GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 7 જીવમાં જીવ આવ્યો

સ્વાધ્યાય

1. નીચેના પ્રશ્નો સાથે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો.

Question 1. ‘જીવમાં જીવ આવ્યો’ – કૃતિમાં શેનું વર્ણન છે ?
(a) પ્રાણીઓના અવાજનું
(b) પક્ષીઓના કલરવનું
(c) માનવસૃષ્ટિના દુઃખનું
(d) વરસાદના આગમનનું
Answer: (d) વરસાદના આગમનનું
In simple words: This means the literary work "Jivma Jiv Avyo" describes the coming of rain.

Exam Tip: For questions about literary works, always focus on the main theme or central event described in the piece to identify the correct answer.

Question 2. ઝોરાં ક્યાં મે ઝરમર ઝર્યા ........
(a) ઊજળો રંગ કાઢ્યો
(b) જીવમાં જીવ આવ્યો
(c) ઘૂઘવ્યાં પૂર આધાં
(d) રૂપ ખીલ્ય ધરાનું
Answer: (b) જીવમાં જીવ આવ્યો
In simple words: When the gentle showers fell, it felt as if life had returned to everything.

Exam Tip: Pay attention to phrases that symbolize a change or a new beginning, as they often indicate the core message of a poem or story.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. ફોરાં ઝરમર વરસ્યાં ત્યારે પવન ડમરીનું શું થયું ?
Answer: જ્યારે ઝરમર ફોરાં વરસ્યા, પવનની ડમરી તરત શાંત થઈ જાય છે અને બધાં જીવોને શાંતિ મળે છે.
In simple words: When light drops of rain fell, the dusty wind became calm, and life returned to everything.

Exam Tip: Short answer questions require precise and concise responses that directly address the question asked.

Question 2. વરસાદ વરસવાથી પર્ણો પર શી અસર થઈ ?
Answer: વરસાદ વરસવાથી પાંદડાં સાફ અને સ્વચ્છ બન્યા, અને તેઓ પોતાનો તેજસ્વી રંગ બતાવવા લાગ્યા!
In simple words: The leaves became clean and bright after the rain, showing their true, fresh color.

Exam Tip: Describe specific effects when asked about changes caused by an event, such as how rain affects nature.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. વરસાદ વરસવાથી પ્રકૃતિ પર તેની શી અસર થઈ ?
Answer: વરસાદ પડવાથી પ્રકૃતિ પર ઘણી સુંદર અસર થઈ. પક્ષીઓના માળાઓ ઠંડી હવામાં ઝૂલવા લાગ્યા, વૃક્ષોના પાંદડાંઓમાં ચમક અને તાજગી જોવા મળી. ગરમીથી પીડાતી કીડીઓ ભેજવાળી થઈને, ઠંડીને કારણે ઝાડના થડ પર લાઈનમાં ચડવા લાગી. તડકો પણ સોનેરી બની ગયો, અને પૃથ્વી જાણે કે એક સુંદર નવી દુલ્હન જેવી લાગવા માંડી! વરસાદથી પ્રકૃતિમાં ઉત્સાહ, આનંદ અને જીવન ભરાઈ ગયું.
In simple words: Rain brought much beauty to nature. Bird nests swung, leaves became fresh and shiny, and ants climbed tree trunks. The sun turned golden, and Earth looked like a new bride, full of joy and life.

Exam Tip: When describing the effects on nature, try to include various elements like birds, leaves, insects, and the overall appearance of the landscape for a complete answer.

Question 2. હોંકી ઊઠ્યો તરત વગડો, સીમ સોણે ગઈ ત્યાં, ગાણે-ગાણે હરખ ઊઘલ્યો, ઘૂઘવ્યાં પૂર આધાં – પંક્તિઓ સમજાવો.
Answer: વરસાદના આવવાથી નિર્જીવ પ્રકૃતિમાં ખુશી છલકાઈ જાય છે. જંગલના વૃક્ષો અને પક્ષીઓ મધુર અવાજથી પોતાની ખુશી પ્રગટ કરે છે. મોર અને કોયલ મધુર અવાજ કરવા લાગે છે. ખેતરોમાં જે ગરમી દેખાતી હતી, તે હવે વરસાદ પડવાથી ઠંડકમાં બદલાઈ ગઈ અને ખેતરો સંપૂર્ણપણે શાંત થઈ ગયાં. જાણે કે આખી સીમ સ્વર્ગમાં સૂઈ ગઈ હોય તેવું લાગે છે. કોઈ શુભ પ્રસંગે ગવાતા ગીતોમાં ખુશી ચારે બાજુ ફેલાઈ જાય છે અને આ ગીતની ખુશી દૂર દૂર સુધી પહોંચે છે. બધાં પશુઓ, પક્ષીઓ અને માણસો વરસાદના આનંદથી મગ્ન બની જાય છે.
In simple words: These lines mean that when rain comes, the silent forest immediately becomes lively. The quiet fields now seem to be resting peacefully. Joy spreads everywhere through songs, and distant floods roar, bringing new life to nature.

Exam Tip: To explain poetry lines, first understand the literal meaning, then interpret the deeper emotional or natural significance conveyed by the poet, connecting it to the broader theme.

4. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. ‘જીવમાં જીવ આવ્યો' – શીર્ષકની યથાર્થતા ચર્ચો.
Answer: સોનેટ સ્વરૂપમાં લખાયેલી આ કાવ્યકૃતિમાં પાણી વિના વેદના અનુભવતા જીવોને વરસાદના બે-ચાર ટીપાં પડવા માંડે ત્યારે જ ‘જીવમાં જીવ આવે છે’; આથી આ શીર્ષક સાચું અને સુંદર છે. ઉનાળાની ગરમીમાં પશુ-પક્ષી, માનવ અને પ્રકૃતિ સહિત તમામ સજીવો દુઃખી હોય છે. બધાં જીવો પીડામાં હોય છે; ચેતના વિના બેભાન અવસ્થામાં પડેલા હોય છે. ક્યાંય જીવંતતા દેખાતી નથી; પરંતુ કુદરતની અને ઈશ્વરની કૃપાથી આકાશમાંથી નવજીવન આપનારા વરસાદના ટીપાં પડવાની શરૂઆત થતાં જ ચારે તરફ ખુશીની હેલી ફરી વળે છે. સમગ્ર સૃષ્ટિ મૃત્યુશૈયા છોડીને નવા જીવનને માણવા માટે ઉમટી પડે છે. પશુ, પક્ષી, માનવ, ઝાડ-પાન, કીડી જેવા જીવો પણ આનંદિત થઈ જાય છે. સૌને હૃદયમાં સંતોષ થાય છે અને સૌનાં જીવમાં જીવ આવે છે, જીવવાની ઇચ્છા પ્રબળ બને છે. કવિશ્રીએ આ દૃષ્ટિએ ‘જીવમાં જીવ આવ્યો' શીર્ષક આપીને આપણી પણ સહાનુભૂતિ જીતી લીધી છે, તેથી એમ કહી શકાય કે આ શીર્ષક સાચું અને ખૂબ જ સુંદર છે.
In simple words: The title "Jivma Jiv Avyo" (Life Came into Life) is very fitting because, in this sonnet, all living things suffering without water feel a return to life as soon as a few raindrops fall. During summer, animals, people, and nature are all stressed and lifeless. But with the first drops of rain, everyone feels a wave of happiness, hope, and a renewed desire to live, making the title truly meaningful and beautiful.

Exam Tip: When discussing the appropriateness of a title, link it directly to the main events, themes, and emotional impact of the literary piece, providing specific examples from the text.

Question 2. પ્રથમ વરસાદ થયા પછીની નવચેતનાને તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.
Answer: ગરમીથી પીડાતા સજીવોને પ્રથમ વરસાદથી જે આનંદ મળે છે, તે અવર્ણનીય છે. જાણે કોઈએ મૃતદેહો પર સંજીવની છાંટીને જીવન અર્પણ કર્યું હોય તેમ, પ્રથમ વરસાદથી આખી સૃષ્ટિ આનંદથી ભરાઈ જાય છે. પશુ, પક્ષી, માનવ, બધાંને વરસાદથી નવજીવન મળે છે અને હાશકારો થઈને જીવમાં જીવ આવે છે. ધૂળની ડમરી શાંત થઈ જાય છે. વૃક્ષોના પાંદડાં ચળકે છે, કીડીઓ આનંદથી ઝાડ ઉપર ચડે છે, ધરતી નવી દુલ્હન જેવી સુંદર લાગે છે. ખુશીનાં ગીતો ગવાય છે. લોકો દૂર દૂરથી એકબીજાને મળીને ખુશ થાય છે. પશુઓ પોતાનાં બચ્ચાંને દૂધ પીવડાવવા દોડતાં આવે છે – આ રીતે આખી સૃષ્ટિમાં ચેતના તરવરતી દેખાય છે. પ્રથમ વરસાદમાં બાળકોને નહાવાની મજા પડે છે, બધાં ખુશ દેખાય છે. પ્રકૃતિમાતા પણ જીવંત બની જાય છે. સર્વત્ર નવજીવન અને આનંદ છવાઈ જાય છે. સૌનાં જીવમાં જીવ આવે છે.
In simple words: The new life after the first rain is amazing. It's like a magical medicine bringing joy to everything. Animals, birds, and people feel refreshed. Dust storms settle, leaves shine, and ants climb trees happily. The Earth looks beautiful, like a new bride, and everyone sings cheerful songs. People meet with excitement, and animals rush to feed their young. Children love bathing in the rain, and all of nature feels alive and happy again.

Exam Tip: To describe a scene of renewal, use vivid imagery and sensory details that convey the atmosphere of joy and revitalization across different aspects of nature and human life.

સ્વાધ્યાય

નીચેના પ્રશ્નોમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખો :

Question 1. પવન શું ઉડાડે છે ?
(A) પાંદડાં
(B) ડમરી
(C) પતંગ
(D) છાપરાં
Answer: (B) ડમરી
In simple words: The wind lifts up dust clouds or whirlwinds.

Exam Tip: Recall the initial description of the pre-rain atmosphere in the poem to answer questions about the environment.

Question 2. ઝીણું ઝરમર કોણ ઝરે છે ?
(A) દૂધી
(B) આકાશ
(C) ફોરાં
(D) ગીત
Answer: (C) ફોરાં
In simple words: Tiny raindrops fall gently.

Exam Tip: Understand the specific vocabulary used in the poem, such as "ફોરાં" referring to raindrops, to correctly answer such questions.

Question 3. જીવમાં શું આવે છે ?
(A) આનંદ
(B) રંગ
(C) ચેતન
(D) જીવ
Answer: (D) જીવ
In simple words: Life or spirit returns to beings.

Exam Tip: This question directly relates to the poem's title. The phrase "જીવમાં જીવ આવ્યો" directly means "life came into life" or "spirit returned."

Question 4. હવામાં શું ઝૂલતું હોય છે ?
(A) નીડ
(B) પાંદડું
(C) ચકલી
(D) કપડું
Answer: (A) નીડ
In simple words: Birds' nests swing in the air.

Exam Tip: Connect the question to the imagery of nature described after the rain in the poem.

Question 5. કોણ રંગ કાઢે છે ?
(A) વરણ
(B) પરણ
(C) કન્યા
(D) રંગારો
Answer: (B) પરણ
In simple words: The leaves reveal their vibrant colors.

Exam Tip: Remember that "પરણ" (leaves) get washed by rain and show their true, bright colors.

Question 6. તાપથી શું ખદબદતું હતું ?
(A) પશુ
(B) માણસ
(C) રાફડો
(D) SISTEMO WATERMARK
Answer: (C) રાફડો
In simple words: The anthill was boiling due to the heat.

Exam Tip: Visualize the pre-rain conditions described in the poem, focusing on elements affected by intense heat.

Question 7. કોનું રૂપ ખીલે છે ?
(A) ગાયનું
(B) સ્ત્રીનું
(C) બાળકનું
(D) ધરાનું
Answer: (D) ધરાનું
In simple words: The Earth's beauty blossoms.

Exam Tip: The poem often personifies Earth as a new bride, emphasizing its beauty after rain.

Question 8. કોણ ટહુકે છે ?
(A) વગડો
(B) મોર
(C) કોયલ
(D) બંસરી
Answer: (A) વગડો
In simple words: The wilderness (forest) becomes vocal.

Exam Tip: The poem implies the sounds of the forest in general become active, rather than a single specific bird or instrument.

Question 9. કોણ સોણે જાય છે ?
(A) વગડો
(B) સીમ
(C) સ્ત્રી
(D) નદી
Answer: (B) સીમ
In simple words: The fields go to sleep (implying peace).

Exam Tip: Refer back to the line "સીમ સોણે ગઈ ત્યાં" which literally means "the field went to sleep there," signifying quietude and relief after the rain.

Question 10. ગાણે-ગાણે શું ઊંઘલે છે ?
(A) મરણ
(B) પરણ
(C) હરખ
(D) જખમ
Answer: (C) હરખ
In simple words: Joy overflows with every song.

Exam Tip: The phrase "હરખ ઊઘલ્યો" directly translates to "joy overflowed," indicating the feeling associated with singing.

Question 11. આધાં શું ઘૂઘવે છે ?
(A) નૂર
(B) કબૂતર
(C) સિંહ
(D) પૂર
Answer: (D) પૂર
In simple words: Distant floods roar.

Exam Tip: This refers to the distant sound of rising water levels after heavy rain, symbolizing the abundance of water.

Question 12. કોણ નમણું હોરે છે ?
(A) વિસ્મરણ
(B) મરણ
(C) સ્વપ્ન
(D) બાળપણ
Answer: (B) મરણ
In simple words: Death appears gentle.

Exam Tip: In the context of the poem, it means that even death seems less harsh or more graceful with the renewed life and beauty brought by rain.

Question 13. કોનાં દૂધ ભાંભરે છે ?
(A) બકરીના
(B) ઊંટના
(C) માતાનાં
(D) પશુના
Answer: (D) પશુના
In simple words: The milk of animals bellows (meaning they are full and ready to feed their young).

Exam Tip: This imagery highlights the abundance and life-giving aspect of nature after the rain, where animals are eager to provide nourishment.

Question 14. કાચી ધડીમાં લોકો કેવી રીતે મળે છે ?
(A) વનભર
(B) હેતથી
(C) મનભર
(D) રામ રામ કરીને
Answer: (C) મનભર
In simple words: People meet heartily (with full satisfaction).

Exam Tip: The phrase "કાચી ધડીમાં" implies "in a short moment" or "immediately," and "મનભર" refers to a heartfelt, satisfying meeting.

Question 15. આધે-ઓરે, અડખે-પડખે શું હતું?
(A) એનું એ
(B) તેનું તે
(C) આપણું એ
(D) સૌનું એ
Answer: (A) એનું એ
In simple words: Far and near, everything around was just as it was before.

Exam Tip: This line emphasizes that the physical surroundings remained unchanged, but the internal feeling of life and joy transformed everything.

Question 16. કેટલાં ફોરાં ઝરમર ઝરે છે ?
(A) એક
(B) બે
(C) પા
(D) ચાર
Answer: (B) બે
In simple words: Two drops of rain fall gently.

Exam Tip: The poem specifically mentions "બે-ચાર ફોરાં" (two-four drops), but in this context, "બે" (two) is offered as the precise answer.

Question 17. કીડીની લંગાર શેના પર ચાલે છે ?
(A) પાણી ઉપર
(B) પાંદડાં ઉપર
(C) વાંસ ઉપર
(D) થડ ઉપર
Answer: (D) થડ ઉપર
In simple words: The line of ants crawls on the tree trunk.

Exam Tip: After rain, ants often leave their wet nests and climb tree trunks to find drier ground, a common observation in nature.

Question 18. જીવમાં જીવ આવ્યો' કાવ્યનો સાહિત્યપ્રકારે શો છે ?
(A) ઊર્મિકાવ્ય
(B) અપદ્યાગદ્ય
(C) સૉનેટ
(D) પદ
Answer: (C) સૉનેટ
In simple words: The poem "Jivma Jiv Avyo" is a sonnet, which is a specific type of poem.

Exam Tip: Knowing the literary genre of a work is fundamental for understanding its structure and poetic characteristics.

Question 19. ‘જીવમાં જીવ આવ્યો' કાવ્યના કવિ કોણ છે ?
(A) નિરંજન ભગત
(B) નેહી પરમાર
(C) દલપત પઢિયાર
(D) હરિકૃષ્ણ પાઠક
Answer: (D) હરિકૃષ્ણ પાઠક
In simple words: Harikrishna Pathak is the poet who wrote "Jivma Jiv Avyo."

Exam Tip: Always remember the author of important literary works, as this is a common factual question.

નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. વરસાદના આવવાથી કોણ હવામાં ઝૂલે છે ?
Answer: વરસાદના આવવાથી પક્ષીઓનાં માળા હવામાં ઝૂલે છે.
In simple words: When the rain comes, birds' nests swing in the air.

Exam Tip: Recall the specific elements of nature mentioned in the poem that react to the rain.

Question 2. રાફડાને કોની અસર થઈ હતી ?
Answer: રાફડાને ઘણી તડકાની અસર થઈ હતી; તેથી તે ગરમીથી ભરેલો હતો.
In simple words: The anthill was greatly affected by the intense heat, causing it to be very hot.

Exam Tip: Focus on the cause and effect mentioned in the poem; here, extreme heat affected the anthill.

Question 3. રાફડામાંથી કોણ નીકળે છે ?
Answer: રાફડામાંથી કીડીઓની લાંબી કતાર નીકળે છે.
In simple words: A long line of ants emerges from the anthill.

Exam Tip: This detail shows the immediate reaction of insects after the relief of rain from the scorching heat.

Question 4. કીડીઓની લંગાર ક્યાં જાય છે ?
Answer: ભીની થયેલી કીડીઓની લાંબી કતાર ધીમે ધીમે ઝાડના થડ ઉપર ચડે છે.
In simple words: The wet line of ants slowly climbs up the tree trunk.

Exam Tip: Note the direction and location of the ants' movement after they leave their nest.

Question 5. તડકો કેવો લાગે છે ?
Answer: તડકો સોના-રૂપાં જેવો લાગે છે, કારણ કે વરસાદ પછી તેનો રંગ સોનેરી અને આકર્ષક બની જાય છે.
In simple words: The sunlight looks like gold and silver because it becomes beautiful and radiant after the rain.

Exam Tip: This describes the transformed beauty of sunlight, reflecting the overall positive change after the rain.

Question 6. કોનું રૂપ ફૂટી નીકળે છે ?
Answer: ધરતી માતાનું રૂપ ખીલી ઊઠે છે.
In simple words: The beauty of Mother Earth blossoms forth.

Exam Tip: This refers to the Earth regaining its vitality and beauty after the refreshing rain.

Question 7. કોણ ટહૂકી ઊઠે છે ?
Answer: વગડો ટહૂકી ઊઠે છે.
In simple words: The forest begins to sing.

Exam Tip: This suggests the entire wilderness becoming vibrant and vocal, not just individual birds.

Question 8. દરેક ગીતમાં શું દષ્ટિગોચર થાય છે ?
Answer: દરેક ગીતમાં ખુશી દૃષ્ટિગોચર થાય છે.
In simple words: Happiness is visible in every song.

Exam Tip: The songs mentioned in the poem are expressions of the widespread joy following the rain.

Question 9. શું નમણાં મહોરે છે ?
Answer: મરણ નમણાં મહોરે છે, અને જીવન ફરી ખીલી ઊઠે છે. વરસાદના આગમનથી નિર્જીવ વસ્તુઓમાં પણ નવી ચેતના આવે છે.
In simple words: Death appears gentle, and life blossoms anew. The arrival of rain brings new consciousness even to inanimate objects.

Exam Tip: This poetic line suggests that even the concept of death loses its harshness when life is renewed all around, symbolizing a gentle, peaceful return from a death-like state.

Question 10. કોનાં દૂધ ભાંભરે છે ?
Answer: ગાયમાતા અને પશુઓનાં દૂધ ભાંભરે છે.
In simple words: The milk of cow-mothers and other animals bellows.

Exam Tip: This imagery signifies the natural abundance and nurturing aspect restored to animals after the rain.

Question 11. લોકો એકબીજાને કેવી રીતે મળે છે ?
Answer: લોકો એકબીજાને પૂરા હૃદયથી મળે છે.
In simple words: People meet each other with full hearts.

Exam Tip: The joy brought by rain fosters communal happiness, leading to warm and heartfelt greetings among people.

Question 12. વરસાદ પહેલાં વગડો કેવો હતો?
Answer: વરસાદ પહેલાં જંગલમાં દુઃખ અને નિર્જીવપણું દેખાતું હતું.
In simple words: Before the rain, the forest appeared sad and lifeless.

Exam Tip: Contrast the state of nature before and after the rain to highlight the transformative power of the monsoon.

Question 13. બેચાર ફોરાંની પ્રકૃતિ પર શી અસર થઈ ?
Answer: બે-ચાર ટીપાં પડતાં જ પ્રકૃતિ જીવંત બની જાય છે અને જીવમાં જીવ આવ્યો હોય તેવું લાગે છે!
In simple words: Just a few raindrops make nature come alive and feel as if life has returned!

Exam Tip: Emphasize the immediate and profound impact of even a small amount of rain on the natural world.

Question 14. ‘જીવમાં જીવ આવ્યો' કવિતાનો સાહિત્યપ્રકાર શો છે ?
Answer: ‘જીવમાં જીવ આવ્યો' કવિતાનો સાહિત્યપ્રકાર 'સૉનેટ'નો છે.
In simple words: The poem "Jivma Jiv Avyo" is a sonnet.

Exam Tip: Identify the literary form or genre of the poem, as it is a fundamental aspect of literary study.

Question 15. ‘જીવમાં જીવ આવ્યો' કવિતાના કવિ કોણ છે ?
Answer: ‘જીવમાં જીવ આવ્યો' કવિતાના કવિ હરિકૃષ્ણ પાઠક છે.
In simple words: The poet of "Jivma Jiv Avyo" is Harikrishna Pathak.

Exam Tip: Always remember the name of the poet for important literary pieces.

નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. આધે-ઓરે, અડખે-પડખે એનું એ સૌ છતાંયે ફોરાં જ્યાં બે ઝરમર ઝર્યા, જીવમાં જીવ આવ્યો !
Answer: વરસાદના આગમન પહેલાં પ્રકૃતિ અને માનવજીવન ત્રસ્ત હોય છે. ચારેબાજુ ગરમ લૂ વાતી હોય છે. ઘરમાં કે જંગલમાં ક્યાંય જીવને શાંતિ મળતી નથી, અસહ્ય ગરમી પડતી હોય છે. જીવન દુઃખી જણાય છે; પરંતુ કુદરત અને ઈશ્વરની દયાથી વરસાદ આવતાં જ તમામ સજીવ અને નિર્જીવ લોકો આનંદિત થઈને એકબીજાને ભેટી પડે છે. ખુશીના ગીતોની હેલી ચડે છે. અત્યાર સુધી દૂર-નજીક અને આજુબાજુ બધું સૂનકારથી ભરેલું પડેલું હતું, ને જ્યાં વરસાદનાં બે-ચાર ટીપાં પડ્યાં કે બધાંના જીવમાં જીવ આવે છે. સૌ ખુશહાલ બને છે. વરસાદથી સૌને ખુશી થાય છે.
In simple words: Before rain, nature and human life are distressed by hot winds and intense heat, finding no peace. But as soon as a few raindrops fall, a wave of joy spreads. All living and non-living things, which were previously silent and lifeless, embrace each other with happiness. Everyone becomes cheerful and feels alive again with the rain.

Exam Tip: When interpreting poetic lines, explain both the literal meaning and the deeper emotional or symbolic significance, connecting it to the overall theme of renewal.

નીચેના પ્રશ્નોના સૂચના પ્રમાણે ઉત્તર લખો :

નીચેના શબ્દોના સમાન અર્થો લખો.

• વ્યથિત – દુઃખી, પીડિત
• તડકો – આતપ, તાપ
• કાચી ઘડી – તરત જ
• હરખ – આનંદ, ઉલ્લાસ
• નીડ – માળો, આશ્રય
• રાફડો – વલ્મિક, દર
• સ્મરણ – યાદ કરવું એ, સ્મૃતિ
• દૂધ – દુગ્ધ, પય
• ફોરાં – ઝીણાં છાંટા

નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો :

• અંત × આરંભ
• કલરવ × ઘોંઘાટ
• સ્મરણ × વિસ્મરણ
• પ્રથમ × છેલ્લો
• આધે × ઓર
• ગામ × શહેર
• ધરતી × આકાશ
• હરખ × શોક

નીચે આપેલા રૂઢિપ્રયોગના અર્થ આપી વાક્યપ્રયોગ કરો :

જીવમાં જીવ આવવો. અર્થ: ભય જતાં સ્થિરતા આવવી.
વા. પ્ર. કૌશિકને નોકરી મળતાં કુટુંબીજનોમાં જીવમાં જીવ આવ્યો.

Exam Tip: When explaining idioms, provide a clear, simple meaning and then construct a sentence that uses the idiom appropriately within a relevant context.

સોડ તાણવી. અર્થ : નિરાંતે સૂવું, મૃત્યુ પામવું.
વા. પ્ર. – વરસાદ વિના સીમ સોડ તાણીને સૂતી હતી.

Exam Tip: For idioms with multiple meanings, ensure your example sentence clarifies which meaning is intended, typically the one relevant to the lesson.

જ્યાં લગી શ્વાસ ત્યાં લગી આશ. અર્થ : આશા અમર છે.
વા. પ્ર. – ગંભીર બીમારીમાં પણ મુકેશનો શ્વાસ ચાલુ હતો, તેથી ડૉક્ટરે તેને દવા પીવડાવીને મુકેશ સાજો થઈ ગયો !

Exam Tip: When using proverbs or maxims, the sentence should illustrate the universal truth or principle conveyed by the saying.

ઊની આંચ ન આવવી. અર્થ : જરા પણ નુકસાન ન થવું.
વા. પ્ર. – ઈશ્વર પર ભોંસો રાખનારને ઊની આંચ આવતી નથી.

Exam Tip: Ensure the sentence explicitly shows that "no harm came to" the subject, directly reflecting the idiom's meaning.

નીચેના શબ્દોની સંધિ છોડીને લખો:

• દેવાનંદ – દેવ + આનંદ
• નીરોગી – નિઃ + રોગી
• સ્વાર્થ – સ્વ + અર્થ
• પિત્રાદેશ – પિતૃ + આદેશ
• પરમાત્મા – પરમ + આત્મા
• નાવિક – ન + ઈક
• યોગેશ – યોગ + ઇશ
• પવન – પ + અન
• ચતુષ્પાદ – ચતુઃ + પાદ
• ગજાનન – ગજ + આનન

નીચેના શબ્દોની સંધિ કરીને લખો :

• દુધ + આલય = દુગ્ધાલય
• નિઃ + લ = નિચ્છલ
• અથ + ઈતિ = અથેતિ
• સરઃ + જ = સરોજ
• વિદ્યા + અર્થી = વિદ્યાર્થી
• સિંધુ + ઊર્મિ = સિંધૂર્તિ
• દુઃ + ગંધ = દુગંધ
• પૃથ + ધ = પૃથ્વી

નીચેના શબ્દોના સમાસનો વિગ્રહ કરી નામ આપો :

જીવમાં જીવ આવ્યો Summary in Gujarati

જીવમાં જીવ આવ્યો કાવ્ય-પરિચય :

લેખક પરિચય : હરિકૃષ્ણ રામચન્દ્ર પાઠકનું વતન બોટાદ છે. તેમણે સચિવાલયમાં અધિકારી તરીકે સેવા આપી હતી. 'સૂરજ કદાચ ઊગે' તેમનો કાવ્યસંગ્રહ છે. ‘અડવાપચ્ચીસી માં હાસ્ય કટાક્ષની કવિતા છે, કોઈનું કંઈ ખોવાય છે' એ બાળ કાવ્યોનો સંગ્રહ છે. 'ગુલાબી આરસની લગ્ગી' કિશોરકથા અને “મોર બંગલો” તેમનો વાર્તાસંગ્રહ છે, ‘નગર વસે છે' તેમનું સંપાદન છે,

પાઠનો સારાંશ : ઉનાળાની આકળવિકળ પછી વર્ષનું આગમન આખી સૃષ્ટિમાં જાણે કે નવજીવન આવી જાય છે તે ભાવને કવિએ આ સૉનેટમાં મંદાક્રાન્તા છંદમાં પ્રગટ કર્યો છે. તે માટે રૂઢિપ્રયોગ યોજ્યો છે, ‘જીવમાં જીવ આવ્યો', ‘બધું હતું, પણ જીવ નહોતો',

ધૂળની ડમરી, પંખીના માળાઓ, પર્ણો, રાફડાની કીડીઓ, તડકાનું રૂપ, વગડો, સીમ, માણસો – બધું એનું એ છે; પરંતુ ફોર ઝર્યા – અને બધું બદલાઈ ગયું. જીવમાં જીવ આવી ગયો. આખી સૃષ્ટિ જાણે સજીવન થઈ ગઈ. આ બદલાયેલી સૃષ્ટિનાં મધુર ચિત્રો કવિએ આલેખ્યાં છે જે જોવાં ગમે એવાં છે. આ કાવ્ય સાથે સ્વપ્રસ્થનું “મેહુલા' કાવ્ય મૂકવાથી બંને કાવ્ય વધુ ઊંડાણથી સમજી શકાશે.

નીચે આપેલ પધાંશોનો ભાવાર્થ સમજાવો :

Question: વંટોળાતી .......................................... જીવમાં જીવ આવ્યો.
Answer: પવન સાથે ધૂળની ડમરી ઊડતી હોય છે, જે હવે શાંત થઈ જાય છે. વરસાદનાં ઝીણાં ટીપાં ઝરમર થઈને વરસ્યાં, તો બધાં નિર્જીવોમાં જીવમાં જીવ આવે છે, બધાંને શાંતિ થાય છે.
In simple words: When the wind blows, dust clouds fly. But once the small raindrops fall, everything feels calm. Even lifeless things feel alive again, finding peace.

Exam Tip: Focus on how the stanza describes the transition from a dusty, restless state to a calm and revitalized one with the arrival of rain.

Question: ડાળી.............................................રંગ દાઢયો.
Answer: ગરમીને કારણે અને પવનને કારણે પક્ષીઓનાં માળા હવામાં ઝૂલીને હાંફી ગયાં હતાં, જે હવે ઠંડી હવામાં શાંત થયાં છે. વૃક્ષના પાંદડાંઓ પણ સ્નાન કરીને પોતાનો ઉજળો રંગ બતાવીને ધીમે ધીમે હવામાં ઝૂલે છે.
In simple words: Due to heat and wind, bird nests were tired and swaying. Now, they are calm in the cool air. Tree leaves, washed by the rain, show their bright color and gently sway in the breeze.

Exam Tip: Note the visual imagery of nature—swinging nests and colorful leaves—to understand the poem's description of renewal.

Question: તાતા તાપે .............................................. લંગાર લેને.
Answer: ઉનાળાની ગરમીને કારણે કીડીનું દર (રાફડો) ખૂબ ગરમ થઈ ગયો હતો; પણ વરસાદનાં થોડાં જ ફોરાં પડવાથી, દરમાં પાણી જવાથી, દરમાં રહેતી અસંખ્ય કીડીઓ ઝાડ ઉપર ધીરે ધીરે ભીની થઈને હારબંધ ચડે છે.
In simple words: The intense summer heat had made the ant's nest very hot. But as a few raindrops fell and water entered the nest, countless ants, now wet, slowly climbed up the tree in a line.

Exam Tip: This illustrates the immediate, instinctual reaction of small creatures like ants to the cooling effect of rain, showing life finding relief.

Question: સોને-રૂપે .............................................. પૂર આવ્યાં.
Answer: અત્યાર સુધી સોના જેવો અને રૂપા જેવો તડકો ક્યાંક દેખાતો હતો, તે હવે ઓછો થયો છે અને વરસાદના વરસવાથી પ્રગટ થતું ધરતીનું રૂપ હવે ચારે બાજુ ફરકે છે. ઝીણાં ફોરાં પડવાથી સૂમસાન વગડો સજીવ થઈને મીઠાં ગીત ગાતો થઈ ગયો. નિર્જીવ સીમને પણ આનંદમાં સ્વર્ગ દેખાવા લાગ્યાં. દરેક સ્ત્રી-પુરુષ હર્ષથી ગીતો ગાવાં લાગ્યાં અને આનંદના અને ગીતનાં પૂર ઉમટે છે.
In simple words: The golden-silver sunlight, once visible, has now faded. After the rain, Earth's beauty shines everywhere. The silent forest, animated by small drops, sings sweet songs. The lifeless fields now seem heavenly with joy. Men and women sing happily, as if floods of joy and song have arrived.

Exam Tip: Describe how both the visual elements (sunlight, Earth's appearance) and auditory elements (songs) contribute to the overall feeling of renewed happiness and vitality after the rain.

Question: કયાંથી મહોય .............................................. કાચી ધડીમાં !
Answer: વરસાદ શરૂ થતાં જ નાનાં બાળકોને નહાવાનાં સ્મરણો તાજાં થયાં. પશુઓને પોતાનાં વાછરેડોઓને દૂધ પીવડાવવાની યાદ ભાંભરવા માંડ્યા, અને અનેક માણસો ચારેબાજુએથી આવ્યાં અને ખૂબ ઉત્સાહથી એકબીજાને ભેટે છે, આ માટે બહુ લાંબો સમય લાગતો નથી. તન અને મનનો તુરત જ મેળ પડી જાય છે.
In simple words: As rain begins, children recall bathing in it. Animals remember feeding their young. Many people come from all sides and embrace each other with excitement, all happening very quickly. Bodies and minds instantly connect and feel refreshed.

Exam Tip: Illustrate how the rain instantly connects humans and animals, evoking memories and fostering spontaneous joy and communion.

Question: આધે-ઓરે .............................................. જીવ આવ્યો !
Answer: દૂર અને નજીક, આજુ-બાજુ બધું જ એનું એ જ જૂનું જૂનું હતું, ને છતાંયે વરસાદના બે-ચાર ઝીણાં ફોરાં પડ્યાં ત્યાં તો બધી જ સૂનમૂન નિર્જીવ વસ્તુઓ ચેતનવંતી બની જાય છે. સૌ મડદાં જેવાં સૂતાં હતાં, જ્યાં વરસાદ થયો કે તુરંત જ સૌમાં જીવમાં જીવ આવે છે, ચેતનવંતા થઈ જાય છે.
In simple words: Far and near, everything around was old and unchanged. Yet, as soon as a few drops of rain fell, all the silent, lifeless things became lively. Everyone who seemed like they were lying dead immediately felt life return and became energetic.

Exam Tip: Emphasize the contrast between the unchanging physical world and the profound internal transformation brought about by the smallest drops of rain, highlighting the theme of life's renewal.