Get the most accurate GSEB Solutions for Class 9 Social Science Chapter 18 વન્યજીવન here. Updated for the 2026-27 academic session, these solutions are based on the latest GSEB textbooks for Class 9 Social Science. Our expert-created answers for Class 9 Social Science are available for free download in PDF format.
Detailed Chapter 18 વન્યજીવન GSEB Solutions for Class 9 Social Science
For Class 9 students, solving GSEB textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 9 Social Science solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Chapter 18 વન્યજીવન solutions will improve your exam performance.
Class 9 Social Science Chapter 18 વન્યજીવન GSEB Solutions PDF
1. નીચેના સવાલોના જવાબ માગ્યા મુજબ આપો :
Question 1. ભારતના પ્રાણી-ભૌગોલિક પ્રદેશોની યાદી આપો.
Answer: ભારતના પ્રાણી-ભૌગોલિક પ્રદેશો કુલ નવ છે:
- હિમાલય પ્રદેશ,
- લડાખ અને શુષ્ક શીત ક્ષેત્ર,
- હિમાલયનું વનાચ્છાદિત નીચલું ક્ષેત્ર,
- હિમાલયનાં વનસ્પતિવિહીન ઊંચાં ક્ષેત્રો,
- ઉત્તરનું મેદાન,
- રાજસ્થાનનો રણપ્રદેશ,
- દ્વીપકલ્પીય ઉચ્ચપ્રદેશ,
- સમુદ્રકિનારો અને
- નીલગિરિની પહાડીઓ.
In simple words: India has nine animal-geographic zones. These zones include the Himalayan region, Ladakh's dry cold area, the lower forested Himalayas, the high treeless Himalayan regions, the northern plains, Rajasthan's desert, the peninsular plateau, coastal areas, and the Nilgiri hills.
Exam Tip: Memorize the list of nine animal-geographical regions of India, as it is a common direct recall question.
Question 2. વન્ય જીવો આજે સંકટમાં છે. આ વિધાન સમજાવો.
Answer: વન્ય જીવોનું જીવન વિવિધ કારણોને લીધે જોખમમાં મુકાયું છે.
- મોટા પાયે જંગલોનો નાશ થઈ રહ્યો છે, જે વન્ય જીવોના કુદરતી રહેઠાણો છે. વધતી જતી માનવવસ્તી, શહેરોનો વિકાસ, અને લાકડાની વધતી માંગને કારણે જંગલોમાં ગેરકાયદેસર વૃક્ષો કાપવાની પ્રવૃત્તિઓ વધી રહી છે. તેની ખરાબ અસર વન્ય જીવો પર જોવા મળે છે. પોતાનું રહેઠાણ ગુમાવવાને કારણે પ્રાણીઓની ઘણી જાતિઓ અમુક વિસ્તારોમાંથી ખતમ થઈ રહી છે.
- ખેડૂતો ઘણી વાર પોતાના પાકના રક્ષણ માટે પ્રતિબંધિત જંતુનાશક દવાઓ વાપરીને વન્ય જીવોને મોતને ઘાટ ઉતારે છે.
- પશુપાલકો પોતાના પશુઓને સિંહ-દીપડાથી બચાવવા માટે ક્યારેક સિંહ-દીપડાને મારવા ઝેરનો પણ ઉપયોગ કરે છે.
- પશુ-પક્ષીઓનાં માંસ, ચામડાં, હાડકાં, શિંગડાં, દાંત, પીંછાં વગેરે મેળવવા માટે તેઓનો શિકાર કરવામાં આવે છે.
- વનવિસ્તારમાં વાહનોનો ઘોંઘાટ, પ્રદૂષણ, પ્રાણીઓ માટે તબીબી સેવાઓની ઓછપ, જંતુનાશક દવાઓનો વધારે પડતો ઉપયોગ જેવી બાબતો પણ વન્ય જીવો માટે મુશ્કેલીરૂપ છે.
- દેશનો અનિયમિત વરસાદ અને માનવી દ્વારા થઈ રહેલા પાણીના વધુ વપરાશને કારણે જંગલો ખતમ થવા લાગ્યા છે. તેથી ઘણા વન્ય જીવોને પીવાનું પાણી પણ પૂરતા પ્રમાણમાં મળતું નથી. આવી ઘણી મુશ્કેલીઓને કારણે વન્ય જીવો આજે જોખમમાં છે.
In simple words: Wildlife faces many threats today. Their forest homes are being destroyed by human population growth, city expansion, and illegal logging. Farmers use harmful pesticides, and herders sometimes poison predators. Hunting for animal parts like meat, skin, and horns is common. Noise, pollution, and lack of veterinary care in forests also hurt animals. Changes in rainfall and too much human water use reduce water sources for wildlife. All these factors put many animal species at risk.
Exam Tip: When explaining why wildlife is in danger, list specific human activities (deforestation, poisoning, hunting, pollution) and environmental changes (water scarcity) that contribute to the problem.
Question 3. વન્ય જીવ સંરક્ષણ માટેની વિવિધ પરિયોજનાઓની વિગતો ટૂંકમાં આપો.
Answer: વન્ય જીવ સંરક્ષણ માટેની મુખ્ય પરિયોજનાઓ નીચે મુજબ છે:
1. વાઘ પરિયોજના (પ્રોજૅકટ ટાઇગર):
દેશના રાષ્ટ્રીય પ્રાણી વાઘની સંખ્યામાં થઈ રહેલા ઓછા થવાને તેમજ વાઘના શિકારને ધ્યાનમાં લઈને, ભારત સરકારે ઈ. સ. 1973માં ‘વાઘ પરિયોજના' કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો છે. આ પરિયોજના 9 આરક્ષિત વિસ્તારો સાથે લાગુ પડી હતી, જે અંતર્ગત હાલમાં 48 વિસ્તારોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે.
2. સિંહ પરિયોજના:
પહેલાં એશિયાઈ સિંહો એશિયા ઉપમહાદ્વીપના ઈરાનનાં જંગલો સુધી જોવા મળતા હતા. પરંતુ તેઓનો શિકાર અને જંગલોનો નાશ થવાથી હાલમાં માત્ર તે સૌરાષ્ટ્ર દ્વિીપકલ્પના ગીરનાં જંગલોમાં જ જોવા મળે છે. એક તબક્કે ગીરમાં સિંહોની સંખ્યા 100થી પણ ઓછી થઈ ગઈ હતી. તેથી તેમના સંરક્ષણ અને સંવર્ધન માટે સરકારે ઈ. સ. 1972માં ગીરમાં સિંહ પરિયોજના અમલમાં મૂકી.
આ ઉપરાંત, ભારતમાં કશ્મીરી બારાસિંગા હરણની ઓછી જોવા મળતી પ્રજાતિ માટે 'હંગૂલ પરિયોજના', ખારા પાણીના મગરમચ્છ માટે 'મગરમચ્છ પરિયોજના', ભારતીય ગેંડા માટે 'ગેંડા પરિયોજના', 'હિમદીપડા પરિયોજના' વગેરે પરિયોજનાઓ અમલમાં છે.
In simple words: India has several wildlife protection projects. The Tiger Project, started in 1973, helps protect tigers whose numbers were falling due to hunting. It began in 9 areas and now covers 48. The Lion Project, launched in 1972 in Gir, was needed because Asiatic lions, once widespread, were reduced to fewer than 100 due to hunting and habitat loss. Other projects also protect specific rare species like Kashmiri barasingha deer, saltwater crocodiles, Indian rhinos, and snow leopards.
Exam Tip: Remember the year each major project (Tiger, Lion) was launched and the primary species it aimed to protect. List a few other conservation projects as examples.
2. નીચેના સવાલોના સવિસ્તર જવાબ આપો :
Question 1. ટૂંક નોંધ લખો: ભારતનું વન્ય જીવ વૈવિધ્ય અથવા ભારતની વૈવિધ્યસભર વન્ય જીવસૃષ્ટિ વિશે માહિતી આપો.
Answer: ભારતનું ભૂપૃષ્ઠ ઊંચા પર્વતો, વિશાળ નદીમેદાનો, દ્વિીપકલ્પીય ઉચ્ચપ્રદેશ, દલદલીય પ્રદેશો, સમુદ્રકિનારા વગેરે ઘણા અલગ અલગ આકારોનું બનેલું છે.
- તેમાં આવેલાં ગીચ વર્ષાવનો, મોસમી જંગલો, કાંટાળાં જંગલો, સકુદ્રુમ જંગલો વગેરે કુદરતી વનસ્પતિના પ્રદેશોએ વન્ય જીવોના વસવાટ માટે મોટી ગોઠવણ કરી છે.
- દક્ષિણના દ્વિપકલ્પીય વર્ષાવનોમાં એશિયાઈ હાથી, બ્રહ્મપુત્ર નદીનાં દલદલીય ક્ષેત્રોમાં એકશિગી ભારતીય ગેંડા, હિમાલયનાં ઊંચાઈવાળાં ક્ષેત્રોમાં હિમદીપડા, જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જંગલી બકરીઓ અને કસ્તુરી મૃગ, દક્ષિણ ભારતનાં જંગલોમાં જંગલી ભેંસ (ભારતીય બાયસન), મધ્ય પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં વાઘ, કચ્છના નાના રણના ઘુડખર (જંગલી ગધેડા) અને કચ્છના મોટા રણનાં જલપ્લાવિત ક્ષેત્રોમાં સુરખાબ જોવા મળે છે.
- દેશના ઘાસભૂમિના વિસ્તારોમાં ધોરાડ નામનાં મોટાં પક્ષી જોવા મળે છે. ભારતનાં જલપ્લાવિત ક્ષેત્રોમાં શિયાળા દરમિયાન ઠંડા પ્રદેશોમાંથી સાઇબીરિયન ક્રેન, પેલીકન, તિબેટીયન બતક, કુંજ કરકરા વગેરે ભટકતાં પક્ષીઓ આવે છે.
- પશ્ચિમઘાટનાં ગીચ જંગલોમાં ઊડતી ખિસકોલીઓ જોવા મળે છે. નિકોબારી કબૂતર એ નિકોબાર ટાપુમાં જોવા મળતું ઓછું જોવા મળતું પક્ષી છે.
- કચ્છના અખાતમાં અને લક્ષદ્વીપ ટાપુસમૂહમાં પરવાળાની ઓછી જોવા મળતી પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.
- દેશમાં રાજનાગ, સાપ, અજગર, પાટલા ઘો વગેરે સરીસૃપોની વિવિધ જાતો જોવા મળે છે.
- દેશના સમુદ્ર કિનારે અને અન્ય જળવિસ્તારોમાં વિવિધ માછલીઓ મળે છે, જેમાં ડૉલ્ફિન, શાર્ક, ડુગાંગ (દરિયાઈ ગાય), ઑક્ટોપસ (રંગારા), વહેલ, મૅકરેલ, બુમલા, પોમફ્રેટ, હેરિંગ, સામન વગેરે મુખ્ય છે.
- દેશના કૃષિ-વિસ્તારો તેમજ ગોચર અને પડતર જમીનો પર શિયાળ, વરુ, નીલગાય, હરણ, નોળિયા, સસલાં, જંગલી સૂવર, શેળો વગેરે પ્રાણીઓ વિહરતાં જોવા મળે છે. ભારતમાં પક્ષીઓનું વૈવિધ્ય ઘણું છે. ભારતમાં રાષ્ટ્રીય પક્ષી મોર અતિ સુંદર છે. આ ઉપરાંત, કોયલ, પોપટ, સુઘરી, ઘુવડ, ચીબરી, પીળક, સમડી, કાબર, ઢોરબગલા, બતક, બાજ, કાગડા, કબૂતર, ચકલી વગેરે અનેક જાતનાં પક્ષીઓ ખૂબ મોટી સંખ્યામાં છે.
In simple words: India has diverse wildlife because its land has varied forms like high mountains, big river plains, peninsular plateaus, marshy lands, and coastlines. These areas include dense rainforests, seasonal forests, thorny forests, and mangrove forests, providing broad habitats for animals. In the southern peninsular rainforests, you find Asian elephants; in the Brahmaputra marshlands, one-horned Indian rhinos; in the high Himalayas, snow leopards, wild goats, and musk deer in Jammu-Kashmir; wild buffaloes in South Indian forests; tigers in Madhya Pradesh and West Bengal; wild asses in the Little Rann of Kutch; and flamingos in the flooded areas of the Great Rann of Kutch. Grasslands are home to large birds like the Great Indian Bustard. In winter, migratory birds like Siberian cranes, pelicans, and Tibetan ducks visit India's wetlands. Flying squirrels live in the dense forests of the Western Ghats, and the Nicobar pigeon is a rare bird found in the Nicobar Islands. The Gulf of Kutch and Lakshadweep islands have rare coral species. The country also has many reptiles like king cobras, snakes, pythons, and monitor lizards. Coastal and other water bodies are rich in fish like dolphins, sharks, dugongs, octopuses, whales, mackerel, pomfrets, herring, and salmon. Farmlands and fallow lands host foxes, wolves, nilgai, deer, mongooses, rabbits, wild boars, and porcupines. India boasts a wide variety of birds, with the peacock being its beautiful national bird, alongside numerous cuckoos, parrots, weavers, owls, egrets, ducks, hawks, crows, pigeons, and sparrows.
Exam Tip: When describing India's biodiversity, highlight how different geographical features (mountains, deserts, coasts) lead to a wide variety of flora and fauna, giving specific examples of animals found in each region.
Question 2. ટૂંક નોંધ લખો: વન્ય જીવ સંરક્ષણના ઉપાયો અથવા વન્ય જીવોના સંરક્ષણ માટે કયા કયા ઉપાયો હાથ ધરવા જોઈએ? અથવા વન્ય જીવોના સંરક્ષણ માટેના ઉપાયો જણાવો.
Answer: વન્ય જીવોના સંરક્ષણ માટેના ઉપાયો નીચે મુજબ છે:
- જંગલોનું જતન કરીને તેમનું વધારે સંવર્ધન કરવા માટે સરકારે લાંબા ગાળાની યોજના બનાવવી જોઈએ.
- જંગલો અને વન્ય જીવોના રક્ષણ માટે કડક કાયદા બનાવવા જોઈએ અને તેના પાલન માટે બધા લોકોએ તૈયાર રહેવું જોઈએ.
- સમાજનાં સ્વયંસેવક સંસ્થાઓએ વન્ય જીવોના રક્ષણને વધારે મહત્વ આપી તેના માટે કાર્યક્રમો કરવા જોઈએ.
- વન્ય જીવોના રક્ષણની સમસ્યાને શાળાના અભ્યાસક્રમોમાં સમાવીને ભવિષ્યની પેઢીને તૈયાર કરવી જોઈએ.
- દેશની વિકાસ યોજનાઓ, ઉદ્યોગો, રહેઠાણો, કારખાનાં વગેરેનું આયોજન કરતાં પહેલાં પર્યાવરણ અને જીવસૃષ્ટિ પર થનારી શક્ય અસરો વિશે જાણવું જોઈએ.
- જંગલોમાં થતી ગેરકાયદેસર વૃક્ષછેદનની પ્રવૃત્તિ અટકાવવી જોઈએ. વૃક્ષોનાં પોલાણોમાં પક્ષીઓ રહેતાં હોય છે તેમજ વૃક્ષોની ડાળીઓ પર તે માળા બાંધે છે.
- ભટકતાં અને જળાશ્રયી પક્ષીઓ માટે તળાવો, ખેત-તલાવડીઓ કે જલપ્લાવિત વિસ્તારોને જાળવવાં જોઈએ.
- ખેતરોમાં જંતુનાશક દવાઓ વાપરવાને બદલે જૈવિક જીવડાં મારવાની દવા વાપરવી જોઈએ.
- વાતાવરણમાં પ્રદૂષણની માત્રા ઘટાડવાના પ્રયત્નો કરવા જોઈએ.
- જંગલમાં આગ ન લાગે તેની ખાસ ધ્યાન રાખવી જોઈએ. એ માટે પેટ્રોલિંગ અને સાવચેતીનું આગોતરું આયોજન કરવું જોઈએ.
In simple words: To protect wildlife, governments should create long-term plans to preserve and grow forests. Strict laws are needed to protect forests and wildlife, and all citizens must follow them. Volunteer groups should prioritize wildlife protection programs. Schools should include wildlife conservation in their curriculum to educate future generations. Before starting development projects like industries or housing, environmental impact studies should be done. Illegal logging must stop, as hollow trees and branches are vital for birds. Wetlands, ponds, and reservoirs are important for migratory and aquatic birds and should be maintained. Farmers should use organic pesticides instead of chemical ones. Efforts to reduce air pollution are also necessary. Lastly, strong precautions, patrolling, and proactive planning are essential to prevent forest fires.
Exam Tip: When listing conservation measures, categorize them into government action (laws, planning), public awareness (education, NGOs), and specific environmental practices (avoiding pesticides, preventing fires).
3. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી જવાબ લખો :
Question 1. ભારતને કુલ કેટલા પ્રાણી-ભૌગોલિક પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે?
(a) નવ
(b) ચાર
(c) છ
(d) આઠ
Answer: (a) નવ
In simple words: India is divided into a total of nine different animal-geographic regions.
Exam Tip: Remember the total number of animal-geographical regions for India, as it is a foundational fact for this chapter.
Question 2. સમગ્ર વિશ્વમાં જીવસૃષ્ટિની કુલ કેટલી પ્રજાતિઓ નોંધાઈ છે?
(a) 72 લાખ
(b) 15 લાખ
(c) 18 લાખ
(d) 19 લાખ
Answer: (b) 15 લાખ
In simple words: Across the entire world, about 1.5 million types of living species have been recorded.
Exam Tip: Keep in mind the approximate number of recorded species globally; this reflects the vast biodiversity on Earth.
Question 3. ઊડતી ખિસકોલીઓ ક્યાં જોવા મળે છે?
(a) કચ્છના મોટા રણમાં
(b) હિમાલયના ઊંચા પર્વતીય વિસ્તારોમાં
(c) દલદલના વિસ્તારોમાં
(d) પશ્ચિમઘાટનાં ગીચ જંગલોમાં
Answer: (d) પશ્ચિમઘાટનાં ગીચ જંગલોમાં
In simple words: Flying squirrels are found in the dense forests of the Western Ghats.
Exam Tip: Relate specific animals to their geographical habitats to easily recall such facts. Flying squirrels are characteristic of the Western Ghats.
Question 4. વિજયનગર તાલુકાના પર્વતીય વિસ્તારોમાં ભાગ્યેજ દેખાતું પક્ષી કયું છે?
(a) સુરખાબ
(b) ચિલોત્રો
(c) ધોરાડ
(d) પોપટ
Answer: (b) ચિલોત્રો
In simple words: The chilotro bird is rarely seen in the hilly areas of Vijayanagar Taluka.
Exam Tip: Be precise about the unique species found in particular regions, especially rare ones, as these are often tested.
Question 5. દુર્લભ પરવાળાંની પ્રજાતિઓ ક્યાં જોવા મળે છે?
(a) વેળાવદર
(b) નળ સરોવર
(c) લક્ષદ્વીપ ટાપુસમૂહ
(d) ગીર અભયારણ્ય
Answer: (c) લક્ષદ્વીપ ટાપુસમૂહ
In simple words: Rare coral species are found in the Lakshadweep island group.
Exam Tip: Remember that island groups like Lakshadweep are known for their unique marine biodiversity, including rare corals.
Question 6. ધોરાડ ક્યા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે?
(a) બૅટલૅન્ડમાં
(b) પર્વતીય ક્ષેત્રોમાં
(c) દલદલીય ક્ષેત્રોમાં
(d) ઘાસભૂમિના વિસ્તારોમાં
Answer: (d) ઘાસભૂમિના વિસ્તારોમાં
In simple words: The Great Indian Bustard (Dhorad) is typically found in grassland areas.
Exam Tip: Associate specific bird species with their preferred habitats; the Great Indian Bustard is a classic example of a grassland bird.
Free study material for Social Science
GSEB Solutions Class 9 Social Science Chapter 18 વન્યજીવન
Students can now access the GSEB Solutions for Chapter 18 વન્યજીવન prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 9 Social Science textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest GSEB syllabus.
Detailed Explanations for Chapter 18 વન્યજીવન
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 9 Social Science chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 9 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these GSEB Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Benefits of using Social Science Class 9 Solved Papers
Using our Social Science solutions regularly students will be able to improve their logical thinking and problem-solving speed. These Class 9 solutions are a guide for self-study and homework assistance. Along with the chapter-wise solutions, you should also refer to our Revision Notes and Sample Papers for Chapter 18 વન્યજીવન to get a complete preparation experience.
FAQs
The complete and updated GSEB Class 9 Social Science Solutions Chapter 18 વન્યજીવન is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 9 Social Science are as per latest GSEB curriculum.
Yes, our experts have revised the GSEB Class 9 Social Science Solutions Chapter 18 વન્યજીવન as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Social Science concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using GSEB language because GSEB marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our GSEB Class 9 Social Science Solutions Chapter 18 વન્યજીવન will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 9 Social Science. You can access GSEB Class 9 Social Science Solutions Chapter 18 વન્યજીવન in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire GSEB Class 9 Social Science Solutions Chapter 18 વન્યજીવન in printable PDF format for offline study on any device.