GSEB Class 9 Science Solutions Chapter 7 સજીવોમાં વિવિધતા

સ્વાધ્યાયના પ્રશ્નોત્તર

Question 1. સજીવોનું વર્ગીકરણ કરવાથી શો ફાયદો થાય છે?
Answer: સજીવોનું વર્ગીકરણ કરવાના મુખ્ય લાભો નીચે મુજબ છે:

• તે સામાન્ય લક્ષણોના આધારે સજીવોના ચોક્કસ વર્ગો અને સમૂહો નિર્ધારિત કરવામાં મદદ કરે છે.
• તે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને સરળ બનાવે છે અને અભ્યાસને સરળ બનાવે છે.
• આનાથી વિવિધ જૂથોના સજીવો વચ્ચેના સંબંધો નક્કી કરી શકાય છે, અને મનુષ્ય માટે તેમની ઉપયોગિતા સમજી શકાય છે.
• આર્થિક હેતુઓ માટે, સજીવોનો ઉપયોગ સંકરણ અને જનીન ઇજનેરી ટેકનિકમાં કરી શકાય છે.

Exam Tip: જ્યારે સજીવોના વર્ગીકરણના ફાયદા પૂછવામાં આવે ત્યારે, મુખ્ય મુદ્દાઓ જેમ કે અભ્યાસની સરળતા, સંબંધોની સમજ, અને વ્યવહારુ ઉપયોગોનો સમાવેશ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે.

Question 2. વર્ગીકરણમાં પદાનુક્રમ કે કક્ષા નક્કી કરવા માટે બે લક્ષણોમાંથી તમે કયા લક્ષણની પસંદગી કરશો?
Answer: વર્ગીકરણમાં પદાનુક્રમ કે કક્ષા નક્કી કરવા માટે એવા બે લક્ષણોમાંથી એક લક્ષણ પસંદ કરવામાં આવે છે જે સજીવના અન્ય કોઈ સંરચનાત્મક અથવા કાર્યાત્મક લક્ષણથી સ્વતંત્ર હોય અને તેની પહેલાના સ્તરના લક્ષણ પર નિર્ભર હોય.
In simple words: વર્ગીકરણમાં શ્રેણી નક્કી કરવા માટે, આપણે એવા લક્ષણો પસંદ કરવા જોઈએ જે બીજા લક્ષણોથી અલગ હોય અને અગાઉના સ્તરના લક્ષણ પર આધાર રાખે.

Exam Tip: લક્ષણોની પસંદગીમાં હંમેશા સ્વતંત્રતા અને પદાનુક્રમિક નિર્ભરતાના સિદ્ધાંતને યાદ રાખો.

Question 3. સજીવોની પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં વર્ગીકરણ કરવાના આધારો સમજાવો.
Answer: સજીવોની પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં વર્ગીકરણ કરવાના મુખ્ય આધારો કોષીય સંરચના, શરીર આયોજન, પોષણ સ્ત્રોત અને પોષણ મેળવવાની પદ્ધતિ છે.
In simple words: સજીવોને પાંચ જૂથમાં વહેંચવા માટે કોષની બનાવટ, શરીરનું આયોજન, ક્યાંથી પોષણ મળે છે અને કેવી રીતે પોષણ લેવાય છે, તે મુખ્ય બાબતો છે.

Exam Tip: પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણના મુખ્ય આધારો યાદ રાખવા માટે આ મુખ્ય શબ્દોને યાદ રાખો: કોષીય રચના, શરીરની વ્યવસ્થા, પોષણનો સ્ત્રોત, અને પોષણની રીત.

Question 4. વનસ્પતિસૃષ્ટિમાં મુખ્ય વિભાગ કયા છે? આ વર્ગીકરણનો મુખ્ય આધાર શું છે?
Answer: વનસ્પતિસૃષ્ટિમાં મુખ્ય વિભાગો અને તેમના વર્ગીકરણના મુખ્ય આધારો નીચેના કોષ્ટકમાં દર્શાવ્યા છે:

Exam Tip: વનસ્પતિસૃષ્ટિના મુખ્ય વિભાગો અને તેમના વર્ગીકરણના આધારોને યાદ રાખવા માટે આ કોષ્ટકનો ઉપયોગ કરો. ખાસ કરીને, વાહક પેશી, બીજનું આવરણ અને બીજપત્રોની સંખ્યા પર ધ્યાન આપો.

Question 5. પ્રાણી વર્ગીકરણ માટેના માપદંડો વનસ્પતિ વર્ગીકરણ માટેના માપદંડોથી કેવી રીતે જુદા પડે છે?
Answer:

• વનસ્પતિ વર્ગીકરણ માટેના માપદંડોમાં મોટાભાગે અચલિતતા, કોષદીવાલની હાજરી, ખોરાક બનાવવાની ક્ષમતા અનુસાર દેહનો વિકાસ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
• ત્યારબાદ, વનસ્પતિદેહના મુખ્ય ભાગોનું વિભેદન, વાહક પેશી, બીજ ધારણ કરવાની ક્ષમતા અને બીજા ખુલ્લા કે ઢંકાયેલા છે કે કેમ, આ માપદંડના આધારે વનસ્પતિઓનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.
• પ્રાણી વર્ગીકરણ માટેના માપદંડોમાં ગતિશીલતા, કોષદીવાલનો અભાવ, ખોરાક ગ્રહણ કરવાની રીતને અનુરૂપ પ્રાણીદેહનો વિકાસ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
• ત્યારબાદ, પેશી, કોષીય ખરો, દેહકોષ્ઠ, મેરુદંડ, કરોડસ્તંભ, બાહ્ય કંકાલ, ઉપાંગો વગેરે માપદંડના આધારે પ્રાણીઓનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.
• આમ, પ્રાણી વર્ગીકરણ માટેના માપદંડો વનસ્પતિ વર્ગીકરણ માટેના માપદંડોથી અલગ પડે છે.

Exam Tip: વનસ્પતિ અને પ્રાણી વર્ગીકરણ વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતોને યાદ રાખો, ખાસ કરીને ગતિશીલતા, કોષદીવાલની હાજરી/ગેરહાજરી, અને પોષણ મેળવવાની રીતો.

Question 6. પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓને વિભિન્ન વર્ગોમાં વહેંચવા માટેની મુખ્ય બાબતો કે મુદ્દાઓ સમજાવો.
Answer: પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓને વિવિધ વર્ગોમાં વહેંચવા માટેની મુખ્ય બાબતો કે મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:

Exam Tip: પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના વર્ગીકરણના મુદ્દાઓને યાદ રાખવા માટે, દરેક વર્ગના મુખ્ય લક્ષણો – બાહ્યકંકાલ, શ્વસન, પ્રચલન, હૃદય, બાળપેઢીનું નિર્માણ અને શરીર તાપમાન – ને સરખાવીને યાદ રાખવાનો પ્રયાસ કરો.

Intext Questions and Answers

Question 1. આપણે સજીવોનું વર્ગીકરણ શા માટે કરીએ છીએ?
Answer: પૃથ્વી પર લાખોની સંખ્યામાં સજીવજાતિઓ આવેલી છે અને તેમાં અમાપ વિભિન્નતાઓ જોવા મળે છે. વ્યક્તિના જીવનકાળ દરમિયાન આ સમગ્ર વિભિન્નતાઓનો અભ્યાસ કરી શકાતો નથી. આથી, સજીવોના સરળ અને સુવિધાજનક અભ્યાસ માટે તેમના સમૂહ બનાવવામાં આવે છે. આ કારણોસર આપણે સજીવોનું વર્ગીકરણ કરીએ છીએ.
In simple words: દુનિયામાં ઘણા બધા પ્રકારના જીવો છે, અને દરેકનો અભ્યાસ કરવો મુશ્કેલ છે. તેથી, તેમને જૂથોમાં વહેંચવાથી તેમને સમજવાનું અને અભ્યાસ કરવાનું સરળ બને છે.

Exam Tip: સજીવોના વર્ગીકરણના કારણો જણાવતી વખતે, મુખ્યત્વે સજીવોની વિશાળ વિવિધતા અને અભ્યાસની સુવિધા પર ભાર મૂકો.

Question 2. આપણી ચારેય બાજુએ ફેલાયેલાં સજીવ સ્વરૂપોની ભિન્નતાનાં ત્રણ ઉદાહરણો આપો.
Answer: આપણી ચારેય બાજુએ ફેલાયેલાં સજીવ સ્વરૂપોની ભિન્નતાનાં ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:

• નાની બિલાડી અને મોટી ગાય
• ઘાસ અને વડનું વૃક્ષ
• કાળો કાગડો અને લીલો પોપટ

Exam Tip: વિવિધતાના ઉદાહરણો આપતી વખતે, કદ, રંગ, અને પ્રજાતિમાં સ્પષ્ટ ભિન્નતા દર્શાવતા જીવોને પસંદ કરો.

Intext પ્રશ્નોત્તર [પા.પુ. પાના નં. 821]

Question 1. સજીવોના વર્ગીકરણ માટે સૌથી વધારે મૂળભૂત લક્ષણ કર્યું હોઈ શકે છે? શા માટે?
(a) તેમના નિવાસસ્થાન
(b) તેમની કોષીય સંરચના
Answer: (b) તેમની કોષીય સંરચના
In simple words: કોષની બનાવટ સૌથી મહત્વનું લક્ષણ છે કારણ કે તે સજીવોને આદિકોષકેન્દ્રી અને સુકોષકેન્દ્રી તથા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓમાં સરળતાથી વહેંચવામાં મદદ કરે છે.

Exam Tip: વર્ગીકરણ માટેના મૂળભૂત લક્ષણોમાં, કોષીય સંરચના એ સૌથી પાયાનું લક્ષણ છે કારણ કે તે સજીવોને સૌથી મોટા અને સ્પષ્ટ જૂથોમાં વિભાજિત કરે છે. તેને ક્યારેય ભૂલશો નહીં.

Question 2. સજીવોના પ્રારંભિક વિભાજન માટે કયા મૂળભૂત લક્ષણને આધાર ગણવામાં આવ્યો છે?
Answer: સજીવોના પ્રારંભિક વિભાજન માટે કોષનું સ્વરૂપ કે સંરચનાના મૂળભૂત લક્ષણને આધાર ગણવામાં આવ્યો છે.
In simple words: શરૂઆતમાં જીવોને અલગ પાડવા માટે તેમના કોષની રચનાને મુખ્ય આધાર તરીકે લેવામાં આવે છે.

Exam Tip: સજીવોના પ્રારંભિક વર્ગીકરણ માટે "કોષીય સંરચના" એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને પ્રથમ માપદંડ છે.

Question 3. કયા લક્ષણને આધારે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓને એકબીજાથી ભિન્ન વર્ગમાં મૂકવામાં આવે છે?
Answer: પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક બનાવવાની ક્ષમતાના લક્ષણને આધારે પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓને એકબીજાથી ભિન્ન વર્ગમાં મૂકવામાં આવે છે.
In simple words: પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓને અલગ વર્ગમાં મૂકવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે વનસ્પતિઓ સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક બનાવી શકે છે, જ્યારે પ્રાણીઓ તેમ કરી શકતા નથી.

Exam Tip: પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત હંમેશા તેમના પોષણ મેળવવાની પદ્ધતિ સાથે સંબંધિત છે – ખાસ કરીને પ્રકાશસંશ્લેષણની ક્ષમતા.

Intext પ્રશ્નોત્તર [પા.પુ. પાના નં. 83]

Question 1. આદિસજીવ કોને કહે છે? તે કહેવાતા ઉચ્ચ સજીવોથી કે કેવી રીતે ભિન્નતા ધરાવે છે?
Answer:

• જે સજીવ સાદી કોષીય રચના ધરાવતા હોય અને તેમાં શ્રમવિભાજનનો અભાવ હોય તેમજ પ્રાચીન સમયથી કોઈ ખાસ ફેરફાર થયા નથી તે સજીવને આદિસજીવ કહે છે.
• જ્યારે કહેવાતા ઉચ્ચ સજીવો વિવિધ જૈવિક કાર્યો માટે અંગો અને અંગતંત્રોની હાજરી હોય છે. આ બાબતે આદિસજીવ ઉચ્ચ સજીવોથી ભિન્નતા ધરાવે છે.

Exam Tip: આદિસજીવો અને ઉચ્ચ સજીવો વચ્ચેનો તફાવત સમજાવતી વખતે, કોષીય જટિલતા, શ્રમવિભાજન અને અંગતંત્રોની હાજરી/ગેરહાજરી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 2. શું ઉચ્ચ સજીવ અને જટિલ સજીવ એક જેવા જ હોય છે? શા માટે?
Answer: હા, ઉચ્ચ સજીવ એટલે વધુ ઉદ્વિકાસ પામેલા સજીવો જેમાં ઉદ્વિકાસ દરમિયાન સજીવમાં વધુ જટિલતા સર્જાયેલી હોય છે.
In simple words: હા, ઉચ્ચ સજીવો અને જટિલ સજીવો એક સમાન છે કારણ કે ઉચ્ચ સજીવોનો અર્થ એવા જીવો થાય છે જે સમય જતાં વધુ વિકસિત થયા છે અને વધુ જટિલ બન્યા છે.

Exam Tip: "ઉચ્ચ સજીવ" અને "જટિલ સજીવ" શબ્દોને એકબીજાના પર્યાય તરીકે ગણી શકાય છે, કારણ કે ઉદ્વિકાસીય રીતે ઉચ્ચ સ્થાન પરના સજીવો સામાન્ય રીતે વધુ જટિલ શારીરિક રચના ધરાવે છે.

Intext પ્રશ્નોત્તર [પા.પુ. પાના નં. 85]

Question 1. મોનેરા અથવા પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિના સજીવોના વર્ગીકરણ માટેના એકમો કયા છે?
Answer: મોનેરા અથવા પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિના સજીવોના વર્ગીકરણ માટેના એકમો સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓની ગેરહાજરી કે હાજરી છે. મોનેરા સૃષ્ટિના સજીવોમાં સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓની ગેરહાજરી હોય છે, જ્યારે પ્રોટિસ્ટામાં હાજરી હોય છે.
In simple words: મોનેરા અને પ્રોટિસ્ટાના વર્ગીકરણ માટે, તેમના કોષમાં સ્પષ્ટ કેન્દ્ર અને બીજી નાની રચનાઓ છે કે નહીં તે મુખ્ય આધાર છે. મોનેરામાં તે હોતા નથી, જ્યારે પ્રોટિસ્ટામાં તે હાજર હોય છે.

Exam Tip: મોનેરા અને પ્રોટિસ્ટાના વર્ગીકરણમાં "કોષકેન્દ્ર" અને "પટલમય અંગિકાઓ" ની હાજરી/ગેરહાજરી એ નિર્ણાયક માપદંડ છે.

Question 2. એકકોષીય, સુકોષકેન્દ્રીય અને પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવને તમે કઈ સૃષ્ટિમાં મૂકશો?
Answer: પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિ
In simple words: એક કોષવાળા, સારા કેન્દ્રવાળા અને પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવતા જીવને પ્રોટિસ્ટા જૂથમાં મૂકવામાં આવે છે.

Exam Tip: એકકોષીય, સુકોષકેન્દ્રીય અને પ્રકાશસંશ્લેષી લક્ષણો ધરાવતા સજીવોને હંમેશા પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિમાં સમાવેશ કરવામાં આવે છે.

Question 3. ઉદ્વિકાસીય વર્ગીકરણમાં કયો સજીવસમૂહ સજીવોની ઓછી સંખ્યા સાથે સજીવોની વધુમાં વધુ લાક્ષણિકતાઓ સામાન્યતઃ ધરાવે છે અને કયો સજીવસમૂહ વધુ સંખ્યામાં સજીવો ધરાવે છે?
Answer: ઉદ્વિકાસીય વર્ગીકરણમાં જાતિસમૂહ સજીવોની ઓછી સંખ્યા સાથે સજીવોની વધુમાં વધુ લાક્ષણિકતાઓ સામાન્યતઃ ધરાવે છે અને સૃષ્ટિસમૂહ વધુ સંખ્યામાં સજીવો ધરાવે છે.
In simple words: ઉદ્વિકાસીય વર્ગીકરણમાં, 'જાતિ' એ એવું જૂથ છે જેમાં ઓછા જીવો હોય છે પરંતુ તેમના લક્ષણો ઘણા મળતા આવે છે, જ્યારે 'સૃષ્ટિ' એ એવું જૂથ છે જેમાં સૌથી વધુ જીવો હોય છે.

Exam Tip: વર્ગીકરણના પદાનુક્રમમાં, જાતિ (species) એ સૌથી ઓછી સંખ્યાના સજીવો ધરાવતું જૂથ છે જે સૌથી વધુ સામાન્ય લક્ષણો દર્શાવે છે, જ્યારે સૃષ્ટિ (kingdom) એ સૌથી મોટી સંખ્યાના સજીવો ધરાવતું જૂથ છે.

Intext પ્રશ્નોત્તર [પા.પુ. પાના નં. 88]

Question 1. સરળતમ વનસ્પતિઓને ક્યા વર્ગમાં મૂકવામાં આવી છે?
Answer: સરળતમ વનસ્પતિઓને સુકાયક (થેલોફાયટા) સમૂહમાં મૂકવામાં આવી છે.
In simple words: સૌથી સરળ વનસ્પતિઓને સુકાયક નામના જૂથમાં રાખવામાં આવે છે.

Exam Tip: સુકાયક વર્ગ સૌથી સરળ વનસ્પતિઓનો સમાવેશ કરે છે, જેમાં શરીરના ભાગોનું વિભેદન ઓછું હોય છે.

Question 2. ત્રિભંગીઓ પુષ્પધારી વનસ્પતિઓથી કેવી રીતે જુદી છે?
Answer: ત્રિભંગીમાં નગ્ન ભ્રૂણ અને અપ્રત્યક્ષ પ્રજનનાંગો છે. જ્યારે પુષ્પધારી વનસ્પતિઓમાં પૂર્ણ વિકસિત અને વિભેદિત પ્રજનનાંગ હોય છે.
In simple words: ત્રિભંગીમાં બીજ વગરનો ભ્રૂણ હોય છે અને તેમના પ્રજનન અંગો સ્પષ્ટ દેખાતા નથી. પુષ્પધારી વનસ્પતિઓમાં પૂરા વિકસિત ફૂલો હોય છે જે પ્રજનન માટે ઉપયોગી છે.

Exam Tip: ત્રિભંગી અને પુષ્પધારી વનસ્પતિઓ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમના પ્રજનન અંગો અને બીજ (અથવા ભ્રૂણ) ની રચનામાં રહેલો છે.

Question 3. અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી એકબીજાથી કેવી રીતે જુદી છે?
Answer: અનાવૃત બીજધારીમાં નગ્ન બીજ છે, જે ફળનું આવરણ ધરાવતા નથી અને આવૃત બીજધારીમાં બીજ ફળમાં ઢંકાયેલા હોય છે.
In simple words: અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં બીજ ખુલ્લા હોય છે, એટલે કે ફળથી ઢંકાયેલા નથી હોતા, જ્યારે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં બીજ ફળની અંદર ઢંકાયેલા હોય છે.

Exam Tip: "નગ્ન બીજ" (અનાવૃત) અને "ફળમાં ઢંકાયેલા બીજ" (આવૃત) એ આ બંને જૂથો વચ્ચેનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને સરળ તફાવત છે.

Intext પ્રશ્નોત્તર [પા.પુ. પાના નં. 94]

Question 1. છિદ્રકાય અને કોષ્ઠાત્રિ પ્રાણીઓમાં શું ભેદ છે?
Answer:

Exam Tip: છિદ્રકાય અને કોષ્ઠાંત્રિ પ્રાણીઓ વચ્ચેનો તફાવત દર્શાવતી વખતે, શરીરની જટિલતા, છિદ્રોની હાજરી અને કોષ્ઠાંત્ર ગુહા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 2. નૂપુરક પ્રાણીઓ સંધિપાદ પ્રાણીઓથી કયા પ્રકારની ભિન્નતા ધરાવે છે?
Answer:

Exam Tip: નૂપુરક અને સંધિપાદ પ્રાણીઓ વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતોને યાદ રાખવા માટે, શરીરના ખંડો, ઉપાંગોનો પ્રકાર અને પરિવહન તંત્ર (બંધ વિરુદ્ધ ખુલ્લું) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 3. ઉભયજીવી અને સરીસૃપનો ભેદ શું છે?
Answer:

Exam Tip: ઉભયજીવી અને સરીસૃપ વચ્ચેના તફાવતો સમજાવતી વખતે, તેમની ત્વચાની લાક્ષણિકતાઓ, ઇંડા મૂકવાનું સ્થાન અને હૃદયના ખંડોની સંખ્યા પર ભાર મૂકો.

Question 4. પક્ષી વર્ગ અને સસ્તન વર્ગનાં પ્રાણીઓમાં શું ભિન્નતા છે?
Answer:

Exam Tip: પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ વચ્ચેનો ભેદ સમજાવતી વખતે, બાહ્ય કંકાલ (પીંછા વિરુદ્ધ વાળ), સ્તનગ્રંથિઓની હાજરી/ગેરહાજરી, અને અગ્રઉપાંગોના રૂપાંતરણ પર ભાર મૂકો.

GSEB Class 9 Science સજીવોમાં વિવિધતા Textbook Activities

પ્રવૃત્તિ 7.1 [પા.પુ. પાના નં 80]

Question 1. શું એક દેશી ગાય, જર્સી ગાય જેવી દેખાય છે?
Answer: ના, દેશી ગાય કદ અને રંગમાં અલગ દેખાય છે.
In simple words: ના, દેશી ગાય અને જર્સી ગાય કદ અને રંગમાં જુદી દેખાય છે.

Exam Tip: જ્યારે બે પ્રજાતિઓની સરખામણી કરવામાં આવે, ત્યારે તેમની શારીરિક લાક્ષણિકતાઓ જેમ કે કદ, રંગ અને આકાર પર ધ્યાન આપો.

Question 2. શું બધી જ દેશી ગાય એક જેવી દેખાય છે?
Answer: બધી નહિ પરંતુ મોટા ભાગની દેશી ગાય એક જેવી દેખાય છે.
In simple words: બધી દેશી ગાયો સરખી નથી દેખાતી, પણ મોટાભાગની એક જેવી દેખાય છે.

Exam Tip: યાદ રાખો કે એક જ પ્રજાતિમાં પણ વ્યક્તિગત ભિન્નતાઓ હોય છે, જોકે મુખ્ય લક્ષણો સમાન હોય છે.

Question 3. શું આપણે દેશી ગાયોના સમૂહમાં જર્સી ગાયને ઓળખી શકીએ છીએ?
Answer: હા, દેશી ગાયોના સમૂહમાં જર્સી ગાયને ઓળખી શકીએ છીએ.
In simple words: હા, આપણે દેશી ગાયોના સમૂહમાં જર્સી ગાયને અલગ પાડી શકીએ છીએ.

Exam Tip: પ્રજાતિગત તફાવતો સામાન્ય રીતે એટલા સ્પષ્ટ હોય છે કે એક જૂથમાંથી બીજી પ્રજાતિને સહેલાઈથી ઓળખી શકાય છે.

Question 4. ઓળખવા માટેનો આપણો આધાર શું હોય છે?
Answer: ઓળખવા માટેનો આપણો આધાર કદ, શિંગડાનો આકાર, ચામડીનો રંગ, ઊંચાઈ વગેરે હોય છે.
In simple words: કોઈ વસ્તુને ઓળખવા માટે આપણે કદ, શિંગડાનો આકાર, ચામડીનો રંગ અને ઊંચાઈ જેવા લક્ષણોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.

Exam Tip: ઓળખ માટેના માપદંડ સામાન્ય રીતે બાહ્ય શારીરિક લક્ષણો પર આધારિત હોય છે જે સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.

Question 5. આ પ્રવૃત્તિ પરથી નક્કી કરો કે કયા વિશિષ્ટ લક્ષણ ઇચ્છિત સમૂહના સજીવો માટે વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે?
Answer: ઇચ્છિત સમૂહના સજીવો દા. ત., ગાય માટે વિશિષ્ટ લક્ષણ કદ, ત્વચાનો રંગ, ઊંચાઈ, પ્રજનન અવધિ, દૂધ-ઉત્પાદન ક્ષમતા, રોગપ્રતિકારકતા, દૂધનું પોષણમૂલ્ય વગેરે વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
In simple words: આ પ્રવૃત્તિ પરથી જણાય છે કે કોઈ ચોક્કસ જૂથના પ્રાણીઓ માટે, તેમના કદ, રંગ, ઊંચાઈ, પ્રજનન ક્ષમતા, દૂધ ઉત્પાદન અને રોગ સામે લડવાની શક્તિ જેવા ખાસ લક્ષણો ખૂબ જ મહત્વના હોય છે.

Exam Tip: ઇચ્છિત લક્ષણોની પસંદગી હંમેશા સજીવના વ્યવહારુ ઉપયોગ અને લાક્ષણિકતાઓ સાથે સંબંધિત હોય છે, જેમ કે ગાયના કિસ્સામાં દૂધ ઉત્પાદન.

પ્રવૃત્તિ 7.2 [પા.પુ. પાના નં. 88]

Question 1. શું આમાંનાં બધાં જ બીજ ફાટીને બે સરખા ભાગોમાં વહેંચાઈ જાય છે?
Answer: ના. ચણા, વટાણા અને આંબલીનાં બીજના બે ભાગ થાય છે. ઘઉં અને મકાઈનાં બીજના બે ભાગ થતા નથી. જે બીજ બે અડધા ભાગોમાં દેખાય છે, તે દ્વિદળી બીજ છે અને જે તૂટતાં નથી અને બે ભાગોમાં વહેંચાતાં નથી, તે એકદળી બીજ છે.
In simple words: બધા બીજ બે સરખા ભાગોમાં વહેંચાતા નથી. ચણા, વટાણા અને આંબલી જેવા બીજ બે ભાગમાં વહેંચાય છે અને તે દ્વિદળી છે. જ્યારે ઘઉં અને મકાઈ જેવા બીજ બે ભાગમાં વહેંચાતા નથી અને તે એકદળી છે.

Exam Tip: દ્વિદળી અને એકદળી બીજ વચ્ચેનો તફાવત તેમના બીજપત્રોની સંખ્યા પર આધારિત છે, જે બીજને બે ભાગમાં વિભાજિત કરવાની ક્ષમતાથી જાણી શકાય છે.

Question 1. શું આ મૂળ સોટીમય છે કે તંતુમય?
Answer: ચણા, વટાણા અને આંબલીના મૂળ સોટીમય છે. ઘઉં અને મકાઈના મૂળ તંતુમય છે.
In simple words: ચણા, વટાણા અને આંબલીના મૂળ સોટી જેવા હોય છે, જ્યારે ઘઉં અને મકાઈના મૂળ તંતુ જેવા હોય છે.

Exam Tip: દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે સોટીમય મૂળતંત્ર હોય છે, જ્યારે એકદળી વનસ્પતિઓમાં તંતુમય મૂળતંત્ર જોવા મળે છે.

Question 2. શું પણમાં સમાંતર કે જાલાકાર શિરાવિન્યાસ છે?
Answer: ચણા, વટાણા અને આંબલીનાં પર્ણોમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ છે; જ્યારે ઘઉં અને મકાઈનાં પર્ણોમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ છે.
In simple words: ચણા, વટાણા અને આંબલીના પાંદડામાં નસોનું જાળી જેવું માળખું હોય છે, જ્યારે ઘઉં અને મકાઈના પાંદડામાં નસો એકબીજાને સમાંતર હોય છે.

Exam Tip: દ્વિદળી વનસ્પતિઓના પર્ણોમાં સામાન્ય રીતે જાલાકાર શિરાવિન્યાસ હોય છે, જ્યારે એકદળી વનસ્પતિઓના પર્ણોમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ હોય છે.

Question 3. આ વનસ્પતિઓનાં પુષ્પોમાં કેટલાં દલપત્રો છે?
Answer: ચણા, વટાણા, આંબલીનાં પુષ્પોમાં પાંચ દલપત્રો હોય છે; જ્યારે ઘઉં અને મકાઈનાં પુષ્પોમાં ત્રણ દલપત્રો હોય છે.
In simple words: ચણા, વટાણા અને આંબલીના ફૂલોમાં પાંચ પાંદડાં હોય છે, જ્યારે ઘઉં અને મકાઈના ફૂલોમાં ત્રણ પાંદડાં હોય છે.

Exam Tip: દ્વિદળી વનસ્પતિઓના પુષ્પોમાં સામાન્ય રીતે ચાર કે પાંચના ગુણાંકમાં દલપત્રો હોય છે, જ્યારે એકદળી વનસ્પતિઓના પુષ્પોમાં ત્રણના ગુણાંકમાં દલપત્રો હોય છે.

Question 4. શું તમે એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિઓના આનાથી વધારે લક્ષણો અવલોકનને આધારે લખી શકો છો?
Answer: હા, એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિઓના કેટલાક વધુ અવલોકન આધારિત લક્ષણો નીચે મુજબ છે:

Exam Tip: એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિઓ વચ્ચેના તફાવતોને યાદ રાખવા માટે, મૂળ, પ્રકાંડ, પર્ણ અને પુષ્પના લક્ષણો પર ધ્યાન આપો, કારણ કે આ મુખ્ય વર્ગીકરણ માપદંડ છે.

પ્રવૃત્તિ 7.3 [પા.પુ. પાના નં 96]

Question 1. નીચે આપેલાં પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓનાં નામ જેટલી ભાષાઓમાં તમે આપી શકો તેટલી શક્ય ભાષામાં નામ આપો :
(1) વાઘ
(2) મોર
(3) કીડી
(4) લીમડો
(5) કમળ
(6) બટાટા
Answer:

• (1) વાઘ → શેર (Hindi), બાઘ (Hindi), પુલી (Puli - English), હુલી (English), હુ (English)
• (2) મોર → મયુર (Sanskrit), પાવો (English), પેન (English), પેવલીન (English), નેમાલી (Gujarati)
• (3) કીડી → ચીંટી (Hindi)
• (4) લીમડો → નીમ (Hindi/English), વબુમ (Vabum)
• (5) કમળ → થમારી (Thamari)
• (6) બટાટા → આલુ (Hindi)

Exam Tip: વૈજ્ઞાનિક નામો હંમેશા ચોક્કસ હોય છે, જ્યારે સામાન્ય નામો ભાષા અને પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. આ પ્રવૃત્તિ આ ભિન્નતા દર્શાવે છે.

પ્રવૃત્તિ 7.4 [પા.પુ. પાના નં. 96]

Question 1. કોઈ પણ પાંચ પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓનાં વૈજ્ઞાનિક નામો શોધો. શું તેઓનાં વૈજ્ઞાનિક નામો અને સામાન્ય નામોમાં કોઈ સમાનતા છે?
Answer: ના, વૈજ્ઞાનિક નામ અને સામાન્ય નામોમાં કોઈ સમાનતા નથી.

Exam Tip: યાદ રાખો કે વૈજ્ઞાનિક નામો દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ પર આધારિત હોય છે અને તે સાર્વત્રિક રીતે માન્ય હોય છે, જ્યારે સામાન્ય નામો ભાષાકીય અને પ્રાદેશિક વિવિધતા ધરાવે છે. તેથી, આ બંને વચ્ચે સમાનતા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.