GSEB Class 7 Science Solutions Chapter 17 જંગલો આપણી જીવાદોરી

પાઠ્યપુસ્તકના સ્વાધ્યાયના પ્રશ્નોત્તર

Question 1. જંગલમાં રહેતાં પ્રાણીઓ તેને વૃદ્ધિ અને પુનઃસર્જન માટે કેવી રીતે મદદ કરે છે?
Answer: જંગલોમાં, પ્રાણીઓ સીધા કે આડકતરી રીતે વનસ્પતિઓ પર આધાર રાખે છે. તેઓ ખોરાક મેળવે છે અને કચરાના ઉત્પાદનો બહાર કાઢે છે. આ કચરાના ઉત્પાદનો વનસ્પતિઓને પોષક તત્ત્વો પૂરાં પાડે છે. આ પોષક તત્ત્વો દ્વારા જંગલની વનસ્પતિઓનો વિકાસ થાય છે. વળી, પ્રાણીઓ વનસ્પતિના પરાગનયન અને બીજ પ્રસારમાં મદદ કરે છે. આનાથી નવી વનસ્પતિઓ ઉગે છે, વિકાસ પામે છે, અને પ્રજનન કરે છે. આમ, જંગલોમાં રહેલાં પ્રાણીઓ વનસ્પતિના વિકાસ અને પુનઃસર્જનમાં મદદ કરે છે.
In simple words: Animals in forests rely on plants for food and shelter. They also help plants grow and reproduce by providing nutrients through their waste and aiding in pollination and seed spread.

Exam Tip: When describing ecological relationships, clearly explain the direct and indirect ways organisms interact, such as nutrient cycling and pollination.

Question 2. જંગલો પૂરને કેવી રીતે રોકે છે? તે સમજાવો.
Answer: જંગલોમાં ઘણા વૃક્ષો એકબીજાની નજીક ઉગે છે. આ વૃક્ષોના મૂળ જમીનને મજબૂતીથી પકડી રાખે છે. આનાથી જમીનનું ધોવાણ ખૂબ ઓછું થાય છે. વૃક્ષો પવન અને વરસાદનો સામનો પણ કરે છે. વધુમાં, જંગલો વરસાદી પાણીના કુદરતી શોષકો છે. આના કારણે, વરસાદી પાણી જમીનમાં ઉતરે છે. જંગલના તળિયે પડેલાં પાંદડાં અને મૃત અવશેષો પાણીના પ્રવાહને ધીમો પાડે છે. પરિણામે, પાણીનો પ્રવાહ નિયંત્રિત થાય છે. તેથી, બધો વરસાદ વહી જતો નથી અને પૂર જેવી પરિસ્થિતિઓ ઉદ્ભવતી નથી. આમ, જંગલો પૂરને રોકવામાં મદદ કરે છે.
In simple words: Forests prevent floods because tree roots hold soil, stopping erosion. They also act like sponges, absorbing rainwater and slowing down runoff, so less water flows into rivers quickly.

Exam Tip: Focus on two key mechanisms: root systems preventing soil erosion and forest floor absorbing and slowing down water flow.

Question 3. વિઘટકો શું છે? કોઈ પણ બેનાં નામ આપો. તેઓનો જંગલોમાં શું ફાળો છે?
Answer: જમીનમાં રહેલા કેટલાક નાના જીવો જટિલ કાર્બનિક પદાર્થોને સરળ સ્વરૂપમાં તોડી નાખે છે. આવા સજીવો કે જે વિઘટન કરે છે, તેમને વિઘટકો કહેવાય છે. કેટલીક ફૂગ અને બેક્ટેરિયા વિઘટકો તરીકે કામ કરે છે. પૃથ્વી પર મૃત પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિના ખરી પડેલા પાંદડાં તથા અવશેષો જ્યારે સડે છે, ત્યારે વિઘટકો તેમાં રહેલા જટિલ કાર્બનિક દ્રવ્યોનું સરળ કાર્બનિક સ્વરૂપમાં વિઘટન કરે છે. આ પદાર્થો જમીનમાં ભળીને સેન્દ્રિય પદાર્થોમાં રૂપાંતરિત થાય છે. સેન્દ્રિય પદાર્થો વનસ્પતિઓ માટે પોષક તત્ત્વો તરીકે ઉપયોગી હોવાથી વનસ્પતિઓ દ્વારા શોષાય છે. આ રીતે, સૂક્ષ્મ જીવો જંગલોમાં ખૂબ જ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે.
In simple words: Decomposers are tiny organisms, like fungi and bacteria, that break down dead plants and animals into simpler substances. This process returns important nutrients to the soil, helping new plants grow.

Exam Tip: Remember that decomposers are essential for nutrient cycling, ensuring that vital elements are returned to the soil for reuse by plants.

Question 4. જંગલોનો વાતાવરણમાં ઑક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડના સંતુલનમાં ફાળો જણાવો.
Answer: જંગલોમાં મોટી સંખ્યામાં વૃક્ષો હોય છે. વૃક્ષો દિવસ દરમિયાન પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા વાતાવરણમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઈડનો ઉપયોગ કરીને ખોરાક બનાવે છે અને વાતાવરણમાં ઑક્સિજન વાયુ મુક્ત કરે છે. પ્રાણીઓ શ્વાસ લેતી વખતે ઑક્સિજન વાયુ લે છે અને કાર્બન ડાયૉક્સાઈડ વાયુ બહાર કાઢે છે. આમ, જંગલોમાં વનસ્પતિની પ્રકાશસંશ્લેષણની ક્રિયા અને પ્રાણીઓની શ્વાસ લેવાની ક્રિયા દ્વારા વાતાવરણમાં ઑક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડનું પ્રમાણ જળવાઈ રહે છે, જેનાથી સંતુલન સ્થપાય છે.
In simple words: Forests help keep the air balanced by taking in carbon dioxide and giving out oxygen during the day. Animals breathe in oxygen and release carbon dioxide, creating a natural cycle.

Exam Tip: Clearly link photosynthesis (plants taking CO2, releasing O2) and respiration (animals taking O2, releasing CO2) to show how forests maintain atmospheric balance.

Question 5. જંગલમાં કંઈ પણ નકામું નથી. સમજાવો.
Answer: જ્યારે જંગલમાં પ્રાણીઓ મૃત્યુ પામે છે, ત્યારે ગીધ, કાગડા, શિયાળ અને અન્ય પ્રાણીઓ તેમના મૃતદેહના ભાગોને અલગ કરીને ખાઈ જાય છે. બાકી રહેલા ભાગો આખરે સૂક્ષ્મ જીવો અને જંતુઓ દ્વારા સાફ કરવામાં આવે છે. જંગલમાં વનસ્પતિના ખરી પડેલાં પાંદડાં અને અન્ય ભાગો પણ સેન્દ્રિય પદાર્થોમાં રૂપાંતરિત થાય છે, જે વનસ્પતિઓ માટે પોષક તત્ત્વો તરીકે ઉપયોગી બને છે. આ રીતે, જંગલમાં કોઈ પણ વસ્તુ નકામી પડતી નથી. દરેક વસ્તુ કોઈક રીતે ઉપયોગી બને છે. તેથી, આપણે કહી શકીએ કે જંગલમાં કંઈ પણ નકામું નથી.
In simple words: Nothing in the forest goes to waste. Dead animals are eaten by scavengers, and remaining parts are broken down by tiny organisms, turning into nutrients for plants.

Exam Tip: Emphasize the concept of a complete ecosystem and nutrient recycling where every component contributes to the overall health and function of the forest.

Question 6. જંગલમાંથી મળતી કોઈ પણ પાંચ પેદાશોનાં નામ જણાવો.
Answer: જંગલમાંથી મળતી પેદાશો નીચે મુજબ છે :
1. લાકડું
2. જડીબુટ્ટીઓ
3. ગુંદર
4. રેઝિન
5. કાથો
In simple words: Forests give us useful things like wood, plants for medicine, gum, resin, and catechu.

Exam Tip: Provide diverse examples, including raw materials (wood), medicinal products (herbs), and other useful extracts (gum, resin, catechu).

Question 7. ખાલી જગ્યા પૂરોઃ
(i) કીટકો, પતંગિયાં, મધમાખી અને પક્ષીઓ સપુષ્પી વનસ્પતિને ......... માં મદદરૂપ છે.
Answer: પરાગનયન
In simple words: Insects, butterflies, bees, and birds help flowering plants with pollination.

Exam Tip: Understand that various animals, especially insects, are crucial for the reproductive cycle of many plants.

Question 7. (ii) જંગલ .......... અને .......... નો .......... ફાળો છે.
Answer: હવા, પાણી
In simple words: Forests help balance the air and water in our environment.

Exam Tip: Recall that forests play a key role in regulating atmospheric gases (like oxygen and carbon dioxide) and the water cycle.

Question 7. (iii) છોડવાઓ જંગલનું .......... સ્તર બનાવે છે.
Answer: સૌથી નીચલું
In simple words: Shrubs form the lowest layer of the forest's vegetation.

Exam Tip: Remember the different vertical layers in a forest, from the canopy to the forest floor, and which types of plants occupy each layer.

Question 7. (iv) સડેલાં પાંદડાં અને પ્રાણીઓનાં મળ જંગલને .......... થી ભરપૂર બનાવે છે.
Answer: સેન્દ્રિય દ્રવ્યો
In simple words: Decaying leaves and animal waste enrich the forest with organic matter.

Exam Tip: Emphasize the role of decomposition in forming humus or organic matter, which is essential for soil fertility.

Question 8. આપણે જંગલને લગતી પરિસ્થિતિ અને સમસ્યાઓથી શા માટે ચિંતિત થવું જોઈએ?
Answer: જંગલો આપણને ઘણી રીતે ઉપયોગી છે. તેથી, આપણે જંગલો વિશે ચિંતિત થવું જોઈએ. આજે, જંગલો કપાઈ રહ્યા છે, અને ત્યાં ઉદ્યોગો તથા વસાહતો સ્થાપિત થઈ રહી છે. આનાથી જંગલોમાં રહેતા પ્રાણીઓ અને લોકોના કુદરતી રહેઠાણ છીનવાઈ રહ્યા છે. આપણા વિકાસ માટે જંગલોનો નાશ થઈ રહ્યો છે. જંગલો માટે આવી પરિસ્થિતિઓ અને સમસ્યાઓ ઉભી થઈ રહી છે, જે ખરેખર મનુષ્ય માટે વિચારવા જેવી બાબત છે. આપણા પર્યાવરણને બચાવવા માટે જંગલોનું સંરક્ષણ કરવું જરૂરી બની રહ્યું છે.
In simple words: We should worry about forests because they give us many benefits. They are being destroyed for development, which harms wildlife and people. Protecting forests is crucial for our environment.

Exam Tip: When discussing environmental concerns, explain the impact on both ecosystems (habitat loss, destruction of natural resources) and human well-being.

Question 9. જંગલમાં વિવિધ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ શા માટે જરૂરી છે? સમજાવો.
Answer: વિવિધ પ્રકારની વનસ્પતિઓને વિકસાવવાથી જંગલો શાકાહારી પ્રાણીઓ માટે ખોરાક અને રહેઠાણની ઘણી તકો પૂરી પાડે છે. આનાથી શાકાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યા વધે છે. શાકાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યા વધવાથી માંસાહારી પ્રાણીઓ માટે પૂરતો ખોરાક ઉપલબ્ધ થાય છે. પરિણામે, માંસાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યા પણ વધે છે. આ રીતે, જંગલ વનસ્પતિઓ, શાકાહારીઓ અને માંસાહારી પ્રાણીઓથી હર્યુંભર્યું લાગે છે. આમ, વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની વિવિધતા જંગલના વિકાસ અને પુનર્વિકાસ માટે જરૂરી છે.
In simple words: Diverse plants and animals are vital for forests because they create a balanced ecosystem. Different plants feed various herbivores, which in turn feed carnivores, ensuring a healthy and thriving forest.

Exam Tip: Highlight the concept of food chains and webs to explain how biodiversity supports the entire forest ecosystem, from plants to top predators.

Question 10. નીચે આપેલી આકૃતિમાં ચિત્રકાર, નામનિર્દેશન અને તિર આપવાનું ભૂલી ગયેલ છે. નીચે આપેલ શબ્દો દ્વારા નામનિર્દેશન કરો અને પ્રક્રિયાની દિશા જણાવો. વાદળો, વરસાદ, વાતાવરણ, કાર્બન ડાયૉક્સાઈડ, ઑક્સિજન, વનસ્પતિ, પ્રાણી, જમીન, મૂળ, જળસપાટી.
Answer:
In simple words: This diagram shows how forests are connected to weather and living things. Clouds bring rain, which soaks into the ground, reaching the water table. Trees release oxygen, which animals breathe. Animals release carbon dioxide, which trees use. This shows a cycle of nature.

Exam Tip: For diagrams, label all components clearly and use arrows to indicate the direction of processes like rainfall, gas exchange, and water absorption by roots.

Question 11. નીચે આપેલામાંથી કઈ જંગલની પેદાશ નથી?
(a) ગુંદર
(b) પ્લાયવુડ
(c) મીણ
(d) કેરોસીન
Answer: (d) કેરોસીન
In simple words: Kerosene is not a product we get from forests; it's a type of fuel from oil. Gum, plywood, and wax can all come from trees or forest activities.

Exam Tip: Be able to distinguish between natural forest products (like wood, gum, medicinal plants, wax) and mineral or fossil fuel products.

Question 12. નીચે આપેલામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
(a) જંગલો જમીન ધોવાણની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે.
(b) વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ જંગલમાં એકબીજા પર આધારિત નથી.
(c) જંગલો વાતાવરણ અને જળચક્ર પર અસર કરે છે.
(d) જમીન જંગલોની વૃદ્ધિ અને પુનઃસર્જન માટે મદદ કરે છે.
Answer: (b) વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ જંગલમાં એકબીજા પર આધારિત નથી.
In simple words: The statement that plants and animals in a forest do not rely on each other is false. They all need each other to survive.

Exam Tip: Understand the concept of interdependence in an ecosystem; all living things in a forest rely on each other for survival and balance.

Question 13. સૂક્ષ્મ જીવો મૃત વનસ્પતિ પર પ્રક્રિયા કરે છે તે ..........
(a) રેતી
(b) ફૂગ (મશરૂમ)
(c) કળણ
(d) લાકડું
Answer: (b) ફૂગ (મશરૂમ)
In simple words: Microbes like fungi, which include mushrooms, break down dead plants.

Exam Tip: Identify fungi as primary decomposers in most ecosystems, responsible for breaking down dead organic matter.

GSEB Class 7 Science Forests: Our Lifeline Textbook Activities

પાઠ્યપુસ્તકની પ્રવૃત્તિઓની સમજ

પ્રવૃત્તિ 1:
જે વસ્તુઓ જંગલમાંથી મળેલ સામગ્રીમાંથી બનેલી હોય તેની યાદી બનાવવી.
સાધન-સામગ્રી: ઘરની વસ્તુઓ.
પદ્ધતિઃ
1. તમારા ઘરની વિવિધ વસ્તુઓનું અવલોકન કરો.
2. તેમાંથી જે વસ્તુ જંગલમાંથી મળેલ સામગ્રીમાંથી બનેલી હોય તેની યાદી બનાવો.
3. વનસ્પતિમાંથી આપણને મળતી પેદાશોના આધારે નીચેનું કોષ્ટક 17.1 ભરવાનો પ્રયત્ન કરો.

નિર્ણયઃ આપણા ઘરમાં વપરાતી ઘણી વસ્તુઓ જંગલમાંથી મળેલ સામગ્રીમાંથી બનેલી હોય છે.
In simple words: Many common household items are made from materials that come from forests.

Exam Tip: When listing forest products, categorize them (e.g., wood, medicinal, oil) to show a broader understanding of their utility.

પ્રવૃત્તિ 2:
જંગલમાંથી મળતી વનસ્પતિઓને ઓળખવી.
પદ્ધતિઃ
1. તમારા નજીકમાં આવેલ જંગલની કે બાગની મુલાકાત લો.
2. વૃક્ષોનું અવલોકન કરો અને તેને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરો. તમે કોઈ વડીલ કે જાણકારની સલાહ લઈ શકો છો.
3. તમે નિહાળેલાં વૃક્ષોનાં લક્ષણોની યાદી બનાવો.
4. તેમાં તેની ઊંચાઈ, પર્ણનો આકાર, મુગટ (છાજ) વિશે લખો.
5. કેટલીક વનસ્પતિઓના મુગટના આકાર પણ દોરો.

Exam Tip: For field activities, document observations methodically, noting details like plant height, leaf shape, and canopy type to aid in identification and understanding.

પ્રવૃત્તિ 3:
સડતી વસ્તુઓ અને તેને કારણે ખાડાની અંદરની બાજુ હૂંફાળી અને ભેજવાળી હોય છે.
પદ્ધતિઃ
1. એક ખાડો ખોદો.
2. તેમાં શાકભાજીનો કચરો અને પર્ણ નાખો.
3. તેને માટીથી આવરિત કરો. થોડું પાણી ઉમેરો.
4. ત્રણ દિવસ પછી, માટીનું ઉપરનું સ્તર દૂર કરો. શું ખાડામાં અંદરની બાજુએ ગરમાવો અનુભવાય છે?
અવલોકનઃ સડતી વસ્તુઓ અને તેની જગ્યાએ ગરમાવો (હૂંફ) અને ભેજ જોવા મળે છે.
નિર્ણયઃ સડતી વસ્તુઓ અને તેને કારણે ખાડાની અંદરની બાજુ હૂંફાળી અને ભેજવાળી હોય છે.
In simple words: Decaying things in a pit create warmth and moisture. This happens because microbes break down the waste, releasing heat in the process.

Exam Tip: Recognize that decomposition is an exothermic process, meaning it releases heat, which contributes to the warmth observed in composting piles.