GSEB Class 8 Science Solutions Chapter 1 પાક ઉત્પાદન અને વ્યવસ્થાપન

Fill in the Blanks with Appropriate Words:
(તરવા, પાણી, પાક, પોષક દ્રવ્યો, તૈયારી)

Question 1. (1) એક સ્થાન પર એક જ પ્રકારના મોટી માત્રામાં ઉછેરવામાં આવતા છોડને પાક કહે છે.
Answer: પાક
In simple words: When many plants of the same kind are grown together in one area, they are known as a crop.

Exam Tip: Remember that a 'crop' refers to plants of the same type cultivated on a large scale for human benefit.

Question 1. (2) પાક ઉગાડતાં (રોપતાં) પહેલા પ્રથમ પગલું જમીનની તૈયારી હોય છે.
Answer: તૈયારી
In simple words: Before planting any crops, the very first step is to prepare the soil properly.

Exam Tip: Always remember that proper soil preparation is fundamental for successful crop growth and good yields.

Question 1. (3) ક્ષતિગ્રસ્ત બીજ પાણીની સપાટી પર તરવા લાગશે.
Answer: તરવા
In simple words: Damaged seeds float on water because they are hollow or lighter due to internal damage.

Exam Tip: This method helps in distinguishing between healthy and unhealthy seeds; healthy seeds are denser and sink.

Question 1. (4) પાક ઉગાડવા માટે પર્યાપ્ત સૂર્યનો પ્રકાશ તેમજ જમીનમાંથી પાણી તથા પોષક દ્રવ્યો આવશ્યક છે.
Answer: પાણી, પોષક દ્રવ્યો
In simple words: For crops to grow well, they need enough sunlight and also water and nutrients from the soil.

Exam Tip: List all basic requirements for plant growth, including light, water, air, and essential nutrients from the soil.

Question 2. કૉલમ માં આપેલા શબ્દોને કૉલમ માં આપેલા શબ્દો સાથે જોડોઃ

Exam Tip: Understand the characteristics and examples of Kharif and Rabi crops, as well as the distinctions between chemical and organic fertilizers.

Question 3. નીચેનાં દરેકનાં બે-બે ઉદાહરણ આપો?
(1) ખરીફ પાક
Answer: ખરીફ પાક ઉદા., મગફળી, ડાંગર.
In simple words: Two good examples of Kharif crops are groundnut and paddy.

Exam Tip: Kharif crops are grown during the monsoon season, typically from June to October, and need warm, wet weather.

Question 3. (2) રવી પાક
Answer: રવી પાકઃ ઉદા., ઘઉં, રાઈ.
In simple words: Wheat and mustard are two instances of Rabi crops.

Exam Tip: Rabi crops are winter crops, usually sown from October to December and harvested from April to June.

Question 4. નીચેના દરેક પર તમારા શબ્દોમાં એક-એક ફકરો લખોઃ
(1) ભૂમિને તૈયાર કરવી
Answer: પાક વાવતા પહેલાં માટીને તૈયાર કરવી એ પહેલું પગલું છે. આ માટે, જમીનને હળ વડે ખેડવામાં આવે છે. જમીનને ખેડવાથી માટી નરમ બને છે અને ઉપર-નીચે થાય છે. તેના કારણે પાકના મૂળ ઊંડે સુધી જઈ શકે છે અને શ્વાસ લેવામાં મદદ મળે છે. ઉપરાંત, નરમ માટી અળસિયાં અને સૂક્ષ્મ જીવોના વિકાસમાં સહાયક છે, જે જમીનમાં જૈવિક દ્રવ્યો ઉમેરે છે. ખેતરમાં માટીના મોટા ગઠ્ઠા હોય, તો તેને માટી સમતલ કરનાર ઉપકરણ વડે નાના કરી શકાય છે. તેનાથી જમીન સપાટ બને છે. સપાટ જમીન વાવણી અને સિંચાઈ માટે જરૂરી છે. કેટલીકવાર, ખેડતા પહેલાં જમીનમાં કુદરતી ખાતર પણ ભેળવવામાં આવે છે. ઉપરાંત, બીજ વાવતા પહેલાં જમીનને પાણી આપવામાં આવે છે. આ રીતે તૈયાર કરેલી જમીન વાવણી માટે યોગ્ય બને છે.
In simple words: Preparing the soil is the first step before planting. This includes ploughing to loosen the soil, which helps roots grow deeper and breathe. Loose soil also supports earthworms and microbes, adding organic matter. Large soil clumps are broken, making the land level for sowing and irrigation. Sometimes, natural fertilizer and water are added before planting.

Exam Tip: When writing about soil preparation, describe the processes of ploughing, levelling, and the benefits for root penetration and microbial activity.

Question 4. (2) રોપણી
Answer: રોપણી, અથવા વાવણી, પાક ઉત્પાદનનું સૌથી અગત્યનું તબક્કો છે. વાવણી પહેલાં, સારી ગુણવત્તાવાળા, સ્વચ્છ અને તંદુરસ્ત બીજ પસંદ કરવામાં આવે છે. ખેડૂતોને ઉચ્ચ ઉપજ આપનારા બીજને પ્રાધાન્ય આપવું ગમે છે. પરંપરાગત રીતે, બીજ વાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતું સાધન ગળણી જેવું હોય છે, જેને 'ઓરણી' કહે છે. બીજને ગળણીમાં નાખવાથી, તે ધારદાર છેડાવાળા બે કે ત્રણ પાઇપમાંથી પસાર થાય છે અને માટીમાં ખૂંપીને ત્યાં બીજનું સ્થાપન કરે છે. આજના સમયમાં, ટ્રેક્ટર દ્વારા ચાલતી વાવણી મશીન (સીડ-ડ્રિલ)નો ઉપયોગ થાય છે. તેના દ્વારા બીજમાં સમાન અંતર અને ઊંડાઈ જળવાઈ રહે છે. ઉપરાંત, બીજ માટીમાં ઢંકાયેલા રહે છે. સીડ-ડ્રિલ દ્વારા રોપણી કરવાથી સમય અને મહેનત બંનેનો બચાવ થાય છે.
In simple words: Sowing is a very important part of growing crops. Good, clean, healthy seeds are chosen first. Farmers often prefer seeds that give a lot of yield. Old methods use a funnel-shaped tool called an 'orani' that drops seeds through sharp-ended pipes into the soil. Now, tractor-driven seed drills are used. These ensure seeds are planted at the same depth and distance, and covered by soil, saving time and effort.

Exam Tip: Focus on the selection of good quality seeds, traditional sowing methods (e.g., funnel), and modern methods (e.g., seed drill) and their advantages.

Question 4. (3) નીંદામણ
Answer: નીંદણને દૂર કરવાની ક્રિયાને નીંદામણ કહે છે. નીંદણને દૂર કરવું આવશ્યક છે. ખેડૂત નીંદણને દૂર કરવા માટે જુદી જુદી પદ્ધતિઓ અપનાવે છે. નીંદણ દૂર કરવા વપરાતું સાદું ઓજાર ખૂરપી છે. સમયાંતરે ખૂરપી વડે નીંદણને જમીન નજીકથી કાપવામાં આવે છે. કેટલીકવાર હાથ વડે નીંદણને મૂળ સહિત ઉખેડી લેવામાં આવે છે. ઉપરાંત, પાક ઉગાડતા પહેલાં ખેતરમાં ખેડ દ્વારા નીંદણ દૂર કરવામાં સહાયતા મળે છે. એનાથી નીંદણ ઉખડી જાય છે, સુકાઈને મરી જાય છે અને માટીમાં ભળી જાય છે. વાવણીમાં વાવણિયાના ઉપયોગ વખતે પણ નીંદણ દૂર થાય છે. નીંદણને કેટલાક રસાયણોની મદદથી પણ દૂર કરવામાં આવે છે. તેને નીંદણનાશક કહે છે. 2, 4-D એ નીંદણનાશક છે. ખેતરમાં તેનો છંટકાવ કરવાથી નીંદણનો નાશ થાય છે, પરંતુ મુખ્ય પાકને નુકસાન થતું નથી. નીંદણનાશકને પાણીમાં યોગ્ય પ્રમાણમાં ભેળવીને એની મદદથી ખેતરમાં છંટકાવ કરવામાં આવે છે.
In simple words: Weeding means getting rid of unwanted plants (weeds) from the field. It's important to do this. Farmers use different ways to remove weeds, like using a hoe to cut them close to the ground, or pulling them out by hand. Ploughing the field before planting also helps remove weeds as they get uprooted and die. Sometimes, chemicals called weedicides, like 2, 4-D, are sprayed. These kill weeds without harming the main crop and are mixed with water before spraying.

Exam Tip: Explain why weeding is necessary, list traditional methods (hoe, hand-picking), and modern methods (ploughing, weedicides) along with their benefits.

Question 4. (4) થ્રેશિંગ
Answer: પાક જ્યારે સંપૂર્ણ પાકી જાય છે, ત્યારે તેની લણણી કરવામાં આવે છે. લણણી કરેલા પાકમાં બીજ કે દાણા દાંડીઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે. દાંડીઓમાંથી દાણા અલગ કરવાની ક્રિયાને થ્રેશિંગ કહે છે. આ માટે થ્રેશર નામનું યાંત્રિક સાધન વપરાય છે. વળી, લણણી કરનાર હાર્વેસ્ટર અને થ્રેશર બંનેનું સંયુક્ત સ્વરૂપ કમ્બાઇન મશીન છે. તેના દ્વારા લણણી કરી શકાય છે અને દાણા પણ અલગ કરી શકાય છે.
In simple words: When crops are fully grown, they are harvested. The harvested crop has seeds or grains attached to stalks. Threshing is the process of separating these grains from the stalks. A thresher machine is used for this. Sometimes, a combine machine, which is a mix of a harvester and a thresher, is used to both cut the crop and separate the grains at once.

Exam Tip: Clearly define threshing, mention the tools used (thresher, combine harvester), and state its purpose in separating grains from chaff.

Question 5. સમજાવો કે કૃત્રિમ ખાતર કઈ રીતે કુદરતી ખાતરથી અલગ છે.
Answer: કૃત્રિમ ખાતર એ કુદરતી ખાતરથી નીચેની રીતે અલગ છે:
1. કૃત્રિમ ખાતર રાસાયણિક પદાર્થો છે, જ્યારે કુદરતી ખાતર એ પ્રાકૃતિક પદાર્થ છે, જે છાણ તેમજ વનસ્પતિના અવશેષોના વિઘટનથી મળતા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી બને છે.
2. કૃત્રિમ ખાતરનું નિર્માણ કારખાનામાં થાય છે, જ્યારે કુદરતી ખાતર ખેતરમાં કે ઘરઆંગણે બનાવી શકાય છે.
3. કૃત્રિમ ખાતરથી જમીનને સેન્દ્રિય પદાર્થો પ્રાપ્ત થતા નથી, જ્યારે કુદરતી ખાતરથી જમીનને ભરપૂર માત્રામાં સેન્દ્રિય પદાર્થો પ્રાપ્ત થાય છે.
4. કૃત્રિમ ખાતર જમીનનું બંધારણ બગાડે છે. તે રાસાયણિક પદાર્થો હોવાથી જળ-પ્રદૂષણ અને ભૂમિ-પ્રદૂષણ કરે છે, જ્યારે કુદરતી ખાતર જમીનનું બંધારણ સુધારે છે.
5. કૃત્રિમ ખાતરના રાસાયણિક પદાર્થો પાણીમાં દ્રાવ્ય હોવાથી પાકને પોષક તત્ત્વો તરત જ અસર કરે છે અને પરિણામે તે જલદી વપરાઈ જાય છે. પરિણામે કૃત્રિમ ખાતર દર વર્ષે નાખવા પડે છે, જ્યારે કુદરતી ખાતર પાણીમાં અલ્પદ્રાવ્ય છે. તે એકવાર નાખ્યા પછી બે-ત્રણ વર્ષ સુધી તેના પોષક તત્ત્વો જમીનમાં રહેતા હોય છે. આથી કુદરતી ખાતર દર વર્ષે નાખવું પડતું નથી.
In simple words: Artificial fertilizers are different from natural fertilizers in several ways. Artificial ones are made of chemicals in factories, while natural ones come from decomposed animal and plant waste. Natural fertilizers give the soil organic matter, improving its structure and preventing water and soil pollution, which artificial fertilizers can cause. Artificial fertilizers dissolve quickly in water, providing immediate nutrients but needing to be applied every year, unlike natural fertilizers which release nutrients slowly over several years.

Exam Tip: When comparing, highlight the source, manufacturing process, effect on soil structure, presence of organic matter, and the environmental impact of each type of fertilizer.

Question 6. સિંચાઈ એટલે શું? પાણી બચાવતી સિંચાઈની બે પદ્ધતિઓનું વર્ણન કરો.
Answer: સમયાંતરે ખેતરમાં પાકને પાણી પૂરું પાડવાની ક્રિયાને સિંચાઈ કહે છે. સિંચાઈનો સમય અને માત્રા દરેક પાક, જમીન અને ઋતુ મુજબ જુદા જુદા હોય. સિંચાઈની પરંપરાગત રીતોમાં પાણી વધુ પ્રમાણમાં વપરાય છે તેમજ કેટલોક વ્યય પણ થાય છે. આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિઓ વડે પાણીનો બચાવ કરી શકાય છે. પાણી બચાવતી સિંચાઈની બે પદ્ધતિઓઃ
(1) ફુવારા પદ્ધતિ: પાણીનો કરકસરપૂર્વક ઉપયોગ કરવા આ પદ્ધતિ વપરાય છે. તેનો ઉપયોગ અસમતલ ભૂમિમાં સિંચાઈ કરવા થાય છે. ફુવારા પદ્ધતિમાં – ખેતરમાં મુખ્ય પાઈપ સાથે બીજી નાની પાઇપો જોડી થોડાં થોડાં અંતરે ફુવારા જોડવામાં આવે છે. ઊંચી ટાંકી અથવા પંપ દ્વારા મુખ્ય પાઈપમાં દબાણપૂર્વક પાણી પસાર કરવામાં આવે છે, જેથી ફુવારા મારફતે વરસાદની જેમ પાણી પાકને મળી રહે છે. પાણી દ્વારા પોષક તત્ત્વો તેમજ જંતુનાશકોનો છંટકાવ પણ આ પદ્ધતિથી કરી શકાય છે. આ પદ્ધતિથી માનવશ્રમની તેમજ પાણીની બચત થઈ શકે છે. તે રેતાળ જમીન માટે ખૂબ ઉપયોગી છે.
(2) ટપક પદ્ધતિ: છોડને ટીપે ટીપે પાણી પૂરું પાડવાની પદ્ધતિને ટપક પદ્ધતિ કહે છે. તેમાં એક ઊંચી ટાંકીમાં ભરેલું પાણી અથવા પંપ દ્વારા દબાણ આપીને મુખ્ય પાઈપ દ્વારા ખેતરમાં લાવવામાં આવે છે. મુખ્ય પાઇપને શાખાઓ અને ઉપશાખાઓ પાડી પાઇપને નિયત અંતરે પાણી જવા માટે ડ્રૉપર લગાડેલા હોય છે. ડ્રૉપર બહુ થોડા પ્રમાણમાં પાણી બહાર જવા દે છે, જે છોડના મૂળ પાસે ટપકે છે. આ પદ્ધતિ પાણીની અછતવાળા પ્રદેશોમાં આશીર્વાદરૂપ છે. ફળ આપતી વનસ્પતિના બગીચા તેમજ વૃક્ષોને પાણી આપવાની આ સર્વોત્તમ પદ્ધતિ છે.
In simple words: Irrigation means providing water to crops in the fields regularly. The timing and amount of water needed vary for different crops, soils, and seasons. Older irrigation methods often use a lot of water, leading to wastage. Modern methods help save water. Two water-saving irrigation methods are: (1) Sprinkler system: This method saves water and is used on uneven land. Main pipes are connected to smaller pipes with sprinklers. Water is pumped under pressure, spraying like rain onto crops. It can also deliver nutrients and pesticides, saving labor and water, and is ideal for sandy soil. (2) Drip system: This method supplies water drop by drop directly to the plant roots. Water from a tank or pump flows through main pipes, then through branches with drippers that release small amounts of water. This system is a great help in areas with less water and is perfect for fruit plants, gardens, and trees.

Exam Tip: Define irrigation clearly, then describe each water-saving method with details on how it works and its specific advantages, especially for different types of land or plants.

Question 7. જો ઘઉને ખરીફ ઋતુમાં ઉગાડવામાં આવે, તો શું થશે? ચર્ચા કરો.
Answer: ઘઉં રવી પાક છે. તેને સૂકું અને ઠંડું હવામાન જોઈએ છે. જો ઘઉંને ખરીફ ઋતુ (ચોમાસાની ઋતુ)માં ઉગાડવામાં આવે, તો તેને ભેજવાળું હવામાન વધુ વરસાદ મળે, જે તેને અનુકૂળ આવે નહિ. આથી, ચોમાસામાં વાવેલા ઘઉંનું ઉત્પાદન સારું થાય નહિ. વળી, ઘઉંના છોડ તંદુરસ્ત રહી શકે નહિ. તેથી ઘઉંને ખરીફ ઋતુમાં ઉગાડવામાં આવતા નથી.
In simple words: Wheat is a Rabi crop, meaning it needs dry and cold weather. If grown during the Kharif (monsoon) season, it would get humid weather and too much rain, which isn't good for it. This would lead to poor wheat production, and the plants would not be healthy. So, wheat is not grown in the Kharif season.

Exam Tip: Explain the specific climatic requirements for wheat (Rabi crop) and contrast them with the conditions of the Kharif season to justify why growing it then would be unsuitable.

Question 8. ખેતરમાં સતત પાક ઉગાડવાના લીધે જમીન પર કઈ અસર જણાશે? સમજાવો.
Answer: ખેતરમાં સતત પાક ઉગાડવાને લીધે તેમાં પોષક તત્ત્વો ઓછા થતાં જાય છે. આથી જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટે છે. આવી જમીનમાં પાક ઉગાડવામાં આવે, તો પાક ઓછો અને નબળો પ્રાપ્ત થાય છે.
In simple words: If crops are grown continuously in a field, the soil gradually loses its nutrients. This makes the soil less fertile. When crops are planted in such soil, they will be fewer and weaker.

Exam Tip: Highlight the depletion of soil nutrients, reduction in fertility, and the negative impact on crop yield and quality due to continuous cultivation.

Question 9. નીંદણ એટલે શું? આપણે તેનું નિયંત્રણ કેવી રીતે કરી શકીએ છીએ?
Answer: ખેતરમાં કેટલાક બિનજરૂરી છોડ કુદરતી રીતે પાકની સાથે ઊગી નીકળે છે. આવા બિનજરૂરી છોડને નીંદણ કહે છે. નીંદણને દૂર કરવાની ક્રિયાને નીંદામણ કહે છે. નીંદણ દૂર કરવું જરૂરી છે. ખૂરપી સાધન વડે નીંદણ દૂર કરવામાં આવે છે. વળી, જમીન ખેડતી વખતે હળ ફેરવવાથી નીંદણ નાશ પામે છે તેમજ વાવણી વખતે વાવણિયા દ્વારા પણ નીંદણ દૂર થાય છે. નીંદણ દૂર કરવા 2, 4-D રસાયણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેનો છંટકાવ નીંદણ પર કરવાથી નીંદણ નાશ પામે છે અને મુખ્ય પાકને નુકસાન થતું નથી.
In simple words: Weeds are unwanted plants that grow naturally with crops in a field. Removing these weeds is called weeding, and it's essential. Weeds can be taken out using a hoe or by ploughing the field before planting, which kills them. Modern planters also help remove weeds during sowing. Chemicals called weedicides, like 2, 4-D, can be sprayed to kill weeds without harming the main crop.

Exam Tip: Define weeds and weeding, then list and explain both manual (hoe, hand-picking) and chemical (weedicides) methods of weed control, emphasizing their benefits.

Question 10. નીચે આપેલાં બૉક્સને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવો જેથી શેરડીના ઉત્પાદન માટેનું રેખાચિત્ર તૈયાર થઈ જાયઃ
પાકને ખાંડના કારખાનામાં મોકલવો
સિંચાઈ
લણણી
રોપણી
જમીન તૈયાર કરવી
ખેતરને ખેડવું
ખાતર આપવું
Answer:
જમીન તૈયાર કરવી
\( \implies \) ખેતરને ખેડવું
\( \implies \) રોપણી
\( \implies \) ખાતર આપવું
\( \implies \) સિંચાઈ
\( \implies \) લણણી
\( \implies \) પાકને ખાંડના કારખાનામાં મોકલવો
In simple words: The process of sugarcane production starts with preparing the soil, then ploughing the field, followed by sowing the crop. After that, fertilizer is added, and irrigation is done. Finally, the crop is harvested and sent to the sugar factory.

Exam Tip: For sequencing questions, identify the logical progression of steps, starting from initial preparation to the final output, ensuring all intermediate stages are included.

Question 11. નીચે આપેલા સંકેતોની મદદથી આપેલો શબ્દ કોયડો તેનાં અંગ્રેજી નામ વડે પૂર્ણ કરોઃ
(STORAGE, CROP, GRAM, HARVESTER, WINNOWING, IRRIGATION)
ઊભી ચાવીઃ
(1) પાકને પાણી આપવું.
(2) પાકના દાણાઓને લાંબા સમય સુધી વ્યવસ્થિત સ્થિતિમાં રાખવા
(5) વનસ્પતિ કે જેને મોટા પાયે ઉછેરવામાં આવે છે.
આડી ચાવીઃ
(3) મશીન કે જે પરિપક્વ પાકને કાપવા માટે વપરાય છે.
(4) રવી પાક કે જે એક કઠોળ છે.
(6) ભૂંસામાંથી દાણાઓને છૂટા પાડવાની પદ્ધતિ
Answer:

Exam Tip: Carefully read each clue and consider the number of letters to fit the correct agricultural term in the crossword grid.

Understanding Textbook Activities

Activity 1: Separating Damaged Seeds from Good Ones

Activity 2: Showing that Natural and Artificial Fertilizers are Essential for Good Crop Growth

Activity 3: Animals Provide Us with Useful Food Items