GSEB Class 9 Social Science Solutions Chapter 20 આપત્તિ-વ્યવસ્થાપન

 

Question 1. માગ્યા મુજબ આપો: પૂર સમયે શું કરવું જોઈએ?
Answer: પૂર સમયે બચવા માટેના પ્રયત્નો નીચે મુજબ છે:

• તમારી ઓછી કિંમતી અને વ્યક્તિગત ચીજવસ્તુઓ લઈને સુરક્ષિત સ્થળે આશ્રય મેળવો.
• સાફ પાણી, સૂકો નાસ્તો, મીણબત્તી, ફાનસ, અને ભેજથી બચાવવા માટે પ્લાસ્ટિકના ડબ્બામાં દિવાસળીની પેટી જેવી વસ્તુઓ પોતાની સાથે રાખો.
• બાળકોને ભૂખ્યા ન રહેવા દો.
• પૂર ઘટ્યા પછી પાણીને ઉકાળીને પીવો.
• રેડિયો અને મોબાઇલ ફોન ચોક્કસપણે સાથે રાખો.
• સાપ અથવા અન્ય જીવજંતુઓથી સાવચેત રહો. તેઓ સૂકી જગ્યાઓ પર આવી શકે છે. તેમને દૂર કરવા માટે વાંસની લાકડીનો ઉપયોગ કરો.

In simple words: પૂર દરમિયાન સલામત રહો. જરૂરી વસ્તુઓ સાથે રાખો, બાળકોને ભૂખ્યા ન રાખો, અને પૂર પછી પાણી ઉકાળીને પીવો. રેડિયો અને મોબાઇલ ફોન રાખો અને સાપ-જીવજંતુઓથી સાવચેત રહો.

Exam Tip: પૂર સમયે શું કરવું જોઈએ તેવા પ્રશ્નોમાં હંમેશાં સુરક્ષા, મૂળભૂત જરૂરિયાતો અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત મુદ્દાઓને સમાવવાનું યાદ રાખો.

 

Question 2. સુનામી વિશે ટૂંકમાં માહિતી આપો.
Answer: 'સુનામી' શબ્દ જાપાનીઝ ભાષાનો છે. 'ત્સુ' નો અર્થ બંદર થાય છે અને 'નામી' નો અર્થ મોજાં થાય છે.

• સમુદ્ર અથવા મહાસાગરના તળિયે 7થી વધુ તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવવાથી, અથવા સમુદ્રી જ્વાળામુખી ફાટવાથી કે દરિયાઈ ભૂસ્ખલન થવાથી, સમુદ્રની સપાટી પર ખૂબ મોટા, શક્તિશાળી અને લાંબા વિનાશક મોજાં પેદા થાય છે. તેને 'સુનામી' કહેવાય છે.
• મોટાભાગે, સુનામી સમુદ્રના તળિયે થતા ભૂકંપને કારણે ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી, સુનામીને ભૂકંપથી સર્જાયેલા દરિયાઈ મોજાં તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
• જ્યારે સમુદ્રમાં ભૂકંપ થાય છે, ત્યારે ભૂકંપના કેન્દ્રની નજીક સુનામીની અસર ઓછી અનુભવાય છે, પરંતુ આ મોજાં કિનારા પર પહોંચતાં ખૂબ જ ભયાનક બને છે. કિનારા સુધી પહોંચતી સુનામીના મોજાં ક્યારેક 30 મીટર જેટલાં ઊંચા પણ થઈ શકે છે.
• સુનામીના મોજાં દરિયાકિનારા તરફ એક પછી એક લાઈનમાં આવે છે. છીછરા દરિયાઈ વિસ્તારમાંથી પસાર થતાં, તેઓ વધુ વિનાશક બને છે.
• કિનારા પાસે તેની ગતિ ધીમી પડે છે; જ્યારે તેની ઊંચાઈ વધે છે, ત્યારે કિનારાના વિસ્તારોમાં સુનામી મોજાં પાણીની ઊંચી દીવાલ રૂપે આગળ વધે છે અને મોટો વિનાશ કરે છે.
• 26 ડિસેમ્બર, 2004ના રોજ ભારતે અને 11 માર્ચ, 2011ના રોજ જાપાને સુનામીની ભયાનક આપત્તિનો અનુભવ કર્યો હતો.

In simple words: સુનામી જાપાનીઝ શબ્દ છે, જેનો અર્થ બંદરના મોજાં થાય છે. તે સમુદ્રમાં મોટા ભૂકંપ, જ્વાળામુખી કે ભૂસ્ખલનથી ઉદ્ભવે છે. કિનારે પહોંચતાં આ મોજાં ખૂબ ઊંચા અને વિનાશક બની જાય છે.

Exam Tip: સુનામી વિશે લખતી વખતે તેની વ્યાખ્યા, ઉત્પત્તિના કારણો, અને તેની વિનાશક અસરોને ચોક્કસપણે શામેલ કરો. ઐતિહાસિક ઉદાહરણો પણ આપી શકો છો.

 

Question 3. ગેસ ગળતર સમયે શું ન કરવું જોઈએ?
Answer:

• જ્યારે ગેસ લીક થવાના સમયે બચાવ કામગીરી ચાલુ હોય, ત્યારે અન્ય લોકોએ ત્યાં એકઠા થવું ન જોઈએ.
• જ્યાં સુધી સત્તાધિકારીઓ દ્વારા ગેસ લીક થયેલો વિસ્તાર સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત જાહેર ન થાય, ત્યાં સુધી કોઈએ તેમાં પ્રવેશ કરવો નહીં.
• બચાવ કામગીરીની પૂરતી જાણકારી અને જરૂરી સાધનો વગર બચાવ કાર્યમાં સામેલ થવું નહીં.

In simple words: ગેસ લીક થવા પર બચાવ કાર્ય ચાલુ હોય ત્યારે ભીડ ન કરો. જ્યાં સુધી સુરક્ષિત ન હોય ત્યાં સુધી પ્રવેશ ન કરો. પૂરતી જાણકારી અને સાધનો વગર બચાવ કાર્યમાં ભાગ ન લો.

Exam Tip: ગેસ ગળતર જેવી આપત્તિ સમયે શું ન કરવું જોઈએ તેવા પ્રશ્નોમાં, ભીડ ટાળવી, સુરક્ષા જાળવવી, અને યોગ્ય જ્ઞાન વગર કામગીરી ન કરવી જેવા મુદ્દાઓ પર ભાર મૂકો.

 

Question 4. વિષાણુજન્ય રોગોથી બચવાના ઉપાયો લખો.
Answer: વિષાણુજન્ય રોગોથી બચવાના ઉપાયો નીચે મુજબ છે:

• ચેપથી બચવા માટે રસી મુકાવો.
• અખબારો, સામયિકો, પુસ્તિકાઓ અને પોસ્ટરો જેવા માધ્યમો દ્વારા રોગોના લક્ષણો, કારણો, બચાવના ઉપાયો અને પરિણામો વિશે લોકોને માહિતી આપો.
• નાની-મોટી હોસ્પિટલોમાં ચેપી રોગોની સારવાર માટે અલગ વોર્ડની વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરો.
• વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) દ્વારા વાયરલ રોગો અટકાવવા માટે આપેલી સૂચનાઓ અને માર્ગદર્શન મુજબ કાર્યવાહી કરો.

In simple words: વાયરસથી થતા રોગોથી બચવા માટે રસી મુકાવો. લોકો સુધી રોગના લક્ષણો, કારણો અને ઉપચારો વિશે માહિતી પહોંચાડો. હોસ્પિટલોમાં અલગ વોર્ડ રાખો અને WHOની સૂચનાઓનું પાલન કરો.

Exam Tip: રોગોથી બચવાના ઉપાયો વિશે લખતી વખતે રસીકરણ, જાગૃતિ ફેલાવવી અને યોગ્ય તબીબી વ્યવસ્થા જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરો.

 

Question 5. 'ટ્રાફિકજામ' એટલે શું? તેની અસરો કઈ કઈ છે?
Answer: મોટા શહેરોમાં રસ્તાઓ પર વાહનો એકબીજા સાથે અડીને ધીમે ધીમે ચાલતા હોય, તેવી સ્થિતિને 'ટ્રાફિકજામ' કહેવામાં આવે છે. જ્યારે વાહન વ્યવહારના સાધનો રસ્તા પર અટકી પડે છે, ત્યારે ટ્રાફિકજામની મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. મોટા શહેરોની વ્યસ્ત સડકો પર ટ્રાફિકજામની સમસ્યા વારંવાર જોવા મળે છે. ટ્રાફિકજામની મુખ્ય અસરો નીચે પ્રમાણે છે :

• વાહનચાલકો, મુસાફરો અને પગપાળા ચાલતા લોકો માનસિક તણાવ અનુભવે છે.
• ટ્રાફિકજામને નિયંત્રિત કરવામાં અથવા રસ્તા પરના વાહન વ્યવહારને ફરીથી શરૂ કરવામાં સમય લાગે છે. આનાથી સમયનો વ્યય થાય છે.
• ટ્રાફિકજામના કારણે વાહનોમાંથી હાનિકારક ધુમાડો અને મોટા પ્રમાણમાં પ્રદૂષિત તત્વો નીકળે છે, જેનાથી હવા અને ધ્વનિ પ્રદૂષણ થાય છે. પરિણામે, તે વિસ્તારમાં રહેતા લોકોનું આરોગ્ય જોખમાય છે અને વનસ્પતિનો વિકાસ પણ અટકી જાય છે.
• રાહત અને બચાવ કામગીરીમાં સામેલ 108 'એમ્બ્યુલન્સ' જેવા વાહનો અટકાઈ જવાને કારણે દર વર્ષે સેંકડો દર્દીઓ પોતાનો જીવ ગુમાવે છે.
• અતિશય ટ્રાફિકજામના કારણે સમય અને બળતણનો બગાડ થાય છે.

In simple words: ટ્રાફિકજામ એટલે શહેરોમાં વાહનોનું અટકી જવું, જે સમય બગાડે છે. તેનાથી માનસિક તણાવ, પ્રદૂષણ વધે છે અને એમ્બ્યુલન્સ જેવા વાહનોને પણ અડચણ થાય છે, જેનાથી જીવનું જોખમ રહે છે.

Exam Tip: ટ્રાફિકજામ વિશેના પ્રશ્નમાં તેની વ્યાખ્યા અને તેની મુખ્ય અસરો જેવી કે સમયનો બગાડ, પ્રદૂષણ, આરોગ્ય પર અસર અને કટોકટી સેવાઓ પરની અસરને શામેલ કરો.

2. નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર જવાબ આપો :

 

Question 1. આપત્તિની માનવજીવન પર થતી અસરો સવિસ્તર વર્ણવો.
Answer: આપત્તિની માનવજીવન પરની અસરો નીચે મુજબ છે:
1. આપત્તિની ભૌતિક અસરો: અચલ અને ચલ સંપત્તિને મોટું નુકસાન થાય છે અથવા તે નાશ પામે છે.

• રસ્તા, પુલ, વીજળી અને ગેસ જેવી પાયાની સુવિધાઓને મોટું નુકસાન થાય છે. તેમને ફરીથી બનાવવા માટે સમય અને ખર્ચનું પુનરાયોજન કરવું પડે છે.
• પૂરના કારણે ઊભા પાક ધોવાઈ જાય છે. ઉપરાંત, ખેતીની ફળદ્રુપ જમીનનું ભારે ધોવાણ થાય છે, જેનાથી લાંબા સમય માટે ખેતીનું ઉત્પાદન ઘટી જાય છે.
• નદીઓમાં અચાનક ભારે પૂર આવે ત્યારે કિનારા પરની સંપત્તિને ખૂબ નુકસાન થાય છે અને જાનહાનિ પણ થાય છે.

2. આપત્તિની સામાન્ય જીવન પર અસરો: નિર્દોષ બાળકો અને સ્ત્રી-પુરુષો અકાળે મૃત્યુ પામે છે. ઘણા લોકો કાયમી અપંગ બને છે.

• સ્વસ્થ લોકોનું આરોગ્ય બગડે છે.
• આપત્તિમાં પોતાના સ્વજનો ગુમાવવાના કારણે પરિવારના સભ્યોને મોટો આઘાત અને નિરાશા થાય છે. તેઓ પોતાની માનસિક શાંતિ ગુમાવે છે. માનસિક પીડામાંથી બહાર આવવા તેમને ઘણો સમય લાગે છે.
• અનાથ થયેલા બાળકો અને નિરાધાર વૃદ્ધોની સ્થિતિ ખરાબ બને છે. તેમની સંભાળ રાખવાની વ્યવસ્થા કરવી ખૂબ મુશ્કેલ છે.
• સામાન્ય જીવનચક્ર ખોરવાઈ જવાના કારણે સામાન્ય લોકોને ઘણી મુશ્કેલીઓ અને અડચણોનો સામનો કરવો પડે છે.

3. આપત્તિની આર્થિક અસરો: આપત્તિ પછી નવા બાંધકામો કરવા માટે ભંડોળની જરૂર પડે છે, તેથી ચાલુ વિકાસ કાર્યો અટકાવવા પડે છે.

• નાણાંની તંગી ઉભી થાય છે.
• આપત્તિગ્રસ્ત વિસ્તારના લોકોની આર્થિક સ્થિતિ નબળી બને છે.

4. આપત્તિની સામાજિક અસરો: આપત્તિગ્રસ્ત વિસ્તારના ડરી ગયેલા લોકો સ્થળાંતર કરે છે.

• આથી, તે વિસ્તારના સામાજિક સંબંધોના બંધનો નબળા પડે છે.
• ધાર્મિક ઉત્સવોની સાર્વજનિક ઉજવણીના પ્રસંગો પહેલાંની સરખામણીમાં નિસ્તેજ બને છે. લોકોમાં તહેવારનો આનંદ, ઉત્સાહ અને જોશ પાછો આવતા સમય લાગે છે.
• સામાજિક સંબંધોમાં બદલાવ આવવાના કારણે સામાજિક સંસ્થાઓનું માળખું નબળું પડે છે.

In simple words: આપત્તિઓથી માનવજીવન પર ભૌતિક, જનજીવન, આર્થિક અને સામાજિક એમ ઘણી અસરો થાય છે. મિલકતોને નુકસાન થાય છે, લોકોના સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક શાંતિ બગડે છે, બાળકો અને વૃદ્ધો અનાથ થાય છે, અને આર્થિક તથા સામાજિક માળખું નબળું પડે છે.

Exam Tip: માનવજીવન પર આપત્તિઓની અસરો વર્ણવતી વખતે ભૌતિક, જનજીવન, આર્થિક અને સામાજિક એમ ચાર મુખ્ય પાસાઓને વિગતવાર સમજાવો.

 

Question 2. આપત્તિ પછીનું પુનઃસ્થાપન- નોંધ કરો.
Answer: આપત્તિ પછી, સૌપ્રથમ આપત્તિગ્રસ્ત લોકોને શક્ય એટલી ઝડપથી બચાવવા જરૂરી છે. તે પછી, તેમને રાહત સામગ્રી પહોંચાડવી અને છેલ્લે તેમનું પુનર્વસન કરવું હોય છે.

• આપત્તિઓના પ્રકાર મુજબ પુનર્વસનની જરૂરિયાતો અલગ અલગ હોય છે.
• ભૂકંપ, પૂર અથવા વાવાઝોડા પછી મોટા પાયે નવા મકાનો બનાવવા પડે છે.
• દુષ્કાળના સમયે નવા રાહત કાર્યો શરૂ કરવા પડે છે. દુષ્કાળ પછીના સમયગાળામાં લોકોને આર્થિક સુરક્ષા આપવા માટે નવી રોજગારીની તકો ઉભી કરવી પડે છે.
• ફરીથી ખેતી કરવા માટે ખેડૂતોને કૃષિ સાધનો, બિયારણ, રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશક દવાઓ ખરીદવા માટે આર્થિક સહાય પૂરી પાડવી પડે છે.
• વાયરસથી થતા રોગચાળા પછી ભવિષ્યમાં લોકો રોગચાળાનો ભોગ ન બને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે જનજાગૃતિ અને લોકશિક્ષણના કાર્યક્રમો આયોજિત કરવા પડે છે.
• આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓનું ફરીથી નિર્માણ કરવું પડે છે.
• આપત્તિમાંથી બચી ગયેલા પરિવારના એક કે બે સભ્યોના જીવનને ફરીથી સામાન્ય બનાવવા માટે સઘન પ્રયાસો કરવા પડે છે.
• આપત્તિના કારણે થયેલા વિનાશને જોનાર વ્યક્તિઓને માનસિક આઘાતમાંથી બહાર લાવવા માટે તેમને મનોચિકિત્સક ડોકટરો દ્વારા સમયસર સારવાર પૂરી પાડવી પડે છે. જો તેમને સારવાર ન મળે તો લાંબા ગાળે તેમના શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર ખરાબ અસર થાય છે.
• આપત્તિના કારણે કાયમી અપંગ બનેલા લોકોની આજીવિકા માટે તેમને અનુકૂળ વ્યવસાયિક તાલીમ આપવાની વ્યવસ્થા કરવી પડે છે. આ રીતે, આપત્તિઓ પછીનું પુનર્વસન એક મુશ્કેલ કાર્ય છે, પરંતુ યોગ્ય આયોજન અને તેનો ઝડપી અમલ કરવાથી તેને સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી શકાય છે.

In simple words: આપત્તિ પછી, લોકોને બચાવવા, રાહત સામગ્રી પૂરી પાડવી અને પુનર્વસન કરવું મુખ્ય કાર્યો છે. આમાં નવા મકાનો બનાવવા, રોજગારી આપવી, ખેડૂતોને મદદ કરવી, જાગૃતિ કાર્યક્રમો યોજવા, સુવિધાઓનું પુનર્નિર્માણ કરવું, માનસિક અને વ્યવસાયિક સહાય આપવી શામેલ છે. યોગ્ય આયોજનથી આ કાર્ય સફળ બની શકે છે.

Exam Tip: આપત્તિ પછીના પુનર્વસન વિશે લખતી વખતે, બચાવ, રાહત અને પુનર્વસનના વિવિધ પાસાઓને વિગતવાર સમજાવો, જેમાં ભૌતિક, આર્થિક, સામાજિક અને માનસિક પાસાઓનો સમાવેશ થાય.

 

Question 3. ટ્રાફિકની સમસ્યાના ઉકેલ માટે શું શું કરવું જોઈએ?
Answer: ટ્રાફિકની સમસ્યાના ઉકેલ માટે નીચે દર્શાવેલા ઉપાયો કરવા જોઈએ:

• મોટા શહેરોની નજીક ઉપનગરોનો વિકાસ કરવો અને તેમને અનુકૂળ જાહેર પરિવહન સેવાઓ સાથે મજબૂત રીતે જોડવા.
• પગપાળા ચાલતા લોકો અને સાયકલ સવારો માટે રસ્તાઓ સાથે અલગ ટ્રેક તૈયાર કરવા.
• જાહેર રસ્તાઓ પર થયેલા દબાણોને દૂર કરવા.
• ધીમી ગતિના વાહનો, પ્રાણીઓ દ્વારા ખેંચાતા વાહનો કે વ્યક્તિઓ દ્વારા ખેંચાતા વાહનોને વ્યસ્ત કલાકો દરમિયાન ચલાવવા પર પ્રતિબંધ લાદવો.
• નાગરિકોને પરિવહન સંબંધિત નિયમો વિશે માહિતી, શિક્ષણ, જાહેરાતો અને જનજાગૃતિ કાર્યક્રમો દ્વારા આપવી.
• એક જ સ્થળે અને એક જ સમયે નોકરી કે વ્યવસાય માટે જતા લોકોએ પોતાના વ્યક્તિગત વાહનને બદલે એક જ વાહન (કાર પૂલ)માં જવાની ગોઠવણ કરવી.
• રસ્તા પરના ખોદકામ અને રિપેરિંગના કામો શક્ય તેટલી ઝડપથી પૂર્ણ કરવા.
• સરઘસ, વરઘોડા કે શોભાયાત્રાઓને વ્યસ્ત કલાકોને બદલે ઓછા વાહન વ્યવહારના સમયે કાઢવાની પ્રથા અપનાવવી.
• ટ્રાફિકજામના સમયે પોતાના વાહનને નિર્ધારિત લેન (લાઈન)માં જ રાખો.
• ઝડપી માર્ગો, ઓવરબ્રિજ, ફ્લાયઓવર, રિંગ રોડ અને બાયપાસ જેવી સુવિધાઓનું નિર્માણ કરવું.
• કામધંધા માટે જતા દરેક વ્યક્તિએ અઠવાડિયામાં એક દિવસ જાહેર પરિવહન સેવાનો ઉપયોગ ચોક્કસ કરવો.
• સીટબેલ્ટ અને હેલ્મેટનો ઉપયોગ કરવો.
• નશો કરીને વાહન ચલાવનાર, લાયસન્સ વગર વાહન ચલાવનાર, ખૂબ ઝડપે વાહન ચલાવનાર અને ટ્રાફિક નિયમોનો ભંગ કરનાર માટે કડક કાયદાકીય દંડની જોગવાઈ કરવી.
• વાહનચાલકે વાહનના જરૂરી દસ્તાવેજો (R.C. બુક, PUC પ્રમાણપત્ર) વાહનમાં પોતાની સાથે રાખવા.
• વાહનચાલકે પોતાના વાહન પર R.T.O. માન્ય નંબર પ્લેટ લગાડવી.
• વાહનમાં પ્રાથમિક સારવાર પેટી (ફર્સ્ટ એઇડ બોક્સ) રાખવી.
• વાહનચાલકે સાઈડ મિરરનો ઉપયોગ કરવો અને પોતાનું પૂરેપૂરું ધ્યાન વાહન ચલાવવા પર જ કેન્દ્રિત રાખવું.
• દરવાજા બરાબર બંધ થયા છે તેની ખાતરી કર્યા પછી જ વાહન ચલાવવું.
• વાહન રોકતા પહેલાં પાર્કિંગ લાઇટ ચોક્કસપણે ચાલુ કરવી.
• નાના વાહનો અને પગપાળા ચાલતા લોકોની સુવિધા માટે રાત્રિના સમયે ડીપર (લો બીમ)નો ઉપયોગ કરવો.
• ધીમી ગતિથી ચાલતા વાહનોને હંમેશાં રસ્તાની એકદમ ડાબી બાજુએ ચલાવવા.
• હંમેશાં જમણી બાજુથી જ ઓવરટેક કરવું.

In simple words: ટ્રાફિકની સમસ્યા ઘટાડવા માટે, ઉપનગરો વિકસાવો, અલગ ટ્રેક બનાવો, દબાણો દૂર કરો, ધીમા વાહનો પર નિયંત્રણ લાદો, લોકોને નિયમો વિશે જાગૃત કરો, અને કાર પૂલનો ઉપયોગ કરો. રસ્તાના કામો ઝડપથી પૂરા કરો, સરઘસોને ઓછા ટ્રાફિકવાળા સમયે કાઢો, લેનમાં રહો, માળખાગત સુવિધાઓ બનાવો, જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરો, નિયમોનું પાલન કરો અને વાહનના દસ્તાવેજો તથા સલામતી કીટ સાથે રાખો.

Exam Tip: ટ્રાફિક સમસ્યાના ઉકેલો વર્ણવતી વખતે માળખાગત સુધારા, નિયમોનો અમલ, જનજાગૃતિ, અને વ્યક્તિગત યોગદાન જેવા વિવિધ પાસાઓને શામેલ કરો.

3. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી જવાબ લખો :

 

Question 1. નીચેનામાંથી કઈ આપત્તિ માનવસર્જિત છે?
(a) ભૂકંપ
(b) ચક્રવાત
(c) પૂર
(d) હુલ્લડ
Answer: (d) હુલ્લડ
In simple words: ભૂકંપ, ચક્રવાત અને પૂર કુદરતી આફતો છે, જ્યારે હુલ્લડ એ લોકો દ્વારા બનાવવામાં આવતી માનવસર્જિત આપત્તિ છે.

Exam Tip: માનવસર્જિત અને કુદરતી આપત્તિઓ વચ્ચેનો તફાવત હંમેશા યાદ રાખો. કુદરતી આપત્તિઓ પ્રકૃતિ દ્વારા થાય છે, જ્યારે માનવસર્જિત આપત્તિઓ માનવ પ્રવૃત્તિઓથી થાય છે.

 

Question 2. મોટે ભાગે લોકો પૂરની ઘટનાને શેની સાથે જોડે છે?
(a) નદી
(b) મહાસાગર
(c) પર્વત
(d) ટાપુ
Answer: (a) નદી
In simple words: લોકો મોટાભાગે પૂરને નદીઓ સાથે જોડે છે, કારણ કે નદીઓમાં પાણીનું સ્તર વધવાથી પૂર આવે છે.

Exam Tip: આપત્તિઓ અને તેમના સામાન્ય કારણો વચ્ચેનો સંબંધ સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે. પૂર મોટે ભાગે નદીઓના ઓવરફ્લોને કારણે થાય છે.

 

Question 3. પૂર ઓસર્યા બાદ પીવા માટે કેવું પાણી વાપરશો?
(a) બે વાર ગાળેલું
(b) વહેતા પ્રવાહનું
(c) ચોખ્ખું દેખાતું
(d) ઉકાળેલું
Answer: (d) ઉકાળેલું
In simple words: પૂર પછી પાણીમાં ઘણાં જીવાણુઓ હોઈ શકે છે. તેને ઉકાળવાથી તે જીવાણુઓ મરી જાય છે અને પાણી પીવા માટે સુરક્ષિત બને છે, પછી ભલે તે ફિલ્ટર કરેલું હોય કે સ્વચ્છ દેખાતું હોય.

Exam Tip: આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં, પાણીને શુદ્ધ કરવા માટે ઉકાળવું એ સૌથી અસરકારક પદ્ધતિ છે તે હંમેશા યાદ રાખો, ખાસ કરીને આપત્તિ પછી.

 

Question 4. વાતાવરણના વિક્ષોભથી રચાતા તોફાની પવનો સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં
(a) ટાઇફૂન
(b) હોનાવર
(c) વિલિ-વિલિ
(d) ટૉર્નેડો
Answer: (d) ટૉર્નેડો
In simple words: સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં વાતાવરણના તોફાની પવનોને સામાન્ય રીતે 'ટૉર્નેડો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે એક ભયાનક વાવાઝોડું છે.

Exam Tip: વિવિધ પ્રદેશોમાં વાતાવરણના તોફાની પવનોના સ્થાનિક નામો યાદ રાખવા જરૂરી છે, જેમ કે અમેરિકામાં ટોર્નેડો, પશ્ચિમ પ્રશાંતમાં ટાઇફૂન અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં વિલી-વિલી.

 

Question 5. સુનામી શબ્દનો અર્થ જાપાનીઝ ભાષામાં
(a) ભરતી મોજાં
(b) ભમ્મરિયાં મોજાં
(c) વિનાશક મોજાં
(d) ભૂકંપીય મોજાં
Answer: (c) વિનાશક મોજાં
In simple words: જાપાનીઝ ભાષામાં 'સુનામી' શબ્દનો મૂળ અર્થ 'હાર્બર વેવ' અથવા 'બંદરના મોજાં' છે, જે વિનાશક મોજાં દર્શાવે છે.

Exam Tip: વિવિધ આપત્તિઓના નામ અને તેમના મૂળભૂત અર્થો યાદ રાખવા ઉપયોગી છે. સુનામી એ તેના વિનાશક સ્વરૂપને કારણે ઓળખાય છે.

 

Question 6. ભોપાલ ગેસકાંડમાં ગળતર થયેલો વાયુ
(a) ઓઝોન
(b) મીક
(c) સલ્ફર ડાયૉક્સાઈડ
(d) મિથેન
Answer: (b) મીક
In simple words: ભોપાલ ગેસકાંડમાં લીક થયેલો ઝેરી વાયુ મિથાઈલ આઈસોસાયનેટ (MIC) હતો, જે ટૂંકમાં 'મીક' તરીકે ઓળખાય છે.

Exam Tip: ઐતિહાસિક આપત્તિઓ અને તેમાં સામેલ મુખ્ય તથ્યો, જેમ કે ભોપાલ ગેસકાંડમાં લીક થયેલો ગેસ, હંમેશા યાદ રાખો. આવા પ્રશ્નો સામાન્ય જ્ઞાન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.