GSEB Class 11 Biology Solutions Chapter 7 પ્રાણીઓમાં રચનાકીય આયોજન

Question 1. એક શબ્દ અથવા એક લીટીમાં જવાબ આપો.
(1) પેરિપ્લેનેટા અમેરિકાનાનું સામાન્ય નામ જણાવો.
Answer: વંદો.
In simple words: The common name for Periplaneta americana is cockroach.

Exam Tip: For scientific names, always remember their common names, as questions often interchange them.

Question 1.
(2) અળસિયામાં કેટલી શુક્રસંગ્રહાશય કોથળીઓ આવેલી હોય છે ?
Answer: 4 જોડ.
In simple words: Earthworms possess four pairs of seminal vesicles.

Exam Tip: Pay attention to the number of pairs versus individual structures when describing reproductive organs.

Question 1.
(3) વંદામાં અંડપિંડનું સ્થાન શું છે ?
Answer: વંદામાં બે મોટા અંડપિડો ઉદરના 2 થી 6 ખંડની પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા હોય છે.
In simple words: In cockroaches, two large ovaries are located on the lateral sides of abdominal segments from 2 to 6.

Exam Tip: Remember specific segment numbers for organ locations in invertebrates, as they are crucial details.

Question 1.
(4) વંદાના ઉદરમાં કેટલા ખંડ હોય છે ?
Answer: નર અને માદા બંને વંદામાં ઉદર 10 ખંડોનું બનેલ હોય છે.
In simple words: Both male and female cockroaches have an abdomen made up of 10 segments.

Exam Tip: Distinguish between segments in different body regions and sexes when applicable.

Question 1.
(5) માલ્પિધિયન નલિકાઓ ક્યાં જોવા મળે છે ?
Answer: વંદાના મધ્યાંત્ર અને પક્ષાંત્રના જોડાણસ્થાને લગભગ 100 થી 150 જેટલી પીળાશ પડતી પાતળી તાંતણા જેવી માલ્પિધિયન નલિકાઓ આવેલી હોય છે.
In simple words: About 100 to 150 yellowish, thin, thread-like Malpighian tubules are found at the junction of the midgut and hindgut in cockroaches.

Exam Tip: Remember the specific location (junction of midgut and hindgut) and approximate number of Malpighian tubules in cockroaches.

Question 2. નીચે આપેલ પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો.
(1) ઉત્સર્ગિકાનું કાર્ય શું છે ?
Answer: ઉત્સર્ગિકા દેહજળના કદ અને બંધારણનું નિયંત્રણ કરે છે. ઉત્સર્ગિકા ઉત્સર્ગિકાનિવાપથી શરૂ થાય છે કે જે કોષ્ઠીય અવકાશમાંથી વધારાના પ્રવાહીને ભેગું કરે છે. ઉત્સર્ગિકાનિવાપ ઉત્સર્ગિકાના નલિકામય ભાગ સાથે જોડાયેલો રહે છે કે જે ઉત્સર્ગ પદાર્થોને શરીરદીવાલની બહાર અને પાચનનળીમાં ઠાલવે છે.
In simple words: Nephridia control the volume and composition of body fluids. They start with a funnel that collects excess fluid from the coelomic cavity and connects to a tubular part, which then releases excretory products outside the body wall and into the digestive tract.

Exam Tip: Highlight both the fluid regulation and waste removal aspects when describing the function of nephridia.

Question 2.
(2) સ્થાનના આધારે અળસિયામાં કેટલા પ્રકારની ઉત્સર્ગિકાઓ આવેલી હોય છે ?
Answer: ત્રણ પ્રકારની ઉત્સર્ગિકાઓ અળસિયામાં આવેલી હોય છે :
(a) વિટપીય ઉત્સર્ગિકાઓ
(b) ત્વચીય ઉત્સર્ગિકાઓ
(c) કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકાઓ
In simple words: Earthworms have three kinds of nephridia based on where they are: septal, integumentary, and pharyngeal nephridia.

Exam Tip: List all types of nephridia clearly, including their distinguishing features if asked to elaborate further.

Question 3. અળસિયાનાં પ્રજનનઅંગોની નામ-નિર્દેશનયુક્ત આકૃતિ દોરો.
Answer:
In simple words: This question asks for a labeled diagram showing the reproductive organs of an earthworm.

Exam Tip: Ensure all key reproductive structures are labeled correctly and clearly in your diagram.

Question 4. વંદાના પાચનમાર્ગની નામ-નિર્દેશનયુક્ત આકૃતિ દોરો.
Answer:
In simple words: This question requires a labeled diagram of the cockroach's digestive system.

Exam Tip: Clearly label all parts of the digestive tract, including the foregut, midgut, and hindgut sections.

Question 5. નીચે આપેલાના તફાવત આપો :
(a) મુખાઝ અને પરિતુંડ :
Answer:

Exam Tip: Clearly define each term and provide their functions to differentiate them effectively.

Question 5.
(b) વિટપીય ઉત્સર્ગિકા અને કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકા :
Answer:

Exam Tip: Focus on the location and number of these nephridia types to draw clear distinctions.

Question 6. રૂધિરના કોષીય ઘટકો કયા છે?
Answer: રૂધિરના કોષીય ઘટકો :
(a) રક્તકણ (RBC)
(b) શ્વેતકણ (WBC)
(c) રૂધિરકણિકાઓ (ત્રાકકણો)
In simple words: The cellular parts of blood are red blood cells, white blood cells, and platelets.

Exam Tip: Remember the full names and abbreviations for all cellular components of blood.

Question 7. નીચે આપેલ શું છે તથા પ્રાણીઓના શરીરમાં તે ક્યાં જોવા મળે છે?
(a) કાસ્થિ:
Answer: 1. પણ કાસ્થિકોષોને કોન્ડોસાઇટ્સ તરીકે ઓળખાય છે. 2. તે સ્વયં ગ્રુવિત આધારકમાં નાની ગુહાઓમાં બંધ સ્વરૂપે હોય છે.
In simple words: Cartilage cells are called chondrocytes. They are found enclosed in small cavities within a self-secreted matrix.

Exam Tip: Define both the cell type (chondrocytes) and their characteristic location within the matrix.

Question 7.
(b) ચેતાક્ષ :
Answer: 1. અક્ષતંતુને ચેતાક્ષ તરીકે ઓળખાય છે. 2. તે ચેતાપેશીમાં જોવા મળે છે.
In simple words: An axon is also known as a nerve fiber. It is primarily found in nervous tissue.

Exam Tip: Understand that an axon is a part of a neuron and its primary location is in nervous tissue.

Question 7.
(c) પદ્મલ અધિચ્છદ :
Answer: 1. જો ધનાકાર અથવા ખંભાકાર કોષોની મુક્ત સપાટી પલ્મો ધરાવતી હોય તો તેને પસ્મલ અધિચ્છદ કહે છે. 2. તે મુખ્યતઃ શ્વાસવાહિકાઓ તથા અંડવાહિની જેવા પોલા અંગોની અંતઃસપાટી પર જોવા મળે છે.
In simple words: Ciliated epithelium consists of cuboidal or columnar cells with cilia on their free surface. It is mainly found on the inner surface of hollow organs like bronchioles and fallopian tubes.

Exam Tip: Connect the presence of cilia with the function of moving substances along a surface and remember its typical locations.

Question 8. નામ-નિર્દેશિત આકૃતિ દ્વારા વિવિધ અધિચ્છદ પેશીઓનું વર્ણન કરો.
Answer:
(1) અધિચ્છદ :
• આપણે સામાન્ય રીતે અધિચ્છદીય પેશીને અધિચ્છદ કહીએ છીએ.
• આ પેશીમાં એક મુક્ત સપાટી હોય છે, જે દેહજળ અથવા બાહ્ય વાતાવરણના સંપર્કમાં રહે છે અને આ રીતે શરીરના કેટલાક ભાગોને આવરણ અથવા અસ્તર પૂરું પાડે છે.
• ઓછું આંતરકોષીય આધારક ધરાવતા કોષો સઘન ગોઠવણી દર્શાવે છે.
In simple words: Epithelial tissue forms the outer covering or inner lining of body parts, having a free surface exposed to body fluid or the outside environment. Its cells are densely packed with little intercellular matrix.

Exam Tip: Remember the key characteristics of epithelial tissue: free surface, dense packing, and minimal intercellular matrix.

Question 8.
(2) અધિચ્છદીય પેશીના પ્રકાર :
અધિચ્છદીય પેશી બે પ્રકારની હોય છે :
(a) સરળ અધિચ્છદ
(b) સંયુક્ત અધિચ્છદ
* સરળ અધિચ્છદ પેશી :
• આ પેશીના કોષો એકસ્તરીય ગોઠવણી ધરાવે છે અને દેહગુહાઓ, વાહિનીઓ અને નલિકાઓના અસ્તર તરીકે વર્તે છે.
• કોષોના રચનાત્મક રૂપાંતરણના આધારે સરળ અધિચ્છદ પેશીને ત્રણ પ્રકારમાં વિભાજિત
In simple words: Epithelial tissue is divided into simple and compound types. Simple epithelial tissue has a single layer of cells and lines body cavities, vessels, and ducts. It can be further classified based on cell shape.

Exam Tip: Distinguish between simple and compound epithelium based on the number of cell layers and their primary functions.

Question 8.
(ii) ધનાકાર,
(iii) તંબાકાર.
(i) લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી :

• અનિયમિત કિનારી ધરાવતા ચપટાં કોષોના એક પાતળા સ્તરથી લાદીસમ અધિચ્છદ પેશી બનેલી છે.
• સ્થાન : આ પેશી રૂધિરવાહિનીઓની દીવાલ, ફેફસાંનાં. વાયુકોષ્ઠોમાં જોવા મળે છે.
• કાર્ય : પ્રસરણ સીમા તરીકેનું કાર્ય કરે છે.
In simple words: Squamous epithelium is made of a single layer of flattened cells with irregular boundaries. It lines blood vessel walls and lung alveoli, primarily functioning in diffusion.

Exam Tip: Remember that squamous epithelium's thin structure is ideal for quick diffusion processes.

Question 8.
(ii) ઘનાકાર અધિચ્છદ પેશી :

• આ પશી એકસ્તરીય ધનાકાર કોષોની બનેલ હોય છે.
• સ્થાન : આ સામાન્યતઃ ગ્રંથિઓની નલિકાઓ, મૂત્રપિંડમાં મૂત્રપિંડ નલિકા (Nephron) ના નલિકાકાર ભાગોમાં જોવા મળે છે.
• કાર્ય : તેનું મુખ્ય કાર્ય આવ અને શૌષણનું છે.
• સૂક્ષ્યાંકુરો : મૂત્રપિડમાં મૂત્રપિંડ નલિકાના નિકટવર્તી ગૂંચળામય નલિકા (PCT)ની અધિચ્છદ સપાટી પર સૂક્રમાંકુરો હોય છે,
In simple words: Cuboidal epithelium consists of a single layer of cube-like cells. It lines gland ducts and the tubular parts of nephrons in kidneys, performing secretion and absorption. Microvilli may be present on the surface of PCT cells.

Exam Tip: Relate the cuboidal shape and microvilli to the functions of secretion and absorption, especially in kidney tubules.

Question 8.
(iii) સ્તંભાકાર અધિચ્છદ પેશી :

• આ પેશી લાંબા અને પાતળા કોષોના એ કસ્તરથી બનેલ હોય છે. તેમના કોષકેન્દ્રો તલસ્થ ભાગે હોય છે. તેની મુક્ત સપાટી સૂક્રમાંકુરો ધરાવી શકે છે.
• સ્થાન : આ પેશી જઠર અને આંતરડાની સપાટી પર જોવા મળે છે.
• કાર્ય : આ પેશી સ્રાવ અને શૌષણમાં મદદ કરે છે.
In simple words: Columnar epithelium is composed of a single layer of tall, slender cells with nuclei at the base. It lines the stomach and intestine, aiding in secretion and absorption. Microvilli may be present on its free surface.

Exam Tip: Note the elongated shape and basal nuclei of columnar cells, which are characteristic of absorptive and secretory surfaces.

Question 8.
(iv) પફમલ અધિચ્છદ :

• જો ધનાકાર અથવા ખંભાકાર કોષોની મુક્ત સપાટી પલ્મો ધરાવતી હોય તો તેને પદ્મલ અધિચ્છદ કહે છે.
• કાર્ય : આ પેશીનું કાર્ય સૂર્મકણો અથવા પ્લેખને ચોક્કસ દિશામાં ધકેલવાનું હોય છે.
• સ્થાન : આ પેશી મુખ્યત્વે શ્વાસવાહિકાઓ તથા અંડવાહિની જેવા પૌલા અંગોની અંતઃસપાટી પર એવા મળે છે,
In simple words: Ciliated epithelium has cuboidal or columnar cells with cilia on their free surface. It helps move particles or mucus in a specific direction and is found in bronchioles and fallopian tubes.

Exam Tip: Remember that ciliated epithelium is essential for movement, particularly in the respiratory and reproductive tracts.

Question 8.
(v) ગ્રંથિલ અધિચ્છદ :
• કેટલાક સ્તંભોકાર અથવા ધનાકાર કોષો સ્ત્રાવ કરવા માટે વિશિષ્ટ રીતે રૂપાંતરણ પામે છે. તેઓને ગ્રંથિલ અધિચ્છદ કહે છે.
In simple words: Glandular epithelium consists of columnar or cuboidal cells modified specifically for secretion.

Exam Tip: Recognize glandular epithelium as specialized epithelial cells whose primary role is secretion.

Question 8.

• તેઓ મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે. (I) એકકોષીય ગ્રંથિ : એકકોષીય કે જે છૂટાછવાયા ગ્રંથિલ કોષોની બનેલ હોય છે. (અન્ન માર્ગના ગૌ બ્લેટ કોષો), (II) બહુકોષીય ગ્રંથિ : બહુકોષીય કે જે કોષોનાં સમૂહથી બને છે, (લાળગ્રંથિ).
* આવના નિકાલના પ્રકારના આધારે ગ્રંથિઓના પ્રકાર :
• માવના નિકાલના પ્રકારના આધારે ગ્રંથિઓને બે પ્રકારમાં વહેંચવામાં આવે છે. (I) બાહ્યસાવી ગ્રંથિ :
• આ ગ્રંથિ શ્વેષ્મ, લાળ, કર્ણમીત્ત, તેલ, દૂધ, પાચક ઉન્સેચકો અને અન્ય કોષીય નીપજનો આવ કરે છે.
• આ બધી નીપજો વાહિનીઓ તથા નલિકાઓના માધ્યમ દ્વારા નિકાલ પામે છે,
In simple words: Glands are mainly unicellular (like goblet cells in the alimentary canal) or multicellular (like salivary glands). Exocrine glands secrete products like mucus, saliva, oil, milk, and digestive enzymes through ducts.

Exam Tip: Differentiate between unicellular and multicellular glands, and between exocrine glands (with ducts) and endocrine glands (ductless).

Question 8.
(II) અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ
• આ ગ્રંથિઓ વાહિનીઓ ધરાવતી નથી.
• તેની નીપજને અંતઃસ્ત્રાવો કહે છે, જે ગ્રંથિમાંથી સીધા તરલમાં અવિત થાય છે.
* સંયુક્ત અધિચ્છદ પેશી :

In simple words: Endocrine glands are ductless and release their products, called hormones, directly into the fluid surrounding them. Compound epithelium consists of multiple layers of cells.

Exam Tip: Remember that endocrine glands are crucial for hormonal regulation and compound epithelium provides protection.

Question 8.
(1) સંયુક્ત અધિચ્છદ એક કરતાં વધારે (બહુસ્તરીય) અનેક કોષીય સ્તરોની બનેલ હોય છે અને આથી સ્રાવ અને શોષણમાં તેની ભૂમિકા સીમિત હોય છે.
(2) કાર્ય તેનું મુખ્ય કાર્ય રાસાયક્લિક અને યાંત્રિક તાણ સામે રક્ષણ પૂરું પાડવાનું હોય છે.
(3) સ્થાન ; તે ત્વચાની શુક સપાટી, મુખગુદાની ભીની સપાટી, કંઠનળી, લાળગ્રંથિનો અને સ્વાદુપિડ નલિકાઓની અંતઃસપાટીને આવરિત કરે છે.
(4) કોષીય જોડાણ :
• આ અધિચ્છદના બધા જ કોષો એકબીજાથી અલ્પ આંતરકોષીય પદાર્થો દ્વારા જોડાયેલા રહે છે.
• લગભગ બધી પ્રાણી પેશીઓમાં કોષોના વિશિષ્ટ જોડાક્ષ વ્યક્તિગત કૌષોને રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક જોડાક્ષ પ્રદાન કરે છે.
• અધિચ્છદ અને અન્ય પેશીઓમાં ત્રણ પ્રકારના કોષીય જોડાણ જોવા મળે છે. જેમ કે દૃઢ, અભિલગ્ન અને અવકાશી જોડાણ.
• દઢ છેડાન્ન ; આ જોડાણ પદાર્થોને પેશીની બહાર નીકળતા અટકાવે છે.
• અભિલગ્ન જોડાણ : આ જોડાક્ષ પાસપાસેના કોષોને એકબીજાથી જોડવાનું કામ કરે છે.
• અવકાશી જોડાણ ; આ જોડાણ કોષોના કોષીય દ્રવ્યને એકબીજા સાથે જોડીને આયનો તથા નાના અણુઓ તેમજ કેટલીકવાર બૃહદ્ અણુઓને ત્વરિત સ્થળાંતરણ માટે અનુકૂળતા પૂરી પાડે છે.
In simple words: Compound epithelium has more than one cell layer, limiting its role in secretion and absorption. Its main function is to protect against chemical and mechanical stress. It's found on dry skin surfaces, moist surfaces of the buccal cavity, pharynx, and lining of salivary gland and pancreatic ducts. Cells are held together by intercellular materials, forming structural and functional junctions like tight, adhering, and gap junctions. Tight junctions prevent leakage, adhering junctions join cells, and gap junctions allow rapid transfer of ions and small molecules.

Exam Tip: Clearly list the functions, locations, and types of cellular junctions associated with compound epithelium.

Question 9. વિભેદન કરો :
(a) સરળ અધિચ્છદ અને સંયુક્ત અધિચ્છદ :
Answer:

Exam Tip: When differentiating, always compare features like number of layers, function, location, and cellular characteristics for each tissue type.

Question 9.
(b) હૃદસ્નાયુ અને રેખિતસ્નાયુ પેશી :
Answer:

Exam Tip: Remember that cardiac muscle is involuntary and striated, while skeletal muscle is voluntary and also striated.

Question 9.
(c) સઘન નિયમિત અને સઘન અનિયમિત સંયોજક પેશી :
Answer:

Exam Tip: The regularity of fiber arrangement is the key distinguishing feature between dense regular and dense irregular connective tissues.

Question 9.
(d) મેદપૂર્ણ પેશી અને રૂધિર પેશી :
Answer:

Exam Tip: Focus on the state of matter (solid vs. liquid) and the primary function (storage vs. transport) to differentiate these two connective tissues.

Question 9.
(e) સરળ ગ્રંથિ અને સંયુક્ત ગ્રંથિ :
Answer:

Exam Tip: Differentiate glands based on their cellular organization (unicellular vs. multicellular) and provide examples for each type.

Question 10. આપેલ શૃંખલાઓમાં સુમેળ ન થતા હોય તેને અંકિત કરો.
(a) તંતુઘટક પેશી : રૂધિર : ચેતાકોષ : અસ્થિબંધ
Answer: ચેતાકોષ
In simple words: Tendinous tissue, blood, and ligaments are types of connective tissue, but neurons are nerve cells.

Exam Tip: Identify the common category for most items and spot the one that does not belong to that category.

Question 10.
(b) RBC : WBC : ત્રાકકણ : કાસ્થિ
Answer: કાસ્થિ
In simple words: RBCs, WBCs, and platelets are components of blood, while cartilage is a type of connective tissue.

Exam Tip: Recognize that RBC, WBC, and platelets are blood components, whereas cartilage is a skeletal connective tissue.

Question 10.
(c) બહિસ્રાવી : અંતઃસ્ત્રાવી : લાળગ્રંથિ : સ્નાયુબંધ
Answer: સ્નાયુબંધ
In simple words: Exocrine glands, endocrine glands, and salivary glands are related to secretion, but tendons are connective tissues.

Exam Tip: Understand that exocrine, endocrine, and salivary glands relate to secretion, distinguishing them from tendons, which are connective tissues.

Question 10.
(d) જન્મમૃશ : અધોજન્મ : અધિજન્મ : સ્પર્શક
Answer: સ્પર્શક
In simple words: Prenatal, postnatal, and postnatal development refer to stages of birth, but tentacles are sensory appendages.

Exam Tip: Group terms related to developmental stages and identify the outlier that describes an anatomical feature.

Question 10.
(e) પ્રોટોનેમા (પૂર્વ ઉરસ) : મધ્ય ઉરસ : પશ્વ ઉરસ : કક્ષ
Answer: કક્ષ
In simple words: Protonema, mesothorax, and metathorax are related to insect body segments, but 'kash' (axil) is a plant part.

Exam Tip: Understand the context of the terms; proto-, meso-, and meta-thorax relate to insect segments, while 'kash' (axil) is a botanical term.

Question 11. યોગ્ય જોડકાં જોડો :
Answer:

Exam Tip: Thoroughly review the characteristic features and associated organisms for each term to ensure accurate matching.

Question 12. અળસિયાનાં પરિવહનતંત્રનં સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન કરો.
Answer:
* રૂધિરાભિસરણતંત્ર :
1. ફેરેટિમાં (અળસિયા)માં બંધ પ્રકારનું રૂધિરાભિસરણતંત્ર જોવા મળે છે.
2. રૂધિરાભિસરણતંત્રમાં રૂધિરવાહિનીઓ, કેશિકાઓ અને હૃદયનો સમાવેશ થાય છે.
3. બંધ રૂધિરાભિસરણતંત્રને લીધે રૂધિર હૃદય અને રૂધિરવાહિનીઓમાં જોવા મળે છે.
4. સંકોચનને લીધે રૂધિરવહન ફક્ત એક જ માર્ગીય બનાવે છે.
5. નાની રૂધિરવાહિનીઓ રૂધિરને અન્નમાર્ગ, ચેતારજજુ અને શરીરદીવાલને પૂરી પાડે છે.
6. રુધિરગ્રંથિઓ :
• રૂધિરગ્રંથિઓ ચોથા, પાંચમા અને છઠ્ઠા ખંડમાં આવેલી હોય છે.
• તે રૂધિરકોષો અને હિમોગ્લોબિનનું ઉત્પાદન કરે છે કે જે રૂધિરરસમાં દ્રાવ્ય થાય છે.
• રૂધિરકોષોની પ્રકૃતિ ભક્ષક પ્રકારની હોય છે.
નોંધ : અળસિયામાં વિશિષ્ટ પ્રકારના શ્વસનાંગોનો અભાવ હોય છે. માસનમાં વાયુ વિનિમય, ભીનાશવાળી શરીર સપાટીથી તેના રૂધિરવાહિનીમાં થાય છે.
In simple words: Earthworms have a closed circulatory system with blood vessels, capillaries, and hearts. Blood flows in one direction due to contractions. Small blood vessels supply blood to the alimentary canal, nerve cord, and body wall. Blood glands in segments 4, 5, and 6 produce blood cells and hemoglobin dissolved in plasma. Earthworms lack specialized respiratory organs, so gas exchange occurs through their moist body surface into the blood vessels.

Exam Tip: Describe the key components of the circulatory system, mention its closed nature, and explain the role of blood glands and the mechanism of gas exchange.

Question 13. દેડકાના પાચનતંત્રની નામ-નિર્દેશનવાળી આકૃતિ દોરો.
Answer:
In simple words: This question asks for a labeled diagram of the frog's digestive system.

Exam Tip: Accurately draw and label all parts of the frog's digestive tract, from mouth to cloaca.

Question 13. દેડકાના પાચનતંત્રની નામ-નિર્દેશનવાળી આકૃતિ દોરો.
Answer:

પાચનતંત્ર:
1. દેડકાનું પાચનતંત્ર પાચનમાર્ગ અને પાચક ગ્રંથિઓથી બનેલું હોય છે.
2. અન્નમાર્ગ ટૂંકો હોય છે, કારણ કે દેડકો માંસાહારી પ્રાણી છે અને આથી આંતરડાની લંબાઈ પણ ઓછી હોય છે.
3. મુખ: તેનું મુખ મુખગુહામાં ખુલે છે.
4. અન્નનળી:
• કંઠનળીને અનુસરીને અન્નનળી આવેલી હોય છે.
• અન્નનળી એક ટૂંકી નળી છે, જે જઠરમાં ખુલે છે.
5. જઠર: જઠર આગળ વધીને આંતરડા, મળાશય અને અંતમાં અવસાણી દ્વારા બહાર ખુલે છે.
6. યકૃત: યકૃત પિત્તરસનો સ્ત્રાવ કરે છે, જેનો પિત્તાશયમાં સંગ્રહ થાય છે.
7. સ્વાદુપિંડ: સ્વાદુપિંડ એક પાચક ગ્રંથિ છે, જે સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે, જેમાં પાચક ઉત્સેચકો હોય છે.

પાચનક્રિયા:
1. દેડકો તેની દ્વિશાખી જીભ દ્વારા ખોરાકને પકડે છે.
2. જઠરની દીવાલો દ્વારા સ્ત્રાવિત હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને જઠરરસ દ્વારા ખોરાકનું પાચન થાય છે.
3. જઠરમાંથી પસાર થઈને આંતરડાના પ્રથમ ભાગ પક્વાશયમાં પહોંચે છે.
4. પક્વાશય પિત્તાશયમાંથી પિત્તરસ અને સ્વાદુપિંડનો સ્વાદુરસ સામાન્ય પિત્ત નળી દ્વારા મેળવે છે.
5. પિત્ત ચરબીનું તૈલોદીકરણ કરે છે અને સ્વાદુરસ કાર્બોહાઈડ્રેટ અને પ્રોટીનનું પાચન કરે છે.
6. પાચનની છેલ્લી પ્રક્રિયા આંતરડામાં થાય છે. પાચિત ખોરાક આંતરડાની અંદરની દીવાલમાં આવેલા ઘણા બધા આંગળીઓ જેવી ગડીઓ દ્વારા શોષાય છે, જેને રસાંકુરો અથવા સૂક્ષ્મ રસાંકુરો કહે છે.
7. અપાચિત ઘન ખોરાક મળાશયમાં પહોંચે છે અને અવસારણી દ્વારા બહાર નીકળી જાય છે.
In simple words: દેડકાના પાચનતંત્રમાં પાચનમાર્ગ અને ગ્રંથિઓ હોય છે. ખોરાક મુખથી શરૂ થઈ અન્નનળી, જઠર, આંતરડા અને પછી મળાશય દ્વારા બહાર નીકળે છે. યકૃત અને સ્વાદુપિંડ પાચક રસ આપે છે. ખોરાક જીભથી પકડાઈ, જઠરમાં પચી, આંતરડામાં શોષાઈ, અને પછી શરીરની બહાર જાય છે.

Exam Tip: For detailed questions on anatomy, always clearly list all organs involved and describe their functions step-by-step. Break down complex processes into smaller, understandable stages.

Question 14. નીચે આપેલાનાં કાર્યો જણાવો.
(a) દેડકાની મૂત્રવાહિની :
(b) માલ્પિધિયન નલિકાઓ :
(c) અળસિયાની શરીરદીવાલ :
Answer:
(a) દેડકાની મૂત્રવાહિની :
1. નર દેડકામાં મૂત્રવાહિની મૂત્રપિંડમાંથી મૂત્રજનનવાહિની સ્વરૂપે બહાર નીકળે છે. શુક્રકોષો મૂત્રજનનવાહિની દ્વારા અવસારણીમાંથી બહાર ત્યજાય છે.
2. નર દેડકામાં મૂત્ર ઉપરાંત શુક્રકોષોનું વહન મૂત્રવાહિની દ્વારા થતું હોવાથી, મૂત્રવાહિનીને મૂત્રજનન વાહિની કહે છે.
3. માદા દેડકામાં મૂત્રવાહિની અને અંડવાહિની અવસારણીમાં અલગ-અલગ ખુલે છે.
(b) માલ્પિધિયન નલિકાઓ :
1. ઉત્સર્જન માલ્પિધિયન નલિકાઓ દ્વારા થાય છે. દરેક નલિકા ગ્રંથિમય તેમજ પક્ષ્મલ કોષોથી બનેલી છે.
2. તે નાઈટ્રોજનયુક્ત નકામા દ્રવ્યોનું શોષણ કરી તેને યુરિક એસિડમાં રૂપાંતરિત કરે છે, જેનો નિકાલ પક્ષાંત્ર દ્વારા થાય છે.
(c) અળસિયાની શરીરદીવાલ :
અળસિયામાં ચોક્કસ પ્રકારના શ્વસનાંગોનો અભાવ છે. વાયુ વિનિમય ભીનાશવાળી શરીરદીવાલ દ્વારા થાય છે, ત્યાંથી રૂધિર પ્રવાહમાં O2 મળે છે.
In simple words: દેડકાની મૂત્રવાહિની નરમાં મૂત્ર અને શુક્રકોષો બંનેનું વહન કરે છે, જ્યારે માદામાં તે અલગ હોય છે. માલ્પિધિયન નલિકાઓ નાઈટ્રોજન કચરાને યુરિક એસિડમાં બદલીને શરીરમાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. અળસિયાની ભીની શરીર દીવાલ વાયુની આપ-લે માટે ઉપયોગી છે.

Exam Tip: Clearly state the primary function for each part. If there are differences based on gender (like in frogs), make sure to mention them explicitly.

GSEB Class 11 Biology પ્રાણીઓમાં રચનાકીય આયોજન NCERT Exemplar Questions and Answers

વૈકલ્પિક પ્રશ્નો (MCQ)

Question 1. નાધનાનાવા ગ્વા પ્રગરના ગવા માદી રૂધિરવાહિનીની અંદરની દીવાલ બનાવવા સાથે સંકળાયેલ છે ?
(A) ધનાકાર અધિચ્છદ
(B) ખંભાકાર અધિચ્છદ
(C) લાદીસમ અધિચ્છદ
(D) સ્તૃત અધિચ્છદ
Answer: (C) લાદીસમ અધિચ્છદ
In simple words: રૂધિરવાહિનીઓની અંદરની દીવાલ બનાવવામાં લાદીસમ અધિચ્છદ મદદ કરે છે.

Exam Tip: Remember that squamous epithelium (લાદીસમ અધિચ્છદ) is ideal for diffusion and forming thin linings, like in blood vessels.

Question 2. મેદપૂર્ણ પેશીનો નીચેનામાંથી કયા પ્રકારમાં સમાવેશ થાય છે ?
(A) અધિચ્છદ
(B) સંયોજક
(C) સ્નાયુ
(D) ચેતા
Answer: (B) સંયોજક
In simple words: મેદપૂર્ણ પેશી એક પ્રકારની સંયોજક પેશી છે, જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.

Exam Tip: Connective tissues are diverse, including fat, bone, blood, and cartilage, all supporting or connecting other body parts.

Question 3. નીચેનામાંથી કઈ સંયોજક પેશી નથી ?
(A) અસ્થિ
(B) કાચવત્ કાસ્થિ
(C) રૂધિર
(D) સ્નાયુ
Answer: (D) સ્નાયુ
In simple words: સ્નાયુ પેશી એ સંયોજક પેશીનો ભાગ નથી, પરંતુ અસ્થિ, કાસ્થિ અને રૂધિર બધા સંયોજક પેશીના પ્રકાર છે.

Exam Tip: To differentiate tissue types, focus on their primary function and structure. Muscle tissue is for contraction, while connective tissue provides support and connection.

Question 4. અળસિયામાં જોવા મળતો વિશિષ્ટ ભાગ વલયિકા ક્યાં જોવા મળે છે?
(A) 13-14-15મો અંડ
(B) 14-15-16મો ખંડ
(C) 12-13-14મો મંડ
(D) 15-16-17મો મંડ
Answer: (B) 14-15-16મો ખંડ
In simple words: અળસિયામાં, વલયિકા નામનો ખાસ પટ્ટો 14મા, 15મા અને 16મા ખંડો પર જોવા મળે છે.

Exam Tip: Specific segment numbers for structures in earthworms are frequently tested. Memorize the location of key structures like the clitellum (વલયિકા).

Question 5. વજhશો એ અળસિયાને પ્રચલનમાં મદદ કરે છે, પરંતુ તે બધા જ ખંડોમાં સરખી રીતે જોવા મળતા નથી. તેઓ ...................... ખંડોમાં હાજર હોય છે.
(A) પ્રથમ ખંડ
(B) છેલ્લો ખંડ
(C) વલયિકા પ્રદેશ
(D) 20 થી 22માં
Answer: (D) 20 થી 22માં
In simple words: વજ્રકેશ અળસિયાને ખસવામાં મદદ કરે છે અને તે ખાસ કરીને 20 થી 22મા ખંડોમાં હોય છે, બધા ખંડોમાં એકસરખા હોતા નથી.

Exam Tip: Pay attention to negative statements or exceptions, like "not found in all segments." This often indicates a specific location to remember.

Question 6. નીચેનામાંથી કયું વિધાન વંદા માટે સાચું છે ?
(A) દરેક અંડપિંડમાં દસ અંડપુટિકાઓ હોય છે.
(B) ડિમ્ભાવસ્થાને ઈયળ કહે છે.
(C) માદામાં પુચ્છકંટિકાનો અભાવ હોય છે.
(D) તેઓ યુરોટલીક છે.
Answer: (C) માદામાં પુચ્છકંટિકાનો અભાવ હોય છે.
In simple words: વંદાની માદામાં પુચ્છકંટિકા (પૂંછડી જેવી રચના) હોતી નથી, જે નરમાં જોવા મળે છે.

Exam Tip: When evaluating true/false statements, recall specific anatomical and physiological details for the organism in question, like sexual dimorphism.

Question 7. નીચેનાને જોડો.
કૉલમ – I
(a) મેદપૂર્ણ પેશી
(b) સ્તૃત અધિચ્છદ
(c) દ્વિત પ્રસાધન
(d) પ્રવાહી સંયોજક પેશી
કૉલમ – II
(1) તાવ
(2) રૂધિર
(3) ચામડી
(4) મેદ સંગ્રહ
Answer: (a - 4), (b - 3), (c - 1), (d - 2)
In simple words: મેદપૂર્ણ પેશી ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે, સ્તૃત અધિચ્છદ ચામડીમાં હોય છે, દ્વિત પ્રસાધન તાવ સાથે સંકળાયેલ છે અને રૂધિર એક પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે.

Exam Tip: For matching questions, link each item from Column I to its most appropriate match in Column II. Start with the most obvious pairs.

Question 8. નીચેનાને જોડો.
કૉલમ – I
(a) ઉભયજીવી
(b) સીધો વિકાસ
(c) રસાયણ સંવેદકો
(d) અળસિયામાં રૂધિરગ્રંથિ
કૉલમ – II
(1) રૂધિરકોષો અને હિમોગ્લોબિનનું ઉત્પાદન
(2) શુક્રપિંડ અને અંડપિંડ એક જ પ્રાણીમાં
(3) ડિમ્ભાવસ્થાનો અભાવ
(4) રાસાયણિક પદાર્થોની સંવેદના
Answer: (a - 2), (b - 3), (c - 4), (d - 1)
In simple words: ઉભયજીવીમાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો એક જ પ્રાણીમાં હોય છે, સીધા વિકાસમાં ડિમ્ભાવસ્થા હોતી નથી, રસાયણ સંવેદકો રાસાયણિક પદાર્થોની સંવેદના અનુભવે છે અને અળસિયામાં રૂધિર ગ્રંથિ રૂધિરકોષો અને હિમોગ્લોબિન બનાવે છે.

Exam Tip: Understand the characteristics of different animal groups and biological processes to correctly match them with their descriptions.

Question 9. વંદાને અનુલક્ષીને નીચેનામાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
કૉલમ – I
(a) કૂટ શિશ્ન
(b) નર જનનછિદ્ર
(c) શુક્રકોથળી
(d) અંડપુટિકાઓ
કૉલમ – II
(1) શ્રેણીબદ્ધ વિકસિત અંડકોષ અન્ટિ
(2) શુક્રકોષનો સમૂહ
(3) સ્ખલનનલિકાનું છિદ્ર
(4) બાહ્ય જનનછિદ્ર
Answer: (a - 4), (b - 3), (c - 2), (d - 1)
In simple words: વંદામાં કૂટ શિશ્ન એ બાહ્ય જનનછિદ્ર છે, નર જનનછિદ્ર સ્ખલનનલિકાના છિદ્ર પર હોય છે, શુક્રકોથળીમાં શુક્રકોષનો સમૂહ હોય છે અને અંડપુટિકાઓ શ્રેણીબદ્ધ રીતે વિકસિત અંડકોષ ધરાવે છે.

Exam Tip: For specific invertebrate anatomy, focus on matching each structure to its exact location or function within the reproductive system.

Question 10. નીચેનાને જોડો. આ કૉલમ
કૉલમ – I
(a) સ્પર્શ
(b) ગંધ
(c) મસ્તિષ્ક ચેતાઓ
(d) લંબમજ્જા
કૉલમ – II
(1) નાસિકા અધિચ્છદ
(2) મહાછિદ્ર
(3) સેન્સરી પેપીલી
(4) પરિધવર્તી ચેતાતંત્ર
Answer: (a - 3), (b - 1), (c - 4), (d - 2)
In simple words: સ્પર્શ સેન્સરી પેપીલી દ્વારા અનુભવાય છે, ગંધ નાસિકા અધિચ્છદ દ્વારા પારખાય છે, મસ્તિષ્ક ચેતાઓ પરિધવર્તી ચેતાતંત્રનો ભાગ છે અને લંબમજ્જા મહાછિદ્ર પાસે હોય છે.

Exam Tip: Understand the basic functions and locations of different sensory organs and parts of the nervous system to correctly match them.

અત્યંત ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (VSQ)

Question 1. અળસિયામાં જોવા મળતો ઘેરો પટ્ટો કે વલયિકાથી આવરિત ખંડો કયા?
Answer: અળસિયામાં 14મા, 15મા અને 16મા ખંડો ઘેરા પટ્ટા કે વલયિકાથી આવરિત હોય છે.
In simple words: અળસિયામાં 14, 15 અને 16 નંબરના ખંડો વલયિકા નામના ઘેરા પટ્ટાથી ઢંકાયેલા હોય છે.

Exam Tip: Remember the specific segment numbers associated with the clitellum (વલયિકા) in earthworms, as it's a key anatomical feature.

Question 2. વંદામાં કઇકો ક્યાં આવેલા છે ?
Answer: વંદામાં દરેક ખંડમાં કઠકો આવેલા હોય છે. તે બે પ્રકારના હોય છે: 1. પૃષ્ઠ બાજુએ ઉપરી કવચ અને 2. વક્ષ બાજુએ અધો કવચ તરીકે ઓળખાય છે.
In simple words: વંદામાં, શરીરના દરેક ભાગમાં કઠણ કવચ હોય છે. આ કવચ બે પ્રકારના હોય છે: ઉપરની બાજુએ પૃષ્ઠ કવચ અને નીચેની બાજુએ વક્ષ કવચ.

Exam Tip: When describing anatomical features, specify their location and any different forms or types they might have.

Question 3. કીટશિશુ કેટલી વખત નિર્મોચન કરી પુખ્ત વંદામાં રૂપાંતર પામે છે?
Answer: કીટશિશુ લગભગ 13 વખત નિર્મોચન કરી પુખ્ત વંદામાં રૂપાંતર પામે છે. છેલ્લી કીટશિશુ અવસ્થા પહેલાંની અવસ્થામાં પક્ષતલ્ય (Wing Pads) હોય છે, પરંતુ માત્ર પુખ્ત વંદામાં જ પાંખો હોય છે.
In simple words: વંદાનું બચ્ચું, જેને કીટશિશુ કહેવાય, તે લગભગ 13 વાર ચામડી ઉતારે છે (નિર્મોચન કરે છે) અને પુખ્ત વંદો બને છે. છેલ્લી અવસ્થામાં પાંખો નાની હોય છે, પરંતુ પુખ્ત વંદાને પૂરી પાંખો હોય છે.

Exam Tip: Key details like the number of molts and characteristic features of different life stages (e.g., wing pads vs. full wings) are important for life cycle questions.

Question 4. અવાજ ઉત્પન્ન કરતી સ્વરકોથળીની હાજરીને આધારે દેડકામાં જાતિ નક્કી કરો.
Answer: ઉભયજીવીમાં, દેડકામાં અવાજ ઉત્પન્ન કરતી સ્વરકોથળીને આધારે જાતિ નક્કી થાય છે. આ અંગ (સ્વરકોથળી) નર દેડકામાં જોવા મળે છે, જે માદા દેડકાને મૈથુનક્રિયા માટે આકર્ષે છે.
In simple words: દેડકામાં અવાજ કરતી સ્વરકોથળી દ્વારા તેની જાતિ (નર કે માદા) નક્કી થાય છે. આ સ્વરકોથળી ફક્ત નર દેડકામાં જ હોય છે અને તેનો ઉપયોગ માદાને આકર્ષવા માટે થાય છે.

Exam Tip: Sexual dimorphism (differences between male and female) is a common topic. Identify key features specific to each sex, like vocal sacs in male frogs.

Question 5. ટેડપોલમાંથી વિકાસ પામી પુખ્ત દેડકો બનવાની ક્રિયાનું નામ આપો.’
Answer: ટેડપોલ રૂપાંતરણની વિવિધ અવસ્થાઓ પસાર કરી પુખ્ત દેડકામાં ફેરવાય છે.
In simple words: ટેડપોલમાંથી પુખ્ત દેડકો બનવાની પ્રક્રિયાને રૂપાંતરણ કહેવાય છે.

Exam Tip: Metamorphosis is a crucial biological process. Understand that it involves significant physical changes from larva (tadpole) to adult.

Question 6. અળસિયામાં જોવા મળતા ખંડો માટે વપરાતો વૈજ્ઞાનિક શબ્દ કયો?
Answer: અળસિયામાં જોવા મળતા ખંડો માટે વપરાતો શબ્દ સમખંડતા છે.
In simple words: અળસિયાના શરીરમાં જે ખંડો હોય છે તેને વૈજ્ઞાનિક રીતે સમખંડતા કહેવાય છે.

Exam Tip: Know the scientific terms for common biological features. "Metamerism" (સમખંડતા) refers to the segmented body plan seen in earthworms.

Question 7. બંને છેડે અણીદાર અને સંકોચન જોવા ન મળતા સ્નાયુતંતુનું નામ આપો.
Answer: અરેખિત સ્નાયુતંતુ બંને છેડે અણીદાર અને સંકોચન જોવા ન મળતા સ્નાયુતંતુ છે. તેને અનૈચ્છિક સ્નાયુઓ પણ કહે છે.
In simple words: જે સ્નાયુતંતુ બંને છેડે પાતળા હોય અને સંકોચન ન કરી શકે, તેને અરેખિત સ્નાયુતંતુ કહેવાય છે. આ સ્નાયુઓને આપણે આપણી મરજીથી હલાવી શકતા નથી.

Exam Tip: Remember the key characteristics distinguishing different muscle types: smooth (અરેખિત), skeletal (રેખિત), and cardiac (હૃદપેશી) muscles.

Question 8. પેશીમાં જોવા મળતા વિવિધ કોષીય જોડાણોના નામ આપો.
Answer: પેશીમાં વિવિધ પ્રકારના કોષીય જોડાણો જોવા મળે છે:
1. દઢ જોડાણ: તે પદાર્થોને પેશીની બહાર નીકળતા અટકાવે છે.
2. અભિલગ્ન જોડાણ: તે પાસપાસેના કોષોને એકબીજા સાથે જોડવાનું કાર્ય કરે છે.
3. અવકાશી જોડાણ: તે કોષોના કોષીય દ્રવ્યને એકબીજા સાથે જોડીને આયનો તથા નાના અણુઓ તેમજ કેટલીક વાર મોટા અણુઓને ઝડપી સ્થળાંતરણ માટે અનુકૂળતા પૂરી પાડે છે.
In simple words: પેશીમાં ત્રણ મુખ્ય કોષીય જોડાણો હોય છે: દઢ જોડાણ, જે લીકેજ અટકાવે છે; અભિલગ્ન જોડાણ, જે કોષોને સાથે જોડી રાખે છે; અને અવકાશી જોડાણ, જે કોષો વચ્ચે ઝડપી સંદેશાવ્યવહાર અને પદાર્થોની આપ-લે માટે મદદ કરે છે.

Exam Tip: For each type of cell junction, remember its specific function: tight junctions (દઢ જોડાણ) for sealing, adhering junctions (અભિલગ્ન જોડાણ) for adhesion, and gap junctions (અવકાશી જોડાણ) for communication.

Question 9. પુખ્ત નર દેડકામાં જોવા મળતા સ્પષ્ટ બે લક્ષણો આપો.
Answer: પુખ્ત નર દેડકામાં જોવા મળતા સ્પષ્ટ બે લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
(a) સ્વરકોથળી: તે નર દેડકામાં જડબાના ભાગે ઢીલી ચામડી જેવી રચના જોવા મળે છે. તે અવાજનું વિસ્તરણ કરવામાં ઉપયોગી છે.
(b) મૈથુનગાદી: તે નર દેડકામાં અગ્ર ઉપાંગની પહેલી આંગળી પાસે જોવા મળે છે, જે માદા દેડકાને મૈથુનક્રિયા દરમિયાન પકડી રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે.
In simple words: નર દેડકામાં બે મુખ્ય લક્ષણો છે: અવાજને મોટો કરતી સ્વરકોથળી અને પ્રજનન દરમિયાન માદાને પકડવા માટે મૈથુનગાદી.

Exam Tip: When asked for distinct features, identify characteristics unique to the specific gender or life stage, and briefly explain their purpose.

Question 10. આપણી જીભ સાથે સરખામણી થઈ શકે તેવો વંદાના મુખાંગનો કયો ભાગ છે ?
Answer: અધોજીહા વંદામાં જીભ તરીકે વર્તે છે. તે મુખાંગો દ્વારા ઘેરાયેલા ગુહામાં આવેલી હોય છે.
In simple words: વંદાના મુખના અંગોમાં, અધોજીહા નામનો ભાગ આપણી જીભ જેવું કામ કરે છે.

Exam Tip: Comparative anatomy questions require you to identify analogous structures in different organisms and their functions.

Question 11. નીચેનામાંના ખોટાં વાક્યો સાચાં બનાવો.
(a) અળસિયામાં એક નર જનનછિદ્ર જોવા મળે છે.
(b) વજલેશો અળસિયામાં પ્રજનનમાં મદદરૂપ થાય છે.
(c) અળસિયાની શરીરદિવાલમાં સ્નાયુસ્તર ફક્ત વર્તુળી સ્નાયુઓનું બનેલું છે.
(d) ભિત્તિભંજ એ અળસિયાના આંતરડાનો ભાગ છે.
Answer: નીચેના ખોટાં વાક્યો (a) અને (c) ને સુધારેલ છે:
(a) અળસિયામાં એક જોડ નર જનનછિદ્ર 18મા ખંડની વક્ષ-પાર્શ્વ બાજુએ આવેલા હોય છે. નરમાં આ છિદ્ર દ્વારા શુક્રકોષ ધરાવતા પ્રજનન પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ થાય છે, જ્યારે એક માદા જનનછિદ્ર 14મા ખંડની વક્ષ મધ્ય રેખા પર જોવા મળે છે.
(c) અળસિયાની શરીરદીવાલના સ્નાયુસ્તરમાં બહારની તરફ વર્તુળી સ્નાયુસ્તર અને અંદર તરફ આયામ સ્નાયુસ્તર જોવા મળે છે.
In simple words: અળસિયામાં એક નર જનનછિદ્ર નહીં પણ એક જોડ નર જનનછિદ્ર હોય છે. વળી, અળસિયાની શરીરદીવાલમાં ફક્ત વર્તુળાકાર જ નહીં, પણ લાંબા સ્નાયુઓ પણ હોય છે.

Exam Tip: When correcting statements, ensure the new statement is factually accurate and directly addresses the error in the original. Provide full, clear corrections.

Question 12. અળસિયામાં જોવા મળતી ઉત્સર્ગિકાઓની મૂળભૂત રચના સમાન હોવા છતાં તેમને ત્રણ પ્રકારમાં વહેંચવામાં આવે છે. દરેકના નામ આપો.
Answer: અળસિયામાં પ્રથમ બે ખંડો સિવાય દરેક ખંડમાં ઉત્સર્ગિકા જોવા મળે છે. સ્થાનને આધારે અળસિયામાં ત્રણ પ્રકારની ઉત્સર્ગિકા જોવા મળે છે:
1. તેઓ આંત્રોત્સર્ગી ઉત્સર્જન (નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને અંદર ઠાલવે) અને બાહ્યોત્સર્ગી ઉત્સર્જન (નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને સીધા બહાર નિકાલ કરે) દ્વારા જુદા પાડે છે.
2. વિટપીય ઉત્સર્ગિકા: તે 15મા ખંડ પછી છેલ્લા ખંડ સુધી, દરેક આંતરખંડીય વિટપની બંને બાજુએ આવેલી છે. તેઓ આંત્રોત્સર્ગી છે.
3. ત્વચીય ઉત્સર્ગિકા: તે ત્રીજા ખંડથી પછીના તમામ ખંડોની શરીરદીવાલની સપાટી સાથે ચોટેલી હોય છે. આ બધી ઉત્સર્ગિકાઓ શરીરની બહારની સપાટી પર ખુલે છે. તેઓ બાહ્યોત્સર્ગી છે.
4. કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકા: તેઓ ત્રણ જોડ ગુચ્છામાં ચોથા, પાંચમા અને છઠ્ઠા ખંડમાં આવેલી છે. તેઓ આંત્રોત્સર્ગી છે.
In simple words: અળસિયામાં ઉત્સર્ગિકાઓ ત્રણ પ્રકારની હોય છે: વિટપીય ઉત્સર્ગિકા (15મા ખંડથી અંત સુધી), ત્વચીય ઉત્સર્ગિકા (શરીર દીવાલ પર, ત્રીજા ખંડ પછી) અને કંઠનાલીય ઉત્સર્ગિકા (4, 5 અને 6ઠ્ઠા ખંડમાં). આ બધા ઉત્સર્ગિકાઓ મૂળભૂત રીતે સરખી હોય છે પરંતુ તેમનું સ્થાન અને કાર્ય કરવાની રીત અલગ હોય છે.

Exam Tip: For descriptive questions involving classification, list the types clearly and provide a brief, distinct characteristic for each type, including their location.

Question 13. કૉલમ – । માં કેટલાક પ્રાણીઓના સામાન્ય નામ આપેલ છે. કૉલમ – II માં તેના વૈજ્ઞાનિક નામ આપો. (Match the following columns.)

Exam Tip: When scientific names are provided, check for correct capitalization (genus capitalized, species lowercase) and italicization, which is standard scientific practice.

Question 14. નીચેના વાક્યો પૂર્ણ કરો. (Complete the following sentences.)
(b) માલ્પિજીયન નલિકાઓ દૂર કરવામાં મદદરૂપ થાય છે..
(c) વંદાનું પશ્ચાત્ર ભિનન પામેલું છે...
(d) વંદામાં રૂધિરવાહિનીઓ ખૂલે છે તે અવકાશને કહે છે...
Answer:
(a) The gizzard (proventriculus) of a cockroach has a thick outer muscular layer and a thick inner cuticle lining, forming six chitinous plates (teeth). These teeth help to grind food particles finely.
(b) Malpighian tubules help to remove excretory products from the hemolymph.
(c) The hindgut of a cockroach is differentiated into the ileum, colon, and rectum. The rectum opens to the outside through the anus.
(d) The space where blood vessels open in a cockroach is called the hemocoel (body cavity). It is divided into large sinuses, and internal organs float within it.
In simple words: For (a), the gizzard has strong outer muscles and inner chitin teeth that break down food. For (b), Malpighian tubules work to get rid of waste from the blood-like fluid. For (c), the hindgut of the cockroach is divided into three main parts, ending at the anus. For (d), the open space inside the cockroach where blood flows around organs is called the hemocoel.

Exam Tip: When completing sentences, ensure that you provide accurate biological terms and descriptions. For anatomical questions, understanding the function of each part helps in recalling its structure.

Question 15. વંદાની આંખની રચનાની વિશિષ્ટતા જણાવો. સંધિપાદમાં જોવા મળતી સંયુક્ત આંખ વિશે ચર્ચા કરો અને તેમની કાર્યપદ્ધતિ જણાવો. (Describe the peculiarities of the cockroach eye structure. Discuss the compound eye found in arthropods and describe their working mechanism.)
Answer: The eyes of a cockroach are large, fixed, paired, kidney-shaped, and located on both sides of the head. These are compound eyes. Each compound eye consists of a large number of units called ommatidia.
1. Each ommatidium consists of a dioptric part and a retinular (sensory) part.
2. It can independently produce an image of a part of the object.
3. Consequently, the image of an object is seen in many parts. This type of vision is called mosaic vision.
Tiny nerve fibers are produced inside the ommatidia, and these fibers collectively form an optic nerve, which is connected to the brain.
In simple words: Cockroaches have big, fixed, paired, kidney-shaped compound eyes on their head. Each eye is made of many small units called ommatidia. Each ommatidium can see a small part of an object, so the cockroach sees a combined image of many small pieces, known as mosaic vision. Small nerve fibers connect these units to the brain.

Exam Tip: When describing compound eyes, make sure to mention ommatidia, mosaic vision, and the independent image formation by each unit. This highlights the key features of arthropod vision.

Question 16. દેડકો અસમતાપી છે, તે નિષ્ક્રિય અવસ્થા દર્શાવે છે અને શીતનિંદ્રા અને ગ્રીષ્મનિંદ્રામાં જાય છે, આ બધું તેને કેવી રીતે મદદરૂપ થાયછે ? (A frog is poikilothermic, shows inactive states, and undergoes hibernation and aestivation. How does all this help it?)
Answer:
1. To endure very low temperatures, it enters hibernation (winter sleep), and for high temperatures, it experiences aestivation (summer sleep). During these times, it performs very few physical activities and leads an inactive life.
2. Based on its surrounding environment and weather conditions, the frog changes its body color. This helps it escape predators and helps ensure its survival.
In simple words: Frogs are cold-blooded. They hibernate in very cold weather and aestivate in very hot weather, staying inactive. This helps them survive harsh conditions. They also change their skin color to match their surroundings, which helps them hide from danger and live longer.

Exam Tip: When explaining poikilothermy, always connect it to the organism's adaptation mechanisms like hibernation and aestivation, and mention how these processes aid survival in extreme environments.

Question 17. કૉલમ – । માં આપેલી રચનાને આધારે કૉલમ – II માં કાર્યો જણાવો. (State the functions in Column – II based on the structures given in Column – I.)
(A) પારદર્શક પોપચું (Nictitating membrane)
(B) કર્ણપલ્લવ (Tympanum)
(C) મૈથુનગાદી (Nuptial pad)
Answer:
(A) Nictitating membrane: It works to protect the frog's eye from water and harmful substances.
(B) Tympanum: It is located on both lateral sides of the frog's head and is involved in the process of hearing.
(C) Nuptial pad: This pad is found on the forelimbs of male frogs and helps to hold the female frog during copulation in sexual reproduction.
In simple words: The transparent eyelid (nictitating membrane) keeps the frog's eye safe from water. The eardrum (tympanum) on the frog's head helps it hear sounds. The nuptial pad on the male frog's front legs helps it hold the female tightly during mating.

Exam Tip: When describing biological structures and their functions, use precise terminology and clearly explain the role each part plays within the organism's overall biology.

Question 18. કૉલમ – । માં જણાવેલ કાર્યોના આધારે કૉલમ – II માં પેશીનું નામ જણાવો. (Based on the functions given in Column – I, state the name of the tissue in Column – II.)

Exam Tip: For tissue-related questions, always link the tissue type directly to its primary function and location. This helps to clearly distinguish between different tissue categories.

Question 19. શરીરની ખોટી અને સાચી સમખંડતા યોગ્ય ઉદાહરણ આપી સમજાવો. (Explain false and true metamerism in the body with suitable examples.)
Answer: Metamerism refers to the sequential repetition of body segments along the entire length of an animal's body. The animal's body can be divided into true or false segments.
1. True Segmentation (Divided): This is observed in annelids, arthropods, and some vertebrates. In these animals, each body organ repeats sequentially. Each repeating unit is known as a metamere.
2. In earthworms, each segment appears similar, but in crustaceans like crayfish or insects, they have different body regions with distinct organs.
3. Metamerism is visible externally and internally in annelids.
4. False Segmentation (Pseudometamerism): This occurs when the body is divided into many false segments that are separate from each other. Each segment performs living functions independently. New segments are added from the anterior end. For example, tapeworms.
In simple words: Metamerism means an animal's body parts repeat along its length. True metamerism, seen in earthworms and insects, involves real, repeating body parts. False metamerism, like in tapeworms, has segments that look separate but are not truly divided, and each can work on its own.

Exam Tip: When discussing metamerism, clearly define both true and false segmentation and provide a specific example for each to illustrate the concept effectively.

Question 20. હૃદયમાં જોવા મળતી પેશીની વિશિષ્ટતા શું છે ? (What are the specific characteristics of the tissue found in the heart?)
Answer: The specialized tissue found in the heart is cardiac muscle tissue, which has the following characteristics:
1. Cardiac muscle tissue is not controlled by the central nervous system or the autonomic nervous system according to the animal's will. It contracts involuntarily.
2. They never get tired and exhibit rhythmic contractions continuously.
3. They receive an abundant blood supply.
4. Even after being completely separated from the body, they show proper contractions. They are myogenic, meaning they generate their own impulses.
In simple words: The heart has special muscle tissue called cardiac muscle. It works on its own, never gets tired, and beats rhythmically. It gets a lot of blood and can even contract if removed from the body, showing it makes its own signals.

Exam Tip: When listing characteristics of cardiac muscle, emphasize its involuntary nature, fatigue resistance, rhythmicity, and myogenic property, as these are its most distinguishing features.

Question 1. કોષની વિવિધતાને આધારે અધિચ્છદ પેશીને વર્ગીકૃત કરો અને વર્ણવો. (Classify and describe epithelial tissue based on cell diversity.)
Answer: Epithelial tissue is classified and described based on cell diversity as shown below:

Simple Squamous Epithelium

Structure: This tissue is composed of a single layer of flat cells with irregular borders.

Location: It is found in the walls of blood vessels, air sacs of the lungs (alveoli), the wall of Bowman's capsule, and the distal end of Henle's loop. In capillaries and the heart, it is known as endothelium, and in the body cavity, it is called mesothelium.

Function: Its main functions include protection, excretion, gas exchange, and the secretion of coelomic fluid.

Simple Cuboidal Epithelium

Structure: It consists of small, cube-shaped cells that typically have a spherical nucleus in the center.

Location: This epithelium is commonly found in the microtubules of salivary glands, the pancreas, the thyroid gland, the proximal and distal convoluted tubules of nephrons in the kidney, the ovary, and excretory tubules.

Function: Its key roles involve protection, secretion, absorption, and excretion.

Simple Columnar Epithelium

Structure: The cells in this tissue are long and thin, arranged closely side-by-side like columns. Their free surface is slightly broader compared to other cells.

Location: It lines the walls of the stomach and intestine, the gallbladder, and the bile duct. It also forms gastric glands, intestinal glands, and pancreatic ducts.

Function: This tissue is involved in protection, secretion, and absorption processes.

Simple Ciliated Epithelium

Structure: These cells possess numerous microscopic hair-like structures called cilia, which originate from basal granules. Mucus-secreting goblet cells are also often present within this tissue.

Location: It is present in the respiratory tract, oviduct, and specific parts of the kidney's excretory unit.

Function: It helps in protection and the movement of mucus, urine, ova, and cerebrospinal fluid in specific directions with the help of cilia.

Stratified Epithelium

Structure: This tissue consists of multiple layers of epithelial cells. The innermost layer is made of cuboidal epithelium. There are four main types: (i) Stratified Squamous Epithelium, (ii) Stratified Cuboidal Epithelium, (iii) Stratified Columnar Epithelium, and (iv) Stratified Ciliated Epithelium.

Location: It is found in the epithelium of terrestrial animals, the oral cavity, tongue, pharynx, eyelids, iris, around the vocal cords, and the upper part of the palate.

Function: Since it is found on dry surfaces, it is well-suited to withstand abrasion. Examples include skin and nails. Its primary purpose is to protect internal body structures.

Pseudo-stratified Epithelium

Structure: This tissue appears to have 4 to 6 layers of cells, but it is actually a single layer with nuclei at different levels. It does not have a germinal layer or basement membrane but undergoes cell division. The innermost cells are arranged on connective tissue.

Location: It is commonly found in the renal pelvis, ureter, bladder, and parts of secretory ducts.

Function: It provides elasticity and protection, allowing it to adapt as needed without damage.

Exam Tip: For each epithelial tissue type, clearly state its cell shape, number of layers, key locations, and primary functions. Using diagrams (if allowed) can greatly enhance your answer.

Question 2. સંયોજક પેશીના પેશીના સામાન્ય લક્ષણો લખો. બંધારણ અને કાર્યને આધારે અસ્થિ અને કાસ્થિ વચ્ચેનો ભેદ સ્પષ્ટ કરો. (Write the general characteristics of connective tissue. Differentiate between bone and cartilage based on their structure and function.)
Answer:

General Characteristics of Connective Tissue:

1. Connective tissue generally serves as a support and is widely distributed throughout the body. It joins different tissues and organs, providing support to various body parts in animals.

2. Connective tissue develops from the mesoderm (middle germ layer) of the embryo.

3. The three main components of connective tissue are the matrix (ground substance), cells, and fibers.

4. Extracellular Matrix: It is made up of a homogeneous component consisting of mucopolysaccharides linked with glycoproteins. This matrix can be fluid, jelly-like, or solid.

5. The tissue possesses regenerative capacity.

6. Connective tissue stores energy, protects organs, and maintains the body's structural framework.

Difference between Bone and Cartilage based on structure and function:

Exam Tip: When differentiating, create a clear table format with comparative points. For bone and cartilage, focus on their hardness, flexibility, cell types (osteocytes vs. chondrocytes), matrix composition, and primary functions like support, protection, and movement.

Question 3. અળસિયામાં મૈથુનક્રિયા દરમ્યાન જનનકોષોના આપ-લેની ક્રિયા વિશે સમજૂતી આપો. અળસિયામાં પ્રજનનની દેહધાર્મિક ક્રિયા વર્ણવો. (Explain the process of gamete exchange during copulation in earthworms. Describe the physiological process of reproduction in earthworms.)
Answer: Copulation in earthworms is a specific process. Earthworms are hermaphroditic animals. The exchange of gametes and reproduction through copulation occurs with the maturation of sperm. The physiological process of reproduction during copulation in earthworms is described as follows:
1. Earthworms are protandrous animals, meaning their sperm mature earlier than their eggs.
2. Cross-fertilization happens through copulation in earthworms.
3. During copulation, two earthworms exchange spermatophores (bundles of sperm).
4. Their genital pores come into contact, and they exchange their respective sperm bundles.
5. During the process, the male genital pores of each earthworm protrude, forming short growths called papillae, which keep the genital pores open.
6. Subsequently, these joined earthworms slowly start to move in opposite directions, i.e., towards their posterior ends. As a result, the remaining spermatophores continue to be released into the other worm's spermathecae.
7. Thus, sperm and prostatic gland secretions are stored in the spermathecae, which provide nourishment to the sperm.
8. Sperm and eggs enter the cocoon (egg case), which is secreted by the glandular cells of the clitellum.
9. Therefore, fertilization is external and cross-fertilization occurs.
In simple words: During mating, earthworms exchange sperm because they are hermaphrodites but sperm matures first. They align and swap sperm bundles. The male pores create small bumps to keep openings clear. Then they move apart, leaving sperm in each other's storage sacs. Sperm and secretions are stored, nourishing the sperm. Finally, sperm and eggs meet in a cocoon secreted by the clitellum for external fertilization.

Exam Tip: When describing reproduction in hermaphroditic organisms like earthworms, emphasize cross-fertilization, the role of the clitellum in cocoon formation, and the exchange of sperm during copulation. Mentioning protandry (sperm maturing earlier) is a key detail.

Question 4. વંદાનું પાચનતંત્ર આકૃતિસહ વર્ણવો. (Describe the digestive system of a cockroach with a diagram.)
Answer: The digestive system of a cockroach (as shown in the accompanying diagram) consists of the following parts:

Cockroach Digestive System:

1. Alimentary Canal: The alimentary canal in the body cavity is divided into three parts: foregut, midgut, and hindgut.

2. Pharynx: The mouth opens into a small tubular pharynx.

3. Oesophagus: The esophagus is a narrow, tube-like structure that follows the pharynx.

4. Crop ( अन्नसंगाशया - Annasagrahashaya ):

• The esophagus opens into a bag-like structure called the crop.
• It is utilized for storing food.

5. Gizzard (Peshani):

• It opens after the crop.
• Its outer layer is thick and made of circular muscles.
• Its inner layer is lined with a thick cuticle, forming six chitinous plates (teeth).
• The teeth in the gizzard help to finely grind food particles.

6. The entire foregut is internally lined with a cuticle.

7. Hepatic Caecae (Andhatra):

• At the junction of the foregut and midgut, there are 6 to 8 finger-like blind tubules present. These are called hepatic or gastric caecae.
• They secrete digestive juices.

8. Malpighian Tubules:

• At the junction of the midgut and hindgut, there are about 100 to 150 yellowish, thin, filamentous Malpighian tubules.
• They help to remove excretory products from the hemolymph.

9. Hindgut (Pashchatra):

• The hindgut is slightly wider than the midgut.
• It is differentiated into the ileum, colon, and rectum.
• The rectum opens to the outside through the anus.

Exam Tip: For descriptive questions involving anatomy, break down the system into its main components, then describe the structure, location, and function of each part. Mentioning the presence of a diagram is good, but focus on clear textual explanation.

Question 5. સ્વચ્છ નામનિર્દેશિત આકૃતિ દોરો : નર દેડકાનું પ્રજનનતંત્ર. (Draw a neat labeled diagram of the male reproductive system of a frog.)
Answer: The male reproductive system of a frog (as shown in the accompanying diagram) is fully developed and includes the following organs:

Male Reproductive System:

1. In frogs, both male and female reproductive systems are fully developed.

2. Testes (Shukrapind): The male reproductive system consists of a pair of yellowish, ovoid testes.

3. Testes Enclosure: The testes are attached to the upper part of the kidneys by a double fold called the adrenal covering, which forms the testes enclosure.

4. Vasa Efferentia (Shukravaahika):

• There are 10-12 vasa efferentia, which emerge from the testes and enter the kidney on their respective sides.
• They open into Bidder's canal.
• Ultimately, they open into the ureter.

5. Ureter (Mutravaahini): The ureter is now called the urinogenital duct. It emerges from the kidney and opens into the cloaca.

6. Cloaca (Avsarni): The cloaca is a small, central chamber that serves to expel excretory products, urine, and sperm to the outside.

Female Reproductive System:

1. In the female reproductive organs, a pair of ovaries are situated near the kidneys, but they do not have any functional connection with the kidneys.

2. A single oviduct emerges from the ovaries and opens separately into the cloaca.

3. A mature female lays between 2,500 to 3,000 eggs at one time.

4. Fertilization is of the external type and occurs in water.

5. Embryonic development proceeds through the larval stage, which is called a tadpole.

6. The tadpole undergoes various stages of metamorphosis to develop into an adult frog.

Exam Tip: When describing the male reproductive system of a frog, focus on the interconnectedness of the testes, vasa efferentia, Bidder's canal, urinogenital duct, and cloaca. Clearly explain the path of sperm and urine. For the female reproductive system, focus on the location of ovaries, the single oviduct, external fertilization, the number of eggs laid, and the larval (tadpole) stage. Highlighting these aspects provides a complete answer.