Step-by-Step Textbook Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 03 अभिलाषा
Review structured textbook solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 03 अभिलाषा. Built according to UP Board guidelines for the 2026 27 academic year, these downloadable answers support daily revision and problem-solving accuracy.
Download Chapter 03 अभिलाषा Textbook Solutions PDF
View or download the dedicated Chapter 03 अभिलाषा solution resource below. Engaging with these textbook answers under focused study conditions ensures continuous academic progress and mastery of the 2026 27 curriculum for Sanskrit.
शब्दार्थाः
दयादृष्टिः = कृपापूर्ण भाव, देया = देना चाहिए, जातु = कदाचित् (कभी), नो = नहीं, हेया = छोड़े, जाताः = हो गए हैं, इदानीं = इस समय, मूढता = अज्ञानता, द्रुतम् = शीघ्र, नेया = ले जानी चाहिए, त्वदुपदेशामृतम् = तुम्हारे उपदेशरूपी अमृत को, त्यक्त्वा = छोड़कर, विपन्नः = दुखी, हन्त = खेद है, बूमहे = कहें, गेया = गाई जानी चाहिए, स्वीयाः = अपने, विनीतप्रार्थनैकेयम् = विनम्र प्रार्थना एक यह।
अभ्यास
Question 1. उच्चारणं कुरु पुस्तिकायां च लिखतनोट-विद्यार्थी स्वयं करें ।
Answer: विद्यार्थी स्वयं इस प्रश्न का अभ्यास अपनी पुस्तिका में बोलकर और लिखकर करें। यह आपकी सीखने की प्रक्रिया का एक महत्वपूर्ण भाग है, जिससे आप उच्चारण और लेखन दोनों में सुधार कर सकते हैं।
In simple words: छात्रों को यह कार्य अपनी कॉपी में खुद से बोलकर और लिखकर करना है।
🎯 Exam Tip: ऐसे अभ्यास प्रश्नों को हल करने से उच्चारण और लेखन कौशल बेहतर होता है, जो भाषा सीखने के लिए बहुत ज़रूरी है।
Question 2. एकपदेन उत्तरत
(क) दीनेषु का देया?
(ख) कस्याः प्रतिज्ञा न हेया?
(ग) मूढता कस्मात् दूरे नेया?
(घ) मानवानाम् उद्धाराय पुनः का गेया?
Answer:
(क) दया दृष्टिः
(ख) दीनरक्षायाः
(ग) देशात्
(घ) गीता
In simple words: पहले प्रश्न का उत्तर 'दया दृष्टि' है, दूसरे का 'दीनरक्षायाः', तीसरे का 'देशात्' और चौथे का 'गीता' है।
🎯 Exam Tip: एक शब्द में उत्तर देते समय, सुनिश्चित करें कि आपका उत्तर सटीक और संक्षिप्त हो, जैसा कि प्रश्न में पूछा गया है।
Question 3. पाठात् उचित पदानि चित्वा वाक्यं पूरयत (पूरा करके)
(क) दीन रक्षायाः दयालो ! जातु नो हेया ।
(ख) मूढता देशात् द्रुतं दूरे त्वया नेया ।।
(ग) उद्धाराय चैतेषां प्रभो! गीता पुनः गेया।
(घ) यदेते बालकाः स्वीयाः प्रभो नो विस्मृति नेयाः ।
Answer:
(क) दीन रक्षायाः दयालो ! **जातु** नो हेया ।
(ख) मूढता देशात् **द्रुतं** दूरे त्वया नेया ।।
(ग) उद्धाराय चैतेषां प्रभो! गीता **पुनः** गेया।
(घ) यदेते बालकाः स्वीयाः प्रभो नो **विस्मृति** नेयाः ।
In simple words: खाली जगह में पाठ से सही शब्द भरकर वाक्यों को पूरा किया गया है।
🎯 Exam Tip: रिक्त स्थान भरते समय, सही शब्द को चुनने के लिए पूरे वाक्य का अर्थ समझना और पाठ को ध्यान से पढ़ना महत्वपूर्ण है।
Question 4. रेखांकित पदानि आधृत्य प्रश्न निर्माणं कुरुत (करके)
(क) दीनेषु दयादृष्टिः सदा देया ।
मूढता देशात् दूरे त्वया नेया।
गीता पुनर्गया ।
Answer:
(क) दीनेषु **का** संदा देया?
**का** देशात् दूरे त्वया नेया?
**का** पुनर्गया?
In simple words: दिए गए वाक्यों में रेखांकित शब्दों की जगह प्रश्नवाचक शब्द लगाकर प्रश्न बनाए गए हैं।
🎯 Exam Tip: प्रश्न बनाते समय, रेखांकित शब्द के लिंग, वचन और विभक्ति के अनुसार उचित प्रश्नवाचक शब्द (जैसे 'किम्', 'कौ', 'का', 'के') का प्रयोग करें।
Question 5. उदाहरणानुसारं लिखत (लिखकर)
यथा- लोकोऽयम् = लोकः + अयम्
(क) त्वदुपदेशामृतं =
(ख) किमधिकं =
(ग) यदेते =
(घ) चैतेषां =
(ङ) पुनर्गेया =
Answer:
(क) त्वदुपदेशामृतं = त्वत् + उपदेश + अमृतं
(ख) किमधिकं = किम् + अधिकं
(ग) यदेते = यत् + एते ।
(घ) चैteषां = च + एतेषां ।
(ङ) पुनर्गेया = पुनः + गेया
In simple words: यहाँ पर शब्दों को उनके अलग-अलग हिस्सों में तोड़ा गया है, जैसा कि उदाहरण में दिखाया गया है।
🎯 Exam Tip: संधि विच्छेद करते समय, आपको संस्कृत व्याकरण के नियमों को याद रखना चाहिए ताकि आप शब्दों को सही ढंग से अलग कर सकें।
Question 6. संस्कृत भाषायाम् अनुवादं कुरुत (अनुवाद करके)
(क) मेरी यह नम्र प्रार्थना है।
देश से गरीबी दूर करें।
कल्याण के लिए शिक्षा दें ।
स्वास्थ्य के लिए प्रदूषण दूर करें।
Answer:
(क) मेरी यह नम्र प्रार्थना है।
अनुवाद : विनीत प्रार्थनै केयम् ।
देश से गरीबी दूर करें।
अनुवाद : देशात् विपन्नता दूरी कुरुत ।
कल्याण के लिए शिक्षा दें ।
अनुवाद : कल्याणार्थे शिक्षत ।
स्वास्थ्य के लिए प्रदूषण दूर करें।
अनुवाद : स्वास्थ्याय प्रदूषणं दूरी कुरुत ।।
In simple words: हिंदी वाक्यों को संस्कृत भाषा में अनुवाद करके लिखा गया है, जिससे उनका सही संस्कृत रूप पता चले।
🎯 Exam Tip: अनुवाद करते समय, वाक्य के अर्थ और व्याकरणिक संरचना को बनाए रखने के लिए सही शब्द और क्रिया रूपों का चयन महत्वपूर्ण है।
Question 7. उचित कथनानां समक्षम् 'आम्' अनुचित कथनानां समक्षं 'न' इति लिखत (लिखकर)
(क) दीनेषु दयादृष्टिः देया ।
दीनरक्षायाः प्रतिज्ञा हेया।
प्रतिदिनं दन्त धावनं कुर्यात ।
सुन्दरं लेखं न लिखेत्।
Answer:
(क) दीनेषु दयादृष्टिः देया ।
उत्तर : आम्
दीनरक्षायाः प्रतिज्ञा हेया।
उत्तर : न
प्रतिदिनं दन्त धावनं कुर्यात ।
उत्तर : आम्
सुन्दरं लेखं न लिखेत्।
उत्तर : ने
In simple words: जो वाक्य सही हैं उनके आगे 'आम्' (हाँ) लिखा गया है, और जो गलत हैं उनके आगे 'न' (नहीं) लिखा गया है।
🎯 Exam Tip: सत्य/असत्य प्रश्नों में, दिए गए कथनों को ध्यान से पढ़ें और पाठ के आधार पर उनकी सत्यता का निर्धारण करें।
Free study material for Sanskrit
Free UP Board Textbook Explanations: Class 7 Sanskrit Chapter 03 अभिलाषा
Chapter Exercise Answers for Class 7 Sanskrit
Review comprehensive exercise answers for Class 7 Sanskrit Chapter 03 अभिलाषा. Fully updated to match current UP Board syllabus guidelines, these textbook solutions help students verify their work and maintain accurate study notes.
Detailed Answer Guides for Chapter 03 अभिलाषा
Clear, methodical explanations accompany every challenging problem within the Class 7 Sanskrit text. Engaging with these detailed answers lays a solid foundation for advanced learning and improves foundational clarity for upcoming assessments.
Complete Preparation Kit for Class 7 Exams
Frequent review of these structured answers builds strong analytical capabilities and response efficiency. Maximize your academic readiness by combining these textbook solutions with our curated study materials and mock evaluations for Class 7 Sanskrit.
FAQs
The complete and updated UP Board Solutions Class 7 Sanskrit Chapter 3 अभिलाषा is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 7 Sanskrit are as per latest UP Board curriculum.
Yes, our experts have revised the UP Board Solutions Class 7 Sanskrit Chapter 3 अभिलाषा as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using UP Board language because UP Board marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our UP Board Solutions Class 7 Sanskrit Chapter 3 अभिलाषा will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 7 Sanskrit. You can access UP Board Solutions Class 7 Sanskrit Chapter 3 अभिलाषा in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire UP Board Solutions Class 7 Sanskrit Chapter 3 अभिलाषा in printable PDF format for offline study on any device.