GSEB Class 10 Gujarati Textbook Solutions Chapter 1 મોરલી

1. નીચેના પ્રશ્નો સાથે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખરાની (V) નિશાની કરો.

Question 1. કોના દર્શનથી મીરાંબાઈનાં દુઃખ દૂર થાય છે ?
(a) ગિરિધર
(b) વિષ્ણુ
(c) શિવ
(d) હનુમાનજી
Answer: (a) ગિરિધર
In simple words: મીરાંબાઈને ગિરિધરના દર્શન મળે છે ત્યારે તેમના બધા દુઃખ અને મુશ્કેલીઓ દૂર થઈ જાય છે.

Exam Tip: જ્યારે આવા પ્રશ્નો પૂછાય ત્યારે કવિતાના મુખ્ય પાત્ર અને તેના દેવતાના સંબંધ પર ધ્યાન આપો.

Question 2. મોરલીનો નાદ ક્યાં ગાજે છે ?
(a) ગગન
(b) ધરતી
(c) દિશાઓ
(d) પાતાળ
Answer: (a) ગગન
In simple words: મોરલીનો અવાજ આખા આકાશમાં ફેલાય છે અને ગુંજી ઉઠે છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં નાદ ક્યાં ફેલાય છે તે દર્શાવતા શબ્દોને યાદ રાખવાનો પ્રયાસ કરો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો:

Question 1. વૃંદાવનના માર્ગે વ્હાલો શું માંગે છે ?
Answer: વૃંદાવનના રસ્તે પ્રિય ભગવાન દહીંનો કર માંગે છે.
In simple words: વૃંદાવનના માર્ગ પર શ્રીકૃષ્ણ દધિના દાણ એટલે કે દહીંનો કર માગે છે.

Exam Tip: આ પ્રશ્ન માટે, "દધિના દાણ" શબ્દસમૂહને યાદ રાખો.

Question 2. આ કાવ્યમાં ‘વ્હાલો' શબ્દ કોના માટે પ્રયોજાયો છે ?
Answer: આ કવિતામાં "પ્રિય" શબ્દ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ માટે વપરાયો છે, જે વાસુદેવ તરીકે પણ ઓળખાય છે.
In simple words: આ કાવ્યમાં "વ્હાલો" શબ્દ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ માટે ઉપયોગ થયો છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં વપરાયેલા ઉપનામો અને તેઓ કોને દર્શાવે છે તે જાણવું મહત્વનું છે.

3. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

Question 1. આ કાવ્યને આધારે કૃષ્ણના પહેરવેશનું વર્ણન કરો.
Answer: શ્રીકૃષ્ણ સુંદર પીળું પીતાંબર વસ્ત્ર પહેરે છે અને જરકસી ભરતવાળા જામામાં સજ્જ છે. તેઓ માથા કે કમર પર પીળાં પટકા પણ ધારણ કરે છે, અને તેમના કાનમાં કુંડળ શોભે છે. શ્રીકૃષ્ણના મસ્તક પર મુગટ બિરાજે છે અને મુખ પર મોરલી જોવા મળે છે, આમ, તેમનો પહેરવેશ દરેકને આકર્ષિત કરનારો અને ખૂબ જ સુંદર લાગે છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણે સુંદર પીળું ધોતીયું, જરકસી ભરતવાળો ડગલો, પીળા પટકા પહેર્યા છે. તેમના કાનમાં કુંડળ, માથે મુગટ અને મુખ પર મોરલી છે. તેમનો આખો પહેરવેશ ખૂબ જ મનમોહક છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના પહેરવેશના દરેક ભાગનું વિગતવાર વર્ણન કરો, જેમ કે વસ્ત્રોનો રંગ, આભૂષણો અને મુખ પરની વસ્તુ.

Question 2. કૃષ્ણ ક્યાં અને કેવી રીતે નાચે છે ?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ વૃંદાવનની કુંજગલીમાં નાચે છે, તેઓ ત્યાં થનક થનક થૈ થૈ કરીને નાચે છે. તેમનો નૃત્ય સૌના મનને મોહિત કરે છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ વૃંદાવનની કુંજ ગલીઓમાં થનક થનક થૈ થૈ કરતા નાચે છે. તેઓ બધાના મનને ખુશ કરે છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના નૃત્યના સ્થળ અને તેની રીત, તેમજ તેની અસર વિશે સ્પષ્ટ લખો.

4. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો.

Question 1. આ કાવ્યને આધારે કૃષ્ણની રાસલીલાનું વર્ણન કરો.
Answer: વૃંદાવનમાં ગિરિધર શ્રીકૃષ્ણ હંમેશાં પોતાની પ્રિય ગોપીઓ સાથે રાસ રમે છે. તેઓ ઘણાં રૂપે પ્રગટ થઈને દરેક ગોપી સાથે જોડી બનાવે છે. રાસમંડળના મુખ્ય મહેમાન તરીકે તેઓ કેન્દ્રમાં રહે છે, અને બધી ગોપીઓ તેમજ બાળમિત્રો પણ આ રાસમાં જોડાય છે. મોરલીના મીઠા સ્વરો રાસ સાથે ભળી જવાથી દિવ્ય વાતાવરણ રચાય છે. આ રાસલીલાથી ગોપીઓ, ગોપબાળકો અને ભક્તોને અદભૂત આનંદ મળે છે.
In simple words: વૃંદાવનમાં કૃષ્ણ પોતાની પ્રિય ગોપીઓ સાથે સતત રાસ રમે છે. તેઓ ઘણાં સ્વરૂપો ધારણ કરીને દરેક ગોપી સાથે જોડાય છે. રાસમંડળમાં તેઓ મુખ્ય સ્થાન પર રહે છે. ગોપીઓ અને બાળકો પણ આ રાસમાં ભાગ લે છે. મોરલીના સંગીત સાથે દિવ્ય વાતાવરણ બને છે. આ રાસલીલાથી બધાને ખૂબ આનંદ થાય છે.

Exam Tip: કૃષ્ણની રાસલીલાનું વર્ણન કરતી વખતે, તેના સ્થળ, સહભાગીઓ, સંગીત અને ભાવનાત્મક અસરનો સમાવેશ કરો.

સ્વાધ્યાય

નીચેના પ્રશ્નોમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી લખો.

Question 1. વૃંદાવનમાં કોનો નાદ સંભળાય છે ?
(A) શરણાઈનો
(B) બીનનો.
(C) મીરલીનો
(D) વીણાનો
Answer: (C) મીરલીનો
In simple words: વૃંદાવનમાં વાગતી મોરલીનો અવાજ સંભળાય છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં મુખ્યત્વે કયા વાદ્યનો ઉલ્લેખ છે તે યાદ રાખો.

Question 2. મોરલી ક્યાં વાગે છે ?
(A) ગોકુળ
(B) મથુરા
(C) દ્વારિકા
(D) વૃંદાવન
Answer: (D) વૃંદાવન
In simple words: મોરલી વૃંદાવન નામની જગ્યાએ વાગે છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં દર્શાવેલ સ્થળનું નામ બરાબર યાદ રાખો.

Question 3. વહાલો કઈ વસ્તુના દાણ માગે છે ?
(A) પીતાંબર
(B) મધુ
(C) દધિ
(D) ૬૬
Answer: (C) દધિ
In simple words: પ્રિય ભગવાન દધિ એટલે કે દહીંનો કર માંગે છે.

Exam Tip: કવિતામાં "દાણ" કઈ વસ્તુ માટે હતું તે યાદ રાખવું જરૂરી છે.

Question 4. વહાલો વૃંદાવનમાં કઈ જગ્યાએ જતાં દાણા માગે છે ?
(A) નદી
(B) મારગ
(C) વન
(D) ઝાડ
Answer: (B) મારગ
In simple words: પ્રિય ભગવાન વૃંદાવનના રસ્તે જતા સમયે દહીંનો કર માંગે છે.

Exam Tip: કવિતામાં "દાણ" ક્યાં માગવામાં આવતું હતું તે સ્થાનને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 5. ‘વૃંદાવનમાં શું રચાયું છે ?
(A) રાસ
(B) બંગલો
(C) ઉજાણી
(D) ખેલ
Answer: (A) રાસ
In simple words: વૃંદાવનમાં રાસનું આયોજન થયું છે.

Exam Tip: કવિતામાં વૃંદાવનના મુખ્ય ઉત્સવ અથવા ઘટનાને ઓળખો.

Question 6. વહાલો શેમાં બિરાજે છે ?
(A) ભક્તમંડળ
(B) રાસમંડળ
(C) સખીમંડળ
(D) ધસમંડળ
Answer: (B) રાસમંડળ
In simple words: પ્રિય ભગવાન રાસમંડળમાં બિરાજમાન છે.

Exam Tip: કાવ્યના સંદર્ભમાં કૃષ્ણ કયા સમુદાય અથવા મંડળમાં હાજર છે તે જાણો.

Question 7. શ્રીકૃષ્ણ પરમાત્માએ શું પહેર્યું છે ?
(A) ધોતી
(B) કેસરી વસ્ત્ર
(C) પીતાંબર
(D) નીલાંબર
Answer: (C) પીતાંબર
In simple words: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે પીતાંબર નામના પીળા વસ્ત્ર પહેર્યા છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના વસ્ત્રોનું નામ અને તેનો રંગ યાદ રાખો.

Question 8. વહાલાનો જામો કેવો છે ?
(A) સુવર્ણરંગી
(B) પીળો
(C) સફેદ
(D) જરકસી
Answer: (D) જરકસી
In simple words: પ્રિય ભગવાનનો જામા જરકસી ભરતકામવાળો છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના જામાની વિશેષતા અથવા તેની બનાવટ પર ધ્યાન આપો.

Question 9. કઈ પીળી વસ્તુ વહાલાને બિરાજે છે ?
(A) પાટલો
(B) ચોટલો
(C) ચાટલો
(D) પટકો
Answer: (D) પટકો
In simple words: પ્રિય ભગવાનને પીળો પટકો શોભે છે.

Exam Tip: કાવ્યમાં કૃષ્ણના પહેરવેશમાં સમાવિષ્ટ પીળી વસ્તુઓને યાદ રાખો.

Question 10. વહાલાને કાને શું શોભે છે ?
(A) કુંડળ
(B) સુવર્ણ
(C) પીતાંબર
(D) રજત
Answer: (A) કુંડળ
In simple words: પ્રિય ભગવાનના કાનમાં કુંડળ શોભે છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના આભૂષણો અને તેઓ કયા અંગ પર ધારણ કરેલા છે તે યાદ રાખો.

Question 11. પ્રભુને મસ્તક ઉપર શું બિરાજે છે ?
(A) જટા
(B) ગંગા
(C) સર્પ
(D) મુગટ
Answer: (D) મુગટ
In simple words: ભગવાનના માથા પર મુગટ શોભાયમાન છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના માથા પર ધારણ કરેલી વસ્તુનું નામ યાદ રાખો.

Question 12. પ્રભુ શ્રી કૃષ્ણના મુખ ઉપર શું બિરાજે છે ?
(A) જલેબી
(B) માખણ
(C) મોરલી
(D) દધિ
Answer: (C) મોરલી
In simple words: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના મુખ પર મોરલી શોભે છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના ચહેરા પર કઈ મુખ્ય વસ્તુ હોય છે તે યાદ રાખો.

Question 13. વૃંદાવનની કઈ ગલી પ્રખ્યાત છે ?
(A) લેતા
(B) કેબ
(C) નંદ
(D) કુંજ
Answer: (D) કુંજ
In simple words: વૃંદાવનમાં કુંજ નામની ગલી પ્રખ્યાત છે.

Exam Tip: કવિતામાં ઉલ્લેખિત ગલીનું નામ યાદ રાખો.

Question 14. કોણ થનક થનક થૈ નાચે છે ?
(A) મીરાંબાઈ
(B) ભક્તવૃંદ
(C) વહાલો
(D) મયૂર
Answer: (C) વહાલો
In simple words: પ્રિય ભગવાન થનક થનક થૈ થૈ કરીને નાચે છે.

Exam Tip: કવિતામાં નૃત્ય કરતા મુખ્ય પાત્રને ઓળખો.

Question 15. મીરાંબાઈ કોના ગુણ ગાય છે ?
(A) ગિરિધર
(B) ગોપી
(C) કુંજગલી
(D) કુંડળ
Answer: (A) ગિરિધર
In simple words: મીરાંબાઈ ગિરિધર ભગવાનના ગુણગાન કરે છે.

Exam Tip: મીરાંબાઈના આરાધ્ય દેવનું નામ યાદ રાખો.

Question 16. શ્રીકૃષ્ણ પ્રભુના દર્શનથી શું ભાંગે છે ?
(A) હાર્ડ કાં
(B) દુ:ખ
(C) સુખ
(D) મોટું
Answer: (B) દુ:ખ
In simple words: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના દર્શન કરવાથી બધા દુઃખ દૂર થઈ જાય છે.

Exam Tip: શ્રીકૃષ્ણના દર્શનની ભાવનાત્મક અસર શું થાય છે તે યાદ રાખો.

Question 17. ‘મોરલી’ પદના કવયિત્રી કોણ છે ?
(A) દાસી જીવણ
(B) ગંગા સતિ
(C) પાનબાઈ
(D) મીરાંબાઈ
Answer: (D) મીરાંબાઈ
In simple words: "મોરલી" પદ મીરાંબાઈ દ્વારા લખવામાં આવ્યું છે.

Exam Tip: કાવ્યના રચયિતાનું નામ હંમેશા યાદ રાખો.

Question 18. મીરાંબાઈએ કયા પદની રચના કરી છે ?
(A) મોરલી
(B) રાસમંડળ
(C) કુંજ ગલી,
(D) ગગન
Answer: (A) મોરલી
In simple words: મીરાંબાઈએ "મોરલી" નામનું પદ રચ્યું છે.

Exam Tip: કવિતાનું શીર્ષક અને કવિના નામ વચ્ચેનો સંબંધ યાદ રાખો.

નીચેના પ્રશ્નોના એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. વૃંદાવનમાં શું વાગે છે ?
Answer: વૃંદાવનમાં શ્રીકૃષ્ણ ભગવાનની મોરલી વાગે છે.
In simple words: વૃંદાવનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની મોરલી વાગી રહી છે.

Exam Tip: વૃંદાવન સાથે કયા વાદ્યનો સંબંધ છે તે યાદ રાખો.

Question 2. આ મોરલીનો નાદ ક્યાં ગાજે છે ?
Answer: આ મોરલીનો અવાજ ગગનમાં ગુંજી રહ્યો છે.
In simple words: મોરલીનો મધુર અવાજ આકાશમાં ફેલાય છે.

Exam Tip: મોરલીના નાદનું ક્ષેત્ર કયું છે તે યાદ રાખવું અગત્યનું છે.

Question 3. વૃંદાવનમાં પ્રભુએ શું રચ્યું છે ?
Answer: વૃંદાવનમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે રાસ રચ્યો છે.
In simple words: વૃંદાવનમાં ભગવાને રાસનું આયોજન કર્યું છે.

Exam Tip: વૃંદાવનમાં કૃષ્ણ દ્વારા કઈ મુખ્ય પ્રવૃત્તિ કરવામાં આવી હતી તે યાદ રાખો.

Question 4. આ રાસમંડળમાં કોણ બિરાજે છે ?
Answer: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ આ રાસમંડળમાં બિરાજમાન છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન આ રાસમંડળમાં હાજર છે.

Exam Tip: રાસમંડળના કેન્દ્રમાં કોણ છે તે ઓળખો.

Question 5. શ્રીકૃષણ પ્રભુએ પીળું શું પહેર્યું છે ?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને પીળું પીતાંબર પહેર્યું છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ પ્રભુએ પીળા રંગનું પીતાંબર વસ્ત્ર ધારણ કર્યું છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના પીળા વસ્ત્રનું નામ સ્પષ્ટપણે લખો.

Question 6. શ્રીકૃષ્ણ પરમાત્માને શું બિરાજે છે ?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ પરમાત્માને પટકો બિરાજે છે.
In simple words: ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પટકો શોભે છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના પહેરવેશમાં પટકાનું સ્થાન અને મહત્વ યાદ રાખો.

Question 7. પ્રભુએ કાને શું ધારણ કર્યું છે ?
Answer: પ્રભુએ કાનમાં કુંડળ ધારણ કર્યા છે.
In simple words: ભગવાને કાનમાં કુંડળ પહેર્યા છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના કાનના આભૂષણનું નામ યાદ રાખો.

Question 8. પ્રભુના મસ્તકે શું બિરાજે છે ?
Answer: પ્રભુના માથા પર મુગટ શોભે છે.
In simple words: ભગવાનના મસ્તક પર મુગટ બિરાજે છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના મસ્તક પરના આભૂષણનું નામ સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 9. શ્રીકૃષ્ણ પ્રભુએ મોરલી ક્યાં ધારણ કરી છે ?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને મોરલી મુખ ઉપર ધારણ કરી છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ પ્રભુએ મોરલી પોતાના મુખ પર રાખી છે.

Exam Tip: મોરલી કયા અંગ પર રાખેલી છે તે યાદ રાખો.

Question 10. વહાલો ક્યાં થનક થનક થૈ થૈ નાચે છે ?
Answer: પ્રિય ભગવાન વૃંદાવનની કુંજગલીમાં થનક થનક થૈ થૈ કરીને નાચે છે.
In simple words: વહાલો વૃંદાવનની કુંજગલીમાં થનક થનક થૈ થૈ કરીને નાચે છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના નૃત્યનું સ્થળ અને નૃત્યની શૈલી બંનેનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 11. મીરાંબાઈના પ્રભુ કોણ છે ?
Answer: મીરાંબાઈના પ્રભુ ગિરિધર ગોપાલ છે.
In simple words: મીરાંબાઈના ઈષ્ટદેવ ગિરિધર ગોપાલ છે.

Exam Tip: મીરાંબાઈના આરાધ્ય દેવનું પૂરું નામ યાદ રાખો.

Question 12. કોના દર્શનથી દુઃખ માંગે છે ?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ ગિરિધરના દર્શનથી દુઃખ દૂર થઈ જાય છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ ગિરિધરના દર્શન કરવાથી બધા દુઃખ દૂર થાય છે.

Exam Tip: કયા દેવના દર્શનથી દુઃખ દૂર થાય છે તે સ્પષ્ટપણે જણાવો.

Question 13. ‘મોરલી’ પદના કવયિત્રી કોણ છે ?
Answer: મીરાંબાઈ ‘મોરલી’ પદના કવયિત્રી છે.
In simple words: "મોરલી" પદ મીરાંબાઈએ લખ્યું છે.

Exam Tip: કાવ્યનું નામ અને તેના કવયિત્રીનું નામ બરાબર યાદ રાખો.

નીચેના પ્રસ્નોના બે-ત્રણ વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. શ્રીકૃષ્ણ કેવી મોરલી વગાડે છે ? એની શું અસર થાય છે ?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ મધુર રાગે મોરલી વગાડે છે. તેની અસર આખા ગગનમંડળમાં ફેલાય છે, અને તેના સૂર એટલા મોહક હોય છે કે બધાને તે ખૂબ ગમે છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ મધુર અવાજમાં મોરલી વગાડે છે. તેનો અવાજ આખા આકાશમાં ફેલાય છે અને બધાને તે ખૂબ પ્રિય લાગે છે.

Exam Tip: મોરલીના અવાજની ગુણવત્તા (મધુર રાગ) અને તેની વ્યાપક અસર (ગગનમંડળમાં ફેલાવો) બંનેનો ઉલ્લેખ કરો.

Question 2. કોના દર્શનથી દુઃખ માંગે છે ?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ ગિરિધર છે અને તેઓ અનેક ગુણોની ખાણ છે. ભગવાનના માત્ર દર્શનથી જ બધા ભક્તજનોના દુઃખ દૂર થઈ જાય છે, પ્રિય ભગવાનની ભક્ત ઉપર આ એક મોટી કૃપા છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ ગિરિધર અને ગુણોનો ભંડાર છે. તેમના દર્શન કરવાથી ભક્તોના બધા દુઃખ દૂર થઈ જાય છે. આ તેમની ભક્તો પરની મોટી દયા છે.

Exam Tip: દર્શનથી દુઃખ દૂર થવાનું કારણ અને કૃષ્ણના ગુણોનો પણ ઉલ્લેખ કરો.

નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો :

Question 1. શ્રીકૃષ્ણ દાણ માગવાની પદ્ધતિ વિશે જણાવો.
Answer: શ્રીકૃષ્ણ તે સમયના આરોગ્ય પ્રધાન હોય તેવું જણાય છે. ગોકુળમાંથી દહીં, દૂધ, ઘી, માખણ જેવા પૌષ્ટિક પદાર્થો ગોપીઓ વૃંદાવનના માર્ગેથી મથુરા વેચવા જતા હોય છે. તેના કારણે દહીં, દૂધ, ઘી અને માખણની અછત રહે છે. આ ઉપરાંત, ગોકુળના લોકોમાં આ પૌષ્ટિક પદાર્થોની ઊણપથી તેમની તંદુરસ્તી સારી રહેતી નથી. આ કારણોસર, શ્રીકૃષ્ણ વૃંદાવનના રસ્તે દહીંનો કર ઉઘરાવે છે. આનાથી માત્ર થોડી માત્રામાં દહીં, ઘી, દૂધ કે માખણ ગોકુળથી મથુરા જાય છે. આમ, શ્રીકૃષ્ણ કર ઉઘરાવીને આરોગ્યની જાળવણીનું કામ કરે છે; છતાં પણ ગોપીઓને શ્રીકૃષ્ણ પ્રિય રહે છે!
In simple words: શ્રીકૃષ્ણ આરોગ્ય મંત્રી જેવા હતા. ગોપીઓ દહીં, દૂધ, ઘી, માખણ મથુરા વેચવા જતી હતી, જેનાથી ગોકુળમાં તેની અછત સર્જાતી. આ પૌષ્ટિક વસ્તુઓની કમીને કારણે લોકોનું સ્વાસ્થ્ય સારું નહોતું. તેથી, શ્રીકૃષ્ણ વૃંદાવનના રસ્તે દહીંનો કર ઉઘરાવતા હતા. આનાથી ઓછી માત્રામાં આ વસ્તુઓ મથુરા જતી અને ગોકુળના લોકોનું સ્વાસ્થ્ય જળવાતું. છતાં, ગોપીઓને શ્રીકૃષ્ણ ખૂબ પ્રિય હતા.

Exam Tip: દાણ માગવાનું કારણ (આરોગ્ય અને અછત), તેની પદ્ધતિ અને તેની પાછળનો હેતુ (આરોગ્ય જાળવણી) સ્પષ્ટપણે સમજાવો.

આપેલ પ્રશ્નોના ઉત્તર સૂચના પ્રમાણે લખો.

નીચેના શબ્દસમૂહ માટે એક-એક શબ્દ લખો.

1. પીળા રંગનું વસ્ત્ર – પીતાંબર

2. વૃંદા(તુલસી)થી ભરેલું પાત્ર – વૃંદાવન

3. કાને પહેરવાનું એક ઘરેણું – કુંડળ

4. ગિરિ પર્વત)ને ધારણ કરનાર – ગિરિધર

5. કસબના ભરતવાળું – જરકસી

6. જ્યાં આજુ બાજુ લતા, ફૂલ, વૃક્ષો વાવેલાં હોય તેવી ગલી – કુંજગલી

7. રાસમાં કરવામાં આવતી લીલા – રાસલીલા

8. રાસમાં આવેલું મંડળ – રાસમંડળ,

નીચેના શબ્દોના વિરોધી શબ્દ આપો.

• ગગન × પાતાળ

• વને × બાગ.

• ગુણ × અવગુણ

• દુ:ખ × સુખ

• નાચવું × બેસવું

નીચેના શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો આપો.

• મોરલી – વાંસળી, બંસરી

• દધિ – દહીં

• નોદ – અવાજ

• ગગન – આભ

• દાણા – વેર

• પ્ર – પરમાત્મા

• ગિરિધર – શ્રીકૃષણ

• વહાલો – પ્રિય પ્રભુ, શ્રી કૃષ્ણા

નીચેના શબ્દોની સંધિ છોડો.

• પીતાંબર – પીત + અંબર

• સત્સંગ – સત્ + સંગ

• ઉપરાંત – ઉપર + અંત

• સ્વાધ્યાય – સ્વ + અધ્યાય

• વિદ્યાર્થી – વિદ્યા + અર્થી

• નીલાંબર – નીલ + અંબર

નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી લખો.

• વૃંદાવન – વૃંદાવન

• પિતામ્બર – પીતાંબર

• મોરલિ – મોરલી

• પિર – પીળો દૂધી – ધિ

• કુંડળ – કુંડળ

• બીરાજે – બિરાજે

• ગીરીધર – ગિરિધર

નીચેના શબ્દોના વિશેષણ આપો.

1. મૂલ્ય – મૂલ્યવાન

2. સ્વાદ – સ્વાદિષ્ટ

3. સમૃદ્ધિ – સમૃદ્ધ

4. માન – માનનીય

5. સમર્પણ – સમર્પિત

6. સાહિત્ય – સાહિત્યિક

7. ધર્મ – ધાર્મિક

8. હેત – હેતાળ

9. રૂપ – રૂપાળું

10. શાસ્ત્ર – શાસ્ત્રીય

11. પાણી – પાણીદાર

12. ઇતિહાસ – ઐતિહાસિક

13. પૃથ્વી – પાર્થિવ

14. માસ – માસિક

મોરલી Summary in Gujarati

મોરલી

લેખક પરિચય : મીરાંબાઈનો જન્મ રાજસ્થાનના મેડતા ગામમાં રાજવી કુટુંબમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને કૃષ્ણભક્તિનો રંગ લાગી ગયો હતો. તેમણે મેવાડ, વ્રજ અને દ્વારિકામાં સાધુ-સંતો સાથે સત્સંગ કરીને કૃષ્ણમય જીવન વિતાવ્યું હોવાનું મનાય છે.
In simple words: મીરાંબાઈનો જન્મ રાજસ્થાનના મેડતા ગામના રાજ પરિવારમાં થયો હતો. તેમને નાનપણથી જ કૃષ્ણ ભક્તિનો રંગ લાગી ગયો હતો. તેમણે મેવાડ, વ્રજ અને દ્વારિકામાં સંતો સાથે રહીને ભક્તિમય જીવન વિતાવ્યું હતું.

કાવ્યનો સારાંશ : તેમનાં કૃષ્ણ ભક્તિનાં પદો ગુજરાતી ઉપરાંત વ્રજ, રાજસ્થાની અને હિંદી ભાષામાં ઉપલબ્ધ છે. તેમના પદોમાં કૃષ્ણ માટેની તીવ્ર ઝંખનાનું ભાવવાહી નિરૂપણ જોવા મળે છે.
In simple words: મીરાંબાઈના કૃષ્ણ ભક્તિના ગીતો ગુજરાતી, વ્રજ, રાજસ્થાની અને હિંદીમાં મળે છે. તેમના ગીતોમાં કૃષ્ણ પ્રત્યેની તેમની ઊંડી ઈચ્છા ખૂબ સુંદર રીતે દર્શાવવામાં આવી છે.

સંતહૃદયની સંવેદનાની તીવ્રતા અને ભાષાની સાદગી માટે તેમનાં પદો જાણીતાં છે.
In simple words: તેમના ગીતો સંતોના હૃદયની લાગણીઓ અને સરળ ભાષા માટે પ્રખ્યાત છે.

મીરાંબાઈનાં પદોમાં કૃષ્ણ પ્રત્યેનો પ્રેમ અને ભક્તિ હંમેશા દેખાય છે. આ પદમાં પણ કવયિત્રીએ કૃષ્ણની લીલાઓનું વર્ણન કર્યું છે. વૃંદાવનમાં વાગતી કૃષ્ણની મોરલીના સૂરનો નાદ આખા ગગનને ગજવે છે. ગોપીઓ પાસે કૃષ્ણ દધિનાં દાણ માગે છે તોય ગોપીઓને કૃષ્ણ પ્રિય જ લાગે છે. કૃષ્ણની વૃંદાવનની રાસલીલાનું સુંદર વર્ણન મીરાંબાઈ કરે છે. કૃષ્ણનો શણગાર, તેનો રાસ મનને મોહિત કરે છે. મીરાંબાઈ કહે છે કે કૃષ્ણના દર્શન માત્રથી બધાં દુઃખ દૂર થાય છે. ભક્તિના આ પદમાં મોરલીનો મહિમા ગાતાં ગાતાં મીરાંબાઈ કૃષ્ણનો મહિમા પ્રગટ કરે છે.
In simple words: મીરાંબાઈના ગીતોમાં કૃષ્ણ માટેનો પ્રેમ અને ભક્તિ હંમેશા સ્પષ્ટ દેખાય છે. આ કવિતામાં પણ કવયિત્રીએ કૃષ્ણની રમતનું વર્ણન કર્યું છે. વૃંદાવનમાં વાગતી કૃષ્ણની મોરલીનો અવાજ આકાશમાં ગુંજે છે. કૃષ્ણ ગોપીઓ પાસેથી દહીંનો કર માંગે છે, તો પણ ગોપીઓને કૃષ્ણ ખૂબ પ્રિય છે. મીરાંબાઈ વૃંદાવનની કૃષ્ણની રાસલીલાનું સુંદર વર્ણન કરે છે. કૃષ્ણનો શણગાર અને તેમનો રાસ મનને મોહિત કરે છે. મીરાંબાઈ કહે છે કે કૃષ્ણના દર્શન માત્રથી બધા દુઃખ દૂર થઈ જાય છે. આ ભક્તિપદમાં મોરલીની મહત્તા ગાતા ગાતા મીરાંબાઈ કૃષ્ણની મહત્તા દર્શાવે છે.

નીચે આપેલ પાંશોનો ભાવાર્થ સ્પષ્ટ કરો :

Question. વાગે છે રે વાગે છે, ......... ગાજે છે, વૃંદા.
Answer: વૃંદાવનમાં મોરલી વાગે છે અને તેનો અવાજ ગગનમાં ગુંજી રહ્યો છે. વૃંદાવનમાં શ્રીકૃષ્ણ મોરલી એવી રીતે વગાડે છે કે જેનો અવાજ આખા આકાશમંડળમાં સંભળાય છે. આવી મોરલી વૃંદાવનમાં વાગી રહી છે.
In simple words: આ પંક્તિઓ કહે છે કે વૃંદાવનમાં મોરલી વાગી રહી છે. તેનો અવાજ એટલો મોટો છે કે તે આખા આકાશમાં ગુંજે છે. શ્રીકૃષ્ણ મોરલી એટલી સુંદર રીતે વગાડે છે કે તેનો સૂર બધે સંભળાય છે.

Exam Tip: પંક્તિઓનો ભાવ સ્પષ્ટ કરતી વખતે, મોરલીના અવાજની વ્યાપકતા અને કૃષ્ણના વાદનની વિશેષતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question. વૃંદા તે વનને ........ બિરાજે છે.
Answer: ગોપીઓ વૃંદાવનને માર્ગે દહીં વેચવા જાય છે, ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દહીંના કરની માંગણી કરે છે. બીજું, વૃંદાવનના વનમાં પ્રિય ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે રાસ રચ્યો છે, તો તેમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ રાસમંડળમાં બિરાજે છે.
In simple words: ગોપીઓ વૃંદાવનના રસ્તે દહીં વેચવા જાય છે, ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દહીં પર કર માગે છે. આ ઉપરાંત, વૃંદાવનના જંગલમાં શ્રીકૃષ્ણે રાસનું આયોજન કર્યું છે, જ્યાં તેઓ રાસમંડળમાં બેઠા છે.

Exam Tip: આ પંક્તિઓના ભાવને સમજાવતી વખતે, કૃષ્ણની દાણ લીલા અને રાસલીલા બંનેનો ઉલ્લેખ કરો.

Question. પીળાં પીતાંબર ........ મોરલી બિરાજે છે.
Answer: શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને પીળું પીતાંબર ધારણ કર્યું છે. તેઓ જરકસી ભરતવાળો જામા પહેરેલા છે. પીળા રંગનો પટકો પણ ધારણ કરેલો છે. કાનમાં કુંડળ શોભે છે. માથા પર મુગટ શોભાયમાન થાય છે અને મુખ પર મોરલી બિરાજે છે.
In simple words: શ્રીકૃષ્ણે પીળું પીતાંબર, જરકસી ડગલો અને પીળો પટકો પહેર્યો છે. તેમના કાનમાં કુંડળ, માથા પર મુગટ અને મુખ પર મોરલી છે.

Exam Tip: કૃષ્ણના પહેરવેશ અને આભૂષણોનું વિગતવાર વર્ણન કરો, ખાસ કરીને પીળા રંગની વસ્તુઓ પર ભાર મૂકો.

Question. વૃંદા તે વનની
Answer: વૃંદાવનની કુંજગલીમાં પ્રિય શ્રીકૃષ્ણ ભગવાન થનક થનક થૈ થૈ કરીને નાચે છે. ભક્ત કવયિત્રી મીરાંબાઈના પ્રભુ ગિરિધરના ગુણ ગાય છે, અને કહે છે કે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના દર્શન થતાં જ બધાં દુઃખ દૂર થઈ જાય છે.
In simple words: વૃંદાવનની કુંજગલીઓમાં શ્રીકૃષ્ણ નાચે છે. મીરાંબાઈ ગિરિધર ભગવાનના ગુણ ગાય છે અને કહે છે કે તેમના દર્શનથી બધા દુઃખ દૂર થાય છે.

Exam Tip: અહીં કૃષ્ણના નૃત્ય, મીરાંબાઈની ભક્તિ અને દર્શનના ફળનો સમાવેશ કરો.

મોરલી શબ્દાર્થ :

1. દાણ – જકાત, કર, વેરો

2. દધિ – દહીં, મહી, ગોરસ

3. જરકસી – કસબી, કસબના ભરતવાળું

4. નાદ – અવાજ, ધોષ

5. પટકો – લૂગડાનો ટૂંકો કટકો, માથે અથવા કમરે બાંધવાનો લૂગડાનો કટકો

6. ભાંગે – દૂર થવું

7. ગગન – આકાશ, આભ

8. વન – જંગલ, અરણ્ય.

9. તળપદા શબ્દો થે – થઈ

10. મારગ – માર્ગ

11. કે – કહે

12. થકી – થી, વડે