GSEB Class 8 Science Solutions Chapter 3 સંશ્લેષિત (કૃત્રિમ) રેસાઓ અને પ્લાસ્ટિક

પાઠ્યપુસ્તકનાં સ્વાધ્યાયના પ્રસ્નોત્તર

Question 1. શા માટે કેટલાંક રેસાઓને સંશ્લેષિત રેસા કહે છે? સમજાવો.
Answer: રૂ, શણ, ઊન, રેશમ જેવા તંતુઓ વનસ્પતિ કે પ્રાણીઓમાંથી મળે છે, જે કુદરતી તંતુઓ ગણાય છે. માણસે બનાવેલા તંતુઓને સંશ્લેષિત (અથવા કૃત્રિમ) તંતુઓ કહે છે. સંશ્લેષિત તંતુઓ નાના નાના એકમોના બનેલા હોય છે, જે રાસાયણિક પદાર્થ છે. આ એકમોને જોડીને લાંબી શૃંખલા બનાવાય છે. આવા તંતુઓ માનવ દ્વારા રાસાયણિક ક્રિયાઓ કરીને પ્રયોગશાળાઓમાં બનાવાય છે. આ કારણે, તેમને સંશ્લેષિત તંતુઓ કહેવામાં આવે છે.
In simple words: કેટલાક તંતુઓ કુદરતી રીતે મળે છે, જ્યારે સંશ્લેષિત તંતુઓ માણસો દ્વારા રસાયણો વાપરીને બનાવાય છે, જેમાં નાના ટુકડાઓ જોડીને લાંબી સાંકળ બનાવવામાં આવે છે.

Exam Tip: "સંશ્લેષિત રેસા" ની વ્યાખ્યા આપતી વખતે, તેના રાસાયણિક નિર્માણ અને માનવ-નિર્મિત પ્રક્રિયાનો ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે.

Question 2. નીચેનામાંથી કયું વિધાન રેયૉન માટે સાચું છે?
(a) તેનો દેખાવ રેશમ જેવો છે.
(b) તેને લાકડાના માવામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
(c) તેના રેસાઓને કુદરતી રેસાઓની માફક વણી શકાય છે.
Answer: (b) તેને લાકડાના માવામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
In simple words: રેયૉન લાકડાના પલ્પમાંથી બને છે, જે તેને એક ખાસ પ્રકારનો તંતુ બનાવે છે.

Exam Tip: રેયૉન એ માનવસર્જિત રેસા છે જે કુદરતી સ્ત્રોત (લાકડાનો માવો) માંથી બને છે, તેથી તેને 'અર્ધ-સંશ્લેષિત' પણ કહી શકાય છે.

Question 3. યોગ્ય શબ્દો વડે ખાલી જગ્યા પૂરોઃ
(1) સંશ્લેષિત રેસાઓને ............ અથવા ............ રેસા પણ કહે છે.
(2) સંશ્લેષિત રેસાઓનું સંશ્લેષણ ............ જેવા કાચા માલમાંથી કરવામાં આવે છે.
(3) સંશ્લેષિત રેસાની જેમ, પ્લાસ્ટિક પણ છે. ............
Answer:
(1) સંશ્લેષિત તંતુઓને કૃત્રિમ અથવા માનવસર્જિત તંતુઓ પણ કહેવાય છે.
(2) સંશ્લેષિત તંતુઓનું નિર્માણ પેટ્રોકેમિકલ્સ જેવા કાચા પદાર્થોમાંથી કરવામાં આવે છે.
(3) સંશ્લેષિત તંતુની જેમ, પ્લાસ્ટિક પણ પૉલિમર છે.
In simple words: કૃત્રિમ તંતુઓને માનવસર્જિત તંતુઓ પણ કહેવાય છે. તે પેટ્રોકેમિકલ્સમાંથી બને છે, અને પ્લાસ્ટિક પણ એક પ્રકારનું પૉલિમર છે.

Exam Tip: ખાલી જગ્યા પૂરી કરતી વખતે, સંદર્ભને સમજીને સૌથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરો, ખાસ કરીને વૈજ્ઞાનિક શબ્દો માટે.

Question 4. નાયલૉન રેસા ખૂબ જ મજબૂત હોય છે, તે દર્શાવતું ઉદાહરણ આપો.
Answer: નાયલૉન તંતુઓમાંથી પેરાશૂટ અને પર્વતારોહણ માટેના મજબૂત દોરડા બનાવવામાં આવે છે. આ બતાવે છે કે નાયલૉન તંતુઓ ઘણી શક્તિશાળી હોય છે.
In simple words: નાયલૉન એટલું મજબૂત છે કે તેમાંથી પેરાશૂટ અને પર્વત ચડવાના દોરડા બને છે.

Exam Tip: નાયલૉનની મજબૂતાઈ દર્શાવતા ઉદાહરણોમાં હંમેશા પેરાશૂટ અને રોક ક્લાઇમ્બિંગ દોરડાંનો સમાવેશ કરો.

Question 5. શા માટે પ્લાસ્ટિકનાં પાત્રો અનાજનો સંગ્રહ કરવા માટે વપરાય છે? સમજાવો.
Answer: પ્લાસ્ટિકના ડબ્બા અનાજ સાચવવા માટે ઉપયોગી છે, કારણ કે:
1. પ્લાસ્ટિક અનાજ સાથે કોઈ પણ ક્રિયા કરતું નથી.
2. તેમને કાટ લાગતો નથી.
3. તે વજનમાં હલકા, શક્તિશાળી અને લાંબા સમય સુધી ટકે તેવા હોય છે.
4. તે ધાતુના વાસણો કરતાં સસ્તા હોય છે અને સરળતાથી વાપરી શકાય તેવાં હોય છે.
In simple words: પ્લાસ્ટિકના ડબ્બા અનાજ માટે સારા છે કારણ કે તે અનાજ સાથે ભળતા નથી, કાટ લાગતો નથી, હલકા અને સસ્તા છે.

Exam Tip: પ્લાસ્ટિકના પાત્રોના ફાયદા લખતી વખતે, તેમની રાસાયણિક નિષ્ક્રિયતા, ટકાઉપણું અને ખર્ચ-અસરકારકતા પર ભાર મૂકો.

Question 6. થરમૉપ્લાસ્ટિક અને થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિક વચ્ચેનો તફાવત જણાવો.
Answer:

Exam Tip: થરમૉપ્લાસ્ટિક અને થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિક વચ્ચેના તફાવતોને તેમની ગરમી પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયા, આકાર બદલવાની ક્ષમતા અને એકમોની ગોઠવણીના આધારે સમજાવો.

Question 7. નીચેની વસ્તુઓ થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિકમાંથી શા માટે બનાવવામાં આવે છે? સમજાવો.
(અ) હાથાવાળી તવી (બ) ઇલેક્ટ્રિક પ્લગ / સ્વિચો પ્લગ બોર્ડ
Answer:
(અ) હાથાવાળી કડાઈનો હેન્ડલ થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિક (બેકેલાઇટ) માંથી બનાવાય છે. કારણ કે તે આગ સામે રક્ષણ આપે છે અને જ્યારે ખોરાક રાંધવામાં આવે છે ત્યારે તે ગરમ થતું નથી. આનાથી તેને પકડતી વખતે આપણે દાઝી જતા નથી.
(બ) ઇલેક્ટ્રિક પ્લગ, સ્વિચ અને પ્લગ બોર્ડ થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિક (બેકેલાઇટ) માંથી બને છે. કારણ કે તે ગરમી અને વીજળીના અવાહક છે. તે આગ સામે રક્ષણ આપે છે અને ગરમ થવા છતાં પીગળતું નથી. તેથી, આપણને વીજળીનો આંચકો લાગવાનો કે ઉપકરણો સળગી જવાનો ડર રહેતો નથી.
In simple words: કડાઈના હેન્ડલ અને ઇલેક્ટ્રિક સ્વિચ થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિકના બનેલા હોય છે કારણ કે તે ગરમી અને આગ સામે રક્ષણ આપે છે, અને ઇલેક્ટ્રિક વસ્તુઓ માટે વીજળીનું અવાહક હોય છે.

Exam Tip: થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગો સમજાવતી વખતે, તેની ગરમી અને વિદ્યુત અવાહકતાના ગુણધર્મો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 8. નીચેનાં ઉત્પાદનોના પદાર્થોને “રિસાઈકલ થઈ શકે અને “રિસાઈકલ ન થઈ શકે’માં વર્ગીકૃત કરોઃ
ટેલિદ્રોનનાં ઉપદ્રરણો, પ્લાસ્ટિકનાં રમકડાં, કૂકરનાં હેન્ડલ, થેલીઓ, બૉલપોઈંટ પેન, પ્લાસ્ટિકનાં બાઉલ વાયર પરનાં પ્લાસ્ટિકનાં પડ, પ્લાસ્ટિકની ખુરશી, ઈલેક્ટ્રિક સ્વિચ.
Answer: રિસાઇકલ કરી શકાય તેવા પદાર્થો: પ્લાસ્ટિકના રમકડાં, થેલીઓ, બૉલ-પોઇન્ટ પેન, પ્લાસ્ટિકના બાઉલ, ઇલેક્ટ્રિક વાયર પરના પ્લાસ્ટિકના કવર, પ્લાસ્ટિકની ખુરશી. રિસાઇકલ ન કરી શકાય તેવા પદાર્થો: ટેલિફોનના સાધનો, કૂકરના હેન્ડલ, ઇલેક્ટ્રિક સ્વિચ.
In simple words: રમકડાં, થેલીઓ, પેન, બાઉલ, વાયરના કવર અને ખુરશી જેવા પ્લાસ્ટિકની વસ્તુઓ ફરીથી વાપરી શકાય છે, જ્યારે ટેલિફોન, કૂકરના હેન્ડલ અને સ્વિચ જેવી વસ્તુઓ ફરીથી વાપરી શકાતી નથી.

Exam Tip: રિસાયકલ કરી શકાય તેવા અને ન કરી શકાય તેવા પ્લાસ્ટિકની યાદી બનાવતી વખતે, થરમૉપ્લાસ્ટિક અને થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિકના ગુણધર્મોને ધ્યાનમાં રાખો.

Question 9. રાણાને ઉનાળા માટે શર્ટ ખરીદવાં છે. શું તેણે સુતરાઉ કાપડમાંથી બનેલાં શર્ટ ખરીદવાં જોઈએ કે સિન્ટેટિક (સંશ્લેષિત) કાપડમાંથી બનેલાં? રાણાને આ બાબતે કારણ સમજાવી સલાહ આપો.
Answer: સુતરાઉ કાપડ ઘણું પાણી શોષી શકે છે, જ્યારે સંશ્લેષિત કાપડ બહુ ઓછું પાણી શોષે છે. ઉનાળામાં ગરમીને કારણે આપણને વધુ પરસેવો થાય છે. સુતરાઉ કાપડમાંથી બનેલું શર્ટ પરસેવો શોષી લે છે અને ગરમીમાંથી રાહત આપે છે. સંશ્લેષિત કાપડમાંથી બનેલું શર્ટ પરસેવો શોષતું નથી, જેના કારણે આપણને ગરમી લાગે છે અને બેચેની થાય છે. તેથી, રાણાએ સુતરાઉ કાપડમાંથી બનેલાં શર્ટ ખરીદવા જોઈએ.
In simple words: ઉનાળામાં સુતરાઉ કપડાં પહેરવા જોઈએ કારણ કે તે પરસેવો શોષીને શરીરને ઠંડું રાખે છે, જ્યારે સંશ્લેષિત કપડાં પરસેવો શોષતા નથી અને ગરમી લાગે છે.

Exam Tip: ઉનાળામાં કપડાંની પસંદગી સમજાવતી વખતે, કુદરતી અને સંશ્લેષિત રેસાઓની પાણી શોષણ ક્ષમતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.

Question 10. પ્લાસ્ટિક કાટ ન લાગે તેવો (non-corrosive) ગુણધર્મ ધરાવે છે.' ઉદાહરણ આપીને સમજાવો.
Answer: પ્લાસ્ટિકમાં કાટ ન લાગવાનો ગુણધર્મ છે, જેનો અર્થ છે કે તે અન્ય પદાર્થો સાથે પ્રતિક્રિયા આપતું નથી.
1. પ્લાસ્ટિક હવા કે પાણી સાથે કોઈ ક્રિયા કરતું નથી. આ કારણોસર, પ્લાસ્ટિકમાંથી બનેલા સાધનોને કાટ લાગતો નથી.
2. તેને લાંબા સમય સુધી હવામાં ખુલ્લું રાખવાથી પણ તેનું વિઘટન થતું નથી.
3. તેમાં રાખેલા રસાયણો અને બીજા પદાર્થો સાથે તે રાસાયણિક ક્રિયા કરતું નથી.
ઉદાહરણ: પૉલિથીન (polythene) એ કાટ-મુક્ત પ્લાસ્ટિકનું એક સારું ઉદાહરણ છે.
In simple words: પ્લાસ્ટિક હવા, પાણી કે રસાયણો સાથે ભળતું નથી, તેથી તેને કાટ લાગતો નથી અને તે લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. જેમ કે, પૉલિથીન.

Exam Tip: પ્લાસ્ટિકના બિન-ક્ષયકારી (non-corrosive) ગુણધર્મને સમજાવતી વખતે, તેની રાસાયણિક નિષ્ક્રિયતા અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવાની ક્ષમતા પર ભાર મૂકો.

Question 11. શું ટૂથબ્રશનાં હાથા તથા રેસાઓ (bristles) એક જ મટીરિયલનાં બનેલાં હોવાં જોઈએ? તમારા ઉત્તર માટે કારણ આપો.
Answer: ટૂથબ્રશના હેન્ડલ અને રેસા (બ્રિસ્ટલ્સ) એક જ પદાર્થના બનેલા ન હોવા જોઈએ. કારણ: ટૂથબ્રશના હેન્ડલ કઠણ અને સખત હોવા જોઈએ. તેથી, તે બનાવવા માટે થરમૉસેટિંગ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ થાય છે. ટૂથબ્રશના રેસા નરમ અને વાળી શકાય તેવા હોવા જોઈએ. તેથી, તે બનાવવા માટે થરમૉપ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ થાય છે.
In simple words: ટૂથબ્રશના હેન્ડલ અને રેસા અલગ-અલગ પદાર્થના હોવા જોઈએ; હેન્ડલ કઠણ પ્લાસ્ટિકનું અને રેસા નરમ, વાળી શકાય તેવા પ્લાસ્ટિકના બનેલા હોવા જોઈએ.

Exam Tip: ટૂથબ્રશના હેન્ડલ અને બ્રિસ્ટલ્સના પદાર્થોની પસંદગી સમજાવતી વખતે, તેમની વિવિધ કાર્યક્ષમતા અને જરૂરી ગુણધર્મો (કઠિનતા, નરમતા) ને ધ્યાનમાં લો.

Question 12. “શક્ય હોય ત્યાં સુધી પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ટાળો." આ સલાહ માટે ટિપ્પણી કરો.
Answer: પ્લાસ્ટિક એક જૈવ-અવિઘટનીય સામગ્રી છે. તેને વિઘટિત થવામાં ઘણા વર્ષો લાગી જાય છે. આ કારણે, વધારાના પ્લાસ્ટિકનો નિકાલ કરવો એક મોટી મુશ્કેલી છે. તે પર્યાવરણને દૂષિત કરે છે. આ ઉપરાંત, પ્લાસ્ટિકની ચીજોને બાળવાથી તે ધીમે ધીમે બળે છે અને તેમાંથી ઘણા ઝેરી વાયુઓ વાતાવરણમાં ભળે છે, જેના કારણે હવાનું પ્રદૂષણ થાય છે. આ બધું ટાળવા માટે પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ઓછો કરવો જોઈએ.
In simple words: પ્લાસ્ટિક લાંબા સમય સુધી કુદરતમાં ભળતું નથી અને તેને બાળવાથી હવામાં ઝેરી વાયુઓ ભળે છે, તેથી પર્યાવરણને બચાવવા માટે તેનો ઉપયોગ ટાળવો જરૂરી છે.

Exam Tip: પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ટાળવાની સલાહને સમજાવતી વખતે, તેના જૈવ-અવિઘટનીય સ્વભાવ અને પર્યાવરણ પર થતી નકારાત્મક અસરો (પ્રદૂષણ, ઝેરી ધુમાડા) પર ભાર મૂકો.

Question 13. કૉલમ માં રહેલા શબ્દોને કૉલમ “B’માં રહેલા શબ્દસમૂહો સાથે જોડોઃ
Answer:

Exam Tip: જોડીઓ જોડતી વખતે, દરેક પદાર્થના મુખ્ય ગુણધર્મો અને તેના ઉપયોગોને યાદ રાખો.

Question 14. 'સંશ્લેષિત રેસાનું ઉત્પાદન એ વાસ્તવમાં જંગલનું સંરક્ષણ કરવામાં મદદરૂપ છે.' તમારો મત રજૂ કરો.
Answer: સંશ્લેષિત તંતુઓ નાના એકમોના બનેલા હોય છે, જે રાસાયણિક પદાર્થો છે, અને તેમને જોડીને સાંકળ જેવી રચના બનાવાય છે. આવા તંતુઓ બનાવવા માટે કોઈપણ પ્રકારના વનસ્પતિ-આધારિત પદાર્થોનો ઉપયોગ થતો નથી. આનો અર્થ એ થાય છે કે સંશ્લેષિત તંતુઓ બનાવવા માટે વૃક્ષો કાપવાની જરૂર પડતી નથી. સંશ્લેષિત તંતુઓના વધુ પડતા ઉપયોગને કારણે કુદરતી તંતુઓ પર આધારિત અન્ય વસ્તુઓનો વપરાશ ઘટ્યો છે. આ રીતે, સંશ્લેષિત તંતુઓ જંગલોના સંરક્ષણમાં ખૂબ મદદરૂપ થાય છે.
In simple words: સંશ્લેષિત તંતુઓ બનાવવા માટે વૃક્ષો કાપવા પડતા નથી અને તે કુદરતી તંતુઓનો ઉપયોગ ઘટાડે છે, તેથી તે જંગલોને બચાવવામાં મદદ કરે છે.

Exam Tip: સંશ્લેષિત રેસા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ વચ્ચેનો સંબંધ સમજાવતી વખતે, કુદરતી સંસાધનો પરનો ઘટાડો અને વૃક્ષો કાપવાની જરૂરિયાત ન હોવા પર ભાર મૂકો.

Question 15. થરમૉપ્લાસ્ટિક એ વિદ્યુતનું અવાહક છે તે બાબત પ્રવૃત્તિ દ્વારા વર્ણવો.
Answer: થરમૉપ્લાસ્ટિક એ વીજળીનું અવાહક છે તે દર્શાવવા માટે નીચેની પ્રવૃત્તિ કરીએ.

આકૃતિમાં બતાવ્યા પ્રમાણે એક સેલ, બલ્બ અને વાહક તારને જોડીને વીજળીનો પરિપથ બનાવો. વાહક તારને કાપીને તેના બે છેડા A અને B વચ્ચે થોડી ખાલી જગ્યા રાખો. પહેલા, વાહક તારના છેડા A અને B વચ્ચે તાંબાની પટ્ટી મૂકો. આ સમયે બલ્બ પ્રકાશિત થશે. હવે તાંબાની પટ્ટીની જગ્યાએ થરમૉપ્લાસ્ટિકની પટ્ટી મૂકો. આ સમયે બલ્બ પ્રકાશિત થતો નથી. કારણ કે વીજળીનો પરિપથ પૂર્ણ થતો નથી. આ બતાવે છે કે થરમૉપ્લાસ્ટિક વીજળીનું અવાહક છે.
In simple words: એક સર્કિટમાં બલ્બ, સેલ અને વાયર જોડો. વાયર કાપીને, પહેલા તેમાં તાંબાની પટ્ટી મૂકો, તો બલ્બ ચાલશે. પછી તાંબાની પટ્ટીની જગ્યાએ પ્લાસ્ટિકની પટ્ટી મૂકો, તો બલ્બ ચાલશે નહીં. આનો અર્થ છે કે પ્લાસ્ટિક વીજળી પસાર થવા દેતું નથી.

Exam Tip: વીજળીના અવાહક ગુણધર્મ દર્શાવતી પ્રવૃત્તિ વર્ણવતી વખતે, પરિપથ પૂર્ણ ન થવાનું કારણ અને તેના નિષ્કર્ષને સ્પષ્ટપણે રજૂ કરો.

Gseb Class 8 Science સંશ્લેષિત (કત્રિમ) રેસાઓ અને પ્લાસ્ટિક Textbook Activities

પાઠ્યપુસ્તકની પ્રવૃત્તિઓની સમજ

પ્રવૃત્તિ 1 :

કપાસ, ઊન, રેશમ અને નાયલૉન તંતુઓની મજબૂતાઈ જાણવા. સાધન-સામગ્રી: લોખંડનું સ્ટેન્ડ, હૂક, પલ્લું, વજન, દોરા (તંતુ).

પદ્ધતિ:

1. કપાસ, ઊન, રેશમ અને નાયલૉનના દરેક તંતુના સમાન લંબાઈ (આશરે 60 સેમી) અને સમાન જાડાઈના દોરા લો.

2. હૂકવાળું લોખંડનું સ્ટેન્ડ લો.

3. દોરાને સ્ટેન્ડ સાથે એ રીતે બાંધો કે તે મુક્તપણે લટકી શકે.

4. દોરાના નીચેના છેડે એક પલ્લું જોડો.

5. પલ્લામાં એક પછી એક વજન ઉમેરતા જાઓ.

6. જે વજનથી દોરો તૂટી જાય તેની નોંધ કરો. આ વજન કપાસના દોરાની તાકાત બતાવે છે.

7. આ પ્રવૃત્તિનું પુનરાવર્તન ઊન, રેશમ, નાયલૉન વગેરેના તંતુઓ માટે પણ કરો.

અવલોકન:

મળેલી માહિતીને નીચેના કોષ્ટકમાં નોંધો:

નિર્ણય:

તંતુઓની મજબૂતાઈનો ચડતો ક્રમ: ઊન, કપાસ, રેશમ, નાયલૉન.

પ્રવૃત્તિ 2 :

કુદરતી તંતુ અને સંશ્લેષિત તંતુમાંથી બનેલા કાપડની પાણી શોષવાની શક્તિની સરખામણી કરવી. સાધન-સામગ્રી: નાયલૉન અને સુતરાઉ કાપડના સમાન માપના ટુકડા (આશરે \( \frac{1}{2} \) મીટર \( \times \) 1 મીટર માપના), બે પાત્રો, પાણી.

પદ્ધતિ:

1. બંને પાત્રમાં સરખા જથ્થામાં પાણી લો. એક પાત્રમાં સુતરાઉ કાપડનો ટુકડો અને બીજા પાત્રમાં નાયલૉન કાપડનો ટુકડો ડુબાડો.

2. પાંચ મિનિટ પછી બંને કાપડના ટુકડાઓને પાત્રમાંથી બહાર કાઢો.

3. દરેક પાત્રમાં વધેલા પાણીના જથ્થાની તુલના કરો.

અવલોકન:

જે પાત્રમાં નાયલૉન કાપડનો ટુકડો મૂક્યો હતો તેમાં રહેલા પાણીનો જથ્થો, બીજા પાત્રમાં જ્યાં સુતરાઉ કાપડનો ટુકડો મૂક્યો હતો તેમાં રહેલા પાણીના જથ્થા કરતાં ઘણો વધારે હશે.

નિર્ણય:

કુદરતી તંતુઓની તુલનામાં સંશ્લેષિત તંતુઓ ઘણું ઓછું પાણી શોષે છે.

વધારાની પ્રવૃત્તિ

પ્રવૃત્તિ:

પ્લાસ્ટિક ગરમીનું અવાહક છે. સાધન-સામગ્રી: ધાતુની ચમચી, પ્લાસ્ટિકની ચમચી, કાચનું બીકર, જાળી,

પદ્ધતિ:

1. કાચના બીકરમાં પાણી લો અને તેને બર્નરથી ગરમ કરો.

2. તેમાં ધાતુની ચમચી અને પ્લાસ્ટિકની ચમચીને થોડા સમય માટે ડુબાડી રાખો.

3. બંને ચમચીના પાણીમાં ન ડૂબેલા ભાગ પર શું અસર થાય છે તેની નોંધ લો.

અવલોકન:

ધાતુની ચમચી ગરમ થઈ ગયેલી લાગશે, જ્યારે પ્લાસ્ટિકની ચમચી સહેજ પણ ગરમ થયેલી લાગશે નહીં.

નિર્ણય:

પ્લાસ્ટિક ગરમીનું અવાહક છે.