GSEB Class 6 Sanskrit पुनरावर्तनम् 2 Sem 2 Solutions

Question 1. નીચેનાં વાક્યોનું શુદ્ધ ઉચ્ચાર સાથે પઠન કરો.
(1) मम भारतं कर्मनैष्ठिकम् अस्ति।
(2) श्रोत्रस्य भूषणं शास्त्रम् अस्ति।
(3) सुखार्थिनः विद्या नास्ति।
(4) वैशाली प्रार्थनाखण्डे सुशोभनं करोति।
(5) उद्यमसमः बन्धुः नास्ति।
Answer: Students should practice reading these Sanskrit sentences with correct pronunciation and clear articulation. The given sentences convey various moral and cultural messages for understanding.
In simple words: Read these Sanskrit sentences carefully, focusing on clear and correct pronunciation.

Exam Tip: Always practice pronouncing Sanskrit words accurately by breaking them down into their syllables. Proper intonation makes the meaning clearer.

Question 2. નીચેના શબ્દોને સંસ્કૃતમાં લખો :
1. થાઓ
2. કોયલ
3. કાન
4. બગીચો
5. મહેનત
6. મોટેથી
Answer:
1. भवतु
2. कोकिलः, पिकः
3. कर्णः, श्रोत्रम्
4. उद्यानम्, उपवनम्
5. उद्यमः, श्रमः
6. उच्चैः
In simple words: This activity translates Gujarati words into their Sanskrit equivalents.

Exam Tip: Remember that Sanskrit often has multiple words for the same concept, so learning synonyms like 'कोकिलः' and 'पिकः' is beneficial.

Question 3. माधवः कुत्र गच्छति ? આ પ્રશ્નનો જવાબ નીચે આપેલા શબ્દોમાંથી લખો :
ઉદાહરણ: माधव: उद्यानं गच्छति।
Answer: माधवः मन्दिरं गच्छति।
माधवः पाठशालां गच्छति।
माधवः वित्तकोषं गच्छति।
माधवः क्रीडाङ्गणं गच्छति।
माधवः मित्रगृहं गच्छति।
माधवः उद्यानं गच्छति।
In simple words: Madhav visits various places such as the temple, school, bank, playground, and his friend's house, including the garden.

Exam Tip: When describing movements to different places, use the accusative case for the destination in Sanskrit (e.g., मन्दिरं गच्छति).

Question 2. નીચેનાં ગુજરાતી વાક્યોનો સંસ્કૃતમાં અનુવાદ કરો :
प्रश्न 1. હાથનું ઘરેણું દાન છે.
प्रश्न 2. કાગડો કાળો હોય છે.
प्रश्न 3. વિદ્યાર્થીએ સુખ છોડવું જોઈએ.
प्रश्न 4. આજે ધારાનો જન્મદિવસ છે.
प्रश्न 5. આચાર્ય શ્લોક ગાય છે.
Answer:
प्रश्न 1. हस्तस्य भूषणं दानम्।
प्रश्न 2. काकः कृष्णः भवति।
प्रश्न 3. विद्यार्थी सुखं त्यजेत्।
प्रश्न 4. अद्य धारायाः जन्मदिनम् अस्ति।
प्रश्न 5. आचार्यः श्लोकं गायति।
In simple words: This section asks you to translate Gujarati sentences into Sanskrit. Pay attention to the correct vocabulary and grammar for each sentence.

Exam Tip: Ensure that verb conjugations and noun declensions match the subject and context in your Sanskrit translations. Understanding sentence structure is key.

Question 5. ઉદાહરણમાં બતાવ્યા મુજબ પદો બનાવો, બોલો અને લખો :
ઉદાહરણ : हस्तः – हस्तस्य
1. श्रोत्रम्
2. कण्ठः
3. मस्तकम्
4. मन्दिरम्
5. मयूरः
6. विद्यालयः
Answer:
1. श्रोत्रम् – श्रोत्रस्य
2. कण्ठः- कण्ठस्य
3. मस्तकम् – मस्तकस्य
4. मन्दिरम् – मन्दिरस्य
5. मयूरः- मयूरस्य
6. विद्यालयः – विद्यालयस्य
In simple words: For each word, create its genitive case form, which shows possession or relationship, like "of the hand" from "hand".

Exam Tip: Knowing the various noun declensions (like the genitive case endings for different genders) is crucial for forming correct Sanskrit phrases.

Question 6. નીચે આપેલાં વાક્યો સામે પાઠના આધારે આપેલ ખાનામાં (✔) અથવા (X) ની નિશાની કરો :
1. भारतं शक्तिसम्भृतम् भवतु।
2. कङ्कणम् हस्तस्य भूषणम्।
3. हंसः कृष्णः अस्ति।
4. अद्य वीणायाः जन्मदिनम् अस्ति
5. विद्या विनयेन शोभते
6. वृक्षाः दुर्जनाः इव।
Answer:
1. भारतं शक्तिसम्भृतम् भवतु। [ ✔ ]
2. कङ्कणम् हस्तस्य भूषणम्। [ X ]
3. हंसः कृष्णः अस्ति। [ X ]
4. अद्य वीणायाः जन्मदिनम् अस्ति। [ X ]
5. विद्या विनयेन शोभते। [ ✔ ]
6. वृक्षाः दुर्जनाः इव। [ X ]
In simple words: Mark each statement as true or false based on what the lesson teaches you.

Exam Tip: Always refer back to the text of the chapter to accurately determine the truthfulness of each statement. Misremembering details can lead to incorrect answers.

Question 7. मातृदेवो भव – એ સૂક્તિ સમાન બીજી સૂક્તિઓ લખો.
1. पितृदेवः भव।
2. आचार्यदेवः भव।
3. अतिथिदेवः भव।
4. राष्ट्रदेवः भव।
5. वृक्षदेवः भव।
Answer:
1. पितृदेवः भव। (પિતાને દેવ માન.)
2. आचार्यदेवः भव। (આચાર્યને દેવ માન.)
3. अतिथिदेवः भव। (અતિથિને દેવ માન.)
4. राष्ट्रदेवः भव। (રાષ્ટ્રને દેવ માન.)
5. वृक्षदेवः भव। (વૃક્ષને દેવ માન.)
In simple words: Following the saying "May your mother be like a god," write down other similar proverbs that show respect to different important figures.

Exam Tip: These maxims emphasize respect and reverence for various important figures in life. Learn them for cultural understanding and potential application.

Question 8. कः कुत: आगच्छति? (કોણ ક્યાંથી આવે છે ?) નીચેના કોષ્ટકના આધારે વાક્યો બનાવો :
ઉદાહરણ : ऋषिः आश्रमतः आगच्छति।
1. ऋषिः – आश्रमः
2. रमणः – उद्यानम्
3. उर्वी – ग्रन्थालयः
4. छात्रः – विद्यालयः
5. પૂજકઃ – મન્દિરમ્
Answer:
1. रमणः उद्यानतः आगच्छति। (રમણ બગીચાથી આવે છે.)
2. उर्वी ग्रन्थालयतः आगच्छति। (ઉર્વી પુસ્તકાલયથી આવે છે.)
3. छात्रः विद्यालयतः आगच्छति। (વિધાર્થી નિશાળથી આવે છે.)
4. પૂજકઃ મન્દિરતઃ आगच्छति। (પૂજારી મંદિરથી આવે છે.)
In simple words: Use the given names and places to form sentences stating where each person comes from. Remember to use the correct case ending for "from".

Exam Tip: When indicating the place from which someone comes, use the ablative case (ending in '-तः') with the noun representing the place.

पुनरावर्तनम् 2 भाषाङीडा

Question 9. Note: Based on the words given above, learn to form more and more sentences as per the example given below. New sentence constructions based on the words given in the Language Play:
Answer:
• अहं नमामि। (I salute.)
• अहं पश्यामि। (I see.)
• अहं धावामि। (I run.)
• बालकः नृत्यति। (The boy dances.)
• बालकः खादति। (The boy eats.)
• बालकः पश्यति। (The boy sees.)
• बालकः गायति। (The boy sings.)
• जानकी नृत्यति। (Janaki dances.)
• जानकी खादति। (Janaki eats.)
• जानकी हसति। (Janaki laughs.)
• जानकी पठति। (Janaki reads.)
• छात्रः पठति। (The student reads.)
• छात्रः लिखति। (The student writes.)
• छात्रः पश्यति। (The student sees.)
• छात्रः गायति। (The student sings.)
• महेशः धावति। (Mahesh runs.)
• महेशः शृणोति। (Mahesh listens.)
• महेशः क्षिपति। (Mahesh throws.)
• पूजा धावति। (Pooja runs.)
• पूजा क्षिपति। (Pooja throws.)
• पूजा नृत्यति। (Pooja dances.)
• वेदान्तः पठति। (Vedant reads.)
• वेदान्तः लिखति। (Vedant writes.)
• वेदान्तः गायति। (Vedant sings.)
• अहं गच्छामि। (I go.)
• अहं क्रीडामि। (I play.)
• अहं नमामि। (I salute.)
• अहं गायामि। (I sing.)
• अहं खादामि। (I eat.)
• अहं शृणोमि। (I listen.)
• राजेशः नृत्यति। (Rajesh dances.)
• राजेशः गायति। (Rajesh sings.)
• राजेशः क्षिपति। (Rajesh throws.)
• विवेकः पठति। (Vivek reads.)
• विवेकः लिखति। (Vivek writes.)
• विवेकः गायति। (Vivek sings.)
• वृषभः धावति। (The bull runs.)
• मयूरः नृत्यति। (The peacock dances.)
• मीरा पश्यति। (Meera sees.)
• अश्वः धावति। (The horse runs.)
• अश्वः नृत्यति। (The horse dances.)
• मीरा गायति। (Meera sings.)
Many other such sentences can be formed.
In simple words: This exercise demonstrates how to combine different subjects and verbs to create grammatically correct Sanskrit sentences, showing various actions performed by different people or animals.

Exam Tip: Understanding the correct verb endings (conjugations) for first person (अहं - I) and third person singular (like महेशः - Mahesh) is essential for accurate sentence formation.