CBSE Class 5 Sanskrit Worksheet Set 04

खण्ड - ख, व्याकरणम्

प्रश्न 11. उचित शब्दरूप चुनकर रिक्त स्थान की पूर्ति करें -
1. छात्राः गायन्ति। (छात्रा / छात्रे / छात्राः)
2. त्वम् पुस्तकं पठसि। (सः / त्वम् / अहम्)
3. छात्रः गुरुं नमन्ति। (छात्रः / छात्रौ / छात्राः) [Note: Corrected subject-verb agreement for plural form]
4. अहम् पठामि। (सः / त्वम् / अहम्)
5. तव नाम किम् अस्ति। (किम् / के / कानि)
Answer:
1. छात्राः
2. त्वम्
3. छात्राः
4. अहम्
5. किम्
In simple words: Fill in the blanks with the correct pronoun or noun form matching the gender, number, and person of the verb.

Exam Tip: Always check the verb ending (like पठसि with त्वम्, पठामि with अहम्) to choose the correct pronoun.

प्रश्न 12. उचित धातुरूप चुनकर रिक्त स्थान की पूर्ति करें -
1. अहम् लिखामि। (लिखामि / लिखसि / लिखति)
2. छात्रः पठति। (पठति / पठतः / पठन्ति)
3. छात्राः गायन्ति। (गायतिः / गायतः / गायन्ति)
4. त्वम् हससि। (हसति / हससि / हसामि)
5. तव नाम किम् अस्ति। (अस्ति / स्तः / सन्ति)
Answer:
1. लिखामि
2. पठति
3. गायन्ति
4. हससि
5. अस्ति
In simple words: Match the verb form (धातु) with the correct subject pronoun (like अहम् with उत्तम पुरुष एकवचन).

Exam Tip: Remember the verb suffixes for lalat lakara: amī, avāḥ, amaḥ for Uttama Purusha.

प्रश्न 13. उचित संख्याशब्द चुनकर रिक्त स्थान की पूर्ति करें -
1. मम বিদ্যালয়ে विंशतिः शिक्षकाः सन्ति। (1. विंश, 2. विंशत, 3. विंशतिः)
2. मम कक्षायाम् नवदश बालिकाः सन्ति। (1. दक्षासु, 2. एकनव, 3. नवदश)
3. ग्रहाः नव भवन्ति। (1. नव, 2. नवम्, 3. नौ)
4. मम परिवारे सप्त सदस्याः सन्ति। (1. सातः, 2. सप्त, 3. सप्तम्)
5. तत्र त्रीणि पुस्तकानी सन्ति। (1. त्रयः, 2. तिस्रः, 3. त्रीणि)
Answer:
1. विंशतिः
2. नवदश
3. नव
4. सप्त
5. त्रीणि
In simple words: Choose the correct Sanskrit number word corresponding to the given Arabic numeral and gender of the noun.

Exam Tip: Ensure the number word agrees in gender with the counted noun (e.g., पुस्तकानी is neuter plural, so त्रीणि is used).

प्रश्न 14. नीचे दिये गये अव्ययॊं में उचित अव्यय चुनकर रिक्त स्थान की पूर्ति करें -
[च, एव, शनैः, अपि, सह]
1. मम বিদ্যালয়ে 20 शिक्षकः शिक्षकाः च सन्ति।
2. तत्र पुस्तकानी अपि सन्ति।
3. जननी जनकेन सह मंदिरं गच्छति।
4. कच्छापः शनैः चलति।
5. लक्ष्मणः एव वनम् अगच्छत्। [or लक्ष्मीः / उपयुक्त अव्यय]
Answer:
1. च
2. अपि
3. सह
4. शनैः
5. एव
In simple words: Fill in indeclinable words (अव्यय) that fit the logical and grammatical context of the sentence.

प्रश्न 15. वचन परिवर्तन कर वाक्य को पुनः लिखें -
1. छात्राः गायन्ति। (एकवचने)
2. त्वम् पुस्तकं पठसि। (बहुवचने)
3. छात्रः गुरुं नमति। (बहुवचने)
4. अहम् पठामि। (एकवचनम्) [Note: Already singular, converted or restated]
5. तव नाम किम् अस्ति। (बहुवचने)
Answer:
1. छात्रः गायति।
2. यूयम् पुस्तकानि पठथ।
3. छात्राः गुरुन् नमन्ति।
4. अहम् पठामि।
5. युष्माकं नामानि किम् सन्ति। (or युष्माकं नामानि कानि सन्ति)
In simple words: Rewrite each sentence by changing its grammatical number (singular, dual, or plural) as instructed in brackets.

Exam Tip: When changing the subject's number, make sure both the verb and related objects change accordingly.