GSEB Class 10 Science Solutions Chapter 8 સજીવો કેવી રીતે પ્રજનન કરે છે

પ્રશ્ન 1. માં અલિંગી પ્રજનન કલિકાસર્જન દ્વારા થાય છે?
(a) અમીબા
(b) યીસ્ટ
(c) પ્લાઝમોડિયમ
(d) લેશમાનિયા
Answer: (b) યીસ્ટ
In simple words: યીસ્ટ નામના સૂક્ષ્મ જીવોમાં નવા જીવો કળી ફૂટવા જેવી પદ્ધતિથી બને છે.

Exam Tip: Recall the different methods of asexual reproduction and the organisms that use them to identify the correct pairing.

પ્રશ્ન 2. નીચે આપેલ પૈકી કયું માનવ માદા પ્રજનનતંત્રનો ભાગ નથી?
(a) અંડાશય
(b) ગર્ભાશય
(c) શુક્રવાહિકા / શુક્રવાહિની
(d) અંડવાહિની
Answer: (c) શુક્રવાહિકા ને શુક્રવાહિની
In simple words: શુક્રવાહિકા એ પુરુષ પ્રજનન તંત્રનો ભાગ છે, જ્યારે અન્ય વિકલ્પો માદા પ્રજનન તંત્રના ભાગો છે.

Exam Tip: Remember to differentiate between the male and female reproductive organs to correctly answer questions about their components.

પ્રશ્ન 3. પરાગાશયમાં હોય છે.
(a) વજ્રપત્ર
(b) અંડાશય
(c) સ્ત્રીકેસર
(d) પરાગરજ
Answer: (d) પરાગરજ
In simple words: પરાગાશયની અંદર પરાગરજ બને છે, જે છોડના પ્રજનન માટે જરૂરી છે.

Exam Tip: Understand the structure of a flower and the function of each part, especially the male reproductive organs like the anther (પરાગાશય) and pollen (પરાગરજ).

પ્રશ્ન 4. અલિંગી પ્રજનનની તુલનામાં લિંગી પ્રજનનથી શું લાભ થાય છે?
Answer: અલિંગી પ્રજનનની તુલનામાં લિંગી પ્રજનનથી નીચેના ફાયદા મળે છે:
1. લિંગી પ્રજનનમાં નર અને માદા બંને પિતૃઓના પ્રજનન કોષો ભેગા થાય છે. આમ, બાળપેઢીને બે અલગ-અલગ પિતૃઓમાંથી DNA મળે છે.
2. લિંગી પ્રજનનમાં જનનકોષો બનવાનો સમાવેશ થાય છે. નર અને માદા જનનકોષો બનવા દરમિયાન અર્ધસૂત્રીભાજન થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં જનીનોના નવા જોડાણ બને છે, જે વિવિધતા તરફ લઈ જાય છે. બે પિતૃઓની ભેગી થયેલી વિવિધતાઓ નવા જોડાણ સાથે પરિવર્તન બનાવે છે.
3. લિંગી પ્રજનનમાં પેઢી-દર-પેઢી વિવિધતા સર્જાય છે, જે જાતિના અસ્તિત્વ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.
4. લિંગી પ્રજનન દરમિયાન એકઠા થતા ફેરફારો લાંબા સમય જતાં ઉદ્વિકાસનું કારણ બને છે.
In simple words: લિંગી પ્રજનનથી નવા જીવોમાં બે પિતૃઓના ગુણધર્મો આવે છે, જેનાથી વિવિધતા વધે છે. આ વિવિધતા જાતિના જીવન ટકાવવા અને બદલાવ માટે મદદરૂપ થાય છે.

Exam Tip: When discussing the advantages of sexual reproduction, always emphasize genetic variation, adaptation, and evolution as key points.

પ્રશ્ન 5. માનવના શુક્રપિંડનું કાર્ય શું છે?
Answer: માનવના શુક્રપિંડના કાર્યો:
1. શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન કરવું અને
2. ટેસ્ટોસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવો.
In simple words: શુક્રપિંડ શુક્રકોષો બનાવે છે અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન નામનો હોર્મોન પણ મુક્ત કરે છે.

Exam Tip: Focus on the two primary functions: gamete production (sperm) and hormone secretion (testosterone) for male reproductive organs.

પ્રશ્ન 6. ઋતુસ્ત્રાવ શા માટે થાય છે?
Answer: જ્યારે અંડકોષનું ફલન થતું નથી ત્યારે ગર્ભાશયની અંદરની જાડી, છિદ્રાળુ અને પુષ્કળ લોહીનો પુરવઠો ધરાવતી દીવાલ તૂટવા લાગે છે. તેના કારણે સ્ત્રીમાં ઋતુસ્ત્રાવ થાય છે.
In simple words: જો ગર્ભ ધારણ ન થાય, તો ગર્ભાશયની દીવાલ, જે ગર્ભ માટે તૈયાર હતી, તે તૂટી જાય છે અને શરીરમાંથી બહાર નીકળી જાય છે, જેને ઋતુસ્ત્રાવ કહે છે.

Exam Tip: Explain the process clearly: unfertilized egg, breakdown of uterine lining, and its expulsion as menstrual flow.

પ્રશ્ન 7. પુષ્પના આયામ છેદની નામનિર્દેશનવાળી આકૃતિ દોરો.
Answer: સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં મુખ્યત્વે આવૃત બીજધારી (Angiosperm) ના લિંગી પ્રજનન અંગને પુષ્પ કહે છે.
પુષ્પના ભાગો: વજ્રપત્રો, દલપત્રો, પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર. આ પૈકી પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર પુષ્પના પ્રજનન ભાગો છે.
પુંકેસર (stamen): તે નર પ્રજનન ભાગ (જનનાંગ) છે. તે તંતુ અને પરાગાશયનો બનેલો છે. પરાગાશય પરાગરજનું નિર્માણ કરે છે. પરાગરજ સામાન્ય રીતે પીળા રંગની હોય છે.
સ્ત્રીકેસર (Pistil/Carpel): તે માદા પ્રજનન ભાગ (જનનાંગ) છે. તે પુષ્પના મધ્યમાં ગોઠવાય છે. તે ત્રણ ભાગોથી બનેલું છે: (1) અંડાશય: તળિયે ફૂલેલો ભાગ, (2) પરાગવાહિની: મધ્યનો લાંબો ભાગ અને (3) પરાગાસન: ચીકણો અગ્ર ભાગ. અંડાશયમાં અંડક (બીજાંડ) હોય છે અને દરેક અંડકમાં એક અંડકોષ હોય છે.
પ્રજનન ભાગોના આધારે પુષ્પના પ્રકાર:
(1) એકલિંગી પુષ્પો: જ્યારે પુષ્પ પુંકેસર અથવા સ્ત્રીકેસર ધરાવતું હોય તેને એકલિંગી પુષ્પ કહે છે. ઉદા., પપૈયું, તડબૂચ. (2) દ્વિલિંગી (ઉભયલિંગી) પુષ્પો: જ્યારે પુષ્પ પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર બંને ભાગ ધરાવતું હોય તેને દ્વિલિંગી પુષ્પ કહે છે. ઉદા., જાસૂદ, રાઈ, ધતૂરો.
In simple words: ફૂલ એ છોડનું પ્રજનન અંગ છે. તેમાં નર ભાગ (પુંકેસર) અને માદા ભાગ (સ્ત્રીકેસર) હોય છે. પુંકેસરમાં તંતુ અને પરાગાશય હોય છે, જેમાં પરાગરજ બને છે. સ્ત્રીકેસરમાં અંડાશય, પરાગવાહિની અને પરાગાસન હોય છે. કેટલાક ફૂલોમાં ફક્ત નર કે માદા ભાગ હોય છે (એકલિંગી), જ્યારે કેટલાકમાં બંને ભાગ હોય છે (દ્વિલિંગી).

Exam Tip: For diagram-based questions, accurately label all parts and briefly explain the function of the main reproductive structures (stamen and pistil/carpel).

પ્રશ્ન 8. ગર્ભનિરોધનની વિવિધ રીતો કઈ છે?
Answer: ગર્ભનિરોધનની રીતો નીચે મુજબ છે:

Exam Tip: Classify contraceptive methods into mechanical, chemical, and surgical categories and provide specific examples for each to ensure a comprehensive answer.

પ્રશ્ન 9. એકકોષીય અને બહુકોષીય સજીવોની પ્રજનન પદ્ધતિમાં શું તફાવત છે?
Answer: એકકોષીય સજીવો સરળ કોષવિભાજન એટલે કે ભાજન પદ્ધતિ વડે પ્રજનન કરે છે. જ્યારે બહુકોષીય સજીવો જટિલ શરીર-સંરચના ધરાવતા હોવાથી વધુ જટિલ પ્રજનન પદ્ધતિ અર્થાત્ લિંગી પ્રજનન પદ્ધતિ દર્શાવે છે.
In simple words: એક કોષવાળા જીવો ફક્ત એક કોષમાંથી બે ભાગમાં વહેંચાઈને પ્રજનન કરે છે. ઘણા કોષોવાળા જીવોમાં પ્રજનન કરવા માટે ખાસ અંગો અને વધુ મુશ્કેલ પ્રક્રિયાઓ હોય છે.

Exam Tip: Highlight that single-celled organisms use simpler asexual methods like fission, while multicellular organisms use more complex sexual reproduction due to their complex body structure.

પ્રશ્ન 10. પ્રજનન કોઈ જાતિની વસતિની સ્થાયિતામાં કેવી રીતે મદદરૂપ થાય છે?
Answer: પ્રજનન દ્વારા નવી સંતતિનું નિર્માણ થાય છે. કોઈ સજીવ અમર નથી. ઊંચો મૃત્યુદર વસતિનું કદ ઘટાડે છે. વસતિના જન્મદર અને મૃત્યુદર વડે તેનું કદ નક્કી થાય છે. તેથી પ્રજનનક્રિયા દ્વારા સજીવો તેમની વસતિનો વધારો કરે છે, જે જાતિની વસતિની સ્થાયિતામાં મદદરૂપ થાય છે.
In simple words: પ્રજનન જીવોને નવા બચ્ચા પેદા કરવામાં મદદ કરે છે. આનાથી તેમની સંખ્યા સ્થિર રહે છે, કારણ કે જૂના જીવો મરી જાય છે અને નવા જીવો તેમનું સ્થાન લે છે, જેથી જાતિ ટકી રહે છે.

Exam Tip: Emphasize that reproduction is essential for species survival by balancing birth and death rates, thereby maintaining population stability.

પ્રશ્ન 11. ગર્ભનિરોધક યુક્તિઓ કે સાધનો અપનાવવાનાં કયાં કારણ હોઈ શકે છે?
Answer: ગર્ભનિરોધક યુક્તિઓ કે સાધનો અપનાવવાનાં કારણો:
1. અનિચ્છિત ગર્ભધારણ રોકવા માટે
2. માનવવસતિના નિયંત્રણ માટે
3. જાતીય સંક્રમિત રોગોનો ફેલાવો અટકાવવા માટે
In simple words: ગર્ભનિરોધકનો ઉપયોગ અનિચ્છનીય ગર્ભ રોકવા, વસ્તીને નિયંત્રિત કરવા અને જાતીય રોગોથી બચવા માટે થાય છે.

Exam Tip: List the three main reasons for contraception: preventing unwanted pregnancies, population control, and protection against sexually transmitted diseases.

Intext પ્રશ્નોત્તર (પા.પુ. પાના નં. 128)

પ્રશ્ન 1. DNA પ્રતિકૃતિનું પ્રજનનમાં શું મહત્ત્વ છે?
Answer: DNA પ્રતિકૃતિનું પ્રજનનમાં મહત્ત્વ નીચે મુજબ છે:
1. પિતૃમાંથી તેમની સંતતિઓમાં આનુવંશિક માહિતીના વહન માટે.
2. DNAમાં ફેરફારને કારણે ભિન્નતાઓ સર્જાય છે. પ્રજનનમાં સર્જાતી આ ભિન્નતાઓ જાતિના ઉદ્વિકાસનો આધાર બને છે.
In simple words: DNAની નકલ થવાથી પિતૃના ગુણધર્મો બાળકોમાં જાય છે. તેમાં થતા નાના ફેરફારો જીવોમાં નવી વિવિધતા લાવે છે, જે જાતિને બદલાવવામાં મદદ કરે છે.

Exam Tip: Explain that DNA replication ensures genetic continuity from parent to offspring and introduces variations necessary for evolution.

પ્રશ્ન 2. સજીવોમાં ભિન્નતા જાતિઓ માટે તો લાભદાયક છે, પરંતુ વ્યક્તિગત રીતે આવશ્યક નથી. કેમ?
Answer: પ્રજનનમાં DNA પ્રતિકૃતિનું સર્જન એ મૂળભૂત ઘટના છે. DNA પ્રતિકૃતિના સર્જનની ક્રિયા કેટલીક ભિન્નતાઓ દર્શાવી શકે છે. આ ભિન્નતાઓ વ્યક્તિગત રીતે ઉપયોગી ન પણ હોય, પરંતુ, આ ભિન્નતાઓ લાંબા સમયગાળા માટે એકત્રિત થતી રહે છે અને જાતિમાં ફેરફાર સર્જી શકે છે. આ ફેરફારો ઉદ્વિકાસ પ્રેરી શકે છે.
In simple words: DNAની નકલ થતી વખતે થતા નાના ફેરફારો (વિવિધતાઓ) વ્યક્તિગત રીતે જરૂરી ન પણ હોય, પરંતુ તે ઘણા સમય પછી ભેગા થઈને આખી જાતિને પર્યાવરણમાં ટકી રહેવા માટે મદદ કરે છે અને ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી જાય છે.

Exam Tip: Clarify that while individual variations might not always be beneficial immediately, their cumulative effect over generations drives evolution and adaptation for the entire species.

Intext પ્રશ્નોત્તર (પા.પુ. પાના નં 133)

પ્રશ્ન 1. દ્વિભાજન એ બહુભાજનથી કેવી રીતે ભિન્ન છે?
Answer: દ્વિભાજન એ ભાજનનો એક પ્રકાર છે. તેમાં પિતૃકોષ બે બાળસજીવ કોષમાં વિભાજન પામે છે. ઉદા., અમીબા, બૅક્ટરિયા. બહુભાજન પણ ભાજનનો એક પ્રકાર છે. તેમાં એકકોષી સજીવ એક જ સમયે ઘણા બાળકોષોમાં વિભાજન પામે છે. ઉદા., પ્લાઝમોડિયમ.
આમ, એક દ્વિભાજનને અંતે બે બાળસજીવ, જ્યારે એક બહુભાજનને અંતે ઘણા બાળસજીવ એકસાથે ઉત્પન્ન થાય છે.
In simple words: દ્વિભાજનમાં એક જીવ બે નવા જીવ બનાવે છે (જેમ કે અમીબા), જ્યારે બહુભાજનમાં એક જીવ એકસાથે ઘણા નવા જીવ બનાવે છે (જેમ કે પ્લાઝમોડિયમ).

Exam Tip: Distinguish between binary fission (one parent cell divides into two identical daughter cells) and multiple fission (one parent cell divides into many daughter cells simultaneously), providing a common example for each.

પ્રશ્ન 2. બીજાણુ દ્વારા પ્રજનનથી સજીવને કેવી રીતે લાભ થાય છે?
Answer: પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં બીજાણુ જાડી રક્ષણાત્મક દીવાલથી – આવરિત રહે છે. તે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં અસ્તિત્વ જાળવી રાખવા મદદરૂપ થાય છે. બીજાણુ લાંબા અંતર સુધી વિકિરણ પામે છે. અનુકૂળ પરિસ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય ત્યારે જ બીજાણુ અંકુરણ પામે છે. આ રીતે બીજાણુ દ્વારા પ્રજનનથી સજીવને લાભ થાય છે.
In simple words: બીજાણુ સખત કવચમાં સુરક્ષિત રહે છે અને ખરાબ વાતાવરણમાં પણ જીવતા રહી શકે છે. તેઓ હવા દ્વારા દૂર-દૂર સુધી ફેલાય છે અને જ્યારે સારૂં વાતાવરણ આવે ત્યારે જ ઊગે છે, જેથી જીવને ટકી રહેવામાં મદદ મળે છે.

Exam Tip: Focus on the protective outer wall of spores, their ability to withstand harsh conditions, and their dispersal mechanism as key advantages.

પ્રશ્ન 3. તે માટેનું કારણ તમે વિચારી શકો કે જટિલ સંરચનાવાળા સજીવો પુનર્જનન દ્વારા નવી સંતતિ શા માટે ઉત્પન્ન કરી શકતા નથી?
Answer: જટિલ સંરચનાવાળા સજીવો નીચેના કારણોસર પુનર્જનન દ્વારા નવી સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકતા નથી:
• જટિલ સજીવોમાં વિવિધ કોષપ્રકારો વિવિધ ચોક્કસ કાર્ય કરે છે.
• જટિલ સજીવો પેશીઓ અને અંગો ધરાવે છે.
• આ વિશિષ્ટ પેશીઓ અને અંગોને કારણે જટિલ સજીવોમાં પુનર્જનન ક્ષમતા દૂર થઈ જાય છે.
• જટિલ સજીવોમાં પ્રજનન પણ વિશિષ્ટ પ્રકારના કોષો વડે થાય છે.
• જટિલ સજીવોમાં પુનર્જનન માટે વિવિધ પ્રકારના કોષો, પેશીઓ અને અંગોની યોગ્ય રીતે ગોઠવણી જરૂરી હોય છે.
In simple words: મોટા અને જટિલ જીવો પુનર્જનનથી નવા જીવો બનાવી શકતા નથી કારણ કે તેમના શરીરમાં ઘણા અલગ-અલગ પ્રકારના કોષો, પેશીઓ અને અંગો હોય છે, જે ચોક્કસ કામ કરે છે. આથી, ફક્ત એક ભાગમાંથી આખો નવો જીવ બનાવવો ખૂબ મુશ્કેલ છે.

Exam Tip: Emphasize cell differentiation, tissue/organ formation, and specialized reproductive cells in complex organisms as reasons why regeneration cannot produce a whole new organism.

પ્રશ્ન 4. કેટલીક વનસ્પતિઓનો ઉછેર કરવા માટે વાનસ્પતિક પ્રજનનનો ઉપયોગ શા માટે કરવામાં આવે છે?
Answer: કેટલીક વનસ્પતિઓનો ઉછેર કરવા માટે વાનસ્પતિક પ્રજનનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, કારણ કે (1) બીજ દ્વારા ઉછેરાતી વનસ્પતિઓની સરખામણીમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા ઉછેરાતી વનસ્પતિઓમાં વહેલાં પુષ્પ અને ફળ ધારણ થાય છે. (2) જે વનસ્પતિઓએ બીજનિર્માણ-ક્ષમતા ગુમાવી દીધી હોય, તેમનો પણ ઉછેર કરી શકાય છે. (3) પેઢી-દર-પેઢી ઉપયોગી લક્ષણો જાળવી શકાય છે.
In simple words: વાનસ્પતિક પ્રજનનનો ઉપયોગ છોડ ઉગાડવા માટે થાય છે કારણ કે તેનાથી છોડ વહેલાં ફળ અને ફૂલ આપે છે, બીજ ન બનતા હોય તેવા છોડ પણ ઉગાડી શકાય છે, અને ઇચ્છિત ગુણધર્મો આગલી પેઢીમાં પણ જળવાઈ રહે છે.

Exam Tip: List the benefits of vegetative propagation: faster flowering/fruiting, cultivation of seedless plants, and retention of desirable traits.

પ્રશ્ન 5. DNAની પ્રતિકૃતિ બનાવવી પ્રજનન માટેની આવશ્યકતા કે કેમ છે?
Answer: DNA પ્રતિકૃતિ બનાવવી પ્રજનન માટેની આવશ્યકતા છે, કારણ કે પિતૃની સમગ્ર જનીનિક માહિતી તેમની બાળપેઢીમાં DNA દ્વારા વહન પામે છે. કોષકેન્દ્રમાં રહેલ DNA પ્રોટીનસંશ્વેષણનો સ્રોત છે. પ્રોટીન શારીરિક સંરચના માટે અગત્યનું છે.
In simple words: પ્રજનન માટે DNAની નકલ થવી જરૂરી છે કારણ કે તે પિતૃની બધી આનુવંશિક માહિતી બાળકોમાં લઈ જાય છે. DNA કોષોમાં પ્રોટીન બનાવવા માટેનો બ્લુપ્રિન્ટ છે, જે શરીરની રચના માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

Exam Tip: Connect DNA replication to the transfer of genetic information, the blueprint for protein synthesis, and its fundamental role in maintaining the continuity of life.

Intext પ્રશ્નોત્તર (પા.પુ. પાના નં. 140)

પ્રશ્ન 1. પરાગનયનની ક્રિયા એ ફલનની ક્રિયાથી કેવી રીતે ભિન્ન છે?
Answer: પરાગનયન એ પુંકેસરના પરાગાશયથી સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન સુધી પરાગરજના સ્થળાંતરની ક્રિયા છે. ફલન એ નર જનનકોષની માદા જનનકોષ સાથે સંમિલનની ક્રિયા છે.
In simple words: પરાગનયન એટલે પરાગરજનું ફૂલના એક ભાગમાંથી બીજા ભાગમાં જવું, જ્યારે ફલન એટલે નર અને માદા પ્રજનન કોષોનું ભેગા થવું.

Exam Tip: Clearly define pollination as the transfer of pollen and fertilization as the fusion of gametes, highlighting that pollination precedes fertilization.

પ્રશ્ન 2. શુક્રાશય અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિની ભૂમિકા શું છે?
Answer: પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને શુક્રાશયના સ્ત્રાવો શુક્રકોષોના સ્થળાંતરણને સરળ બનાવે છે તેમજ શુક્રકોષોને પોષણ આપે છે.
In simple words: શુક્રાશય અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ પ્રવાહી બનાવે છે જે શુક્રકોષોને તરવામાં મદદ કરે છે અને તેમને જીવંત રહેવા માટે ખોરાક આપે છે.

Exam Tip: Remember the dual function of these glands: facilitating sperm movement and providing nourishment for their survival.

પ્રશ્ન 3. યૌવનારંભના સમયે છોકરીઓમાં કયાં પરિવર્તનો જોવા મળે છે?
Answer: યૌવનારંભના સમયે છોકરીઓમાં સ્તનગ્રંથિના કદમાં વધારો થાય છે. સ્તનાગ્રની ત્વચાનો રંગ ઘેરો બને છે. માસિક ચક્ર શરૂ થાય છે.
In simple words: કિશોરાવસ્થામાં છોકરીઓના શરીરમાં ઘણા ફેરફારો થાય છે, જેમ કે સ્તન મોટા થવા, સ્તનની ત્વચા ઘેરી થવી અને માસિક ધર્મ શરૂ થવો.

Exam Tip: List the key secondary sexual characteristics that develop in girls during puberty, focusing on physical changes related to reproductive maturation.

પ્રશ્ન 4. માતાના શરીરમાં ગર્ભસ્થ ભ્રૂણને પોષણ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે?
Answer: માતાના શરીરમાં ગર્ભસ્થ ભ્રૂણને પોષણ જરાયુ વડે પ્રાપ્ત થાય છે. જરાયુની ભ્રૂણ તરફની પેશીમાં આવેલા રસાંકુર પ્રવધ દ્વારા ભ્રૂણ માતાના શરીરમાંથી ગ્લુકોઝ, ઑક્સિજન અને અન્ય પદાર્થો મેળવે છે.
In simple words: બાળકને માતાના શરીરમાંથી જરાયુ દ્વારા ખોરાક મળે છે. જરાયુમાં નાના અંગુઠા જેવા ભાગો હોય છે જે માતાના લોહીમાંથી ગ્લુકોઝ, ઓક્સિજન અને બીજા જરૂરી પદાર્થો બાળક સુધી પહોંચાડે છે.

Exam Tip: Clearly explain the role of the placenta (જરાયુ) and its villi (રસાંકુર પ્રવધ) in facilitating the exchange of nutrients, oxygen, and waste products between mother and fetus.

પ્રશ્ન 5. જો કોઈ સ્ત્રી કોપર-Tનો ઉપયોગ કરી રહી છે, તો શું આ તેણીનું જાતીય સંક્રમિત રોગોથી રક્ષણ કરશે?
Answer: ના, કોપર-Tનો ઉપયોગ કરતી સ્ત્રીને જાતીય સંક્રમિત રોગોથી રક્ષણ મળી શકે નહીં, કારણ કે જાતીય સમાગમ દરમિયાન પુરુષ અને સ્ત્રી-શરીરના પ્રવાહી શિશ્ન અને યોનિમાર્ગ વડે સીધા સંપર્કમાં આવે છે.
In simple words: ના, કોપર-T જાતીય રોગોથી રક્ષણ આપતું નથી કારણ કે તે ફક્ત ગર્ભ રોકે છે, પણ જાતીય સંપર્ક દ્વારા ફેલાતા રોગાણુઓને અટકાવતું નથી.

Exam Tip: Distinguish between contraception (preventing pregnancy) and protection against STIs (preventing disease transmission); emphasize that only barrier methods like condoms protect against STIs.

GSEB Class 10 Science સજીવો કેવી રીતે પ્રજનન કરે છે? Textbook Activities

પ્રવૃત્તિ 8.1 (પા.પુ. પાના નં. 129)

યીસ્ટમાં કલિકાસર્જન- અલિંગી પ્રજનન પદ્ધતિનું અવલોકન કરવું.
સાધનો: કસનળી, કોનિકલ ફ્લાસ્ક, કૉટન પ્લગ, કવરસ્લિપ, કાચની સ્લાઇડ, માઇક્રોસ્કોપ, ડ્રૉપર.
પદાર્થો: પાણી, ખાંડ, યીસ્ટ પાવડર,

પદ્ધતિ:
• કોનિકલ ફ્લાસ્કમાં 100 mL પાણી લો. તેમાં 10g ખાંડ ઓગાળી ખાંડનું દ્રાવણ તૈયાર કરો.
• કસનળીમાં 20 mL ખાંડનું દ્રાવણ લો. તેમાં થોડા પ્રમાણમાં યીસ્ટ પાવડર ઉમેરો. મિશ્રણને હલાવો અને કૉટન પ્લગથી કસનળીને ચુસ્ત રીતે બંધ કરો.
• આ કસનળીને 1થી 2 કલાક સુધી હૂંફાળી જગ્યામાં મૂકો.
• કસનળીમાં ઊભરો આવે ત્યારે તેમાંથી ડ્રૉપર વડે યીસ્ટના સંવર્ધિત દ્રાવણનાં એક-બે ટીપાં કાચની સ્લાઇડ પર મૂકો.
• તેના પર કવરસ્લિપ ઢાંકી, સૂક્ષ્મદર્શક યંત્રમાં અવલોકન કરો.

પ્રશ્ન 1. સૂક્ષ્મદર્શક યંત્રમાં યીસ્ટકોષો જોવા મળે છે.
Answer: સૂક્ષ્મદર્શક યંત્રમાં યીસ્ટકોષો જોવા મળે છે.
In simple words: સૂક્ષ્મદર્શક હેઠળ યીસ્ટના નાના કોષો દેખાય છે.

Exam Tip: When observing under a microscope, describe what is visibly present, such as individual yeast cells and their budding structures.

પ્રશ્ન 2. કલિકાનો અર્થ જણાવો.
Answer: કલિકાનો અર્થ યીસ્ટકોષની સપાટી પર કોષવિભાજનને કારણે જોવા મળતી બાહ્ય વૃદ્ધિ.
In simple words: કલિકા એટલે યીસ્ટ કોષ પર થતી એક નાની ગાંઠ કે વૃદ્ધિ, જે પાછળથી નવા યીસ્ટ કોષમાં વિકસે છે.

Exam Tip: Define budding as an outgrowth or small bud formed on the parent cell due to cell division, which then detaches to form a new individual.

પ્રશ્ન 3. શું યીસ્ટ સુષુપ્તાવસ્થામાં રહી શકે છે?
Answer: હા
In simple words: હા, યીસ્ટ ખરાબ પરિસ્થિતિમાં સુષુપ્ત રહી શકે છે.

Exam Tip: Understand that some organisms, including yeast, can enter a dormant state to survive unfavorable environmental conditions.

પ્રવૃત્તિ 8.2 (પા.પુ. પાના નં. 129)

બ્રેડના ટુકડા પર રાઇઝોપસ ફૂગની વૃદ્ધિનું અવલોકન કરવું.
સાધનો: પેટ્રી ડિશ, વિવર્ધિત કાચ.
પદાર્થો: ભેજયુક્ત બ્રેડનો ટુકડો.

પદ્ધતિ:
• બ્રેડનો ટુકડો પાણીમાં સહેજ પલાળો. પલાળેલા બ્રેડના ટુકડાને પેટ્રી ડિશમાં મૂકો. પેટ્રી ડિશને 3-5 દિવસ અંધારામાં ઠંડકમય વાતાવરણમાં મૂકો.
• બ્રેડના ટુકડાનું વિવર્ધિત કાચ વડે અવલોકન કરો.

પ્રશ્ન 1. બ્રેડના ટુકડા પર શું જોવા મળે છે?
Answer: બ્રેડના ટુકડા પર રૂના સફેદ તાંતણા જેવી જાળીદાર રચના જોવા મળે છે.
In simple words: બ્રેડ પર સફેદ રૂ જેવું જાળું દેખાય છે, જે ફૂગ છે.

Exam Tip: Describe the visible characteristics of mold growth on bread, typically fuzzy, white, or greenish patches.

પ્રશ્ન 2. બ્રેડના ટુકડા પર ફૂગ ક્યાંથી આવી?
Answer: હવામાં રહેલા ફૂગના બીજાણુઓ રૂપે ફૂગ બ્રેડના ટુકડા પર આવી.
In simple words: હવામાં હાજર ફૂગના નાના બીજાણુઓ બ્રેડ પર પડ્યા અને ત્યાં ઉગવા લાગ્યા.

Exam Tip: Explain that airborne fungal spores are ubiquitous and can colonize suitable substrates like moist bread, leading to mold growth.

પ્રશ્ન 3. બ્રેડ પર કઈ ફૂગ વૃદ્ધિ પામે છે?
Answer: બ્રેડ પર રાઇઝોપસ ફૂગ વૃદ્ધિ પામે છે.
In simple words: બ્રેડ પર રાઇઝોપસ નામની ફૂગ ઉગે છે, જેને બ્રેડ મોલ્ડ પણ કહેવાય છે.

Exam Tip: Identify Rhizopus as the common bread mold when asked about fungal growth on bread.

પ્રશ્ન 4. ફૂગના બીજાણુ શા માટે બ્રેડ પર અંકુરણ પામી શકે છે?
Answer: ફૂગના બીજાણુ બ્રેડ પર અંકુરણ પામી શકે છે, કારણ કે બ્રેડ પર અંકુરણ માટે જરૂરી ભેજવાળું પર્યાવરણ અને પોષક દ્રવ્યો પ્રાપ્ત થઈ શકે છે.
In simple words: બ્રેડ પર બીજાણુ એટલા માટે ઉગે છે કારણ કે બ્રેડ તેમને ઉગવા માટે જરૂરી ભેજ અને ખોરાક પૂરો પાડે છે.

Exam Tip: Explain that spores germinate on bread because it provides the necessary moisture and nutrients for their growth.

પ્રશ્ન 5. બીજાણુ વડે થતું પ્રજનન ક્યા પ્રકારનું ગણાય છે?
Answer: અલિંગી પ્રજનન
In simple words: બીજાણુ દ્વારા થતા પ્રજનનને અલિંગી પ્રજનન કહેવાય છે, કારણ કે તેમાં ફક્ત એક જ પિતૃ ભાગ લે છે.

Exam Tip: Classify reproduction via spores as asexual reproduction, as it involves a single parent and no fusion of gametes.

પ્રશ્ન 6. યીસ્ટ અને મોલ્ડ(Mould)ની વૃદ્ધિની તુલના કરો.
Answer: યીસ્ટ એ ફૂગનો જ પ્રકાર છે અને તે એક કોષરૂપે વૃદ્ધિ પામે છે. મોલ્ડ પણ ફૂગ જ છે. તે બહુકોષી તંતુમય રચના સ્વરૂપે વૃદ્ધિ પામે છે. તેને કવકજાલ કહે છે. એક જ સજીવમાંથી નિર્માણ પામેલી નલિકામય શાખાઓ (કવકતંતુ) જનીનિક રીતે સમરૂપ ઘણાં કોષકેન્દ્રો ધરાવે છે. યીસ્ટમાં કલિકાસર્જન પદ્ધતિથી પ્રજનન થાય છે, જ્યારે મોલ્ડમાં અલિંગી બીજાણુઓ વડે પ્રજનન થાય છે.
In simple words: યીસ્ટ એક કોષીય ફૂગ છે જે કળીઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે, જ્યારે મોલ્ડ ઘણા કોષોવાળી ફૂગ છે જે તંતુઓ (હાઈફી) બનાવે છે અને બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

Exam Tip: Compare yeast (unicellular, budding) and mold (multicellular, hyphae, spore formation) by highlighting their structural differences and primary methods of asexual reproduction.

પ્રવૃત્તિ 8.3 (પા.પુ. પાના નં. 129)

અમીબામાં દ્વિભાજનનું અવલોકન કરવું.
સાધનો: સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર, અમીબાની કાયમી સ્લાઈડ.
પદ્ધતિ:
• અમીબાની કાયમી સ્લાઇડનું સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ અવલોકન કરો.
• અમીબામાં દ્વિભાજન દર્શાવતી બીજી કાયમી સ્લાઇડનું સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ અવલોકન કરો.
• બંને અવલોકનની સરખામણી કરો.
આકૃતિ: જુઓ આકૃતિ 8.3 (a).

પ્રશ્ન 1. અમીબા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવ છે કે સુકોષકેન્દ્રી?
Answer: સુકોષકેન્દ્રી સજીવ
In simple words: અમીબા એક સુકોષકેન્દ્રી જીવ છે, એટલે કે તેના કોષમાં સાચું કેન્દ્રક હોય છે.

Exam Tip: Remember that eukaryotic organisms like Amoeba have a well-defined nucleus and membrane-bound organelles, distinguishing them from prokaryotes.

પ્રશ્ન 2. અમીબામાં દ્વિભાજનના ક્રમિક તબક્કા જણાવો.
Answer: અમીબામાં દ્વિભાજનના તબક્કા : કોષકેન્દ્ર-વિભાજન
\( \implies \) કોષરસ-વિભાજન
\( \implies \) કોષનું બે બાળકોષોમાં વિભાજન
In simple words: અમીબામાં દ્વિભાજન ત્રણ પગથિયાંમાં થાય છે: પહેલાં કેન્દ્રક વહેંચાય છે, પછી કોષરસ વહેંચાય છે અને છેલ્લે એક કોષમાંથી બે નવા અમીબા બને છે.

Exam Tip: Sequence the stages of binary fission: nuclear division (karyokinesis) followed by cytoplasmic division (cytokinesis), resulting in two daughter cells.

પ્રશ્ન 3. દ્વિભાજન દ્વારા કયા એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો પ્રજનન કરે છે?
Answer: દ્વિભાજન દ્વારા અમીબા, પેરામીશિયમ, લેશમાનિયા, યુગ્લિના વગેરે એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો પ્રજનન કરે છે.
In simple words: અમીબા, પેરામીશિયમ, લેશમાનિયા અને યુગ્લિના જેવા એક કોષવાળા જીવો દ્વિભાજન કરીને નવા જીવો બનાવે છે.

Exam Tip: Provide examples of unicellular eukaryotes (Amoeba, Paramecium, Leishmania, Euglena) that reproduce through binary fission.

પ્રવૃત્તિ 8.4 (પા.પુ. પાના નં. 130)

સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ તંતુમય લીલમાં અવખંડનનું અવલોકન કરવું.
સાધનો: સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર, સ્લાઇડ, કવરસ્લિપ.
પદાર્થો: ગ્લિસરીન, તળાવનું પાણી, બ્લૉટિંગ પેપર.

પદ્ધતિ:
• તળાવ કે સરોવર જેનું પાણી ઘેરું લીલું હોય અને જેમાં તંતુઓ દેખાતા હોય, તેનું પાણી એકત્ર કરો.
• કાચની સ્લાઇડ પર એક અથવા બે તંતુઓ મૂકો.
• આ તંતુઓ પર ગ્લિસરીનનું એક ટીપું મૂકો. તેના પર કવરસ્લિપ મૂકો. વધારાનું પાણી અને ગ્લિસરીન બ્લૉટિંગ પેપર મૂકી શોષી લો.
• સ્લાઇડનું સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ અવલોકન કરો.

પ્રશ્ન 1. તંતુમય સજીવનું ઉદાહરણ આપો.
Answer: તંતુમય લીલ: સ્પાયરોગાયરા
In simple words: સ્પાયરોગાયરા એક લીલ છે જે તંતુ જેવા લાંબા રેસાઓમાં જોવા મળે છે.

Exam Tip: Identify Spirogyra as a filamentous alga, a common example of an organism that reproduces through fragmentation.

પ્રશ્ન 2. શું સ્પાયરોગાયરાના તંતુઓમાં વિવિધ પેશીઓ ઓળખી શકાય?
Answer: ના, સ્પાયરોગાયરાના તંતુમાં પેશીઓનો અભાવ હોય છે.
In simple words: ના, સ્પાયરોગાયરામાં જુદી જુદી પેશીઓ હોતી નથી. તે ફક્ત સરળ કોષોના લાંબા તંતુઓથી બનેલું છે.

Exam Tip: Recall that Spirogyra is a simple multicellular organism and lacks the complex tissue differentiation found in higher plants.

પ્રશ્ન 3. સ્પાયરોગાયરાના તંતુ શા માટે લીલા રંગના છે?
Answer: સ્પાયરોગાયરાના તંતુ હરિતકણની હાજરીના કારણે લીલા રંગના છે.
In simple words: સ્પાયરોગાયરા લીલા રંગનું હોય છે કારણ કે તેમાં હરિતકણ હોય છે, જે સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક બનાવે છે.

Exam Tip: Connect the green color of Spirogyra to the presence of chloroplasts, indicating its photosynthetic nature.

પ્રશ્ન 4. સ્પાયરોગાયરા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવ છે કે સુકોષકેન્દ્રી?
Answer: સુકોષકેન્દ્રી
In simple words: સ્પાયરોગાયરા એક સુકોષકેન્દ્રી જીવ છે, એટલે કે તેના કોષોમાં સાચું કેન્દ્રક અને અન્ય અંગો હોય છે.

Exam Tip: Classify Spirogyra as a eukaryotic organism, noting the presence of a true nucleus and membrane-bound organelles.

પ્રશ્ન 5. સ્પાયરોગાયરામાં અલિંગી પ્રજનન કઈ રીતે થાય છે?
Answer: સ્પાયરોગાયરામાં અલિંગી પ્રજનન અવખંડન રીતે થાય છે.
In simple words: સ્પાયરોગાયરા તૂટીને નાના ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ જાય છે, અને દરેક ટુકડો નવો છોડ બની જાય છે. આને અવખંડન કહેવાય છે.

Exam Tip: Identify fragmentation as the primary method of asexual reproduction in Spirogyra, where the filament breaks into fragments that develop into new individuals.

પ્રવૃત્તિ 8.5 (પા.પુ. પાના નં 132)

બટાટામાં વાનસ્પતિક પ્રજનનનો અભ્યાસ કરવો.
સાધનો: ટ્રે, રૂ
પદાર્થ: બટાટું

પદ્ધતિ:
• બટાટાનું કંદ લઈ તેની સપાટીનું અવલોકન કરો.
• તેની સપાટી પર આવેલા ખાડા અને તેમાં રહેલી કલિકાનું અવલોકન કરી, માર્કર વડે તેની ફરતે ગોળ નિશાની કરો.
• આ બટાટાના ટુકડા એવી રીતે કરો કે જેથી અમુક ટુકડા કલિકા ધરાવતા હોય અને અમુક કલિકા ન ધરાવતા હોય.
• ટ્રેમાં ભીનું રૂ મૂકો. તેના પર બટાટાના ટુકડા મૂકો.
• થોડા દિવસ ટ્રેમાં પાણી ઉમેરી, રૂને ભેજયુક્ત રાખો.
• બટાટાના ટુકડામાં થતા ફેરફારનું અવલોકન કરો.

પ્રશ્ન 1. બટાટાનું ગ્રંથિલ મૂળ છે કે પ્રકાંડ?
Answer: બટાટાનું ગ્રંથિલ પ્રકાંડ છે.
In simple words: બટાટું ખરેખર એક પ્રકારનું જાડું પ્રકાંડ છે, મૂળ નથી.

Exam Tip: Remember that a potato is a modified stem (tuber) and not a root, as it has nodes (eyes) from which new plants can grow.

પ્રશ્ન 2. બટાટા સિવાય અન્ય કઈ વનસ્પતિઓ વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે પ્રકાંડ પર કલિકાઓ ઉત્પન્ન કરે છે?
Answer: આદુ, સૂરણ વગેરેના કંદ વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે પ્રકાંડ પર કલિકાઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
In simple words: બટાટાની જેમ, આદુ અને સૂરણ પણ તેમના પ્રકાંડ પર કળીઓ બનાવે છે જેમાંથી નવા છોડ ઉગી શકે છે.

Exam Tip: Provide other examples of plants with modified stems (rhizomes or corms) that reproduce vegetatively, such as ginger and yam.

પ્રશ્ન 3. બટાટાના કયા ટુકડા પર મૂળ અને લીલા પ્રરોહ વિકાસ પામે છે?
Answer: બટાટાના જે ટુકડાઓ પર કલિકા હોય છે, તેના પર મૂળ અને લીલા પ્રરોહ વિકાસ પામે છે.
In simple words: બટાટાના જે ટુકડા પર આંખો (કળીઓ) હોય છે, તેમાંથી જ મૂળ અને લીલા અંકુર ફૂટે છે.

Exam Tip: Explain that vegetative growth in potatoes originates from the "eyes" (buds) on the tuber, which are modified nodes capable of producing shoots and roots.

પ્રવૃત્તિ 8.6 (પા.પુ. પાના નં 132)

પ્રકાંડના ટુકડાઓ વડે વાનસ્પતિક પ્રજનન દર્શાવવું.
પદાર્થો: અડુની વેલ (Money-plant કે Pothos)
પદ્ધતિ:
• અડુની વેલનો એક છોડ લો.
• આ છોડના ટુકડા એવી રીતે કરો કે જેથી અમુક ટુકડામાં એક પર્ણ તેના ગાંઠ સ્થાને હોય.
• અને અમુક ટુકડામાં બે પર્ણ વચ્ચેનો (ગાંઠ વગરનો) ભાગ હોય.
• બધા ટુકડાઓને એક છેડેથી પાણીમાં ડુબાડી રાખો.
• થોડા દિવસ તેનું અવલોકન કરો.

પ્રશ્ન 1. કયા ટુકડાઓ વૃદ્ધિ પામી તાજાં પર્ણોનો વિકાસ દર્શાવે છે?
Answer: જે ટુકડાઓ ગાંઠ સ્થાને એક પર્ણ ધરાવતા હતા, તે ટુકડાઓ વૃદ્ધિ પામી તાજાં પર્ણોનો વિકાસ દર્શાવે છે.
In simple words: વેલના જે ટુકડાઓમાં ગાંઠ અને પાંદડું હોય, તેમાંથી જ નવા પાંદડાં ઉગે છે.

Exam Tip: Emphasize that in stem cuttings, the presence of a node (containing axillary buds) is crucial for the development of new roots and shoots.

પ્રશ્ન 2. તમારું તારણ જણાવો.
Answer: અડુની વેલમાં પ્રકાંડ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે ગાંઠ આવશ્યક છે.
In simple words: આ પ્રયોગથી જાણવા મળે છે કે મની પ્લાન્ટ જેવા છોડમાં નવા છોડ ઉગાડવા માટે તેના પ્રકાંડ પર ગાંઠ હોવી જરૂરી છે.

Exam Tip: Conclude that nodes on stem cuttings are vital for vegetative propagation as they contain meristematic tissue capable of developing into new plant parts.

પ્રશ્ન 3. પ્રકાંડના ટુકડાઓ (કલમ) દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન થઈ શકે તેવી વનસ્પતિઓનાં ઉદાહરણ આપો.
Answer: ગુલાબ, જાસૂદ, લીંબુ, શેરડી, આંબલી વગેરે.
In simple words: ગુલાબ, જાસૂદ, લીંબુ, શેરડી અને આંબલી જેવા છોડના થડના ટુકડા વાવીને નવા છોડ ઉગાડી શકાય છે.

Exam Tip: Provide examples of plants commonly propagated by stem cuttings, such as roses, jasmine, lemon, sugarcane, and mango.

પ્રવૃત્તિ 8.7 (પા.પુ. પાના નં. 135)

બીજના વિવિધ ભાગોનું અવલોકન કરવું.
પદાર્થો: ચણાનાં બીજ, પાણી, ભીનું કપડું.

પ્રવૃત્તિ 8.7 (પા.પુ. પાના નં. 135)

Question 1. વનસ્પતિનું ભૂણ એટલે શું?
Answer: ભૂણ એ છોડનો એક અપરિપક્વ ભાગ છે, જે બીજમાં હોય છે. તે એક નવો છોડ છે જે તરુણ રોપામાં વિકસે છે.
In simple words: ભૂણ એટલે બીજની અંદર રહેલો નાનો, વિકાસશીલ છોડ.

Exam Tip: Always define biological terms clearly and concisely, mentioning their location or function.

Question 2. ભૂણમાં કઈ રચનાઓ જોવા મળે છે?
Answer: ભૂણમાં મુખ્યત્વે ભ્રૂણમૂળ, પ્રાંકુર અથવા ભ્રૂણાગ્ર અને બીજપત્રો જેવી રચનાઓ જોવા મળે છે.
In simple words: ભૂણમાં મૂળ, દાંડી અને પાંદડા જેવા ભાગો હોય છે.

Exam Tip: Remember the three main parts of an embryo: radicle (future root), plumule (future shoot), and cotyledons (food storage).

Question 3. ચણાના બીજમાં બીજપત્રોની શું ભૂમિકા છે?
Answer: ચણાના બીજમાં બીજપત્રો ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે. તે બીજના અંકુરણ દરમિયાન ભૂણના વિકાસ માટે જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.
In simple words: ચણાના બીજમાં, બીજપત્રો ખોરાક સંભાળે છે. જ્યારે બીજ ઉગે છે, ત્યારે તેઓ બાળક છોડને વધવા માટે ખોરાક આપે છે.

Exam Tip: Cotyledons are vital for early seedling development as they provide the initial food source until the plant can perform photosynthesis.

Question 4. બીજમાં કયો ભાગ ભાવિ મૂળ અને કયો ભાગ ભાવિ પ્રરોહ તરીકે ઓળખાય છે?
Answer: બીજમાં ભ્રૂણમૂળ નામનો ભાગ ભાવિ મૂળ તરીકે ઓળખાય છે, અને પ્રાંકુર અથવા ભ્રૂણાગ્ર નામનો ભાગ ભાવિ પ્રરોહ તરીકે ઓળખાય છે.
In simple words: બીજમાં, ભ્રૂણમૂળ ભવિષ્યનું મૂળ બને છે, અને પ્રાંકુર ભવિષ્યનો છોડનો દાંડો બને છે.

Exam Tip: Clearly differentiate between the radicle and plumule; one forms the root system, the other the shoot system.

Question 5. યુગ્મનજમાંથી ભૂણનું નિર્માણ કેવી રીતે થાય છે?
Answer: યુગ્મનજ અનેક વખત કોષ વિભાજન પામીને ભૂણનું નિર્માણ કરે છે.
In simple words: યુગ્મનજ ઘણી વખત વિભાજન કરે છે અને તેમાંથી એક નાનો છોડ એટલે કે ભૂણ બને છે.

Exam Tip: Zygote undergoes rapid mitotic divisions to form an embryo, marking the beginning of a new organism's development.