NCERT Class 6 Sanskrit Deepakam Chapter 09 Atithidevo Bhava (अतिथिदेवो भव) PDF Download

Official NCERT Book for Class 6 Sanskrit: Chapter 09 Atithidevo Bhava

Review the NCERT Class 6 Sanskrit Deepakam Chapter 09 Atithidevo Bhava (अतिथिदेवो भव) PDF Download designed for Class 6 Sanskrit students. Published under the latest NCERT guidelines for 2026-27, this chapter-wise resource supports daily study and targeted revision.

Chapter-wise Study Material: Chapter 09 Atithidevo Bhava

Access the complete PDF for Chapter 09 Atithidevo Bhava below. This focused excerpt allows students to isolate specific topics for thorough review. Cross-reference your textbook exercises with our detailed NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit.

पाठ 9: अतिथिदेवो भव

आतिथ्यदेवो भव

भारतीयसंस्कृतो अतिथीना नितरां महत्त्वम् अस्ति। 'अतिथिदेवो भव' इति उपनिषद् वचनम् अस्ति। असमां देशे न केवलं मनुष्या:, आपि तु अन्ये प्राणिन: आपि अतिथिरूपेण प्रीतिप्रापणं भवन्ति।

अतिथिसेवा पञ्चमहायज्ञेष्ठ अन्तर्भवति। 'अतिथिदेवो भव' इति वचनेन अतिथिसेवया: भाव: सर्वेष जागरित: भवति। तद्वा: सर्वेष्ठ जागरित: भवति। तद्ा: क्षचन प्रसङ्गा: अत्र पाठे दृश्यते।

राधिका एषा दिनेष कुर्द्मना एवं चलति। यत: गृहे नूतना: अतिथय: सन्ति। ते च बिशिष्ठा: सन्ति। माता, पुत्रो, पुत्री च मिलित्वा ते तत्र पञ्च सन्ति। अनोरागं तत्या: चिन्ता एकत्र मन्दे मन्दे पृष्ठत: आगच्छति।

राधिका द्रुष्ट्वा शावका: भीता: न भवन्ति। पितामही: कार्यकलापन दृष्ट्वा हसति।

साराधिका वदति - राधिके! अंतिथे वदतु - 'अतिथिदेवो भव', 'अतिथिदेवो भव'। अनन्तरं साधन्या: भीमं वत्सल्येन वदति -

कारातु: राधिका आदिन् मन्त्रम् इदं बारे बारे वदति - 'अतिथिदेवो भव', 'अतिथिदेवो भव' अनन्तरं साधन्या: भीमं वत्सल्येन वदति -

जानन्ति किम् 'अतिथिदेवो भव'? भवन्त: आपि बदन्तु - 'अतिथिदेवो भव'।

[चित्र: एक लड़की कई बिल्लियों के साथ खेल रही है, पाठ्यपुस्तक में देखें]

शिक्षक की टिप्पणी

'अतिथि' शब्द का अर्थ वह अतिथि है जो बिना सूचना के आये। संस्कृत में 'अतिथि' का अर्थ है जो अप्रत्याशित समय पर आये। इस पाठ में राधिका अपने घर में आने वाले मेहमानों को देवता मानती है और उनकी सेवा करती है। यह भारतीय संस्कृति की एक महत्वपूर्ण परंपरा है।

वर्य: शब्दार्थीन् जानीम:

शब्दःअर्थःहिन्दीEnglishमातृभाषमा अर्थ लिखन्तु
कुर्द्मनाउच्छलन् कुर्वन्तीकूदती हुईJumping (Female)
नूतना:नवीना:नयेNew
मिलित्वासम्मित्यमिलकरTogether
अहोरागम्अहर्निशम्दिन-रातDay and night
छद्रा: उपरिगृहस्य उपरिभागेछत के ऊपरOn the roof
शावका:माजारस्य शिशु:बिल्ली के बच्चेKitten
मुन्दे मुन्दम्शनै: शनै:धीरे-धीरेSlowly
पृष्ठत:पृष्ठभागात:पीछे-पीछेFrom the back
कार्यकलापन्गतिविधीन्गतिविधियों काActivities
हृष्ट्वाअवलोक्यदेखकरHaving Seen
एतादृशा:एते: समाना:इस तरह केLike these
स्थापयन्तीस्थापने कुर्वन्तीडालती हुईPutting
किमर्थम्किं निमित्तम्क्यों / किसलिएWhy
आदिनम्सम्पूर्ण दिनम्दिन भरWhole day
बारे बारम्पुन: पुन:बार-बारAgain and again

वयम् अभ्यास क्षमम्:

  1. अधोलिखितानां प्रश्नानां उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु -
    1. (क) राधिका कर्थ चलति स्म? - ............................................................
    2. (ख) गृहे कति अतिथय: सन्ति? - ............................................................
    3. (ग) कां द्रुष्ट्वा शावका: भीता: न भवन्ति? - ............................................................
    4. (घ) माजोरी: कति शावका: ? - ............................................................
    5. (ड) राधिका माजोर्यै किं द्दाति? - ............................................................
    6. (च) चित्रवर्णन: क: अस्ति? - ............................................................
  2. अधोलिखितानां प्रश्नानां उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु -
    1. (क) माजोर्रशावकानां नामानि कानि? - ............................................................................
    2. (ख) राधिका माजोर्रशावकानां किं पाठयति? - ............................................................................
    3. (ग) विशिष्टा: अतिथय: के? - ............................................................................
    4. (घ) पितामही राधिका किं वदति? - ............................................................................
    5. (ड) माजोरी कदा राधिकाया: पश्चात: आगच्छति? - ............................................................................
    6. (च) माजोर्या: शावका: क्रीडुशा: शावका: कीदृशा: सन्ति? - ............................................................................
  3. अधोलिखितानां बाक्यानां प्रश्न-पूचक-बाक्यानि लिखन्तु -
    यथा - लेखनी अत्र अस्ति। - लेखनी कुत्र अस्ति?
    1. (क) वृक्ष: तत्र अस्ति। - ............................................................
    2. (ख) देवालय: अन्यत्र अस्ति। - ............................................................
    3. (ग) स: फलानि अध: क्षिपति। - ............................................................
    4. (घ) बालका: एकत्र तिष्ठन्ति। - ............................................................
    5. (ड) बिडाल: गृहस्य अन्त: प्रविशति। - ............................................................
  4. उत्प्रेक्षियां किम् अस्ति? किं नास्ति? इति चित्रं दृष्ट्वा लिखन्तु -
    यथा - उत्पीडिकाया: पुस्तकम् अस्ति। उत्पीडिकाया: घटी नास्ति।
    पुस्तकम्, घटी, लेखनी, चषकः, कूपी, स्पूट:, सडङ्गकम्, बक्षः, फलम्, कन्दुक:
    यथा - उत्पीडिकाया: पुस्तकम् अस्ति। - उत्पीडिकाया: घटी नास्ति।

शिक्षक की टिप्पणी

संस्कृत में प्रश्नों का उत्तर देते समय क्रिया-विशेषण (adverbs) का ध्यान रखिए। जब प्रश्न 'कुत्र' (कहाँ) से पूछा जाए, तो उत्तर में स्थान-संबंधी शब्द आएँ। जब 'कति' (कितने) से पूछा जाए, तो संख्या के साथ संज्ञा आए। इस तरह प्रश्न और उत्तर का मेल देखें।

मुख्य बिंदु

  • 'अतिथि' वह मेहमान होता है जो अचानक आ जाए। संस्कृत संस्कृति में अतिथि को देवता का दर्जा दिया जाता है।
  • इस पाठ में राधिका अपने घर में आने वाली बिल्लियों को अतिथि मानती है और उनकी देखभाल करती है।
  • संस्कृत में वाक्य संरचना में कर्ता, कर्म और क्रिया का सही क्रम महत्वपूर्ण है।
  • शब्द-भंडार बढ़ाने के लिए रोज़ाना के कार्य-कलापों से संबंधित नए शब्द सीखें।

यह अध्याय के पहले 5 पृष्ठों का पूर्वावलोकन है। पूरा अध्याय पाने के लिए नीचे क्लिक करें।

Official NCERT Textbook PDF: Class 6 Sanskrit Chapter 09 Atithidevo Bhava

Chapter Textbook PDF for Class 6 Sanskrit

Download the certified NCERT Textbook for Class 6 Sanskrit Chapter 09 Atithidevo Bhava. Educational authorities and instructors recommend this e-textbook as the foundational reference for all terminal tests and school assessments.

Digital E-Book Collection for Class 6 Sanskrit

Explore our exhaustive library of NCERT books in English Medium spanning all subjects in Class 6. Every chapter features comprehensive explanations followed by extensive end-of-chapter exercises.

Complete Your Chapter Preparation

The Class 6 Sanskrit Chapter 09 Atithidevo Bhava text is carefully engineered to build rock-solid foundational concepts. For an enriched academic journey, learners should pair this with our online NCERT Solutions and revision notes.

FAQs

Where can I download the latest NCERT Class 6 Sanskrit Deepakam Chapter 09 Atithidevo Bhava (अतिथिदेवो भव) PDF Download in PDF for 2026-27?

You can download the latest, teacher-verified PDF for NCERT Class 6 Sanskrit Deepakam Chapter 09 Atithidevo Bhava (अतिथिदेवो भव) PDF Download for free on StudiesToday.com. These digital editions are updated as per 2026-27 session and are optimized for mobile reading.

Does this Sanskrit book follow the latest NCERT rationalized syllabus?

Yes, our collection of Class 6 Sanskrit NCERT books follow the 2026 rationalization guidelines. All deleted chapters have been removed and has latest content for you to study.

Why is it better to download NCERT Class 6 Sanskrit Deepakam Chapter 09 Atithidevo Bhava (अतिथिदेवो भव) PDF Download chapter-wise?

Downloading chapter-wise PDFs for Class 6 Sanskrit allows for faster access, saves storage space, and makes it easier to focus in 2026 on specific topics during revision.

Are these NCERT books for Class 6 Sanskrit sufficient for scoring 100%?

NCERT books are the main source for NCERT exams. By reading NCERT Class 6 Sanskrit Deepakam Chapter 09 Atithidevo Bhava (अतिथिदेवो भव) PDF Download line-by-line and practicing its questions, students build strong understanding to get full marks in Sanskrit.