GSEB Class 8 Science Solutions Chapter 9 પ્રાણીઓમાં પ્રજનન

Question 1. સજીવોમાં પ્રજનનનું મહત્ત્વ સમજાવો.
Answer: સજીવોમાં પ્રજનનનું મહત્ત્વ નીચે મુજબ છે:

1. પોતાના જેવા જ બાળ સજીવોનું નિર્માણ થાય છે.
2. જે-તે જાતિના સભ્યોની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
3. સજીવોમાં પેઢી દર પેઢી નિરંતરતા બનાવી રાખવાનું સુનિશ્ચિત કરે છે.
4. જાતિઓનું સાતત્ય જાળવી રાખે છે.

In simple words: પ્રાણીઓ માટે પોતાના જેવા નવા જીવો બનાવવા, પોતાની સંખ્યા વધારવી, પેઢીઓ ચાલુ રાખવી અને પોતાની જાતિને પૃથ્વી પર ટકાવી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.

Exam Tip: પ્રજનનના મહત્ત્વને હંમેશાં ચાર મુખ્ય મુદ્દાઓમાં વર્ણવો: સંતતિ નિર્માણ, સંખ્યામાં વૃદ્ધિ, પેઢી દર પેઢી સાતત્ય અને જાતિનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવું.

Question 2. મનુષ્યમાં ફલનની પ્રક્રિયા સમજાવો.
Answer: મનુષ્યમાં લિંગી પ્રજનન થાય છે. ફલનની ક્રિયા સ્ત્રી શરીરની અંદર થાય છે, જેને અંતઃફલન કહે છે. મૈથુનક્રિયા દરમિયાન પુરુષના શુક્રકોષો સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં મુક્ત થાય છે. આ શુક્રકોષો સ્ત્રી શરીરની અંડવાહિનીમાં અંડકોષના સંપર્કમાં આવે છે. માત્ર એક શુક્રકોષ અંડકોષ સાથે જોડાઈને એક થઈ જાય છે. શુક્રકોષ અને અંડકોષના આ જોડાણને ફલન કહેવાય છે. ફલનની આ પ્રક્રિયાના પરિણામે યુગ્મનજનું નિર્માણ થાય છે.

In simple words: મનુષ્યમાં, પ્રજનન લિંગી રીતે થાય છે. ઇનસાઇડ ફર્ટિલાઇઝેશન (આંતરિક ફલન) સ્ત્રીના શરીરમાં થાય છે. જ્યારે પુરુષના શુક્રકોષો સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તેઓ અંડવાહિનીમાં ઇંડાનો સંપર્ક કરે છે. એક શુક્રકોષ ઇંડા સાથે જોડાઈને એક કોષ બને છે, જેને ફલન કહેવાય છે, અને તેનાથી યુગ્મનજ (ઝાયગોટ) બને છે.

Exam Tip: મનુષ્યમાં ફલનની પ્રક્રિયા સમજાવતી વખતે, લિંગી પ્રજનન, અંતઃફલન, શુક્રકોષ અને અંડકોષનું જોડાણ, અને યુગ્મનજનું નિર્માણ જેવા મુખ્ય શબ્દોનો સમાવેશ કરવો જરૂરી છે.

યોગ્ય ઉત્તરની પસંદગી કરોઃ

Question 1. અંતઃલન થાય છે.
(a) માદાના શરીરમાં
(b) માદાના શરીરની બહાર
(c) નરના શરીરમાં
(d) નરના શરીરની બહાર
Answer: (a) માદાના શરીરમાં
In simple words: આંતરિક ફલન એ પ્રક્રિયા છે જ્યાં ઇંડા અને શુક્રકોષનું જોડાણ સ્ત્રીના શરીરની અંદર થાય છે.

Exam Tip: અંતઃફલન હંમેશા માદાના શરીરની અંદર થાય છે, જ્યારે બાહ્ય ફલન શરીરની બહાર, સામાન્ય રીતે પાણીમાં થાય છે. આ તફાવતને યાદ રાખો.

Question 2. જે પ્રક્રિયા દ્વારા ટેકપોલ પુખ્ત દેડકામાં વિકસિત થાય છે તે પ્રક્રિયા છે.
(a) ફલન
(b) કાયાંતરણ
(c) સ્થાપન
(d) કલિકાસર્જન
Answer: (b) કાયાંતરણ
In simple words: ટેડપોલનું પુખ્ત દેડકામાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને કાયાંતરણ કહેવાય છે, જેમાં નોંધપાત્ર શારીરિક ફેરફારો થાય છે.

Exam Tip: કાયાંતરણ એ રૂપાંતરણની પ્રક્રિયા છે જે કેટલાક પ્રાણીઓમાં થાય છે, જ્યાં બાળ સ્વરૂપ (જેમ કે ટેડપોલ) સંપૂર્ણપણે અલગ પુખ્ત સ્વરૂપમાં બદલાય છે. કલિકાસર્જન, ફલન અને સ્થાપનથી તેને અલગ રીતે યાદ રાખો.

Question 3. એક યુગ્મનજમાં જોવા મળતા કોષકેન્દ્રની સંખ્યા હોય છે.
(a) શૂન્ય
(b) એક
(c) બે
(d) ચાર
Answer: (b) એક
In simple words: યુગ્મનજ (ઝાયગોટ) એ ઇંડા અને શુક્રકોષના જોડાણથી બનેલો પ્રથમ કોષ છે, જેમાં ફક્ત એક કોષકેન્દ્ર હોય છે.

Exam Tip: યાદ રાખો કે યુગ્મનજ એ ફલન પછી બનેલો એક જ કોષ છે, અને તેમાં શુક્રકોષ અને અંડકોષના કોષકેન્દ્રો જોડાઈને એક નવું કોષકેન્દ્ર બનાવે છે.

નીચેનાં સાચાં વાક્યો માટે (T) અને ખોટાં વાક્યો માટે (F) દર્શાવોઃ

Question 1. અંડપ્રસવી પ્રાણીઓ બચ્ચાને જન્મ આપે છે.
Answer: F
In simple words: ઇંડા મૂકતા પ્રાણીઓ ઇંડામાંથી બચ્ચાને જન્મ આપે છે, સીધા બચ્ચાને જન્મ આપતા નથી.

Exam Tip: અંડપ્રસવી પ્રાણીઓ ઇંડા મૂકે છે, જ્યારે અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓ સીધા બચ્ચાને જન્મ આપે છે.

Question 2. પ્રત્યેક શુક્રકોષ એકકોષીય રચના છે.
Answer: T
In simple words: દરેક શુક્રકોષ ખરેખર એક જ કોષનો બનેલો હોય છે, જે ખૂબ નાનો હોય છે.

Exam Tip: શુક્રકોષ અને અંડકોષ બંને જન્યુઓ છે અને એકકોષીય હોય છે.

Question 3. દેડકામાં બાહ્ય ફલન થાય છે.
Answer: T
In simple words: દેડકાઓમાં, શુક્રકોષ અને ઇંડાનું જોડાણ માદાના શરીરની બહાર, પાણીમાં થાય છે.

Exam Tip: દેડકા, માછલી અને સ્ટારફિશ જેવા જળચર પ્રાણીઓમાં સામાન્ય રીતે બાહ્ય ફલન જોવા મળે છે.

Question 4. જે કોષમાંથી નવા મનુષ્યનો વિકાસ થાય છે, તેને જન્યુ કહેવાય છે.
Answer: F
In simple words: જે કોષમાંથી નવા મનુષ્યનો વિકાસ થાય છે તેને યુગ્મનજ કહેવાય છે, જ્યારે જન્યુઓ (શુક્રકોષ અને અંડકોષ) ફલન દ્વારા યુગ્મનજ બનાવે છે.

Exam Tip: જન્યુઓ એ પ્રજનન કોષો છે (શુક્રકોષ અને અંડકોષ), જ્યારે યુગ્મનજ એ જન્યુઓના જોડાણ પછી બનેલો પ્રથમ કોષ છે, જે વિકાસ પામીને નવા સજીવનું નિર્માણ કરે છે.

Question 5. ફલન બાદ મૂકવામાં આવતું ઈંડું એકકોષીય રચના છે.
Answer: T
In simple words: ફલન પછી મૂકવામાં આવેલું ઇંડું શરૂઆતમાં એક જ કોષનું બનેલું હોય છે, જેને યુગ્મનજ કહેવાય છે.

Exam Tip: ઇંડું મૂકવામાં આવે તે પછી તે ફલિત થઈ શકે છે, અને તે સમયે તે એકકોષીય યુગ્મનજ તરીકે ઓળખાય છે, જે પછી બહુકોષીય ગર્ભમાં વિકસે છે.

Question 6. અમીબા કલિકાસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
Answer: F
In simple words: અમીબા કલિકાસર્જનને બદલે દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે, જેમાં એક કોષ બે ભાગમાં વહેંચાઈ જાય છે.

Exam Tip: અમીબામાં અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ દ્વિભાજન છે, જ્યારે હાઈડ્રામાં કલિકાસર્જન જોવા મળે છે. આ બે વચ્ચેનો તફાવત યાદ રાખો.

Question 7. અલિંગી પ્રજનનમાં પણ ફલન આવશ્યક હોય છે.
Answer: F
In simple words: અલિંગી પ્રજનનમાં, નવા જીવની રચના માટે ફલનની જરૂર પડતી નથી, કારણ કે તેમાં એક જ પિતૃ ભાગ લે છે.

Exam Tip: ફલન ફક્ત લિંગી પ્રજનનમાં જ થાય છે, જ્યાં બે જુદા જુદા જન્યુઓ જોડાય છે. અલિંગી પ્રજનનમાં એક જ પિતૃ દ્વારા સંતતિનું સર્જન થાય છે.

Question 8. દ્વિભાજન અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ છે.
Answer: T
In simple words: દ્વિભાજન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક સજીવ બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત થાય છે.

Exam Tip: અમીબા અને પેરામેશિયમ જેવા સજીવોમાં દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન થાય છે, જે એક સરળ અને ઝડપી પ્રજનન પદ્ધતિ છે.

Question 9. ફલનના પરિણામસ્વરૂપે યુગ્મનજ બને છે.
Answer: T
In simple words: જ્યારે શુક્રકોષ અને ઇંડા જોડાય છે (ફલન), ત્યારે તેના પરિણામે યુગ્મનજ (ઝાયગોટ) નામનો એક નવો કોષ બને છે.

Exam Tip: ફલન એ લિંગી પ્રજનનની મુખ્ય ઘટના છે, અને યુગ્મનજ એ નવા સજીવના વિકાસની શરૂઆતનો પ્રથમ કોષ છે.

Question 10. ભૂણ એક જ કોષનો બનેલ હોય છે.
Answer: F
In simple words: ભ્રૂણ ઘણા કોષોનો બનેલો હોય છે, જ્યારે યુગ્મનજ એક જ કોષનો બનેલો હોય છે જે વિકાસ પામીને ભ્રૂણ બને છે.

Exam Tip: યુગ્મનજ (ઝાયગોટ) એ એકકોષીય હોય છે, જે વારંવાર કોષ વિભાજન દ્વારા બહુકોષીય ભ્રૂણમાં વિકસે છે. ભ્રૂણ એ યુગ્મનજના વિકાસનો આગળનો તબક્કો છે.

Question 5. ફલિતાંડ અને ગર્ભ વચ્ચે બે તફાવત જણાવો.
Answer:

In simple words: ફલિતાંડ (ઝાયગોટ) એ ફલન પછી બનેલો એક કોષ છે, જ્યારે ગર્ભ (એમ્બ્રિયો) એ ઘણા કોષોનો બનેલો હોય છે જે ફલિતાંડના વિભાજનથી બને છે.

Exam Tip: ફલિતાંડ એ ફલનનું સીધું પરિણામ છે અને તે હંમેશા એકકોષીય હોય છે, જ્યારે ગર્ભ એ ફલિતાંડના વારંવારના કોષ વિભાજન દ્વારા બનેલી બહુકોષીય રચના છે. આ ક્રમિક વિકાસ યાદ રાખો.

Question 6. અલિંગી પ્રજનનની વ્યાખ્યા આપો. પ્રાણીઓમાં અલિંગી પ્રજનનની બે પદ્ધતિઓ વર્ણવો.
Answer: અલિંગી પ્રજનન: એક જ પિતૃ ભાગ લેતો હોય અને જન્યુઓના નિર્માણ વગર નવા બાળ સજીવનું નિર્માણ કરવાની પ્રજનન પદ્ધતિને અલિંગી પ્રજનન કહે છે.

પ્રાણીઓમાં અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિઓ:

(1) કલિકાસર્જન: હાઈડ્રામાં શરીરની સપાટી પર એક કે વધુ ઊપસેલા ભાગ ઉત્પન્ન થાય છે. આ ઊપસેલી રચના વિકાસ પામતો નવો સજીવ છે. તેને કલિકા કહેવાય છે. આ કલિકા બાળ હાઈડ્રા સ્વરૂપમાં વિકાસ પામે છે. પિતૃ હાઈડ્રાથી અલગ પડી સ્વતંત્ર સજીવ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આવા અલિંગી પ્રજનનને કલિકાસર્જન કહે છે.

(2) દ્વિભાજન: અમીબા એકકોષી પ્રાણી છે. દ્વિભાજનની શરૂઆત કોષકેન્દ્રના બે ભાગમાં વિભાજનથી થાય છે. ત્યારબાદ કોષરસનું પણ વિભાજન થાય છે. કોષના વિભાજનથી ઉત્પન્ન થતા બંને ભાગમાં કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ હોય છે. આમ એક પિતૃ અમીબામાંથી બે સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે. આ અલિંગી પ્રજનન પદ્ધતિને દ્વિભાજન કહે છે.

In simple words: અલિંગી પ્રજનનમાં એક જ પિતૃમાંથી નવા જીવો બને છે, જેમાં કલિકાસર્જન (હાઈડ્રામાં નાની કલિકા) અને દ્વિભાજન (અમીબામાં એક કોષના બે ભાગ) મુખ્ય પદ્ધતિઓ છે.

Exam Tip: અલિંગી પ્રજનનની વ્યાખ્યા અને તેની પદ્ધતિઓ (કલિકાસર્જન અને દ્વિભાજન) ઉદાહરણો સાથે સમજવી. આકૃતિઓ દ્વારા સમજાવવાથી વધુ સારા ગુણ મળે છે.

Question 7. માદાના કયા પ્રજનન અંગમાં ગર્ભનું સ્થાપન થાય છે?
Answer: માદાના ગર્ભાશયમાં ગર્ભનું સ્થાપન થાય છે.

In simple words: ગર્ભ માદાના ગર્ભાશયમાં ચોંટી જાય છે અને ત્યાં તેનો વિકાસ થાય છે.

Exam Tip: યાદ રાખો કે ગર્ભાશય એ સ્ત્રી પ્રજનન પ્રણાલીનો એક ભાગ છે જ્યાં ભ્રૂણ વિકાસ પામે છે. ફલન અંડવાહિનીમાં થાય છે, પરંતુ સ્થાપન ગર્ભાશયમાં થાય છે.

Question 8. કાયાંતરણ એટલે શું? ઉદાહરણ આપો.
Answer: કેટલાંક પ્રાણીઓમાં નવજાત બાળપ્રાણી પુખ્ત પ્રાણીથી અલગ હોય છે. નવજાત બાળપ્રાણીમાં વૃદ્ધિ અને વિકાસની સાથે વિશેષ પરિવર્તનો થાય છે. આ પરિવર્તનો વડે પુખ્ત પ્રાણી જેવા સ્વરૂપમાં રૂપાંતર પામે છે. આ ક્રિયાને કાયાંતરણ કહે છે.

ઉદાહરણ:

1. રેશમના કીડાની ઇયળ (યુપા)નું રેશમના કીડામાં કાયાંતરણ
2. નવજાત ટેડપોલનું પુખ્ત દેડકામાં કાયાંતરણ

In simple words: કાયાંતરણ એટલે કેટલાક પ્રાણીઓમાં બાળ સ્વરૂપનું મોટા થયા પછી પુખ્ત સ્વરૂપમાં સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જવું. જેમ કે, ટેડપોલમાંથી દેડકો બનવું.

Exam Tip: કાયાંતરણની વ્યાખ્યા અને તેના મુખ્ય ઉદાહરણો (દેડકો અને રેશમનો કીડો) યાદ રાખવા મહત્વપૂર્ણ છે. એવા પ્રાણીઓ ઓળખો જેમાં આ પ્રક્રિયા થાય છે.

Question 9. અંતઃફલન અને બાહ્ય ફલનનો તફાવત જણાવો.
Answer:

In simple words: અંતઃફલનમાં, શુક્રકોષ અને ઇંડા સ્ત્રીના શરીરની અંદર જોડાય છે, જ્યારે બાહ્ય ફલનમાં, તેઓ શરીરની બહાર, સામાન્ય રીતે પાણીમાં જોડાય છે.

Exam Tip: અંતઃફલન અને બાહ્ય ફલન વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત ફલન ક્યાં થાય છે (શરીરની અંદર કે બહાર) તે છે. દરેકના ઓછામાં ઓછા બે ઉદાહરણો યાદ રાખો.

નીચે આપેલ ચાવીઓની મદદથી આપેલ શબ્દના અંગ્રેજી શબ્દ વડે કોયડાને પૂર્ણ કરો:

Question 10. આડી ચાવી :
1. એ પદ્ધતિ કે જેમાં જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે.
6. મરધીમાં ફલનનો પ્રકાર
7. હાઇડ્રાના શરીર પર ઊપસેલી રચનાઓ માટે કયો શબ્દ વપરાય છે.
8. અંડકોષો અહીં ઉત્પન્ન થાય છે.

ઊભી ચાવીઃ
2. નરના આ પ્રજનન અંગમાં શુક્રકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
3. ફલિત અંડકોષનો અન્ય શબ્દ
4. આ પ્રાણી ઈંડાં મૂકે છે.
5. અમીબામાં જોવા મળતા વિભાજનનો પ્રકાર
Answer:

In simple words: આ કોયડો જીવવિજ્ઞાનના વિવિધ શબ્દો જેમ કે ફલન, આંતરિક, કલિકા, અંડાશય, દ્વિભાજન, ટેસ્ટિસ અને ઓવિપેરસને સમજવામાં મદદ કરે છે.

Exam Tip: આવા કોયડાઓ માટે, દરેક ચાવીને કાળજીપૂર્વક વાંચો અને સાચા અંગ્રેજી શબ્દો શોધીને કોયડો પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ કરો. શબ્દોની લંબાઈ અને અક્ષરોની સ્થિતિ પર ધ્યાન આપો.

પાઠ્યપુસ્તકની પ્રવૃત્તિઓની સમજ

પ્રવૃત્તિ 1: દેડકાનાં ઈંડાંઓનો રંગ અને કદ નક્કી કરવું.

પદ્ધતિઃ

1. ચોમાસાની ઋતુમાં કોઈ તળાવ કે ઝરણાંની મુલાકાત લો.
2. પાણીમાં દેડકાનાં તરતાં ઈંડાંઓ શોધો.
3. આ ઈંડાંના સમૂહમાંથી એક-બે ઈંડાં અલગ કરી તેનું કદ નોંધો.
4. ઈંડાંના સમૂહનો રંગ જોઈ નોંધ કરો.

અવલોકનઃ

દેડકાનાં ઇંડાંનું કદ 1 mmથી 2 mm જેટલું હોય છે. આમ છતાં, દેડકાની જુદી જુદી જાતોમાં ઈંડાનું કદ જુદું જુદું હોય છે. પરંતુ 5 mmથી વધુ હોતું નથી. ઈંડાનો સફેદ રંગ અને તેમાં કાળું ટપકું જોવા મળે છે.

પ્રવૃત્તિ 2: વિવિધ અંડપ્રસવી પ્રાણીઓનાં ઈંડાં એકત્રિત કરી તેનાં ચિત્રો તૈયાર કરવાં.

પદ્ધતિઃ

1. જુદાં જુદાં પ્રાણી દેડકો, ગરોળી, પતંગિયું, ફૂદાં, કાગડો, કબૂતર, મરધી વગેરેનાં ઈંડાં એકત્રિત કરવાનો પ્રયત્ન કરો.
2. તમારા વર્ગના વિધાર્થીઓ વચ્ચે આ કાર્ય વહેંચો.
3. એકત્રિત થતાં ઈંડાંને વિષયશિક્ષકની મદદથી શાળાની પ્રયોગશાળામાં સંગ્રહ કરો.
4. જુદાં જુદાં પ્રાણીનાં આ સંગ્રહિત ઈંડાનું કાળજીપૂર્વક અવલોકન કરો.
5. તેના ફોટોગ્રાફ લઈ, વૉલપેપર પર ચોંટાડો.
6. ઇંડાંના ફોટોગ્રાફ નીચે જે-તે પ્રાણીનું નામ લખો.
7. આ રીતે તૈયાર કરેલા વૉલપેપરને તમારા વર્ગમાં ભીંત (દીવાલો પર પ્રદર્શિત કરો.

પ્રવૃત્તિ 3: સૂક્ષ્મદર્શક યંત્રમાં હાઈડ્રાની કાયમી આસ્થાપનનું અવલોકન કરવું.

પદ્ધતિઃ

1. શાળાની જીવવિજ્ઞાન પ્રયોગશાળામાં તમારા વિષયશિક્ષક સાથે જાઓ.
2. પ્રયોગશાળામાં હાઇડ્રાના કાયમી આસ્થાપનનું સૂક્ષ્મદર્શક યંત્રમાં અવલોકન કરો.
3. હાઈડ્રાના અવલોકનમાં શરીર સપાટી પર ઊપસેલી સંરચનાઓનું અવલોકન કરી, તેની સંખ્યાની ગણતરી કરો.
4. અવલોકનના આધારે હાઇડ્રાની આકૃતિ દોરો.

અવલોકનઃ

હાઇડ્રાની શરીર સપાટી પર ઊપસેલી સંરચનાની સંખ્યા 2 છે. તેનું કદ નાના કોષસમૂહ જેટલું છે.

નિર્ણયઃ

આ ઊપસેલી સંરચના કલિકા છે. તેનું કાર્ય નવા બાળ હાઈડ્રાનું નિર્માણ કરવાનું છે.

વધારાની પ્રવૃત્તિઓ

પ્રવૃત્તિ 1: એક પોસ્ટ્રી ફાર્મની મુલાકાત લો. ફાર્મના મૅનેજર સાથે ચર્ચા કરો અને નીચે આપેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર મેળવવાનો પ્રયત્ન કરો:

Question 1. પોલ્ટી ફાર્મમાં “લેયર્સ” તેમજ “બ્રોઈલર્સ શું છે?
Answer: પોલ્ટી ફાર્મમાં ઇંડાં ઉત્પાદન માટેની મરધીઓ 'લેયર્સ' કહેવાય છે, જ્યારે માંસ મેળવવા માટેની મરધીઓને 'બ્રોઈલર્સ' કહે છે.

In simple words: લેયર્સ એ ઇંડા આપતી મરધીઓ છે, અને બ્રોઈલર્સ એ માંસ માટે ઉછેરવામાં આવતી મરધીઓ છે.

Exam Tip: પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગમાં, 'લેયર્સ' અને 'બ્રોઈલર્સ' નો ઉપયોગ તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા (ઇંડા કે માંસ) ના આધારે થાય છે. આ શબ્દોના અર્થ સ્પષ્ટ રીતે યાદ રાખો.

Question 2. શું મરધી અફલિત ઈંડાં મૂકે છે?
Answer: હા, મરધીને ખોરાકમાં અંતઃસ્ત્રાવ આપવામાં આવે કે અંતઃસ્ત્રાવના ઇન્જેક્શન આપવામાં આવે ત્યારે મરધી અફલિત ઈંડાં મૂકે છે.

In simple words: હા, મરધીઓ હોર્મોન્સની સારવાર દ્વારા ફલન વિના ઇંડા મૂકી શકે છે.

Exam Tip: સામાન્ય રીતે, મરધી ઇંડા મૂકે છે ભલે તે ફલિત ન થયા હોય. હોર્મોનલ સારવાર આ પ્રક્રિયાને ઉત્તેજીત કરી શકે છે. ફલન માટે નર મરઘાની હાજરી જરૂરી છે.

Question 3. તમે ફલિત તેમજ અફલિત ઈંડાં કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરશો?
Answer: મરધીમાં પ્રજનન પછી ઈંડાં મેળવવા આવે તે ફલિત હોય છે. જ્યારે અંતઃસ્ત્રાવ સારવાર આપી પ્રજનન વગર ઈંડાં અફલિત પ્રાપ્ત થઈ શકે.

In simple words: પ્રજનન પછીના ઇંડા ફલિત હોય છે, જ્યારે હોર્મોન સારવાર દ્વારા પ્રજનન વગર મેળવેલા ઇંડા અફલિત હોય છે.

Exam Tip: ફલિત ઇંડા મેળવવા માટે મરઘા અને મરઘીનું પ્રજનન થવું જરૂરી છે. અફલિત ઇંડા ઘણીવાર વ્યાપારી રીતે ઉત્પાદિત થાય છે જ્યાં નરની હાજરી હોતી નથી અથવા હોર્મોનલ નિયંત્રણ હોય છે.

Question 4. દુકાનોમાં વેચાતાં ઈંડાં ફલિત હોય છે કે અફલિત?
Answer: દુકાનોમાં વેચાતાં ઈંડાં અફલિત હોય છે.

In simple words: સામાન્ય રીતે, કરિયાણાની દુકાનોમાં વેચાતા ઇંડા ફલિત થતા નથી, તેથી તે બચ્ચામાં વિકસી શકતા નથી.

Exam Tip: વ્યાપારી પોલ્ટ્રી ફાર્મ્સમાં, ઇંડાના ઉત્પાદન માટે નર મરઘાની જરૂર હોતી નથી, તેથી મોટાભાગના વેચાતા ઇંડા અફલિત હોય છે. જો તે ફલિત હોય, તો તેમાં ભ્રૂણ વિકાસ પામવાની સંભાવના રહે છે.

Question 5. શું તમે ફલિત ઈંડાં ખાઈ શકો છો?
Answer: ના

In simple words: ફલિત ઇંડામાં ભ્રૂણ વિકાસ પામવાની શક્યતા હોય છે, તેથી તેને ખાવા માટે યોગ્ય ગણવામાં આવતા નથી.

Exam Tip: મોટાભાગના લોકો ફલિત ઇંડા ખાવાનું ટાળે છે કારણ કે તેમાં અવિકસિત ભ્રૂણ હોય છે. જોકે, કેટલાક સંસ્કૃતિઓમાં તે ખવાય છે.

Question 6. શું ફલિત ઈંડાં તેમજ અફલિત ઈંડાંની પોષક ક્ષમતામાં કોઈ ફેર છે?
Answer: અફલિત ઈંડાંની પોષક ક્ષમતા વધારે હોય છે.

In simple words: અફલિત ઇંડામાં સામાન્ય રીતે ફલિત ઇંડા કરતાં વધુ પોષક તત્ત્વો હોય છે, કારણ કે ભ્રૂણના વિકાસમાં પોષક તત્ત્વોનો ઉપયોગ થતો નથી.

Exam Tip: પોષક મૂલ્યમાં નજીવો તફાવત હોઈ શકે છે, પરંતુ વ્યાપારી રીતે ઉત્પાદિત અફલિત ઇંડા વધુ સામાન્ય રીતે ખવાય છે.

પ્રવૃત્તિ 2: તળાવ કે ખાડા-ખાબોચિયાંના પાણીમાં જીવંત હાઈડ્રાનો અભ્યાસ કરવો.

સાધન-સામગ્રી : કાચની બરણી, જલીય નીંદણ, વૉચ-ગ્લાસ, બિલોરી કાચ.

પદ્ધતિ

1. બરણીમાં બંધિયાર તળાવમાંથી થોડું પાણી ભરો.
2. આ બરણીમાં થોડું જલીય નીંદણ ભરો.
3. 2-3 દિવસ પછી બરણીની દીવાલનું અવલોકન કરો.
4. બરણીને હલાવી થોડા સમય બાદ ફરી અવલોકન કરો.
5. બરણીમાંથી થોડા હાઇડ્રા વૉચ-ગ્લાસમાં લઈ બિલોરી કાચ વડે અવલોકન કરો.

અવલોકનઃ

2 -3 દિવસ પછી બરણીની દીવાલ પર નાના કદના હાઇડ્રા ચોટેલા જોવા મળે છે. બરણીના પાણીને હલાવતાં હાઇડ્રા સંકોચાઈને વધુ નાના થઈ જાય છે.

વૉચ-ગ્લાસમાં બરણીનું પાણી લઈ બિલોરી કાચ વડે જોતાં, હાઇડ્રા જેલી જેવા પારદર્શક જોવા મળે છે. તેમાં સૂત્રોગો વડે હલનચલન જોઈ શકાય છે.

નિર્ણયઃ હાઈડ્રા નીચલી કક્ષાનું, સંવેદનશીલ સૂત્રાંગો ધરાવતું પ્રાણી છે.

પ્રવૃત્તિ ૩: કોઈ ડૉકટર સાથે ચર્ચા કરીને જાણવાનો પ્રયત્ન કરો કે જોડિયાં બાળકો કેવી રીતે પેદા થાય છે. તમારી આજુબાજુ અથવા મિત્રોમાં કોઈ જોડિયાં હોય, તો તેને શોધો. તપાસ કરો કે તે સમાન દેખાતા (આઈડેન્ટિકલ) છે કે સમાન નહીં દેખાતા (નોન-આઇડેન્ટિકલ). તે પણ તપાસ કરો કે, આઈડેન્ટિકલ ટ્વિન્સ હંમેશાં એક જ જાતિના કેમ હોય છે? જો તમે જોડિયાંની કોઈ વાર્તા જાણતા હોય તો તેને તમારા શબ્દોમાં લખો.

ઉત્તર:

સ્ત્રી પ્રજનનાંગ વિશેષજ્ઞ (ગાયનેકોલૉજિસ્ટ) દ્વારા મળેલી માહિતી મુજબ જોડિયા બાળક સર્જાવાં માટે બે કારણો હોઈ શકે છે:

(1) કોઈક કારણસર સ્ત્રીમાં અંડપિંડ એકના બદલે બે અંડકોષ મુક્ત કરે અને બંને અંડકોષનું ફલન થઈ બે યુગ્મન બની સ્વતંત્ર રીતે વિકસે. સમાન ના દેખાતા (નોન-આઇડેન્ટિકલ)ને ડાયઝાયગોટિક ટ્વિન્સ કહે છે. તે એક જ જાતિના કે અલગ જાતિના (એક છોકરો અને એક છોકરી) હોઈ શકે છે. કારણ કે બે સ્વતંત્ર યુગ્મનજના નિર્માણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

અથવા

(2) એક યુગ્મનજ બન્યું હોય, પરંતુ તેના વિભાજનથી ઉત્પન્ન થતા બે કોષ છૂટા પડી સ્વતંત્ર ગર્ભ તરીકે વિકસે. સમાન દેખાતા (આઇડેન્ટિકલ)ને મૉનોઝાયગોટિક ટ્વિન્સ કહે છે. તે એક જ યુગ્મનજમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. તે હંમેશાં એક જ જાતિ (બંને છોકરા અથવા બંને છોકરી) હોય છે.