GSEB Class 6 Science Solutions Chapter 4 વસ્તુઓના જૂથ બનાવવાં

પાઠ્યપુસ્તકના સ્વાધ્યાય પ્રશ્નોત્તર

 

Question 1. લાકડામાંથી બનાવવામાં આવતી પાંચ વસ્તુઓનાં નામ જણાવો.
Answer: લાકડામાંથી બનતી વસ્તુઓનાં નામ નીચે મુજબ છે:
1. ખુરશી
2. ટેબલ
3. કાળું પાટિયું
4. બારી
5. બારણું
6. ઘોડિયું.
In simple words: કેટલીક વસ્તુઓ છે જે લાકડામાંથી બનેલી હોય છે, જેમ કે ખુરશી, ટેબલ, બારી અને બારણું.

Exam Tip: જ્યારે આવા પ્રશ્નોના જવાબ આપો, ત્યારે શક્ય હોય તેટલાં વધુ ઉદાહરણો આપવાનો પ્રયાસ કરો.

 

Question 3. નીચે આપેલ વસ્તુઓને તે જેમાંથી બનાવવામાં આવે છે તે પદાર્થો સાથે જોડો : [યાદ રાખો કે કોઈ વસ્તુ એક કરતાં વધારે પદાર્થોમાંથી બનેલી હોઈ શકે છે.]

Answer: અહીં આપેલી વસ્તુઓને તે જેમાંથી બનતી હોય તે પદાર્થો સાથે યોગ્ય રીતે જોડવામાં આવી છે. દરેક વસ્તુ જુદા જુદા પદાર્થોમાંથી બની શકે છે, જેમ કે ખુરશી લાકડા કે પ્લાસ્ટિકમાંથી બની શકે છે.
In simple words: દરેક વસ્તુ કયા પદાર્થમાંથી બનેલી છે તે તમારે કહેવાનું છે, અને કેટલીક વસ્તુઓ એકથી વધુ પદાર્થોમાંથી પણ બની શકે છે.

Exam Tip: આવા પ્રશ્નોમાં, એક વસ્તુ એક કરતાં વધુ સામગ્રીમાંથી બની શકે છે તે યાદ રાખવું અગત્યનું છે. બધા સંભવિત પદાર્થોને શામેલ કરો.

 

Question 4. નીચે આપેલ વિધાનો સાચાં છે કે ખોટાં તે જણાવોઃ
Answer:
(i) प्रश्न 1. પથ્થર પારદર્શક હોય છે, જ્યારે કાચ અપારદર્શક હોય છે.
ઉત્તરઃ ખોટું
(ii) प्रश्न 2. નોટબુકમાં ચળકાટ હોય છે, જ્યારે રબરમાં નથી હોતી.
ઉત્તરઃ ખોટું
(iii) प्रश्न 3. ચૉક પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
ઉત્તરઃ ખોટું
(iv) प्रश्न 4. લાકડાનો ટુકડો પાણી પર તરે છે.
ઉત્તરઃ સાચું
(v) प्रश्न 5. ખાંડ પાણીમાં દ્રાવ્ય થતી નથી.
ઉત્તરઃ ખોટું
(vi) प्रश्न 6. તેલ પાણીમાં મિશ્રિત થઈ જાય છે.
ઉત્તરઃ ખોટું
(vii) प्रश्न 7. સરકો (વિનેગર) પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
ઉત્તરઃ સાચું
In simple words: દરેક વાક્ય સાચું છે કે ખોટું તે જણાવો. યાદ રાખો કે પથ્થર અપારદર્શક હોય છે અને કાચ પારદર્શક હોય છે.

Exam Tip: પારદર્શક, અપારદર્શક, દ્રાવ્ય અને અદ્રાવ્ય જેવા શબ્દોના અર્થ બરાબર સમજીને જવાબ આપો.

 

Question 5. નીચે કેટલીક વસ્તુઓ તથા પદાર્થોનાં નામ આપેલાં છેઃ પાણી, બાસ્કેટ બોલ, નારંગી, ખાંડ, પૃથ્વીનો ગોળો, સફરજન અને માટીનો ઘડો. તેને આ પ્રકારે જૂથમાં મૂકો: (1) ગોળાકાર અને અન્ય આકાર (2) ખાવાલાયક અને બિનખાવાલાયક
Answer: આપેલી વસ્તુઓને નીચે મુજબ બે જૂથમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે:

In simple words: તમારે વસ્તુઓને તેના આકાર અને તે ખાઈ શકાય તેવી છે કે નહીં તેના આધારે અલગ અલગ જૂથમાં વહેંચવાની છે.

Exam Tip: વસ્તુઓને વર્ગીકૃત કરતી વખતે, દરેક શ્રેણીના ગુણધર્મોને કાળજીપૂર્વક ધ્યાનમાં લો. કેટલીક વસ્તુઓ બહુવિધ જૂથોમાં આવી શકે છે.

 

Question 6. તમે જાણતા હો તેવી પાણી પર તરતી વસ્તુઓની યાદી બનાવો. તપાસ કરીને જુઓ કે શું તે તેલ તથા કેરોસીન પર તરે છે?
Answer: પાણી પર તરતી વસ્તુઓ (પદાર્થો) નીચે મુજબ છે:
1. બરફ
2. લાકડું
3. પિત્તળની વાડકી (ખાસ કરીને જો તે ખાલી હોય)
4. કાગળની હોડી
5. પોચા લાકડાનો બૂચ
6. સોડિયમ (ખૂબ સાવચેતી સાથે)
7. સફરજન

ઉપરની વસ્તુઓ (કે પદાર્થો) પૈકી તેલ તથા કેરોસીન પર તરતી વસ્તુઓ:
1. લાકડું
2. પિત્તળની વાડકી (ખાલી)
3. કાગળની હોડી
4. પોચા લાકડાનો બૂચ
5. સફરજન
6. પેટ્રોલ (જે તેલ નથી પણ એક કાર્બનિક પ્રવાહી છે અને કેરોસીન પર તરે છે)

In simple words: એવી વસ્તુઓની યાદી બનાવો જે પાણી પર તરે છે. પછી તપાસો કે તે જ વસ્તુઓ તેલ અને કેરોસીન પર પણ તરે છે કે નહીં.

Exam Tip: તરતી વસ્તુઓનો સિદ્ધાંત ઘનતા પર આધાર રાખે છે. જે વસ્તુની ઘનતા પ્રવાહી કરતા ઓછી હોય તે તરે છે. તેલ અને કેરોસીન પાણી કરતાં ઓછા ઘટ્ટ હોય છે.

 

Question 7. નીચેનામાંથી અસંગત વસ્તુ કે બાબત દૂર કરોઃ
Answer:
(i) प्रश्न 1. ખુરશી, પલંગ, ટેબલ, બાળક, તિજોરી
ઉત્તરઃ બાળક (અહીં અન્ય બધી વસ્તુઓ નિર્જીવ છે અને લાકડા અથવા ધાતુમાંથી બનેલા ફર્નિચરના પ્રકાર છે, જ્યારે બાળક એક સજીવ છે.)
(ii) प्रश्न 2. ગુલાબ, ચમેલી, હોડી, હજારીગોટો, કમળ
ઉત્તરઃ હોડી (અહીં અન્ય બધી વસ્તુઓ ફૂલો છે, જ્યારે હોડી એક વાહન છે.)
(iii) प्रश्न 3. ઍલ્યુમિનિયમ, લોખંડ, તાંબું, ચાંદી, રેતી
ઉત્તરઃ રેતી (અહીં અન્ય બધી વસ્તુઓ ધાતુઓ છે, જ્યારે રેતી એક ખનિજ છે.)
(iv) प्रश्न 4. ખાંડ, મીઠું, રેતી, કોપર સલ્ફટ
ઉત્તરઃ રેતી (અહીં ખાંડ, મીઠું અને કોપર સલ્ફટ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે, જ્યારે રેતી પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.)
In simple words: દરેક જૂથમાં એક વસ્તુ અલગ પડે છે. તમારે તે અલગ પડતી વસ્તુને શોધીને કહેવાનું છે.

Exam Tip: અસંગત વસ્તુને ઓળખવા માટે, જૂથમાં આપેલી બધી વસ્તુઓના સામાન્ય ગુણધર્મો વિશે વિચારો અને પછી કઈ વસ્તુ તે ગુણધર્મ સાથે મેળ ખાતી નથી તે નક્કી કરો.

 

પ્રવૃત્તિ 1:

એક વસ્તુ જુદા જુદા પદાર્થોની બની શકે છે તે સમજવું.

પદ્ધતિઃ
1. આપણા ઘરમાં જોવા મળતી તેમજ શાળામાં જોવા મળતી વસ્તુઓની કોષ્ટક 4.1માં યાદી બનાવો.
2. આ દરેક વસ્તુ કયા પદાર્થોની બનેલી હોય છે તે વિચારો અને તેની નોંધ કોષ્ટક 4.1માં કરો.

કોષ્ટક 4.1 વસ્તુઓ અને તે જેમાંથી બનેલ છે તે પદાર્થો

અવલોકનઃ ઉપરના કોઠા પરથી સમજાય છે કે કોઈ વસ્તુ જુદા જુદા પદાર્થોની બનેલી હોય છે.
નિર્ણયઃ કોઈ એક વસ્તુ જુદા જુદા પદાર્થોની બની શકે છે.

 

પ્રવૃત્તિ 2:

એક જ પદાર્થમાંથી જુદી જુદી વસ્તુઓ બની શકે છે તે સમજવું.

પદ્ધતિઃ
1. કોષ્ટક 4.2માં કેટલાક સામાન્ય પદાર્થોની યાદી આપેલ છે. તેના સિવાય તમારા ધ્યાનમાં આવતા અન્ય વધારે પદાર્થો આ કોષ્ટકના કૉલમ 1માં ઉમેરો.
2. આ પદાર્થોમાંથી કઈ કઈ વસ્તુઓ બને છે તે વિચારો.
3. તેની યાદી કૉલમ 2માં બનાવો.

કોષ્ટક 4.2 સમાન પદાર્થની બનેલ વિવિધ વસ્તુઓ

અવલોકનઃ એક જ પદાર્થમાંથી ઘણી વસ્તુઓ બને છે.
નિર્ણયઃ એક જ પદાર્થમાંથી જુદી જુદી વસ્તુઓ બની શકે છે.

 

પ્રવૃત્તિ 3:

આપેલ વસ્તુઓ ચળકાટવાળી છે કે ચળકાટ વગરની તે નક્કી કરવું.

આપેલ વસ્તુઓઃ કાગળનો ટુકડો, લાકડું, તાંબાનો તાર, ઍલ્યુમિનિયમનું પતરું, ચૉકના ટુકડા, પેન્સિલ, લોખંડની પટ્ટી, રબર વગેરે
સાધન-સામગ્રી: ધાતુ કાપવાની કાતર

પદ્ધતિઃ
1. આપેલ વસ્તુઓ વારાફરતી લઈ તે ચળકાટ ધરાવે છે કે નહિ તે તપાસો. જરૂર પડ્યે વસ્તુઓની સપાટી કાચપેપર સાથે ઘસીને પણ તેનું નિરીક્ષણ કરી શકો છો.
2. જરૂર પડયે વસ્તુઓને બે ભાગમાં કાપી, કપાયેલી સપાટી ચળકતી છે કે નહિ તે જુઓ.

ચળકાટવાળી વસ્તુઓ અને ચળકાટ વગરની વસ્તુઓ

અવલોકનઃ તાંબાનો તાર, ઍલ્યુમિનિયમનું પતરું અને લોખંડની પટ્ટી જેવી ધાતુઓની બનેલી વસ્તુઓ ચળકાટવાળી હોય છે.
નિર્ણયઃ ધાતુઓની બનેલી વસ્તુઓ ચળકાટવાળી હોય છે અને ધાતુઓ સિવાયની વસ્તુઓ ચળકાટ વગરની હોય છે.

 

પ્રવૃત્તિ 4:

આપેલ ઘન પદાર્થો પાણીમાં દ્રાવ્ય છે કે નહિ તે તપાસવું.

આપેલ પદાર્થોઃ મીઠું, રેતી, ખાંડ, ચૉકનો ભૂકો, લાકડાનો વહેર.
સાધન-સામગ્રીઃ કાચના પાંચ પાત્ર, ચમચી.

પદ્ધતિઃ
1. કાચના પાંચ પાત્ર લો.
2. પ્રત્યેક પાત્રમાં લગભગ \( \frac{2}{3} \) ભાગ પાણી ભરો.
3. પહેલા પાત્રમાં એક ચમચી મીઠું, બીજા પાત્રમાં એક ચમચી રેતી નાંખો.
4. ત્રીજા, ચોથા અને પાંચમાં પાત્રમાં અનુક્રમે ખાંડ, ચૉકનો ભૂકો અને લાકડાનો વહેર નાંખો.
5. દરેક પાત્રમાંના પાણીને ચમચી વડે હલાવો.
6. થોડો સમય રાહ જુઓ.
7. પાણીમાં ઉમેરવામાં આવેલ પદાર્થનું શું થાય છે તેનું અવલોકન કરો.
તમારાં અવલોકનની કોષ્ટક 4.3માં બતાવ્યા પ્રમાણે નોંધ કરો.

પદાર્થોની પાણીમાં દ્રાવ્યતા

અવલોકનઃ
1. મીઠું અને ખાંડ પાણીમાં સંપૂર્ણપણે અદશ્ય થઈ જાય છે.
2. રેતી, ચૉકનો ભૂકો અને લાકડાનો વહેર પાણીમાં અદશ્ય થતા નથી.
નિર્ણયઃ મીઠું અને ખાંડ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે, જ્યારે રેતી, ચૉકનો ભૂકો અને લાકડાનો વહેર પાણીમાં દ્રાવ્ય નથી.

 

પ્રવૃત્તિ 5:

આપેલ પ્રવાહીઓ પાણીમાં મિશ્રિત થાય છે કે મિશ્રિત થતાં નથી તે તપાસવું.

આપેલ પ્રવાહીઓઃ સરકો (વિનેગર), સરસવ(રાઈ)નું તેલ, લીંબુનો રસ, નાળિયેરનું તેલ, કેરોસીન.
સાધન-સામગ્રીઃ કાચના પાંચ પાત્ર, ચમચી.

પદ્ધતિઃ
1. કાચના પાંચ પાત્ર લો.
2. દરેક પાત્રમાં અડધે સુધી પાણી ભરો.
3. હવે પહેલા પાત્રમાં ત્રણ ચમચી સરકો (વિનેગર) અને બીજા પાત્રમાં ત્રણ ચમચી સરસવ(રાઈ)નું તેલ ઉમેરો.
4. ત્રીજા, ચોથા અને પાંચમાં પાત્રમાં અનુક્રમે લીંબુનો રસ, નાળિયેરનું તેલ અને કેરોસીન ત્રણ-ત્રણ ચમચી ઉમેરો.
5. દરેક પ્રવાહી મિશ્રણને ચમચી વડે બરાબર હલાવો.
6. દરેક પાત્રને પાંચ મિનિટ સુધી રહેવા દો.
7. પાંચ મિનિટ પછી દરેક પાત્રમાં પ્રવાહી, પાણી સાથે સારી રીતે મિશ્રિત થયું છે કે નહિ તેનું અવલોકન કરો.
તમારાં અવલોકનો કોષ્ટક 4.4માં નોંધો.

કોષ્ટક 4.4: કેટલાક સામાન્ય પ્રવાહીની પાણીમાં દ્રાવ્યતા

અવલોકન:
1. સરકો (વિનેગર) અને લીંબુનો રસ પાણી સાથે સારી રીતે મિશ્રિત થાય છે.
2. સરસવ(રાઈ)નું તેલ, નાળિયેરનું તેલ અને કેરોસીન પાણી સાથે મિશ્રિત થતાં નથી.
નિર્ણયઃ
1. સરકો (વિનેગર) અને લીંબુનો રસ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
2. સરસવ(રાઈ)નું તેલ, નાળિયેરનું તેલ અને કેરોસીન પાણીમાં દ્રાવ્ય નથી. તેથી પાણી અને પ્રવાહીનું સ્તર અલગ રહે છે.

 

પ્રવૃત્તિ 6:

આપેલ પદાર્થોની પારદર્શકતા તપાસવી.

આપેલ પદાર્થોઃ કાચની તકતી, નોટબુકનો કાગળ, તેલિયો કાગળ.
પદ્ધતિઃ
1. કાચની તકતીને તમારી આંખની સામે રાખી તકતીની પાછળની વસ્તુઓ જુઓ.
2. કાચની તકતી પર નોટબુકનો કાગળ મૂકી તકતીની પાછળની વસ્તુઓ જુઓ.
3. કાગળ પર તેલનું ટીપું મૂકી તેને પ્રસરાવો. આથી બનતા તેલિયા કાગળના તેલવાળા ભાગમાંથી તકતીની પાછળની વસ્તુઓ જુઓ.

અવલોકનઃ
1. કાચની તકતીની પાછળની વસ્તુઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
2. કાચની તકતી પર નોટબુકનો કાગળ મૂકતાં તકતીની પાછળની વસ્તુઓ બિલકુલ દેખાતી નથી.
3. તેલિયા કાગળના તેલવાળા ભાગમાંથી જોતાં તકતીની પાછળની વસ્તુઓ ઝાંખી દેખાય છે.
નિર્ણયઃ
1. કાચની તકતી પારદર્શક છે.
2. નોટબુકનો કાગળ અપારદર્શક છે.
3. તેલિયો કાગળ પારભાસક છે.