GSEB Class 6 Sanskrit Solutions Chapter 9 सूक्तयः

GSEB Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 9 सूक्तयः

Question 1. નીચેના શબ્દોનું મોટેથી ઉચ્ચારણ કરો અને જોઈને લખો :
ઉદ્યમસમઃ, સર્વત્ર, સત્યમેવ, વિનયેન, ઉત્સવપ્રિયાઃ
Answer: તમારે ઉપરના શબ્દો તમારી નોટબુકમાં લખવા જોઈએ.
In simple words: Say these words aloud and then write them in your notebook exactly as they are shown.

Exam Tip: Practice saying new Sanskrit words correctly, then write them multiple times to help you remember their spelling and meaning.

Question 2. એકમમાં આપેલ સૂક્તિઓનું લયબદ્ધ પઠન કરો.
Answer: તમારે પાઠમાં આપેલી સૂક્તિઓનું લયબદ્ધ રીતે પઠન કરવું જોઈએ.
In simple words: Read the proverbs given in the lesson with rhythm.

Exam Tip: Reciting proverbs rhythmically can help improve your pronunciation and memorization of Sanskrit phrases.

Question 3. આપેલી સૂક્તિઓમાંથી તમારા શિક્ષક જે પાંચ સૂક્તિઓ લખાવે તે સાંભળીને લખો.
Answer: તમારે તમારા શિક્ષક દ્વારા લખાવવામાં આવેલી પાંચ સૂક્તિઓ સાંભળીને લખવી જોઈએ.
In simple words: Listen carefully to your teacher and write down the five proverbs they tell you.

Exam Tip: Pay close attention to your teacher's dictation to accurately write down the Sanskrit proverbs and understand their meaning.

Question 4. સત્યમેવ નયતે એ વિષય પર તમારા વર્ગમાં બે જૂથમાં ચર્ચા કરો.
Answer: તમારા શિક્ષક આ ચર્ચાના નિર્ણાયક બની 'સત્યમેવ નયતે' એ સત્ય સિદ્ધ કરશે.
In simple words: Your teacher will be the judge for this discussion and will help prove the truth of 'Satyameva Jayate' (Truth alone triumphs).

Exam Tip: When discussing a proverb, be ready to offer arguments and examples that support its meaning, showing a deep understanding of the concept.

Question 5. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો :
Answer:
(૧) સત્પુરુષાઃ ઇવ। (વૃક્ષાઃ, કાકાઃ)
ઉત્તર : વૃક્ષાઃ સત્પુરુષાઃ ઇવ।
(૨) પરમો ધર્મઃ। (હિંસા, અહિંસા)
ઉત્તર : અહિંસા પરમો ધર્મઃ।
(૩) एव जयते। (સત્યમ્, અસત્યમ્)
ઉત્તર : સત્યમ્ एव जयते।
(૪) વિદ્યા शोभते। (વિનયેન, ધનેન)
ઉત્તર : વિદ્યા વિનયેન શોભતે।
(૫) નાસ્તિ સમઃ બન્ધુઃ। (ઉદ્યમ, ધન)
ઉત્તર : નાસ્તિ उद्यमेन समः बन्धुः।
In simple words: Choose the correct word from the brackets to fill in each blank and complete the sentences.

Exam Tip: Carefully read each sentence and its options. Pick the word that best fits the meaning and context of the proverb to complete it correctly.

Exercise: સૂક્તયઃ

• તમારા વિસ્તારમાં ઉજવાતા ઉત્સવો, તહેવારોની યાદી તૈયાર કરો.
• વિવિધ સૂક્તિઓનો સંગ્રહ તૈયાર કરો.
• પસંદ કરેલી સૂક્તિઓ શાળામાં વિવિધ જગ્યાએ લખો.

Sanskrit Digest Std 6 GSEB સૂક્તયઃ Important Questions and Answers

સૂત્ત્તયઃ વિશેષ પ્રશ્નોત્તર

Question 1. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર સંસ્કૃતમાં લખો:

Question 1. केन समः बन्धुः नास्ति?
Answer: उद्यमेन समः बन्धुः नास्ति।
In simple words: Hard work (effort) is like no other friend.

Exam Tip: When answering questions about proverbs, directly state the essence of the saying. Here, emphasize that effort is the best companion.

Question 2. वृक्षाः कीदृशाः सन्ति?
Answer: वृक्षाः सत्पुरुषाः इव सन्ति।
In simple words: Trees are like good people.

Exam Tip: Remember to use the comparative word 'इव' (like) when comparing one thing to another in Sanskrit answers.

Question 3. का देवः मन्यते?
Answer: माता देवः मन्यते।
In simple words: Mother is considered like a god.

Exam Tip: For direct questions, ensure your answer identifies the subject (माता) and its quality (देवः मन्यते) clearly and concisely.

Question 4. कः परमः धर्मः अस्ति?
Answer: अहिंसा परमः धर्मः अस्ति।
In simple words: Non-violence is the highest duty.

Exam Tip: Highlight the superlative 'परमः' (highest) in your answer to convey the full meaning of the proverb about non-violence.

Question 5. विद्या केन शोभते?
Answer: विद्या विनयेन शोभते।
In simple words: Knowledge shines through humility.

Exam Tip: Connect knowledge (विद्या) with its enhancing quality (विनयेन) to show how they are related in the context of the proverb.

Question 6. जनाः उत्सवप्रियाः सन्ति।
Answer: आम्, जनाः खलु उत्सवप्रियाः सन्ति।
In simple words: Yes, people are truly fond of celebrations and festivals.

Exam Tip: When a statement is given as a question, confirm it directly. Adding 'खलु' (indeed, truly) emphasizes the certainty of the statement.

Question 2. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર ગુજરાતીમાં લખો:

Question 1. 'नास्ति उद्यमसमः बन्धुः ।' – આ સૂક્તિ શાનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે?
Answer: 'નાસ્તિ ઉદ્યમસમ: બન્ધુઃ ।' – આ સૂક્તિ મહેનત એટલે કે શ્રમનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે.
In simple words: This proverb shows how important effort and hard work are.

Exam Tip: Clearly state the core concept (effort/શ્રમ) that the proverb emphasizes when explaining its importance.

Question 2. 'વૃક્ષાઃ સત્પુરુષાઃ ઇવ' – આ સૂક્તિમાં વૃક્ષોને શાની ઉપમા આપી છે?
Answer: 'વૃક્ષાઃ સત્પુરુષાઃ ઇવ' – આ સૂક્તિમાં વૃક્ષોને સંતપુરુષોની (સજ્જનોની) ઉપમા આપી છે.
In simple words: This proverb compares trees to holy men or good people.

Exam Tip: Identify the specific comparison made in the proverb, clearly stating what is being compared (trees) and to what (saints/good people).

Question 3. 'शीतं सर्वत्र વૈ ધનમ્।' – આ સૂક્તિમાં કઈ વસ્તુને સાચું ધન કહ્યું છે?
Answer: 'शीलं सर्वत्र वै धनम्।' – આ સૂક્તિમાં ચારિત્ર્યને સાચું ધન કહ્યું છે.
In simple words: This proverb says that character is true wealth everywhere.

Exam Tip: Focus on identifying the key element (character/ચારિત્ર્ય) that the proverb designates as the ultimate treasure.

Question 4. ભારત દેશનો મુદ્રાલેખ શો છે?
Answer: ભારત દેશનો મુદ્રાલેખ “સત્યમેવ જયતે´ છે, જેનો અર્થ થાય છે કે સત્યનો જ હંમેશા વિજય થાય છે.
In simple words: India's motto is "Satyameva Jayate", which means "Truth alone triumphs".

Exam Tip: Provide both the motto in its original form and its clear translation to score full marks for this kind of general knowledge question.

Question 3. નીચેના દરેક પ્રશ્નના ઉત્તર માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ શોધોઃ

Question 1. 'नास्ति उद्यमसम: बन्धुः।' એટલે શું?
(A) ઉદ્યમ જેવો કોઈ મનુષ્ય નથી.
(B) ઉદ્યમ જેવો કોઈ મિત્ર નથી.
(C) ઉદ્યમ જ સૌથી મોટો સગો છે.
(D) ઉદ્યમ મોટો બંધુ નથી.
Answer: (C) ઉદ્યમ જ સૌથી મોટો સગો છે.
In simple words: This proverb means that hard work or effort is the best relative or friend a person can have.

Exam Tip: Understand the meaning of 'बन्धुः' (relative/friend) in context. The proverb implies that self-effort is more reliable than any human relationship.

Question 2. What does 'शीलं सर्वत्र वै धनम्' mean?
(A) શીલ બધે ધનથી ખરીદાય છે.
(B) શીલ એ જ ગરીબોનું ધન છે.
(C) ઊંચું ચરિત્ર ધન વગર પ્રાપ્ત થતું નથી.
(D) ચારિત્ર્ય બધે જ સંપત્તિ છે.
Answer: (D) ચારિત્ર્ય બધે જ સંપત્તિ છે.
In simple words: This means good character or virtue is considered wealth everywhere, regardless of location or situation.

Exam Tip: The phrase 'सर्वत्र વૈ धनम्' emphasizes that character is a universal and invaluable asset, always more precious than material wealth.

Question 3. 'सत्यमेव जयते' એટલે શું?
(A) સત્યની જ જીત થાય છે.
(B) સત્ય જેવો વિજય હોય છે.
(C) સત્યથી જિતાય છે.
(D) સચ્ચાઈ જ જીતની ચાવી છે.
Answer: (A) સત્યની જ જીત થાય છે.
In simple words: This means that truth always wins in the end, no matter what.

Exam Tip: The term 'एव' (alone/only) in 'Satyameva' strongly emphasizes that victory belongs solely to truth.

Question 4. 'विद्या विनयेन शोभते।' એટલે શું?
(A) વિધાથી વિનય શોભે છે.
(B) વિનય અને વિધા બંને શોભે છે.
(C) વિનય (શિસ્ત) વડે વિદ્યા શોભે છે.
(D) વિનય વિનાનો માણસ સારો લાગતો નથી.
Answer: (C) વિનય (શિસ્ત) વડે વિદ્યા શોભે છે.
In simple words: This proverb means that knowledge looks best when it is combined with humility and discipline.

Exam Tip: Understand that knowledge alone isn't enough; it must be accompanied by modesty and good manners to be truly admired.

Question 5. वृक्षाः ................................. इव।
(A) कृष्णः
(B) सत्पुरुषाः
(C) पिक:
(D) बकः
Answer: (B) सत्पुरुषाः
In simple words: The sentence means that trees are like good people, implying they are beneficial and helpful.

Exam Tip: This proverb draws a comparison between trees and noble individuals, highlighting their selfless nature. Remember this specific comparison for similar questions.

Question 6. अहिंसा ................................. धर्मः अस्ति।
(A) सत्यम्
(B) परमः
(C) सर्वत्र
(D) मोक्षः
Answer: (B) परमः
In simple words: This sentence states that non-violence is the highest or supreme duty.

Exam Tip: The word 'परमः' indicates a superlative quality, showing that non-violence is considered the most important and virtuous duty in this context.

Question 7. ................................. एव जयते।
(A) असत्यम्
(B) सत्यम्
(C) सत्येन
(D) सत्यात्
Answer: (B) सत्यम्
In simple words: The sentence means that only truth triumphs, emphasizing the ultimate victory of truth.

Exam Tip: This is a famous saying. 'सत्यम्' (truth) is the subject that achieves victory, making option (B) the correct choice.

Question 8. विद्या ................................. शोभते।
(A) धनेन
(B) धर्मेण
(C) विनयेन
(D) शीलेन
Answer: (C) विनयेन
In simple words: This sentence means that knowledge shines beautifully with humility.

Exam Tip: This proverb teaches that true knowledge is not just about what you know, but how you carry it with modesty and good conduct. 'विनयेन' (with humility) is the key term.

Question 9. मातदेवो ................................. !
(A) भव
(B) भवतु
(C) भवतम्
(D) भवत
Answer: (A) भव
In simple words: This is a command meaning "May your mother be a goddess!", or "Be one for whom mother is a god."

Exam Tip: The word 'भव' is an imperative form meaning "be" or "become". It's an instruction to regard your mother as divine, reflecting respect and devotion.

Question 4. નીચેના વિધાનોમાંથી સાચાં વિધાનો સામે ✓ ની અને ખોટાં વિધાનો સામે X ની નિશાની કરોઃ
Answer:
1. नास्ति उद्यमसमः बन्धुः। [✓]
2. वृक्षाः असत्पुरुषाः इव। [X]
3. भ्रातृदेवो भव । [X]
4. વિદ્યા વિનયથી શોભે છે. [✓]
5. ઉદ્યમ અથવા મહેનત સૌથી મોટો શત્રુ છે. [X]
6. हिंसा परमो धर्मः। [X]
7. जनाः खलु उत्सवप्रियाः सन्ति। [✓]
In simple words: Mark each statement as true (✓) or false (X) based on your understanding of the proverbs and general wisdom.

Exam Tip: Carefully read each statement and recall the corresponding proverb or concept. Pay attention to negations (like 'असत्पुरुषाः') which can change the truth value.

Question 5. નીચેના ગુજરાતી શબ્દોના સંસ્કૃત અર્થ લખો:
Answer:
1. પરિશ્રમ – उद्यमः, श्रमः
2. ભાઈ – बन्धुः, भ्राता
3. ચારિત્ર્ય – शीलम्
4. જય પામે છે. – जयते
5. શ્રેષ્ઠ/ઉત્તમ – परमः
6. ખરેખર – खलु
In simple words: Write the Sanskrit equivalent for each given Gujarati word.

Exam Tip: Learn common synonyms in both languages. Some Gujarati words might have multiple Sanskrit equivalents, so be familiar with the most appropriate ones in context.

Question 6. નીચે આપેલાં વાક્યોનો સંસ્કૃતમાં અનુવાદ કરોઃ
Answer:
1. વૃક્ષો સપુરુષો જેવાં હોય છે. – वृक्षाः सत्पुरुषाः इव।
2. તું માતાને દેવ માનજે. – मातृदेवो भव।
3. સત્યનો જ જય થાય છે. – सत्यमेव जयते।
4. અહિંસા શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે. – अहिंसा परमो (परमः) धर्मः।
5. વિધા વિનયથી શોભે છે. – विद्या विनयेन शोभते।
6. લોકો ખરેખર ઉત્સવપ્રેમી હોય છે. – उत्सवप्रियाः खलु जनाः।
In simple words: Translate each given Gujarati sentence into Sanskrit.

Exam Tip: When translating, pay close attention to verb conjugations, noun declensions, and the correct use of particles to ensure grammatical accuracy in Sanskrit.

Question 7. નીચેની સૂક્તિઓનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરી, સુંદર અક્ષરે તમારી નોંધપોથીમાં લખો:

Question 1. आचारः परमो धर्मः।
Answer: આચાર શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે.
In simple words: Good conduct is the highest duty.

Exam Tip: This proverb highlights that righteous behavior is considered the most important virtue. Ensure your translation reflects 'conduct' as the paramount 'duty'.

Question 2. शीलं परं भूषणम्।
Answer: ચારિત્ર્ય શ્રેષ્ઠ આભૂષણ છે.
In simple words: Character is the supreme ornament.

Exam Tip: Understand that good character is more valuable and beautiful than any physical jewel or decoration.

Question 3. विद्याविहीनः पशुः।
Answer: વિદ્યા વગરનો (માણસ) પશુ છે.
In simple words: A person without knowledge is like an animal.

Exam Tip: This proverb emphasizes the importance of education for human dignity and purpose. Without it, a person lacks the distinguishing features of humanity.

Question 4. अति सर्वत्र वर्जयेत्।
Answer: અતિનો બધે ત્યાગ કરવો.
In simple words: Excess in everything should be avoided.

Exam Tip: This proverb teaches moderation. Avoid any extreme, as it can lead to negative outcomes.

Question 5. श्वःकार्यम् अद्य कुर्वीत। (श्वःकार्यम् – આવતી કાલે કરવાનું કામ)
Answer: આવતી કાલનું કામ આજે કરવું.
In simple words: Do tomorrow's work today.

Exam Tip: This proverb is about the importance of not procrastinating. Completing tasks early helps you stay ahead and manage time effectively.

Question 6. યાદૃશં વપતે બીજં તાદૃશં લભતે ફલમ્।
Answer: (માણસ) જેવું બીજ વાવે છે તેવું ફળ મેળવે છે.
In simple words: As one sows, so shall one reap.

Exam Tip: This proverb signifies that your actions determine your results. Good deeds lead to good outcomes, and bad deeds to bad ones.

Question 7. जनसेवा परो धर्मः।
Answer: જનસેવા ઉત્તમ ધર્મ છે.
In simple words: Public service is the highest duty.

Exam Tip: This proverb highlights the noble concept that serving humanity is considered the most virtuous act. 'परो धर्मः' emphasizes its supreme importance.

Question 8. सङ्घ शक्तिः कलौ युगे। (कलौ युगे – કલિયુગમાં)
Answer: કલિયુગમાં સંગઠનમાં શક્તિ હોય છે.
In simple words: In the Kali Yuga (modern age), strength lies in unity.

Exam Tip: This proverb emphasizes the power of collective effort and unity, especially in challenging times. Remember that 'Kali Yuga' refers to the current era according to Hindu scriptures.

Question 9. संहतिः कार्यसाधिका।
Answer: સંગઠન કાર્ય સાધનારું હોય છે.
In simple words: Unity achieves success.

Exam Tip: This proverb underlines that tasks are successfully accomplished when people work together in harmony and solidarity.

Question 10. स्वाध्यायात् मा प्रमदितव्यम्।
Answer: સ્વાધ્યાય કરવામાં આળસ કરવી નહીં.
In simple words: Do not be lazy in self-study.

Exam Tip: This proverb stresses the importance of continuous self-learning and reflection. Regular revision and study are crucial for knowledge retention.

सूक्तयः Summary in Gujarati

આ પાઠમાં સંસ્કૃત સાહિત્યનાં ઉત્તમ સુભાષિતોમાંથી રત્નકણિકાઓ જેવી આઠ સૂક્તિઓ આપવામાં આવી છે. આ સૂક્તિઓ જીવનવ્યવહાર અને નીતિનું જ્ઞાન આપતાં સુંદર સૂત્રો જેવી છે. આ સુવચનો જીવનમાં ઉતારવાથી વ્યક્તિત્વનું ઉત્તમ ઘડતર થાય છે.

1. નાસ્તિ ઉદ્યમસમઃ બન્ધુઃ

શબ્દાર્થ : नास्ति – न + अस्ति – નથી. उद्यमसमः – ઉદ્યમ-મહેનત જેવો. बन्धुः – ભાઈ, મિત્ર.

અનુવાદઃ ઉદ્યમ કે મહેનત જેવો કોઈ સગો નથી.

ભાવાર્થઃ ઉદ્યમ માણસનો સાચો સગો કે વિશ્વાસપાત્ર મિત્ર છે. ઉદ્યમ કે જાતમહેનતથી વ્યક્તિ પોતાનાં બધાં કામો પાર પાડી શકે છે. સગાં કે મિત્રોને વ્યક્તિ પાસેથી કોઈ ને કોઈ અપેક્ષા હોય છે. પરંતુ ઉદ્યમને કોઈ અપેક્ષા હોતી નથી. આમ, અહીં ઉદ્યમનું મહત્ત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

આપત્તિનાં સમયે ચિંતા કર્યા વિના ઉદ્યમ કરવાથી આપત્તિને દૂર કરી શકાય છે.

2. वृक्षाः सत्पुरुषाः इव

શબ્દાર્થ : वृक्षाः – વૃક્ષો. सत्पुरुषाः – સત્પુરુષો, સજ્જનો. इव – જેવાં.

અનુવાદઃ વૃક્ષો પુરુષો જેવાં હોય છે.

ભાવાર્થ : અહીં વૃક્ષોને સત્પુરુષોની સાથે સરખાવ્યાં છે. વૃક્ષો પોતે તડકામાં ઊભાં રહીને બીજા ઉપર છાંયડો કરે છે, તેનાં ફળો પણ બીજા માટે હોય છે. આમ, વૃક્ષો સત્પુરુષો જેવાં હોય છે. વૃક્ષો અન્યના સુખને માટે છાંયડો આપે છે. પોતે અસહ્ય ગરમી વેઠીને બીજાને પોતાનાં ફળ આપે છે.

પરોપકારી મનુષ્યો પણ એવા જ હોય છે. જે બીજાના માટે જીવતો નથી તેનું જીવન વ્યર્થ છે. જેઓ સૃષ્ટિના કલ્યાણમાં પ્રાણ પાથરે છે તેઓ જ પોતાનું જીવન સાર્થક કરે છે.

3. शीलं सर्वत्र वै धनम्

શબ્દાર્થ : शीलम् – શીલ કે ઊંચું ચારિત્ર્ય, સદ્ગુણ. सर्वत्र – બધે, સર્વ સ્થાનોમાં. वै – ખરેખર. धनम् – ધન.

અનુવાદઃ શીલ કે ઊંચું ચારિત્ર્ય ખરેખર બધે જ ધનરૂપ છે.

ભાવાર્થઃ અહીં શીલ એટલે કે ચારિત્ર્યને જ સાચું ધન કહ્યું છે. વિદેશોમાં વિદ્યા ધન છે, સંકટોમાં બુદ્ધિ એ જ ધન છે, પરલોકમાં ધર્મ ધન છે; પરંતુ ચારિત્ર્ય બધે જ ધન છે. જીવનમાં ચારિત્ર્યને સૌથી વધુ મહત્ત્વ આપવું જોઈએ. સંસ્કારી અને સદ્ગુણી વ્યક્તિ બધે જ આદર પામે છે.

4. मातृदेवो भव

શબ્દાર્થ : मातृदेवः – માતા જેની “દેવ” છે તેવો. भव – (તું) થા, (તું) થજે.

અનુવાદઃ તું માતાને દેવ માનજે.

ભાવાર્થઃ (તૈત્તિરીયોપનિષદમાં ગુરુ શિષ્યોને દીક્ષાંત પ્રવચનમાં આ વાક્ય કહે છે.) “જે કર ઝુલાવે પારણું તે જગત પર શાસન કરે' – આ ઉક્તિ માતાનું ગૌરવગાન કરે છે. માતા પોતાનાં પુત્રપુત્રીને સુસંસ્કારોનાં અમૃત પાઈને પ્રગતિના શિખરે પહોંચાડે છે. આથી માતા દેવતુલ્ય છે; તેનું માન-સન્માન અને પૂજન થવું જોઈએ.

5. सत्यमेव जयते

શબ્દાર્થ : सत्यमेव – सत्यम् + एव – સત્ય જ. जयते – જીતે છે, વિજય પામે છે.

અનુવાદઃ સત્ય જ વિજય પામે છે.

ભાવાર્થ : [આ વાક્ય મુંડકોપનિષદનો એક અંશ અને ભારત સરકારના (સત્યમેવ જયતે) મુદ્રાલેખ રૂપે પ્રસિદ્ધ છે.] સત્યને માર્ગે ચાલનારને અનેક મુસીબતોનો મુકાબલો કરવો પડે છે પણ છેવટે તેની જ જીત થાય છે. સત્યવાદી રાજા હરિશ્ચંદ્ર પર અનેક આફતો આવી હતી, પણ તેઓ એ બધાને પાર કરી ગયા હતા. આથી હરિશ્ચંદ્રનું નામ અમર થઈ ગયું છે.

6. अहिंसा परमो धर्मः

શબ્દાર્થ : अहिंसा – મન, વચન, કર્મથી કોઈને દુઃખ ન આપવું તે. परमः – શ્રેષ્ઠ.

અનુવાદઃ અહિંસા શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે.

ભાવાર્થઃ જગતના બધા ધર્મોએ હિંસાનો ત્યાગ કરવાનું કહ્યું છે. અહિંસાને જીવનમાં સ્થાન આપવાનો ઉપદેશ કર્યો છે. મનુષ્યો, પશુઓ, પક્ષીઓ, કીટપતંગો અને વનસ્પતિ સુદ્ધાં અહિંસાને આવકારે છે. આ રીતે પોતાના જીવનને સુખશાંતિમય બનાવે છે.

7. विद्या विनयेन शोभते

શબ્દાર્થ : विनयेन – વિનય વડે, શિસ્ત કે અનુશાસન વડે. शोभते – શોભે છે.

અનુવાદઃ વિદ્યા વિનય વડે શોભે છે.

ભાવાર્થ : જીવનમાં વિનય કે શિસ્ત ન હોય તો વિદ્યાનો કશો અર્થ નથી. માણસ ગમે તેટલો ભણ્યો હોય પણ જો તેનામાં વિનય ન હોય તો તેનું ભણતર નકામું છે. વિનય કે શિસ્ત ઉચ્ચ જીવન માટે આવશ્યક છે.

8. उत्सवप्रियाः खलु जनाः

શબ્દાર્થ : उत्सवप्रियाः – ઉત્સવપ્રેમી; 'जनाः' એ નામનું વિશેષણ. खलु – ખરેખર; આ અવ્યય છે. जनाः – લોકો.

અનુવાદઃ લોકો ખરેખર ઉત્સવપ્રેમી હોય છે.

ભાવાર્થ : 'છે માનવજીવનની ઘટમાળ એવી, દુઃખપ્રધાન સુખ અલ્પ થકી ભરેલી.' આ પ્રસિદ્ધ કાવ્યપંક્તિમાં જણાવ્યું છે કે મનુષ્યજીવનમાં દુઃખ વિશેષ પ્રમાણમાં અને સુખ બહુ જ અલ્પ માત્રામાં છે. આથી મનુષ્યો સુખ માટે, આનંદ ઝંખતા હોય છે.

આથી જ તે વિવિધ ઉત્સવો, પર્વો, તહેવારો વગેરે ઊજવીને જીવનને આનંદમય બનાવવાના પ્રયત્નો કરે છે. પ્રાચીન સમયથી જ ભારતના લોકો ઉત્સવપ્રિય રહ્યાં છે. મહાકવિ કાલિદાસનાં આ પ્રસિદ્ધ વાક્ય પરથી મનુષ્યોના ઉત્સવપ્રિય સ્વભાવનું સૂચન થાય છે.