે પ્રત્યક્ષ સંપર્ક જરૂરી – છે. સામાન્ય રીતે શ્રવણ અને દૃષ્ટિ એ સોડમની જેમ દૂરના અંતરની

સંવેદનાઓ છે. સોડમને તેના લાભ છે : દષ્ટિ (કુદરતી અવસ્થામાં) એ સુર્ય પર આધારિત છે અને મહદંશે રાત્રે નકામી થઈ જાય છે, પરંતુ સોડમ એ દિનરાત સક્રિય હોય છે. શ્રવણ એ અવાજના ઉત્પાદન પર પણ આધારિત છે. જો 'અ’ નામનું પ્રાણી ‘બ’ નામના પ્રાણીનું સ્થાન નક્કી કરવા માગતું હોય, તો (કદાચ) “બ” નામનું પ્રાણી અવાજ પેદા કરવામાંથી અળગું રહેવામાં પણ સફળ રહે. જ્યારે સામે છેડે સોડમને સભાનતાપૂર્વક નિયંત્રિત કરી શકાતી નથી.

સામાન્ય રીતે વાંદરાઓમાં અને ખાસ કરીને મનુષ્યોમાં લાંબા અંતરના ઉદેશો માટે દૃષ્ટિની સંવેદનાને બદલે સોડમની સંવેદનાને સ્થાનાંતરિત કરાય છે. આ માત્ર દષ્ટિને સતેજ કરવાનું જ નહિ પણ ઘાણશક્તિને મૂત કરવાનું પરિણામ છે. આપણી ધાણશક્તિ કૂતરાની ઘાણશક્તિ કરતાં ઘણી ઓછી હોય છે : શારીરિક હકીકત એ દર્શાવે છે કે આપણા નાકમાંનો સોડમ પારખવાનો વિસ્તાર ઘણો ઓછો છે અને તેવું જ સોડમની સંવેદનાના ગ્રહણ અને પૃથક્કરણની બાબતમાં છે કે (તેમનો) આ વિસ્તાર (તેમના મગજાના વિસ્તાર) કરતાં ઘણો મોટો છે.

કોઈ ચોક્કસ ગ્રહણકોષ સક્રિય થવા માટે કોઈ વિશેષ ગોઠવણ હોય છે. તેથી તો શા માટે એક રસાયણની સોડમ એક અને બીજા રસાયણની સોડમ બીજી આવે છે તે હજુ સુધી સમજાયું નથી. તાજેતરમાં, એવાં સૂચનો થયાં છે કે તેમનામાં સમાવિષ્ટ અણુઓના સમગ્ર તથા આકારને લઈને રસાયણોની સોડમ તો યથાવતું જ હોય છે.

અથવા તો સોડમ પારખનાર પેશીઓમાં છિદ્રો પાડી દીધાં હોય, અથવા તો આ જ રીતે છિદ્રોથી ભાગ પડી ગયા હોય, અથવા આ જ રીતે તે ધ્રૂજવા લાગે, આ તમામ બાબતોમાં એક જ સરખી સોડમ આવે, અલબત્ત, આ પ્રકારનો મત હજુ તો માત્ર અવમાન(ધારણા)ના તબક્કે જ છે.

સોડમ પારખવાનું તંત્ર જેવું હોય તેવું, પણ આ સંવેદના ખૂબ જ નોંધપાત્ર છે. જોકે કેટલીક માનવીય સંવેદનાઓ યાંત્રિક પ્રયુક્તિઓથી નિર્બળ બનાવી શકાય પરંતુ પ્રાણશક્તિ નહિ. સજીવ નાકને સ્થાને નજીકના ભવિષ્યમાં કોઈ પણ નિર્જીવ યાંત્રિક સાધન(ઉપકરણ)થી કાર્યાન્વિત કરવું સંભવિત નથી.

તેથી જ તો આવા પ્રભાવી યાંત્રિકતાના જમાનામાં તજજ્ઞ રસોઇયો, ચા આસ્વાદક અને અત્તર સંયોજનકારો પ્રોદ્યોગિક બેકારીની શક્યતાથી મુક્ત રહેશે.