GSEB Class 11 Gujarati Textbook Solutions Chapter 1 જાગને જાદવા

જાગને જાદવા સ્વાધ્યાય

1. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો એક-એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. શ્રીકૃષ્ણને શા માટે જગાડવામાં આવે છે?
Answer: શ્રીકૃષ્ણને ગાયો ચરાવવા અને ધણ (ગાયોના સમૂહ) સાથે જવા માટે જગાડવામાં આવે છે.
In simple words: Shri Krishna is woken up to take the cows for grazing with the herd.

Exam Tip: When answering about characters' actions, always state the action and its purpose clearly.

Question 2. ગોવાળિયાને કયો પ્રશ્ન મૂંઝવે છે?
Answer: ગોવાળિયાને એ પ્રશ્ન સતાવે છે કે, મોટો ગોવાળિયો કોણ બનશે?
In simple words: The cowherds are worried about who will be their leader.

Exam Tip: Focus on identifying the central problem or concern mentioned in the question.

Question 3. શ્રીકૃષ્ણ માટે કવિએ કયા શબ્દો પ્રયોજ્યા છે?
Answer: કવિએ શ્રીકૃષ્ણ માટે 'જાદવા', 'ગોવાળિયા' અને 'હરિ' જેવા શબ્દો વાપર્યા છે.
In simple words: The poet uses names like 'Jadva', 'Govalya', and 'Hari' for Shri Krishna.

Exam Tip: List all the names or titles given to a character as requested in the question.

2. નીચેના દરેક પ્રશ્નનો બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખો :

Question 1. શ્રીકૃષ્ણ નહીં જાગે તો કયાં ક્યાં કાર્યો અટકી પડશે?
Answer: જો શ્રીકૃષ્ણ નહીં જાગે, તો મુખ્ય ગોવાળિયો કોઈ બની શકશે નહીં. ગરમ કરેલું દૂધ કોઈ પી શકશે નહીં. ધરતીનો ભાર કોઈ હળવો કરી શકશે નહીં. મીઠી વાંસળી કોઈ વગાડી શકશે નહીં. તેમજ, સંસારસાગરમાં ડૂબતા લોકોને કોઈ બચાવી શકશે નહીં.
In simple words: If Shri Krishna does not wake up, no one will lead the cowherds, drink the boiled milk, lighten the earth's burden, play the sweet flute, or save those drowning in the worldly ocean.

Exam Tip: For descriptive answers, list all consequences or effects mentioned in the text clearly and concisely.

Question 2. ‘ત્રણ સેં ને સાઠ ગોવાળ'ના કયા કયા અર્થ સંભવિત છે?
Answer: 'ત્રણ સેં ને સાઠ ગોવાળ'ના ઘણા સંભવિત અર્થ છે. એક અર્થમાં, તે વર્ષના દિવસોની સંખ્યા સૂચવે છે. બીજા અર્થમાં, તે શરીરમાં રહેલી નાડીઓની સંખ્યા દર્શાવે છે. આ બંને અર્થોમાં શ્રીકૃષ્ણ કેન્દ્ર સ્થાને છે.
In simple words: "Three hundred and sixty cowherds" can mean the days in a year or the number of veins in the body. In both meanings, Shri Krishna is very important.

Exam Tip: When asked for multiple interpretations, explain each one distinctly and how it relates to the central theme.

3. નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તર ઉત્તર લખો

Question 1. શ્રીકૃષ્ણને જગાડવા માટે ક્યાં ક્યાં કારણો આપ્યાં છે તે સવિસ્તર જણાવો.
Answer: શ્રીકૃષ્ણ બાળપણમાં ગોકુળમાં રોજ સવારે ગાયો ચરાવવા જતા હતા. માતા જશોદા શ્રીકૃષ્ણને સવારે જગાડીને કહે છે કે તેમના વિના ગાયો ચરાવવા કોણ જશે? ત્રણસો સાઇઠ ગોવાળિયા ભેગા થયા છે, પણ તેમના વગર મુખ્ય ગોવાળિયો કોણ બનશે? દહીંથરાં અને ઘેબરાં જેવી વાનગીઓ કોણ ખાશે? કઢિયેલ દૂધ કોણ પીશે? હરિએ હાથીને તાર્યો હતો અને કાળીનાગને પણ નાથ્યો હતો. આવા હરિ સિવાય પાપીઓને મારીને ધરતીનો ભાર હળવો કોણ કરશે? યમુનાના કિનારે ગાયો ચરાવતી વખતે મીઠી વાંસળી કોણ વગાડશે? અને સંસારસાગરમાં ડૂબતા લોકોને ઉગારનાર કોણ થશે? આ બધા પ્રશ્નોમાં શ્રીકૃષ્ણને જગાડવાનાં કારણો સમાયેલાં છે, કારણ કે આ બધા કાર્યો ફક્ત શ્રીકૃષ્ણ જ પૂરા કરી શકે છે.
In simple words: Shri Krishna needs to wake up to graze cows, as no one else can lead the cowherds or lighten the earth's burden. He is the only one who can play the flute by the Yamuna and save people from worldly problems.

Exam Tip: For detailed answers, provide a comprehensive explanation by mentioning all relevant instances and their significance from the text.

જાગને જાદવા પ્રશ્નોત્તર

1. નીચેના પ્રશ્નોના બે-ત્રણ વાક્યોમાં ઉત્તર લખોઃ

Question 1. શ્રીકૃષ્ણએ કરેલાં અવતારકાર્યોમાંનાં કયાં કાર્યોનો કાવ્યમાં ઉલ્લેખ છે?
Answer: કાવ્યમાં શ્રીકૃષ્ણએ કરેલા અવતારકાર્યોનો ઉલ્લેખ છે. તેમણે હાથી (નક્ષત્ર)ને તાર્યો હતો અને કાળીનાગને પણ નાથ્યો હતો. આ બંને કાર્યોનો કાવ્યમાં સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ મળે છે.
In simple words: The poem talks about Shri Krishna saving the elephant and conquering the serpent Kaliya as his divine acts.

Exam Tip: Always specify the exact events or actions mentioned in the literary work when asked about specific details.

Question 2. શ્રીકૃષ્ણ ગાયો ચરાવવા ક્યાં જતા? ત્યાં તે શું કરતા?
Answer: શ્રીકૃષ્ણ ગાયો ચરાવવા માટે યમુના નદીના કિનારે જતા હતા. ત્યાં તેઓ મીઠી વાંસળી વગાડતા અને ગાયોને ખુશ કરતા.
In simple words: Shri Krishna went to the Yamuna river bank to graze cows, where he played his sweet flute.

Exam Tip: Identify both the location and the activity performed by the character for a complete answer.

2. નીચેના પ્રશ્નોના એક વાક્યમાં ઉત્તર લખો?

Question 1. કેટલા ગોવાળિયા ટોળે મળ્યા છે?
Answer: ત્રણસો અને સાઇઠ ગોવાળિયા એકઠા થયા છે.
In simple words: Three hundred and sixty cowherds have gathered together.

Exam Tip: Provide the exact number or quantity mentioned in the text for numerical questions.

Question 2. માતા જશોદાએ શ્રીકૃષ્ણ માટે કઈ કઈ વાનગીઓ બનાવી છે?
Answer: માતા જશોદાએ શ્રીકૃષ્ણ માટે દહીંથરાં અને ઘેબરાં જેવી વાનગીઓ તૈયાર કરી છે.
In simple words: Mother Yashoda made 'Dahi-thara' and 'Ghe-bara' for Shri Krishna.

Exam Tip: List all items specifically mentioned when asked about particular preparations or objects.

Question 3. શ્રીકૃષ્ણને પીવા માટે કેવું દૂધ છે?
Answer: શ્રીકૃષ્ણને પીવા માટે કઢિયલ (ખૂબ સારી રીતે ઉકાળેલું) દૂધ તૈયાર છે.
In simple words: For Shri Krishna to drink, there is well-boiled milk.

Exam Tip: Describe the quality or characteristic of the item as asked in the question.

Question 4. ગૌધન ચરાવતાં શ્રીકૃષ્ણ શું કરતા?
Answer: ગાયો ચરાવતી વખતે શ્રીકૃષ્ણ મીઠી મોરલી વગાડતા હતા.
In simple words: While grazing cows, Shri Krishna played a sweet flute.

Exam Tip: State the specific action performed by the character during the mentioned activity.

Question 5. “જાગને જાદવા′ કાવ્યમાં કવિ શેનો પરિચય આપે છે?
Answer: “જાગને જાદવા’ કાવ્યમાં કવિ પોતાની શુદ્ધ ભક્તિનો પરિચય આપે છે.
In simple words: In the poem "Jagane Jadava", the poet shows his pure devotion.

Exam Tip: Identify the central theme or the poet's message conveyed through the poem.

3. નીચેના પ્રશ્નો માટે આપેલા વિકલ્પોમાંથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ઉત્તર લખોઃ

Question 1. “જાગને જાદવા’ કાવ્યના કવિનું નામ જણાવો.
(a) મીરાંબાઈ
(b) દયારામ
(c) નરસિંહ મહેતા
(d) ગંગાસતી
Answer: (c) નરસિંહ મહેતા
In simple words: The poet's name for "Jagane Jadava" is Narsinh Mehta.

Exam Tip: Always remember the author or poet of literary works for identification questions.

Question 2. “જાગને જાદવા” કાવ્યનો સાહિત્યપ્રકાર જણાવો.
(a) પદ
(b) આખ્યાન-ખંડ
(c) ભક્તિગીત
(d) ઊર્મિકાવ્ય
Answer: (a) પદ
In simple words: The literary type of "Jagane Jadava" poem is 'Pada'.

Exam Tip: Understand the different forms of literature to correctly classify poems or writings.

Question 3. નરસિંહ મહેતાનું વતન કર્યું હતું?
(a) વીરપુર
(b) જૂનાગઢ
(c) સોનગઢ
(d) જેતલપુર
Answer: (b) જૂનાગઢ
In simple words: Narsinh Mehta's hometown was Junagadh.

Exam Tip: Factual details like birthplace or hometown are important to remember for poets and authors.

Question 4. નરસિંહ મહેતાએ કયા છંદમાં પદ રચ્યાં છે?
(a) શિખરિણી
(b) મંદાક્રાન્તા
(c) ઝૂલણા
(d) હરિગીત
Answer: (c) ઝૂલણા
In simple words: Narsinh Mehta wrote his 'padas' using the 'Jhoolna' meter.

Exam Tip: Knowing the meter or poetic form used by a poet is a key detail for literary analysis.

Question 5. નરસિંહ મહેતાનાં પદ કયા નામે જાણીતાં છે?
(a) પ્રભાતિયાં
(b) ગન
(c) ગઝલ
(d) દોહરા
Answer: (a) પ્રભાતિયાં
In simple words: Narsinh Mehta's compositions are known as 'Prabhatiya'.

Exam Tip: Be familiar with specific terminology used to refer to a poet's body of work.

જાગને જાદવા વ્યાકરણ

1. નીચેનાં વાક્યો ભાષાની દૃષ્ટિએ સુધારીને ફરીથી લખોઃ

Question 1. (1) તારા વિના ધેન કોણ જાશે?
(2) હરિએ હાથિયો તાર્યા.
(3) જમુનાને તીર મધૂરી મોરલી શું વગાડશે?
Answer:
(1) તારા વિના ધેનમાં કોણ જશે?
(2) હરિએ હાથિયો તાર્યો.
(3) જમુનાને તીરે મધુરી મોરલી કોણ વગાડશે? અહીં "શું" શબ્દ દૂર કર્યો છે.
In simple words: The sentences are corrected for grammar and word choice to make them proper Gujarati.

Exam Tip: Pay close attention to verb conjugations, noun forms, and appropriate question words in Gujarati grammar.

2. નીચેનાં વાક્યોમાંથી પ્રત્યય શોધીને લખો:

Question 1. ભૂમિનો ભાર કોણ લેશે?
Answer: નો
In simple words: The suffix in the sentence "Bhumino bhar kon leshe?" is 'no'.

Exam Tip: Identify the postposition or suffix that indicates a grammatical relationship, typically at the end of a noun or pronoun.

Question 2. શ્રીકૃષ્ણે કાળીનાગ નાથિયો.
Answer: એ
In simple words: The suffix in the sentence "Shri Krishne Kali-nag nathiyo" is 'e'.

Exam Tip: Recognize common suffixes in Gujarati that indicate the agent of an action.

3. નીચેના તળપદા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ લખો :

Question 1. (1) કુણ
(2) જાશે
(3) વાશે
(4) બૂડતાં
Answer:
(1) કોણ
(2) જશે
(3) વહાવશે
(4) ડૂબતાં
In simple words: These local dialect words are converted into their standard Gujarati forms.

Exam Tip: Learn common regional variations and their standard equivalents to improve language proficiency.

4. નીચે “અ” વિભાગમાં આપેલા શબ્દોના સમાનાર્થી શબ્દો બ’ વિભાગમાંથી શોધીને લખો:

Question 1. અ” વિભાગ – બ” વિભાગ
(1) ભૂમિ – કાંઠો, કિનારો
(2) જમુના – પૃથ્વી, જમીન
(3) તીર – મોટો, મુખ્ય
(4) મધુરી – કાલિંદી, યમુના
(5) વડો – મધુર, મીઠી
Answer:
(1) ભૂમિ – પૃથ્વી, જમીન
(2) જમુના – કાલિંદી, યમુના
(3) તીર – કાંઠો, કિનારો
(4) મધુરી – મધુર, મીઠી
(5) વડો – મોટો, મુખ્ય
In simple words: The words from section 'A' are matched with their correct synonyms from section 'B'.

Exam Tip: Practice identifying synonyms to build a strong vocabulary in Gujarati.

5. નીચેના શબ્દોના વિરુદ્ધાર્થી શબ્દો લખો :

Question 1. (1) જાગવું
(2) બૂડવું
Answer:
(1) જાગવું - ઊંઘવું
(2) બૂડવું – તરવું
In simple words: The opposites of the given words are provided.

Exam Tip: Understand the meaning of each word to correctly identify its antonym.

6. નીચેના શબ્દોની જોડણી સુધારીને ફરીથી લખોઃ

Question 1. (1) દહીંથરા
(2) હાથીયો
(3) मधूरि
(4) કઠિયેલ
(5) लुમી
Answer:
(1) દહીંથરાં
(2) હાથિયો
(3) મધુરી
(4) કઢિયલ
(5) ભૂમિ
In simple words: The spelling of the provided words has been corrected to their proper Gujarati form.

Exam Tip: Mastering correct spelling is crucial for good written communication in any language.

7. નીચેના શબ્દોના સમાસ ઓળખાવોઃ

Question 1. (1) દહીંથરા -
(2) ગૌધન –
Answer:
(1) દહીંથરા - મધ્યમપદલોપી સમાસ
(2) ગૌધન – કર્મધારય સમાસ
In simple words: The compound word types (Samas) for 'Dahithra' and 'Gaodhan' are identified.

Exam Tip: Understand the rules for different types of Gujarati compound words (Samas) to identify them correctly.

જાગને જાદવા Summary in Gujarati

જાગને જાદવા પ્રાસ્તાવિક

નરસિંહ મહેતા દ્વારા લખાયેલું આ લોકપ્રિય પદ શ્રીકૃષ્ણની બાળલીલા અને તેમના અવતારકાર્યોનો પરિચય કરાવે છે. આમાં કવિની શુદ્ધ ભક્તિ પણ પ્રગટ થાય છે. શ્રીકૃષ્ણ પોતાના બાળપણમાં ગોકુળમાં ગાયો ચરાવતા હતા, તેથી તેમને 'ગોવાળિયા' કહેવાતા.

માતા જશોદા શ્રીકૃષ્ણને ગાયો ચરાવવા અને ધણ સાથે જવા માટે જગાડે છે. ‘વડો રે ગોવાળિયો કુણ થાશે?" આ પ્રશ્નમાં શ્રીકૃષ્ણની ટોળાના નેતા બનવાની યોગ્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. "ભૂમિનો ભાર તે કુણ લેશે?" આ પ્રશ્ન દ્વારા શ્રીકૃષ્ણના અવતારકાર્યની યાદ અપાવવામાં આવી છે. "બૂડતાં બાંયડી કુણ સાશ?' આ પ્રશ્નમાં શ્રીકૃષ્ણને મુશ્કેલીમાંથી તારણહાર તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યા છે.

જાગને જાદવા કાવ્યની સમજૂતી

(હે) યાદવ, કૃષ્ણ ગોવાળિયા, જાગો. તમારા વિના ગાયો ચરાવવા કોણ જશે?

ત્રણસો સાઇઠ ગોવાળ ભેગા થયા છે, પણ તેમાં મુખ્ય ગોવાળિયો કોણ બનશે?

(હે) યાદવ, કૃષ્ણ ગોવાળિયા, જાગો.

દહીંનાં દહીંથરાં (પોચી પૂરીઓ) અને ધીનાં ઘેબરાં (પકવાન) કોણ ખાશે? કઢિયલ (ખૂબ ઉકાળેલું) દૂધ કોણ પીશે?

હરિએ હાથીને (સત્તાવીસ નક્ષત્રોમાંનું તેરમું નક્ષત્ર) બચાવ્યો, કાળીનાગને પણ નાથ્યો. (આવા હે હરિ) આ ભૂમિનો ભાર કોણ હળવો કરશે? (તમારા સિવાય પાપીઓને હણવાનું કાર્ય કોણ કરશે?)

(હે) યાદવ, કૃષ્ણ ગોવાળિયા, તમે જાગો.

(યમુના નદીના) કિનારે, ગૌધન (ગાયોરૂપી ધન) ચરાવતી વખતે મધુર મોરલી કોણ વગાડશે?

નરસૈયો (નરસિંહ મહેતા) કહે છે કે (હે પ્રભુ) તમારા ગુણ ગાઈને (અમે) ખુશ થઈએ, સંતોષ મેળવીએ. (આ સંસારસાગરમાં ડૂબતાની બાયડી (હાથ) કોણ (તમારા સિવાય) પકડશે? (સહાય કરશે?)

જાગને જાદવા શબ્દાર્થ

• જાદવા – યાદવ, યદુનો વંશજ, કૃષ્ણ.
• કૃષ્ણ – શ્યામ, ઢોર ચરાવનારો.
• તુજ – તારું, (અહીં) તારા.
• વિના – વગર, સિવાય.
• ધેન – ગાય.
• ધેનમાં – (અહીં) ગાયો ચરાવવા.
• ત્રણ સેં – ત્રણસો.
• વડો – વડું, મોટું, (અહીં) મુખ્ય.
• કુણ – કોણ.
• તણાં - નાં.
• દહીંથરાં – એક જાતની જાડી, પોચી પૂરી. ઘેબરાં – એક વાની, પકવાન.
• કઢિયલ – કઢેલું, ખૂબ ઉકાળેલું.
• તાર્યો – ઉદ્ધાર કર્યો.
• હાથિયો – સત્તાવીસ નક્ષત્રમાંનું તેરમું નક્ષત્ર.
• કાળીનાગ – કાલિય, શ્રીકૃષ્ણએ નાથેલો કાળીનાગ.
• ભૂમિ – પૃથ્વી, જમીન.
• ભાર – બોજ, વજન.
• જમુના - કાલિંદી, યમુના નદી.
• તીર – કાંઠો, કિનારો.
• ગૌધન – ગાયોરૂપી ધન.
• મધુરી – મધુર, મીઠી.
• વાશે – વહાવશે, વગાડશે.
• રીઝીએ – રીઝવું, ખુશ થવું, સંતુષ્ટ થવું.
• બૂડતાં – ડૂબતાં.
• બાંયડી – હાથ, બાવડું.
• સાશે – સાહવું, ઝાલવું, પકડવું.
• સહાય – મદદ કરવી.