GSEB Class 8 Science Solutions Chapter 6 દહન અને જ્યોત

પાઠ્યપુસ્તકના સ્વાધ્યાયના પ્રસ્નોત્તર

Question 1. જે શરતો હેઠળ દહન થઈ શકે છે, તેની યાદી બનાવો.
Answer: દહન માટેની શરતો આ પ્રમાણે છે:
1. દહનશીલ પદાર્થની હાજરી.
2. હવાનો પૂરવઠો (ઑક્સિજન, જે દહનક્રિયામાં મદદ કરે છે.)
3. જ્વલનબિંદુની પ્રાપ્તિ.
In simple words: કોઈ વસ્તુને સળગાવવા માટે ત્રણ મુખ્ય શરતો જરૂરી છે: એક બળી શકે તેવું વસ્તુ, ઓક્સિજન, અને તે વસ્તુનું સળગવાનું તાપમાન.

Exam Tip: દહન માટેની શરતોને 'અગ્નિ ત્રિકોણ' તરીકે યાદ રાખો: ઇંધણ, ઓક્સિજન અને ગરમી. જો આમાંથી કોઈ એક પણ ગેરહાજર હોય, તો દહન થઈ શકતું નથી.

Question. ખાલી જગ્યા પૂરોઃ

Question 1. લાકડું અને કોલસાના દહનથી હવા .............. થાય છે.
Answer: પ્રદૂષિત
In simple words: લાકડું અને કોલસો સળગે ત્યારે હવા ગંદી થાય છે.

Exam Tip: બળતણના દહનથી થતા વાયુ પ્રદૂષણના મુખ્ય કારણો અને અસરો યાદ રાખો.

Question 2. ............ એ ઘરમાં વપરાતું એક પ્રવાહી બળતણ છે.
Answer: કેરોસીન
In simple words: ઘરોમાં વપરાતું પ્રવાહી બળતણ કેરોસીન છે.

Exam Tip: સામાન્ય રીતે વપરાતા પ્રવાહી બળતણના ઉદાહરણો યાદ રાખો.

Question 3. બળતણ સળગે તે પહેલાં તેને તેના .............. સુધી ગરમ કરવું અનિવાર્ય છે.
Answer: જ્વલનબિંદુ
In simple words: કોઈ પણ બળતણ સળગવાનું શરૂ કરે તે પહેલાં તેને ચોક્કસ તાપમાન સુધી ગરમ કરવું પડે છે, જેને જ્વલનબિંદુ કહેવાય છે.

Exam Tip: જ્વલનબિંદુની વ્યાખ્યા અને તેનું મહત્વ સમજો.

Question 4. તેલથી લાગેલી આગને .............. વડે નિયંત્રિત કરી શકાય નહિ.
Answer: પાણી
In simple words: તેલથી લાગેલી આગને ઓલવવા માટે પાણીનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.

Exam Tip: તેલની આગ અને વિદ્યુતની આગ ઓલવવા માટે પાણી શા માટે યોગ્ય નથી તે જાણો.

Question 3. વાહનોમાં CNG વાપરવાથી કઈ રીતે પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થયો છે, તે સમજાવો.
Answer: વાહનોમાં CNG વાપરવાથી પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થયો છે કારણ કે:
1. CNG દહન સમય ઓછો ધુમાડો છોડે છે.
2. તે બળીને બહુ ઓછા પ્રદૂષિત વાયુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
3. તેના દહન પછી કોઈ અવશેષ બચતો નથી.
4. CNG એક સ્વચ્છ બળતણ છે.
In simple words: વાહનોમાં CNG વાપરવાથી પ્રદૂષણ ઓછું થાય છે કારણ કે તે બહુ ઓછો ધુમાડો કરે છે, ઓછા ઝેરી વાયુઓ છોડે છે અને બળ્યા પછી કચરો છોડતું નથી, તેથી તે એક સ્વચ્છ ઇંધણ છે.

Exam Tip: CNG ના પર્યાવરણીય ફાયદાઓને સૂચિબદ્ધ કરો અને તે કેવી રીતે અન્ય બળતણથી અલગ પડે છે તે સમજાવો.

Question 4. બળતણ તરીકે LPG અને લાકડાની સરખામણી કરો.
Answer:

Exam Tip: વિવિધ બળતણના ગુણધર્મોને સરખાવો જેમ કે દહનક્ષમતા, પ્રદૂષણ અને કેલરી મૂલ્ય.

Question 5. વિદ્યુતનાં સાધનો સાથે સંકળાયેલી આગને નિયંત્રિત કરવા પાણી વપરાતું નથી.
Answer: વિદ્યુતનાં સાધનો સાથે સંકળાયેલી આગને નિયંત્રિત કરવા પાણી વપરાતું નથી કારણ કે:
1. પાણી વીજળીનું વહન કરે છે.
2. વિદ્યુતનાં સાધનોને કારણે લાગેલી આગ ઓલવવા પાણીનો ઉપયોગ કરવાથી પાણી વીજળીના સંપર્કમાં આવે છે. પરિણામે, આગ ઓલવનાર વ્યક્તિના શરીરમાં વીજળીનો પ્રવાહ દાખલ થાય છે અને તેને આંચકો લાગે છે.
આ કારણે વિદ્યુતનાં સાધનો સાથે સંકળાયેલી આગને નિયંત્રિત કરવા પાણી વપરાતું નથી.
In simple words: ઇલેક્ટ્રિક ઉપકરણોમાં લાગેલી આગ ઓલવવા માટે પાણીનો ઉપયોગ કરવો ન જોઈએ કારણ કે પાણી વીજળીનું વહન કરે છે, જેનાથી આગ ઓલવનાર વ્યક્તિને કરંટ લાગી શકે છે.

Exam Tip: ઇલેક્ટ્રિક આગને નિયંત્રિત કરવા માટે CO₂ જેવા બિન-વાહક અગ્નિશામકનો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.

Question 2. લાકડા કરતાં LPG એ ઘરવપરાશનું વધુ સારું બળતણ છે.
Answer: લાકડા કરતાં LPG એક ઘરવપરાશનું વધુ સારું બળતણ છે કારણ કે:
1. લાકડા કરતાં LPG નું કેલરી મૂલ્ય ઘણું વધારે છે.
2. લાકડાના દહન દરમિયાન ધુમાડો અને પ્રદૂષણકારક વાયુઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જ્યારે LPG ના દહન દરમિયાન ધુમાડો ઉત્પન્ન થતો નથી અને પ્રદૂષણકારક વાયુઓ નહિવત્ ઉત્પન્ન થાય છે.
3. લાકડાના દહનનું નિયંત્રણ કરી શકાતું નથી, જ્યારે LPG ના દહનનું નિયંત્રણ સરળતાથી કરી શકાય છે.
4. લાકડાનું જ્વલનબિંદુ LPG ના જ્વલનબિંદુ કરતાં ઊંચું હોવાથી તેનું દહન થતાં ઘણો સમય લાગે છે.
આ કારણે લાકડા કરતાં LPG એક ઘરવપરાશનું વધુ સારું બળતણ છે.
In simple words: LPG લાકડા કરતાં ઘર માટે વધુ સારું ઇંધણ છે કારણ કે તે વધુ ગરમી આપે છે, ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે, સરળતાથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે, અને ઝડપથી સળગે છે.

Exam Tip: બળતણની કાર્યક્ષમતા, પર્યાવરણીય અસર અને નિયંત્રણક્ષમતા જેવા પરિબળોના આધારે તેની સરખામણી કરો.

Question 3. કાગળ પોતે સરળતાથી આગ પકડી લે છે, પરંતુ ઍલ્યુમિનિયમના પાઇપ ફરતે વીંટાળેલો કાગળનો ટુકડો જલદીથી સળગતો નથી. સમજાવો.
Answer:
1. કાગળનું જ્વલનબિંદુ નીચું હોવાથી કાગળ સરળતાથી આગ પકડી લે છે.
2. ઍલ્યુમિનિયમના પાઇપ ફરતે વીંટાળેલો કાગળનો ટુકડો જલદીથી સળગતો નથી. તેનું કારણ છે કે, ઍલ્યુમિનિયમ ગરમીનું સારું વાહક હોવાથી કાગળને મળતી ગરમી ઍલ્યુમિનિયમ શોષી લે છે અને કાગળ તેના જ્વલનબિંદુ સુધી પહોંચી શકતો નથી. આ કારણે કાગળનો ટુકડો જલદીથી સળગતો નથી.
In simple words: કાગળ સહેલાઈથી સળગે છે. પરંતુ જો કાગળને એલ્યુમિનિયમ પાઈપ પર વીંટીએ અને પછી ગરમ કરીએ તો તે જલ્દી સળગતો નથી. આનું કારણ એ છે કે એલ્યુમિનિયમ ગરમીને ઝડપથી શોષી લે છે, જેનાથી કાગળ તેના સળગવાના તાપમાન સુધી પહોંચી શકતો નથી.

Exam Tip: જ્વલનબિંદુ અને પદાર્થની ઉષ્મા વાહકતાના સિદ્ધાંતો સમજાવો.

Question 6. મીણબત્તીની જ્યોતની નામનિર્દેશવાળી આકૃતિ દોરો.
Answer:
In simple words: મીણબત્તીની જ્યોતના જુદા જુદા ભાગ હોય છે. સૌથી અંદરનો કાળો ભાગ હોય છે જ્યાં મીણની વરાળ બળી નથી. તેની બહાર પીળો ભાગ હોય છે જ્યાં મીણ ઓછું બળે છે અને સૌથી બહાર ભૂરો ભાગ હોય છે જ્યાં મીણ સંપૂર્ણપણે બળી જાય છે.

Exam Tip: મીણબત્તીની જ્યોતના ત્રણ મુખ્ય ઝોન (સૌથી અંદરનો, મધ્યમ અને સૌથી બહારનો) અને દરેક ઝોનની લાક્ષણિકતાઓ (રંગ, તાપમાન અને દહન) યાદ રાખો.

Question 7. બળતણનું કેલરી મૂલ્ય દર્શાવવા માટેનો એકમ જણાવો.
Answer: બળતણનું કેલરી મૂલ્ય દર્શાવવા માટેનો એકમ કિલોજૂલ પ્રતિ કિગ્રા \( (kJ/kg) \) છે.
In simple words: બળતણ કેટલું ગરમ ​​કરી શકે છે તે માપવા માટેનો એકમ કિલોજૂલ પ્રતિ કિલોગ્રામ (kJ/kg) છે.

Exam Tip: કેલરી મૂલ્યની વ્યાખ્યા અને તેનો SI એકમ સ્પષ્ટપણે યાદ રાખો.

Question 8. CO₂ કઈ રીતે આગને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાય છે, તે સમજાવો.
Answer: CO₂ આગને નિયંત્રિત કરવા માટે નીચે મુજબ વપરાય છે:
1. CO₂ વાયુ દહનશીલ નથી તેમજ દહનપોષક પણ નથી. તેથી તે દહનમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
2. CO₂ વાયુ ઓક્સિજન કરતાં ભારે હોવાને કારણે આગની આજુબાજુ જમા થઈ આગને ધાબળાની જેમ લપેટે છે.
3. બળતણ અને ઑક્સિજન વચ્ચેનો સંપર્ક કપાઈ જાય છે અને આગ નિયંત્રણમાં આવે છે. આમ, CO₂ અગ્નિશામક હોવાથી તે આગને નિયંત્રિત કરવા માટે ઉપયોગી છે.
In simple words: કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO₂) આગને ઓલવવામાં મદદ કરે છે કારણ કે તે પોતે સળગતો નથી અને ઓક્સિજન કરતાં ભારે હોવાથી આગને ધાબળાની જેમ ઢાંકી દે છે, જેનાથી આગને ઓક્સિજન મળતો બંધ થઈ જાય છે.

Exam Tip: CO₂ અગ્નિશામક તરીકે કેવી રીતે કામ કરે છે તે સમજવા માટે ઓક્સિજન સપ્લાય કાપવાના સિદ્ધાંત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 9. લીલાં પાંદડાંના ઢગલાને સળગાવવો અઘરો છે, પરંતુ સૂકાં પાંદડાં સરળતાથી આગ પકડી લે છે. સમજાવો.
Answer: લીલાં પાંદડાંમાં થોડા પ્રમાણમાં પાણી હોવાથી તેનું જ્વલનબિંદુ ઊંચું થાય છે અને સહેલાઈથી સળગતાં નથી. સૂકાં પાંદડાંમાં ભેજ હોતો નથી. તેથી તેનું જ્વલનબિંદુ નીચું હોવાને કારણે સરળતાથી આગ પકડી લે છે.
In simple words: લીલા પાંદડા સળગાવવા મુશ્કેલ છે કારણ કે તેમાં પાણી હોય છે, જે તેમનું સળગવાનું તાપમાન (જ્વલનબિંદુ) વધારી દે છે. જ્યારે સૂકા પાંદડામાં પાણી ન હોવાથી તેમનું જ્વલનબિંદુ નીચું હોય છે અને તે સરળતાથી સળગી જાય છે.

Exam Tip: ભેજની હાજરી જ્વલનબિંદુને કેવી રીતે અસર કરે છે અને તે દહન પ્રક્રિયાને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે તે સમજાવો.

Question 10. સોની મીણબત્તીની જ્યોતના કયા વિસ્તારનો સોનું અને ચાંદી – પીગાળવા માટે ઉપયોગ કરે છે અને શા માટે?
Answer: સોનું અને ચાંદી પીગાળવા માટે સોની મીણબત્તીની જ્યોતના સૌથી બહારના વિસ્તારનો ઉપયોગ કરે છે. આ વિસ્તાર સૌથી ગરમ હોય છે. આ વિસ્તારમાં મીણના કણો સંપૂર્ણ દહન પામી પુષ્કળ ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. સોની ફૂંકણી મારફતે આ જ્યોતના વિસ્તારને સોના અને ચાંદી પર નાખતાં, ફૂંકણી મારફતે મળતી હવાથી, મીણના કણો સંપૂર્ણ દહન પામી પુષ્કળ ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. જે સોના અને ચાંદીને પીગાળે છે.
In simple words: સોની સોના-ચાંદીને પીગાળવા માટે મીણબત્તીની જ્યોતના સૌથી બહારના ભાગનો ઉપયોગ કરે છે. આ ભાગ સૌથી ગરમ હોય છે કારણ કે અહીં ઇંધણ સંપૂર્ણપણે બળી જાય છે, જેનાથી સૌથી વધુ ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે.

Exam Tip: જ્યોતના સૌથી બહારના ભાગના ઊંચા તાપમાન અને ધાતુઓને પીગાળવા માટે તેના ઉપયોગનું કારણ સમજાવો.

Question 11. એક પ્રયોગમાં 4.5 કિગ્રા બળતણનું સંપૂર્ણ દહન કરવામાં આવ્યું. તેમાંથી ઉત્પન્ન થતી ઉષ્મા 180,000 kJ નોંધાઈ. બળતણનું કેલરી મૂલ્ય શોધો.
Answer: બળતણનું કુલ દળ \( = 4.5 \) કિગ્રા
ઉત્પન્ન થયેલી ઉષ્મા \( = 180,000 \) kJ
બળતણનું કેલરી મૂલ્ય \( = \frac{\text{ઉત્પન્ન થયેલી ઉષ્મા}}{\text{બળતણનું કુલ દળ}} \)
\( = \frac{180,000 \, \text{kJ}}{4.5 \, \text{kg}} \)
\( = 40,000 \, \text{kJ/kg} \)
બળતણનું કેલરી મૂલ્ય \( = 40,000 \, \text{kJ/kg} \) છે.
In simple words: આપેલા ઇંધણનું કુલ વજન અને તેમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી કુલ ગરમીનો ઉપયોગ કરીને, આપણે તે ઇંધણનું કેલરી મૂલ્ય શોધી શકીએ છીએ. ગરમીને વજન વડે ભાગવાથી પ્રતિ કિલોગ્રામ કેટલી ગરમી ઉત્પન્ન થાય છે તે મળે છે.

Exam Tip: કેલરી મૂલ્યની ગણતરી માટેના સૂત્રને યાદ રાખો અને આપેલ એકમો સાથે તેની યોગ્ય રીતે ગણતરી કરો.

Question 12. શું કાટ લાગવાની ક્રિયાને દહન કહી શકાય? ચર્ચા કરો.
Answer: કાટ લાગવાની ક્રિયાને દહન કહી શકાય નહિ, કારણ કે, કાટ લાગવાની ક્રિયા દરમિયાન ગરમી અને પ્રકાશ ઉત્પન્ન થતાં નથી. દહનક્રિયામાં ગરમી અને પ્રકાશ બંને ઉત્પન્ન થાય છે. (કાટ લાગવાની ક્રિયાને મંદ દહન કહી શકાય.)
In simple words: લોખંડને કાટ લાગવાની ક્રિયાને સળગવું ન કહી શકાય, કારણ કે કાટ લાગતી વખતે ગરમી કે પ્રકાશ ઉત્પન્ન થતા નથી, જ્યારે સળગવામાં બંને વસ્તુઓ બને છે. કાટ લાગવું એ ધીમી બળવાની પ્રક્રિયા જેવું છે.

Exam Tip: દહન અને કાટ લાગવાની ક્રિયા વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતો, ખાસ કરીને ગરમી અને પ્રકાશના ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 13. આબિદા અને રમેશ એક પ્રયોગ કરી રહ્યા હતાં. જેમાં પાણીને બીકરમાં ગરમ કરવાનું હતું. આબિદાએ બીકરને વાટની નજીક મીણબત્તીની જ્યોતના ‘પીળા ભાગમાં રાખ્યું. રમેશે બીકરને જ્યોતના સૌથી બહારના ભાગમાં રાખ્યું. કોનું પાણી ઓછા સમયમાં ગરમ થઈ જશે?
Answer: રમેશે ગરમ કરવા રાખેલું પાણી ઓછા સમયમાં ગરમ થઈ જશે, કારણ કે તેણે બીકરને જ્યોતના સૌથી બહારના ગરમ વિસ્તારમાં રાખ્યું હતું.
In simple words: રમેશે મૂકેલું પાણી જલ્દી ગરમ થશે કારણ કે તેણે બીકરને મીણબત્તીની જ્યોતના સૌથી ગરમ ભાગમાં રાખ્યું હતું.

Exam Tip: મીણબત્તીની જ્યોતના વિવિધ વિસ્તારોના તાપમાનનો તફાવત યાદ રાખો અને તે પ્રવાહીને ગરમ કરવાની ગતિને કેવી રીતે અસર કરે છે.

GSEB Class 8 Science દહન અને જ્યોત Textbook Activities

પાચપુસ્તકની પ્રવૃત્તિઓની સમજ

પ્રવૃત્તિ 1: પદાર્થોનું દહનશીલ અને અદહનશીલ પદાર્થોમાં વર્ગીકરણ :

પ્રવૃત્તિ 2: દહન માટે હવા જરૂરી છે તે દર્શાવવું.
સાધન-સામગ્રી: મીણબત્તી, દીવાસળી, લાકડાના ટુકડા, કાચની ચીમની, કાચની તકતી, ટેબલ.

આકૃતિ:

પદ્ધતિઃ
1. મીણબત્તી સળગાવીને ટેબલ પર મૂકો. લાકડાના ટુકડાનો આધાર આપી કાચની ચીમનીને સળગતી મીણબત્તી પર ગોઠવો [આકૃતિ (a)]. શું થાય છે તેનું અવલોકન કરો.
2. લાકડાના ટુકડા હટાવી ચીમનીને ટેબલ પર અડવા દો [આકૃતિ (b)]. જ્યોતનું અવલોકન કરો.
3. હવે ચીમની પર કાચની તકતી મૂકો (આકૃતિ (c)]. જ્યોતનું અવલોકન કરો.

અવલોકનઃ
1. જ્યોત સળગવાનું ચાલુ રાખે છે. [આકૃતિ (a)]
2. મીણબત્તી અસ્થિર જ્યોતથી સળગે છે અને ધુમાડો ઉત્પન્ન થાય છે. [આકૃતિ (b)].
3. મીણબત્તી બુઝાઈ જાય છે. [આકૃતિ (C)].

નિર્ણયઃ
1. લાકડાના ટુકડા પર ચીમની ગોઠવવાથી હવા નીચેથી દાખલ થાય છે અને મીણબત્તી સળગતી રહે છે.
2. ચીમની ટેબલને અડીને ગોઠવતાં હવા નીચેથી દાખલ થઈ શકતી નથી. ચીમનીની અંદર હવાનો પુરવઠો ઓછો હોવાથી કેશવાળી જ્યોત ઉત્પન્ન થાય છે.
3. ચીમની પર તકતી મૂકતાં હવા બિલકુલ મળતી નથી અને મીણબત્તી બુઝાઈ જાય છે.
દહન પ્રક્રિયા માટે હવા (ઓક્સિજન) જરૂરી છે.

પ્રવૃત્તિ 3: દહન પ્રક્રિયામાં હવાની ભૂમિકા સમજવી.
સાધન-સામગ્રી: લોખંડનો તવો, સળગતો કોલસો, સળગતો લાકડાનો નાનો ટુકડો, કાચની બરણી કે પ્લાસ્ટિકની પારદર્શક બરણી.

પદ્ધતિઃ લોખંડના તવા પર સળગતો કોલસો અથવા સળગતો લાકડાનો ટુકડો મૂકો. તેના પર પારદર્શક બરણી ઢાંકો. અવલોકન કરો.

અવલોકનઃ સળગતો કોલસો અથવા સળગતો લાકડાનો ટુકડો બુઝાઈ જાય છે.

નિર્ણયઃ બરણી ઢાંકવાથી સળગતા કોલસાને કે સળગતા લાકડાના ટુકડાને હવા મળતી બંધ થવાથી તે બુઝાઈ જાય છે.

પ્રવૃત્તિ 4: પદાર્થના દહન માટે પદાર્થનું તાપમાન તેના જ્વલનબિંદુ સુધી પહોંચે તે જરૂરી છે, તે દર્શાવવું.
સાધન-સામગ્રી : કાગળની શીટને વાળીને બનાવેલા બે પેપર કપ, પાણી, મીણબત્તી.

આકૃતિ:

પદ્ધતિઃ
1. એક પેપર કપમાં લગભગ 50 મિલિ પાણી ઉમેરો. બીજો પેપર કપ ખાલી રાખો.
2. બંને કપને અલગથી સળગતી મીણબત્તી વડે ગરમ કરો. તમારું અવલોકન નોંધો.

અવલોકનઃ પાણી ભર્યા વગરનો પેપર કપ સળગી જાય છે. પાણી ભરેલો પેપર કપ સળગતો નથી. તેમાંનું પાણી ગરમ થાય છે.

આમ થવાનું કારણ : પાણી ભરેલા પેપર કપને ગરમ કરતાં પેપરને મળતી ગરમી પાણી શોષી લે છે. પેપર કપ તેના જ્વલનબિંદુ સુધી ગરમ થઈ શકતો નથી, જેથી તે સળગતો નથી.

નિર્ણય: પદાર્થના દહન માટે પદાર્થનું તાપમાન તેના જ્વલનબિંદુ સુધી પહોંચે તે જરૂરી છે.
(નોંધઃ પેપર કપને હાથ વડે પકડવા કરતાં ચીપિયા વડે પકડવો હિતાવહ છે.)

પ્રવૃત્તિ 5: મીણબત્તીની જ્યોતના બંધારણનો અભ્યાસ કરવો.
સાધન-સામગ્રી: મીણબત્તી, દીવાસળી, કાચની સાંકડી નળી, ચીપિયો, કાચની તકતી, તાંબાનો પાતળો તાર.

પદ્ધતિઃ (A)
1. મીણબત્તીને સળગાવો.
2. ચીપિયાની મદદથી કાચની સાંકડી નળી પકડી તેનો એક છેડો જ્યોતના કાળા ભાગમાં રાખો.
3. કાચની નળીના બીજા છેડે સળગતી દીવાસળી રાખો. અવલોકન નોંધો.

આકૃતિ : (A)

પદ્ધતિઃ (B)
1. કાચની તકતીને ચીપિયાથી પકડી જ્યોતના પ્રકાશિત ભાગમાં દાખલ કરો.
2. કાચની તકતી પર શું જોવા મળે છે?

આકૃતિ : (B)

પદ્ધતિ: (C)
હવે તાંબાના તારને જ્યોતના સૌથી બહારના ભાગમાં સહેજ અંદર રહે તેમ લગભગ 30 સેકન્ડ માટે પકડી રાખો. અવલોકન નોંધો.

અવલોકન નોંધો.

આકૃતિ : (C )

અવલોકન પદ્ધતિઃ (A) કાચની નળીના છેડે જ્યોત દેખાય છે.

પદ્ધતિઃ (B) કાચની તકતી પર કાળાશ પડતું વર્તુળ બનેલું દેખાય છે.

પદ્ધતિ (C) જ્યોતની તરત જ બહાર રહેલો તાંબાનો તાર લાલચોળ ગરમ બનેલો દેખાય છે.

આમ થવાનું કારણ?
(A) વાટની આજુબાજુના મીણની બાષ્પ કાચની નળીની બહાર આવી સળગવાથી જ્યોત દેખાય છે.
(B) જ્યોતના પ્રકાશિત ભાગમાં દહન ન પામેલા કાર્બનના કણો કાચની તકતી પર જમા થાય છે.
(C) જ્યોતના બાહ્ય ભાગનું તાપમાન ઘણું જ ઊંચું હોવાથી તાંબાનો તાર લાલચોળ ગરમ થાય છે.

નિર્ણયઃ
મીણબત્તીની જ્યોતના ત્રણ ભાગ છે:
1. સૌથી અંદરનો કાળા રંગનો વિસ્તાર
2. મધ્યનો પીળા રંગનો વિસ્તાર
3. સૌથી બહારનો ભૂરા રંગનો વિસ્તાર