GSEB Class 10 Science Solutions Chapter 1 રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અને સમીકરણો

સ્વાધ્યાયના પ્રશ્નો

Question 1. નીચે આપેલ પ્રક્રિયા માટેનાં વિધાનો પૈકી કયાં ખોટાં છે?
\( 2PbO(s) + C(s) \rightarrow 2Pb(s) + CO_2(g) \)
(a) લેડ રિડક્શન પામે છે.
(b) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઑક્સિડેશન પામે છે.
(c) કાર્બન ઑક્સિડેશન પામે છે.
(d) લેડ ઑક્સાઈડ રિડક્શન પામે છે.
(i) (a) અને (b)
(ii) (a) અને (c)
(iii) (a), (b) અને (C)
(iv) આપેલ તમામ
Answer: (i) (a) અને (b)
In simple words: In this reaction, lead oxide (PbO) turns into lead (Pb), which means lead gets reduced. Carbon (C) turns into carbon dioxide (CO2), which means carbon gets oxidized. So, statement (a) "Lead is reduced" can be considered incorrect because lead oxide is reduced, not just lead in its elemental form. Statement (b) "Carbon dioxide is oxidized" is also incorrect because carbon dioxide is a product of oxidation, not something being oxidized. Therefore, both (a) and (b) are false statements.

Exam Tip: When evaluating reduction and oxidation, remember that reduction involves gaining electrons or losing oxygen, while oxidation involves losing electrons or gaining oxygen. Be precise about which substance (element or compound) is being oxidized or reduced.

Question 2. \( Fe_2O_3 + 2Al \rightarrow Al_2O_3 + 2Fe \) ઉપર દર્શાવેલી પ્રક્રિયા શેનું ઉદાહરણ છે?
(a) સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા
(b) દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા
(c) વિઘટન પ્રક્રિયા
(d) વિસ્થાપન પ્રક્રિયા
Answer: (d) વિસ્થાપન પ્રક્રિયા
In simple words: This reaction shows that aluminum takes the place of iron in iron oxide. When one element replaces another element in a compound, it's called a displacement reaction.

Exam Tip: Displacement reactions involve a more reactive element displacing a less reactive element from its compound. Always check the reactivity series to confirm the possibility of such a reaction.

Question 3. આયર્નના ભૂકામાં મંદ હાઈડ્રોક્લોરિક ઍસિડ ઉમેરતાં શું થાય છે? સાચો ઉત્તર લખો.
(a) હાઇડ્રોજન વાયુ અને આયર્ન ફ્લોરાઇડ ઉદ્ભવે છે.
(b) ક્લોરિન વાયુ અને આયર્ન હાઇડ્રૉક્સાઈડ ઉદ્ભવે છે.
(c) કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી.
(d) આયર્ન ક્ષાર અને પાણી બને છે.
Answer: (a) હાઇડ્રોજન વાયુ અને આયર્ન ફ્લોરાઇડ ઉદ્ભવે છે.
In simple words: When mild hydrochloric acid is added to iron powder, hydrogen gas is made and iron chloride is also formed. This happens because iron reacts with the acid.

Exam Tip: Remember that metals generally react with acids to produce hydrogen gas and a salt. Iron chloride is the salt formed in this specific reaction.

Question 4. સમતોલિત રાસાયણિક સમીકરણ શું છે? રાસાયણિક સમીકરણોને શા માટે સમતોલિત કરવા જોઈએ?
Answer: એક રાસાયણિક સમીકરણ જેમાં પ્રક્રિયકો અને નીપજો બંને તરફ પરમાણુઓની સંખ્યા સમાન હોય તેને સમતોલિત રાસાયણિક સમીકરણ કહે છે. દ્રવ્ય સંરક્ષણનો નિયમ જણાવે છે કે રાસાયણિક પ્રક્રિયા દરમિયાન દ્રવ્યનું સર્જન કે વિનાશ થઈ શકતો નથી. તેથી, પ્રક્રિયકોનું કુલ દળ નીપજોના કુલ દળ જેટલું રહેવું જોઈએ. આ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, સમીકરણમાં દરેક તત્વના પરમાણુઓની સંખ્યા બંને બાજુએ સરખી હોવી જોઈએ. તેથી, રાસાયણિક સમીકરણોને સમતોલિત કરવા ખૂબ જ જરૂરી હોય છે.
In simple words: A balanced chemical equation has the same number of atoms for each element on both sides. We balance equations because matter cannot be created or destroyed, so the total mass of reactants must equal the total mass of products.

Exam Tip: Always mention the Law of Conservation of Mass when explaining why chemical equations need to be balanced. This is a key concept that examiners look for.

Question 5. નીચેના વિધાનોને રાસાયણિક સમીકરણોમાં રૂપાંતરિત કરો અને ત્યારબાદ તેઓને સમતોલિત કરો:
(a) હાઇડ્રોજન વાયુ નાઇટ્રોજન વાયુ સાથે સંયોજાઈ એમોનિયા બનાવે છે.
(b) હાઇડ્રોજન સલ્ફાઈડ વાયુ હવામાં બળીને (દહન પામીને) સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ અને પાણી આપે છે.
(c) બેરિયમ ક્લોરાઇડ એ ઍલ્યુમિનિયમ સલ્ફટ સાથે સંયોજાઈને ઍલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઇડ આપે છે તેમજ
(d) પોટેશિયમ ધાતુ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરી પોટેશિયમ હાઇડ્રૉક્સાઈડ અને હાઈડ્રોજન વાયુ આપે છે.
Answer:
(a) \( N_2(g) + 3H_2(g) \rightarrow 2NH_3(g) \)
નાઇટ્રોજન હાઈડ્રોજન એમોનિયા
(b) \( 2H_2S(g) + 3O_2(g) \rightarrow 2SO_2(g) + 2H_2O(l) \)
હાઈડ્રોજન ઑક્સિજન સલ્ફર પાણી
સલ્ફાઇડ ડાયૉક્સાઈડ
(c) \( 3BaCl_2(aq) + Al_2(SO_4)_3(aq) \rightarrow 2AlCl_3(aq) + 3BaSO_4(s) \)
બેરિયમ ઍલ્યુમિનિયમ ઍલ્યુમિનિયમ બેરિયમ
ક્લોરાઇડ સલ્ફેટ ક્લોરાઇડ સલ્ફેટ
(d) \( 2K(s) + 2H_2O(l) \rightarrow 2KOH(aq) + H_2(g) \)
પોટૅશિયમ પાણી પોટૅશિયમ હાઇડ્રોજન
હાઇડ્રૉક્સાઈડ
In simple words: For each description, we write the chemical formulas for reactants and products, then add state symbols like (g) for gas, (l) for liquid, (s) for solid, and (aq) for aqueous solution. Finally, we adjust coefficients to ensure the number of atoms for each element is the same on both sides, balancing the equation.

Exam Tip: Practice balancing different types of chemical equations by first writing the unbalanced skeletal equation, then systematically balancing each element, starting with metals, then non-metals (excluding H and O), then H, and finally O.

Question 6. નીચેનાં રાસાયણિક સમીકરણોને સમતોલિત કરોઃ
(a) \( HNO_3 + Cu(OH)_2 \rightarrow Ca(NO_3)_2 + H_2O \)
(b) \( NaOH + H_2SO_4 \rightarrow Na_2SO_4 + H_2O \)
(c) \( NaCI + AgNO_3 \rightarrow AgCl + NaNO_3 \)
(d) \( BaCl_2 + H_2SO_4 \rightarrow BaSO_4 + HCI \)
Answer:
(a) \( 2HNO_3 + Ca(OH)_2 \rightarrow Ca(NO_3)_2 + 2H_2O \)
(b) \( 2NaOH + H_2SO_4 \rightarrow Na_2SO_4 + 2H_2O \)
(c) \( NaCl + AgNO_3 \rightarrow AgCl + NaNO_3 \)
(d) \( BaCl_2 + H_2SO_4 \rightarrow BaSO_4 + 2HCl \)
In simple words: To balance these equations, we simply ensure that the number of atoms for each element on the left side (reactants) matches the number of atoms for that element on the right side (products) by adding appropriate coefficients.

Exam Tip: When balancing, treat polyatomic ions like nitrate (\( NO_3 \)) and sulfate (\( SO_4 \)) as single units if they appear unchanged on both sides. This can simplify the process significantly.

Question 7. નીચે આપેલ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સમતોલિત રાસાયણિક સમીકરણો લખો:
(a) કૅલ્શિયમ હાઇડ્રૉક્સાઇડ + કાર્બન ડાયોક્સાઈડ – કૅલ્શિયમ કાર્બોનેટ + પાણી
(b) ઝિંક + સિલ્વર નાઈટ્રેટ – ઝિંક નાઈટ્રેટ + સિલ્વર
(c) ઍલ્યુમિનિયમ + કૉપર ક્લોરાઇડ – ઍલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઇડ + કૉપર
(d) બેરિયમ ક્લોરાઇડ + પોટૅશિયમ સલ્ફટ – બેરિયમ સલ્ફટ + પોટેશિયમ ક્લોરાઈડ
Answer:
(a) \( Ca(OH)_2(aq) + CO_2(g) \rightarrow CaCO_3(s) + H_2O(l) \)
કૅલ્શિયમ કાર્બન કૅલ્શિયમ પાણી
હાઈડ્રૉક્સાઇડ ડાયૉક્સાઇડ કાર્બોનેટ
(b) \( Zn(s) + 2AgNO_3(aq) \rightarrow Zn(NO_3)_2(aq) + 2Ag(s) \)
ઝિંક સિલ્વર નાઇટ્રેટ ઝિંક નાઇટ્રેટ સિલ્વર
(c) \( 2Al(s) + 3CuCl_2(aq) \rightarrow 2AlCl_3(aq) + 3Cu(s) \)
ઍલ્યુ- કૉપર ઍલ્યુમિનિયમ કૉપર
મિનિયમ ક્લોરાઈડ ક્લોરાઈડ
(d) \( BaCl_2(aq) + K_2SO_4(aq) \rightarrow BaSO_4(s) + 2KCl(aq) \)
બેરિયમ પોટૅશિયમ બેરિયમ પોટૅશિયમ
ક્લોરાઈડ સલ્ફેટ સલ્ફેટ ક્લોરાઈડ
In simple words: For each reaction, we write the correct chemical formulas for the reactants and products. Then, we add state symbols like (aq) for aqueous solutions and (s) for solids. Finally, we balance the equation by adjusting coefficients to make sure the number of atoms for each element is the same on both sides.

Exam Tip: Practice recognizing common compounds and their formulas, as well as the states of matter (solid, liquid, gas, aqueous solution) for reactants and products. This helps in writing accurate chemical equations.

Question 8. નીચેના માટે સમતોલિત રાસાયણિક સમીકરણ લખો અને તે દરેક કિસ્સામાં પ્રક્રિયાનો પ્રકાર ઓળખો:
(a) પોટેશિયમ બ્રોમાઇડ(aq) + બેરિયમ આયોડાઈડ(aq) → પોટેશિયમ આયોડાઈડ(aq) + બેરિયમ બ્રોમાઈડ(aq)
(b) ઝિંક કાર્બોનેટ(s) → ઝિંક ઑક્સાઈડ(s) + કાર્બન ડાયોક્સાઈડ(g)
(c) હાઇડ્રોજન(g) + ક્લોરિન(g) → હાઇડ્રોજન ક્લોરાઈડ(g)
(d) મૅગ્નેશિયમ(s) + હાઇડ્રોક્લોરિક ઍસિડ (aq) → મૅગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ(aq) + હાઈડ્રોજન(g)
Answer:
(a) \( 2KBr(aq) + BaI_2(aq) \rightarrow 2KI(aq) + BaBr_2(s) \)
આપેલ પ્રક્રિયા એ દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
(b) \( ZnCO_3(s) \rightarrow ZnO(s) + CO_2(g) \)
આપેલ પ્રક્રિયા એ વિઘટન પ્રક્રિયા છે.
(c) \( H_2(g) + Cl_2(g) \rightarrow 2HCl(g) \)
આપેલ પ્રક્રિયા એ સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે.
(d) \( Mg(s) + 2HCl(aq) \rightarrow MgCl_2(aq) + H_2(g) \)
આપેલ પ્રક્રિયા એ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
In simple words: We write the balanced equation for each reaction and then identify its type. Double displacement involves an exchange of ions. Decomposition breaks a compound into simpler substances. Combination joins two or more substances. Displacement involves one element replacing another in a compound.

Exam Tip: To identify reaction types, look for specific patterns: combination (A+B→AB), decomposition (AB→A+B), displacement (A+BC→AC+B), double displacement (AB+CD→AD+CB), and redox (changes in oxidation states). States of matter are also important for accuracy.

Question 9. ઉષ્માક્ષેપક અને ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા એટલે શું? ઉદાહરણો આપો.
Answer:
ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા: જે રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં નીપજોના નિર્માણ સાથે ઉષ્મા ઉત્પન્ન થાય છે, તેને ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, કુદરતી વાયુ (મીથેન, \( CH_4 \)) ના દહનની પ્રક્રિયા એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે.
\( CH_4(g) + 2O_2(g) \rightarrow CO_2(g) + 2H_2O(g) + \text{ઉષ્મા} \)
ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા: જે રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં નીપજોના નિર્માણ માટે ઉષ્માનું શોષણ થતું હોય, તેવી રાસાયણિક પ્રક્રિયાને ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા કહે છે. ઉદાહરણ તરીકે, સિલ્વર ક્લોરાઇડનું સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં વિઘટન થવું એ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે.
\( 2AgCl(s) \xrightarrow{\text{સૂર્યપ્રકાશ}} 2Ag(s) + Cl_2(g) \)
In simple words: Exothermic reactions release heat when they happen, making things feel warmer. Endothermic reactions take in heat to happen, making things feel cooler. Burning natural gas is an exothermic example, and silver chloride breaking down in sunlight is an endothermic example.

Exam Tip: When providing examples, always include the balanced chemical equation and clearly indicate whether heat is released (+\( \text{ઉષ્મા} \)) or absorbed (by writing the energy input like "sunlight" above the arrow) to distinguish between exothermic and endothermic reactions.

Question 10. શ્વસનને ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા શાથી ગણવામાં આવે છે? સમજાવો.
Answer: શ્વસન એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે કારણ કે તેમાં ગ્લુકોઝ (ખોરાકમાંથી મળે છે) ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ, પાણી અને ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે. આ ઊર્જાનો ઉપયોગ શરીરની વિવિધ કાર્યાત્મક પ્રવૃત્તિઓ માટે થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ગરમી મુક્ત થાય છે, જે શરીરના તાપમાનને જાળવવામાં પણ મદદ કરે છે. તેથી, શ્વસનને ઊર્જા મુક્ત કરતી પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
In simple words: Respiration is exothermic because it breaks down glucose using oxygen, creating carbon dioxide, water, and energy. This energy warms our body and powers its activities.

Exam Tip: When explaining why respiration is exothermic, always mention glucose reacting with oxygen to produce energy, carbon dioxide, and water. The release of energy is the key aspect.

Question 11. વિઘટન પ્રક્રિયાઓને સંયોગીકરણ પ્રક્રિયાઓની વિરુદ્ધ પ્રક્રિયા શા માટે કહેવાય છે? આ પ્રક્રિયાઓ માટેના સમીકરણો દર્શાવો.
Answer: વિઘટન પ્રક્રિયાઓ સંયોગીકરણ પ્રક્રિયાઓની વિરુદ્ધ હોય છે કારણ કે વિઘટન પ્રક્રિયામાં એકલ સંયોજન ઊર્જા આપવાથી બે કે વધુ સરળ પદાર્થોમાં વિભાજીત થાય છે. જ્યારે સંયોગીકરણ પ્રક્રિયામાં બે કે વધુ પદાર્થો ભેગા થઈને એકલ સંયોજન બનાવે છે અને સામાન્ય રીતે ઊર્જા મુક્ત કરે છે. આ બંને પ્રક્રિયાઓ એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં ચાલે છે.
વિઘટન પ્રક્રિયાઓ:
\( AB \rightarrow A + B \)
\( 2AgCl(s) \xrightarrow{\text{સૂર્યપ્રકાશ}} 2Ag(s) + Cl_2(g) \)
સંયોગીકરણ પ્રક્રિયાઓ:
\( A + B \rightarrow AB + \text{ઉષ્મા} \)
\( C(s) + O_2(g) \rightarrow CO_2(g) + \text{ઉષ્મા} \)
In simple words: Decomposition reactions break one thing into many, usually needing energy. Combination reactions join many things into one, often releasing energy. They are opposite processes. For example, silver chloride breaking apart is decomposition, and carbon burning to form carbon dioxide is combination.

Exam Tip: Clearly state the definition for each type of reaction and provide a general equation (e.g., \( AB \rightarrow A + B \)) along with a specific chemical example to illustrate the concept. Emphasize the energy aspect (required vs. released).

Question 12. એવી વિઘટન પ્રક્રિયાઓના એક-એક સમીકરણ દર્શાવો કે જેમાં ઊર્જા ઉષ્મા, પ્રકાશ અથવા વિદ્યુત સ્વરૂપે પૂરી પાડવામાં આવે છે.
Answer:
ઉષ્મા દ્વારા વિઘટન પ્રક્રિયા:
\( CaCO_3(s) \xrightarrow{\Delta} CaO(s) + CO_2(g) \)
પ્રકાશ દ્વારા વિઘટન પ્રક્રિયા:
\( 2AgCl(s) \xrightarrow{\text{સૂર્યપ્રકાશ}} 2Ag(s) + Cl_2(g) \)
વિદ્યુત દ્વારા વિઘટન પ્રક્રિયા:
\( 2H_2O(l) \xrightarrow{\text{વિદ્યુતવિભાજન}} 2H_2(g) + O_2(g) \)
In simple words: Some substances break down when we give them energy. If we heat calcium carbonate, it breaks down. If we shine sunlight on silver chloride, it breaks down. If we pass electricity through water, it breaks down.

Exam Tip: Remember to use the correct symbols above the reaction arrow to indicate the type of energy input: delta (\( \Delta \)) for heat, "sunlight" for light, and "electrolysis" or "electric current" for electricity.

Question 13. વિસ્થાપન પ્રક્રિયા અને દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા વચ્ચે શું તફાવત છે? આ પ્રક્રિયાઓ માટેનાં સમીકરણો આપો.
Answer:
વિસ્થાપન પ્રક્રિયામાં, વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ તત્વ ઓછા પ્રતિક્રિયાશીલ તત્વને તેના સંયોજનના દ્રાવણમાંથી દૂર કરે છે. દા.ત., ઝિંક (Zn) એ ચાંદી (Ag) કરતાં વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ હોવાથી, તે સિલ્વર નાઇટ્રેટના દ્રાવણમાંથી ચાંદીને વિસ્થાપિત કરે છે.
\( Zn(s) + 2AgNO_3(aq) \rightarrow Zn(NO_3)_2(aq) + 2Ag(s) \)
જ્યારે દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયામાં, બે જુદા જુદા સંયોજનો વચ્ચે આયનોની આપ-લે થાય છે. આનાથી નવા સંયોજનો બને છે, જેમાં સામાન્ય રીતે અવક્ષેપ (અદ્રાવ્ય પદાર્થ) રચાય છે. દા.ત.,
1. \( Na_2SO_4(aq) + BaCl_2(aq) \rightarrow BaSO_4(s) + 2NaCl(aq) \)
2. \( 2KBr(aq) + BaI_2(aq) \rightarrow 2KI(aq) + BaBr_2(s) \)
In simple words: In displacement, one element kicks another out of its compound. In double displacement, two compounds swap parts, often forming a new solid. Think of displacement as one person switching seats, and double displacement as two people swapping partners.

Exam Tip: The key difference lies in the number of elements or ions involved in the exchange. Displacement has one element replacing another, while double displacement involves an exchange of ions between two compounds. Provide at least one balanced example for each.

Question 14. સિલ્વરના શુદ્ધીકરણમાં કોપર ધાતુ દ્વારા સિલ્વર નાઈટ્રેટના દ્રાવણમાંથી ચાંદીની પ્રાપ્તિ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા મારફતે થાય છે. તેમાં સમાવિષ્ટ પ્રક્રિયા લખો.
Answer:
\( Cu(s) + 2AgNO_3(aq) \rightarrow Cu(NO_3)_2(aq) + 2Ag(s) \)
In simple words: When copper metal is placed in silver nitrate solution, the copper takes the place of silver. This creates copper nitrate and pure silver.

Exam Tip: Remember that copper is more reactive than silver, allowing it to displace silver from silver nitrate. Always write the balanced chemical equation, including the states of matter.

Question 15. તમે અવક્ષેપન પ્રક્રિયાનો શું અર્થ કરો છો? ઉદાહરણ આપી સમજાવો.
Answer: જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ ઉત્પન્ન થાય છે, તેને અવક્ષેપન પ્રક્રિયા (Precipitation reaction) કહે છે. આ પ્રક્રિયામાં બે દ્રાવ્ય ક્ષારના દ્રાવણોને મિશ્ર કરવામાં આવે છે, ત્યારે એક અદ્રાવ્ય ઉત્પાદન બને છે જે દ્રાવણમાં તળિયે બેસી જાય છે. આ અદ્રાવ્ય પદાર્થને અવક્ષેપ કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે:
1. \( AgNO_3(aq) + NaCl(aq) \rightarrow AgCl(s) (\text{સફેદ અવક્ષેપ}) + NaNO_3(aq) \)
2. \( BaCl_2(aq) + K_2SO_4(aq) \rightarrow BaSO_4(s) (\text{સફેદ અવક્ષેપ}) + 2KCl(aq) \)
In simple words: A precipitation reaction is when two clear liquid solutions mix, and a solid substance forms and settles at the bottom. This solid is called a precipitate. For example, mixing silver nitrate and sodium chloride makes a white solid, silver chloride.

Exam Tip: Define precipitation reaction clearly and provide at least two examples with balanced chemical equations, explicitly mentioning the precipitate formed and its state (s).

Question 16. ઑક્સિજનનું ઉમેરાવું અથવા દૂર થવું તેના આધારે નીચેનાં પદોને દરેકનાં બે ઉદાહરણ સહિત સમજાવોઃ
(1) ઑક્સિડેશન
(2) રિડક્શન
Answer:
(1) ઑક્સિડેશન: આ પ્રક્રિયામાં પદાર્થ (અણુ કે પરમાણુ) ઑક્સિજન મેળવે છે અથવા હાઈડ્રોજનને દૂર કરે છે. દા. ત.,
\( C + O_2 \rightarrow CO_2 \)
\( 2Cu + O_2 \rightarrow 2CuO \)
ઉપરની પ્રક્રિયાઓમાં 'C' અને 'Cu'નું ઑક્સિડેશન થાય છે.
(2) રિડક્શન: આ પ્રક્રિયામાં પદાર્થ (અણુ કે પરમાણુ) ઑક્સિજન ગુમાવે છે અથવા હાઇડ્રોજન મેળવે છે. દા. ત.,
\( CuO + H_2 \rightarrow Cu + H_2O \)
\( CO_2 + H_2 \rightarrow CO + H_2O \)
ઉપરની પ્રક્રિયાઓમાં 'CuO' અને 'CO2'નું રિડક્શન થાય છે.
In simple words: Oxidation is when a substance gains oxygen or loses hydrogen. Reduction is when a substance loses oxygen or gains hydrogen. These two processes often happen together in reactions.

Exam Tip: Clearly define both oxidation and reduction in terms of oxygen gain/loss and hydrogen gain/loss. Provide at least two distinct examples for each, making sure to identify which substance is oxidized or reduced in each example.

Question 17. એક ચળકતા કથ્થાઈ રંગના તત્ત્વ ને હવામાં ગરમ કરતાં તે કાળા રંગનું બને છે. તત્ત્વ 'X' તેમજ બનતા કાળા રંગના સંયોજનનું નામ આપો.
Answer: અહીં, તત્ત્વ 'X' એ કોપર (Cu) છે. તેને હવામાં ગરમ કરતાં કાળા રંગનો કૉપર ઑક્સાઇડ (CuO) બને છે.
\( 2Cu + O_2 \xrightarrow{\Delta} 2CuO \)
કથ્થાઈ રંગનું કાળા રંગનું
ચમકદાર તત્ત્વ સંયોજન
અહીં, Cuનું CuOમાં ઑક્સિડેશન થાય છે.
In simple words: The shiny brown element is copper. When copper is heated in air, it turns into a black substance called copper oxide. Copper is oxidized in this process.

Exam Tip: Identify copper as the element and copper oxide as the compound. Include the balanced chemical equation with the delta symbol (\( \Delta \)) for heat, showing the oxidation of copper.

Question 18. લોખંડની વસ્તુઓ પર આપણે રંગ શા માટે લગાવીએ છીએ?
Answer: ધાતુક્ષારણને લીધે લોખંડની વસ્તુઓ ઉપર કાટ લાગે છે. આથી કાટથી બચવા માટે લોખંડની સપાટી ઉપર રંગ લગાવવામાં આવે છે. જેને કારણે લોખંડ અને હવાનો સંપર્ક થતો નથી. પરિણામે લોખંડની વસ્તુ લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રહે છે અને કાટ લાગતો નથી.
In simple words: We paint iron items to stop them from rusting. Paint creates a layer that blocks air and moisture from touching the iron, which helps the iron stay safe for longer.

Exam Tip: The main reason for painting iron is to prevent corrosion (rusting). Mentioning that the paint forms a protective barrier that cuts off contact with air and moisture is crucial for a complete answer.

Question 19. તેલ તેમજ ચરબીયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થોની સાથે નાઈટ્રોજન વાયુને ભરવામાં આવે છે. શા માટે?
Answer: તેલ તેમજ ચરબીયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થો હવામાંના ઑક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ખાદ્ય પદાર્થોને ખોરો કરે છે. આવા ખાદ્ય પદાર્થો સ્વાથ્ય માટે નુકસાનકારક છે. આથી ખોરાકને બગડતો અટકાવવા માટે તેમાં ઍન્ટિ-ઑક્સિડન્ટ તરીકે નાઈટ્રોજન જેવા નિષ્ક્રિય વાયુને ભરવામાં આવે છે.
In simple words: Oily and fatty foods can go bad when oxygen in the air reacts with them, making them rancid. To prevent this spoilage, inert gases like nitrogen are used to fill the packaging because nitrogen does not react with the food.

Exam Tip: The key terms here are "rancidity" (ખોરોપણું) and "oxidation." Explain that nitrogen is an inert gas that prevents oxygen from reacting with fats and oils, thereby stopping spoilage.

Question 20. નીચેનાં પદોને તે દરેકના એક ઉદાહરણ સહિત સમજાવોઃ
(a) ક્ષારણ
(b) ખોરાપણું
Answer:
(a) ક્ષારણ: બધી જ ધાતુઓને હવામાં ખુલ્લી રાખતાં તેમાં ક્ષારણ જોવા મળે છે. ધાતુની ભેજ, ઍસિડ અને વાતાવરણના વાયુઓ સાથેની પ્રક્રિયાથી બનતાં સંયોજનોનું ધાતુની સપાટી પર પડ બને છે, જેને ક્ષારણ કહે છે. કાટ લાગવો એ એવી પ્રક્રિયા છે કે જેમાં લોખંડ ધાતુ, હવા અને ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને લાલાશપડતો કથ્થાઈ રંગનો પાઉડર બનાવે છે, જેને કાટ લાગવો કહે છે. આમ, ક્ષારણને લીધે ધાતુની ચમક ઘટે છે.
(b) ખોરાપણું: જ્યારે તેલ અને ચરબીયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થોને લાંબા સમય સુધી ખુલ્લા રાખવામાં આવે છે, ત્યારે તે હવામાંના ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સિડેશન પામે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે ખાદ્ય પદાર્થોમાં અણગમતી ગંધ અને સ્વાદ ઉત્પન્ન થાય છે, જેને ખોરાપણું કહે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ચિપ્સ જેવા નાસ્તાના પેકેટમાં ઓક્સિડેશન અટકાવવા નાઇટ્રોજન વાયુ ભરવામાં આવે છે.
In simple words: (a) Corrosion is when metals slowly get damaged by reacting with air, moisture, or acids, like iron rusting into a reddish-brown powder. (b) Rancidity is when oily or fatty foods spoil, developing a bad smell and taste, because they react with oxygen in the air.

Exam Tip: For corrosion, remember the involvement of metal, moisture, and air (oxygen). For rancidity, focus on the oxidation of fats and oils in food, leading to changes in smell and taste. Always provide a clear example for both terms.

GSEB Class 10 Science રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અને સમીકરણો Intext Questions and Answers

Intext પ્રશ્નોત્તર (પા.પુ. પાના નં. 6)

Question 1. મૅગ્નેશિયમ ધાતુની પટ્ટીને હવામાં સળગાવતા પહેલાં શા માટે સાફ કરવામાં આવે છે?
Answer: મૅગ્નેશિયમ ધાતુ ખૂબ જ પ્રતિક્રિયાશીલ હોવાથી તેને હવામાં ખુલ્લી રાખતાં તેની બહારની સપાટી પર મૅગ્નેશિયમ ઑક્સાઈડ (MgO)નું નિષ્ક્રિય પડ બને છે. આ MgOના નિષ્ક્રિય પડને કાચપેપર વડે સાફ કરવાથી મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી સરળતાથી ઑક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. આથી મૅગ્નેશિયમની પટ્ટીને હવામાં સળગાવતા પહેલાં સાફ કરવામાં આવે છે.
In simple words: We clean magnesium ribbon before burning it because when it sits in the air, a dull layer of magnesium oxide forms on top. Cleaning it with sandpaper removes this layer, allowing the magnesium to burn easily and react well with oxygen.

Exam Tip: The main point is the formation of a protective magnesium oxide layer. Explain that cleaning removes this layer, allowing for a proper reaction. The equation \( Mg + O_2 \rightarrow MgO \) is implied.

Question 2. નીચે દર્શાવેલ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સમતોલિત સમીકરણ લખો :
(1) હાઇડ્રોજન + ક્લોરિન – હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ
(2) બેરિયમ ક્લોરાઇડ + ઍલ્યુમિનિયમ સલ્ફટ – બેરિયમ સલ્ફટ + ઍલ્યુમિનિયમ ક્લોરાઇડ
(3) સોડિયમ + પાણી – સોડિયમ હાઇડ્રૉક્સાઇડ + હાઇડ્રોજન
Answer:
(1) \( H_2(g) + Cl_2(g) \rightarrow 2HCl(g) \)
(2) \( 3BaCl_2(aq) + Al_2(SO_4)_3(aq) \rightarrow 3BaSO_4(s) + 2AlCl_3(aq) \)
(3) \( 2Na(s) + 2H_2O(l) \rightarrow 2NaOH(aq) + H_2(g) \)
In simple words: We write the balanced chemical equation for each description. For hydrogen and chlorine, they combine to form hydrogen chloride gas. Barium chloride and aluminum sulfate swap ions to form barium sulfate and aluminum chloride. Sodium reacts with water to give sodium hydroxide and hydrogen gas.

Exam Tip: Pay close attention to the valencies of ions when writing formulas, especially for compounds like aluminum sulfate (\( Al_2(SO_4)_3 \)). Always balance the equations after writing the correct formulas and include state symbols.

Question 3. નીચે દર્શાવેલ પ્રક્રિયાઓ માટે ભૌતિક અવસ્થાઓની સંજ્ઞા સહિતના સમતોલિત રાસાયણિક સમીકરણ લખો :
(1) બેરિયમ ક્લોરાઇડ અને સોડિયમ સલ્ફટનાં પાણીમાં બનાવેલા દ્રાવણો વચ્ચે પ્રક્રિયા થઈ અદ્રાવ્ય બેરિયમ સલ્ફટ અને સોડિયમ ક્લોરાઇડનું દ્રાવણ મળે છે.
(2) સોડિયમ હાઇડ્રૉક્સાઇડ દ્રાવણ (પાણીમાં) હાઇડ્રોક્લોરિક ઍસિડના દ્રાવણ (પાણીમાં) સાથે પ્રક્રિયા કરી સોડિયમ ક્લોરાઇડ દ્રાવણ અને પાણી ઉત્પન્ન કરે છે.
Answer:
(1) \( BaCl_2(aq) + Na_2SO_4(aq) \rightarrow BaSO_4(s) + 2NaCl(aq) \)
બેરિયમ સોડિયમ બેરિયમ સોડિયમ
ક્લોરાઇડ સલ્ફેટ સલ્ફેટ ક્લોરાઇડ
(2) \( NaOH(aq) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_2O(l) \)
સોડિયમ હાઈડ્રો- સોડિયમ પાણી
હાઈડ્રૉક્સાઈડ ક્લોરિક ક્લોરાઇડ
ઍસિડ
In simple words: For the first reaction, barium chloride solution and sodium sulfate solution react to make solid barium sulfate (a precipitate) and sodium chloride solution. For the second, sodium hydroxide solution reacts with hydrochloric acid solution to form sodium chloride solution and liquid water.

Exam Tip: Remember that "aqueous solution" is represented by (aq), "solid" by (s), and "liquid" by (l). For precipitation reactions, one product will be a solid. For acid-base neutralization, water is always a product.

Intext પ્રશ્નોત્તર (પા.પુ. પાના નં. 10)

Question 1. પદાર્થ 'x'નું દ્રાવણ ધોળવા (White washing) માટે વપરાય છે.
(1) પદાર્થ ‘x’નું નામ આપો અને તેનું સૂત્ર લખો.
(2) પદાર્થ 'x'ની પાણી સાથેની પ્રક્રિયા લખો.
Answer:
(1) પદાર્થ 'X' એ કૅલ્શિયમ ઑક્સાઈડ છે. જેનું સૂત્ર \( CaO \) છે.
(2) કૅલ્શિયમ ઑક્સાઇડ પાણી સાથે તીવ્રતાથી પ્રક્રિયા કરી ચૂનાનું નીતર્યું પાણી (\( Ca(OH)_2 \)) બનાવે છે અને અધિક પ્રમાણમાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે.
\( CaO(s) + H_2O(l) \rightarrow Ca(OH)_2(aq) + \text{ઉષ્મા} \)
In simple words: The substance 'X' used for whitewashing is calcium oxide, with the formula \( CaO \). When \( CaO \) reacts with water, it quickly forms calcium hydroxide (\( Ca(OH)_2 \)), also known as slaked lime, and releases a lot of heat.

Exam Tip: Know the common names and chemical formulas for quicklime (calcium oxide) and slaked lime (calcium hydroxide), as well as the exothermic nature of their reaction with water.

Question 2. પ્રવૃત્તિ 1.7માં એક કસનળીમાં એકત્ર થતો વાયુનો જથ્થો એ બીજી કસનળીમાં એકત્ર થતા વાયુના જથ્થા કરતાં બમણો શા માટે છે? આ વાયુનું નામ દર્શાવો.
Answer: પ્રવૃત્તિ 1.7 પાણીના વિદ્યુતવિભાજન વિશે છે, જ્યાં પાણીનું વિઘટન થઈને હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે. પાણી (\( H_2O \)) ના અણુમાં હાઇડ્રોજનના બે પરમાણુ અને ઑક્સિજનનો એક પરમાણુ હોય છે. તેથી, વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન, હાઇડ્રોજન વાયુ (\( H_2 \)) નો જથ્થો ઑક્સિજન વાયુ (\( O_2 \)) ના જથ્થા કરતાં બમણો ઉત્પન્ન થાય છે. જે વાયુનો જથ્થો બમણો છે તે હાઇડ્રોજન વાયુ (\( H_2 \)) છે.
આમ, મળતા હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજન વાયુનું કદથી પ્રમાણ 2 : 1 છે.
\( 2H_2O(l) \xrightarrow{\text{વિદ્યુતવિભાજન}} 2H_2(g) + O_2(g) \)
In simple words: In water, there are two hydrogen atoms for every one oxygen atom. So, when water is broken down by electricity, twice as much hydrogen gas is produced compared to oxygen gas. The gas that is double in volume is hydrogen.

Exam Tip: The crucial point is the 2:1 ratio of hydrogen to oxygen in a water molecule. Make sure to explain this molecular composition and provide the balanced electrolysis equation to support your answer.

Intext પ્રશ્નોત્તર (પા.પુ. પાના નં. 13)

Question 1. જ્યારે કૉપર સલ્ફટના દ્રાવણમાં આયર્નની ખીલી ડુબાડવામાં આવે ત્યારે કૉપર સલ્ફટના દ્રાવણનો રંગ શા માટે બદલાય છે?
Answer: આયર્નની ખીલીને કૉપર સલ્ફટના દ્રાવણમાં ડુબાડતાં, કૉપર કરતાં આયર્ન વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ હોવાથી તે કૉપરનું વિસ્થાપન કરે છે અને પરિણામે આયર્ન સલ્ફટ બને છે, જે લીલા રંગનો હોવાથી દ્રાવણનો રંગ બદલાય છે.
\( CuSO_4 + Fe \rightarrow FeSO_4 + Cu \)
કૉપર સલ્ફેટ લોખંડ આયર્ન સલ્ફેટ કૉપર
(વાદળી રંગ) (લીલો રંગ)
In simple words: When an iron nail is put into a blue copper sulfate solution, the solution turns green. This happens because iron is more reactive than copper, so it pushes copper out of the solution and forms green iron sulfate.

Exam Tip: Explain the reactivity difference between iron and copper, leading to a displacement reaction. Crucially, mention the color change from blue (copper sulfate) to green (iron sulfate) and include the balanced chemical equation.

Question 2. પ્રવૃત્તિ 1.10માં દર્શાવ્યા સિવાયની કોઈ દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ આપો.
Answer: સોડિયમ કાર્બોનેટની કૅલ્શિયમ ક્લોરાઇડ સાથેની પ્રક્રિયાથી કૅલ્શિયમ કાર્બોનેટના અવક્ષેપ અને સોડિયમ ક્લોરાઇડ બને છે. આ પ્રક્રિયામાં કાર્બોનેટ અને ક્લોરાઇડ આયનનું આદાન-પ્રદાન થવાથી બે નવાં સંયોજનો બને છે.
\( Na_2CO_3(aq) + CaCl_2(aq) \rightarrow CaCO_3(s) + 2NaCl(aq) \)
સોડિયમ કૅલ્શિયમ કૅલ્શિયમ સોડિયમ
કાર્બોનેટ ક્લોરાઇડ કાર્બોનેટ ક્લોરાઇડ
આ પ્રક્રિયા દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
In simple words: When sodium carbonate and calcium chloride solutions mix, they swap parts. This forms solid calcium carbonate, which is a precipitate, and dissolved sodium chloride. It's a double displacement reaction.

Exam Tip: For a double displacement example, ensure you select two soluble ionic compounds that react to form an insoluble precipitate. Clearly state the names of reactants and products, their states, and the balanced equation.

Question 3. નીચે દર્શાવેલ પ્રક્રિયાઓમાં ઑક્સિડેશન પામતા અને રિડક્શન પામતા પદાર્થોને ઓળખો:
(1) \( 4Na(s) + O_2(g) \rightarrow 2Na_2O(s) \)
(2) \( CuO(s) + H_2(g) \rightarrow Cu(s) + H_2O(l) \)
Answer:
(1) આપેલ પ્રક્રિયામાં સોડિયમ (Na) ધાતુનું \( Na_2O \) માં ઑક્સિડેશન થાય છે, જ્યારે \( O_2 \) નું રિડક્શન થાય છે.
આમ, ઑક્સિડેશન પામતો પદાર્થ : \( Na_2O \)
રિડક્શન પામતો પદાર્થ : \( O_2 \)
(2) આપેલ પ્રક્રિયામાં \( CuO \) નું \( Cu \) માં રિડકશન થાય છે, જ્યારે \( H_2 \) નું \( H_2O \) માં ઑક્સિડેશન થાય છે.
આમ, ઑક્સિડેશન પામતો પદાર્થ : \( H_2O \)
રિડક્શન પામતો પદાર્થ : \( Cu \)
In simple words: In the first reaction, sodium gains oxygen, so it's oxidized. Oxygen gains electrons, so it's reduced. In the second reaction, copper oxide loses oxygen, so it's reduced to copper. Hydrogen gains oxygen, so it's oxidized to water.

Exam Tip: Clearly identify the substance that gains oxygen (oxidized) and the substance that loses oxygen (reduced). For each reaction, state both the oxidized and reduced species.

GSEB Class 10 Science રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અને સમીકરણો Textbook Activities

પ્રવૃત્તિ 1.1 (પા.પુ. પાના નં. 1)

હેતુ: મૅગ્નેશિયમની પટ્ટીનું હવામાં દહન કરવું.

સાવધાની: આ પ્રવૃત્તિ શિક્ષકની હાજરીમાં થાય તે જરૂરી છે. સુરક્ષા માટે શિક્ષક તેમજ વિદ્યાર્થી આંખે પહેરે તે યોગ્ય છે.

પ્રવૃત્તિ:

• લગભગ 2 cm લાંબી કાચપેપરથી ઘસેલી શુદ્ધ મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી લો.
• તેને ચીપિયાથી પકડીને સ્પિરિટ લૅમ્પ કે બર્નરની જ્યોતમાં ગરમ કરો. આથી બનતી રાખ આકૃતિ 1.1માં દર્શાવ્યા મુજબ વૉચગ્લાસમાં એકઠી કરો.
• વૉચગ્લાસમાં એકઠી થતી રાખ એ મૅગ્નેશિયમ ઑકસાઇડ છે.

સૂચના: મૅગ્નેશિયમની પટ્ટીના દહન દરમિયાન શક્ય હોય ત્યાં સુધી આપણી આંખોને દૂર રાખો.

ઉપરોક્ત પ્રવૃત્તિ પરથી તમે શું અવલોકન કર્યું, તેના સંદર્ભમાં નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો:

Question 1. મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી જ શા માટે લેવામાં આવે છે?
Answer: મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી ખૂબ જ પ્રતિક્રિયાશીલ હોવાથી તેનું હવામાં સરળતાથી દહન થઈ શકે છે.
In simple words: Magnesium ribbon is used because it reacts very easily and burns well in the air.

Exam Tip: Focus on the high reactivity of magnesium that makes it suitable for demonstrating combustion easily. This ties back to its position in the reactivity series.

Question 2. મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી શરૂઆતમાં કેવા રંગની હોય છે?
Answer: મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી શરૂઆતમાં કાચપેપરથી ઘસેલી હોવાથી ચમકતી શ્વેત રંગની હોય છે.
In simple words: At first, after being rubbed with sandpaper, the magnesium ribbon looks shiny and white.

Exam Tip: Mentioning both "shiny" and "white" describes its appearance accurately before the reaction. The sanding is important to reveal this.

Question 3. મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી બર્નરની જ્યોતમાં કેવી જ્યોતથી સળગે છે?
Answer: મૅગ્નેશિયમની પટ્ટી બર્નરની જ્યોતમાં ઝગારા મારતી (પ્રજ્વલિત) સફેદ જ્યોતથી સળગે છે.
In simple words: The magnesium ribbon burns with a bright, dazzling white flame in the burner. It's a very striking sight.

Exam Tip: The characteristic "dazzling white flame" is the key observation for burning magnesium. Ensure you describe this specific type of flame.

Question 4. વૉચગ્લાસમાં એકઠી થતી રાખ શેની હોય છે?
Answer: વૉચગ્લાસમાં એકઠી થતી સફેદ રાખ મૅગ્નેશિયમ ઑકસાઇડ (\( MgO \)) ની હોય છે.
In simple words: The white ash collected in the watch glass is magnesium oxide.

Exam Tip: State the chemical name (magnesium oxide) and its formula (\( MgO \)) for full clarity.

Question 5. મૅગ્નેશિયમ ઑક્સાઇડ બનવાની રાસાયણિક પ્રક્રિયા લખો.
Answer:
\( 2Mg(s) + O_2(g) \xrightarrow{\Delta} 2MgO(s) \)
In simple words: Magnesium metal reacts with oxygen gas when heated, forming solid magnesium oxide.

Exam Tip: Write the balanced chemical equation, including states of matter (s for solid, g for gas) and the delta symbol (\( \Delta \)) over the arrow to indicate heating.

પ્રવૃત્તિ 1.2 (પા.પુ. પાના નં. 2)

હેતુ: લેડ નાઇટ્રેટ અને પોટૅશિયમ આયોડાઇડ વચ્ચે થતી પ્રક્રિયા સમજવી.

પ્રવૃત્તિ:

• એક સ્વચ્છ કસનળી લો.
• તેમાં લેડ નાઈટ્રેટનું દ્રાવણ લો.
• તેમાં પોટેશિયમ આયોડાઇડનું દ્રાવણ ઉમેરો.

ઉપરોક્ત પ્રવૃત્તિ પરથી તમે શું અવલોકન કર્યું, તેના સંદર્ભમાં નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો:

Question 1. લેડ નાઇટ્રેટના પાઉડરનો રંગ કેવો હોય છે?
Answer: લેડ નાઇટ્રેટનો પાઉડર સફેદ રંગનો હોય છે.
In simple words: Lead nitrate powder is white in color.

Exam Tip: Simple recall of the physical property (color) of lead nitrate powder.

Question 2. પોટેશિયમ આયોડાઇડના જલીય દ્રાવણનો રંગ કેવો હોય છે?
Answer: પોટેશિયમ આયોડાઇડનું જલીય દ્રાવણ રંગવિહીન હોય છે.
In simple words: The water solution of potassium iodide has no color, it is clear.

Exam Tip: Remember that many ionic solutions are colorless. Distinguish between the color of the solid and its solution if different.

Question 3. લેડ નાઇટ્રેટ અને પોટેશિયમ આયોડાઇડ વચ્ચે થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાનું સમતુલિત સમીકરણ લખો.
Answer:
\( Pb(NO_3)_2(aq) + 2KI(aq) \rightarrow PbI_2(s) + 2KNO_3(aq) \)
In simple words: Lead nitrate solution reacts with potassium iodide solution to form solid lead iodide and potassium nitrate solution.

Exam Tip: This is a classic precipitation (double displacement) reaction. Identify the precipitate (\( PbI_2 \)) and ensure the equation is balanced with correct state symbols.

Question 4. \( Pbl_2 \) નો રંગ જણાવો.
Answer: \( PbI_2 \) નો રંગ પીળો છે.
In simple words: Lead iodide has a yellow color.

Exam Tip: The yellow color of lead iodide is a distinctive observation in this experiment. It's important to remember for identification.

Question 5. આ પ્રક્રિયા કયા પ્રકારની છે?
Answer: આ પ્રક્રિયા દ્વિવિસ્થાપન પ્રકારની છે.
In simple words: This reaction is a double displacement type, where two compounds swap their ions.

Exam Tip: Recognize double displacement reactions by the exchange of ions between two reactants, often leading to the formation of a precipitate, gas, or water.

પ્રવૃત્તિ 1.3 (પા.પુ. પાના નં. 22.)

હેતુ: ઝિક ધાતુ અને મંદ સક્યુરિક ઍસિડ અથવા મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક ઍસિડ વચ્ચે થતી પ્રક્રિયા સમજવી.

સાવધાની: ઍસિડનો ઉપયોગ સાવધાનીથી કરો.

Activity

In this activity, you will observe the reaction between zinc metal and an acid.

Figure 1.2: Production of hydrogen gas by the reaction of dilute sulfuric acid on zinc

Components: stopper, glass tube, H2 gas, conical flask, dilute sulfuric acid or dilute hydrochloric acid, zinc pieces.

• Take a conical flask.
• Add zinc metal pieces to it.
• Then, slowly add dilute sulfuric acid or dilute hydrochloric acid to it.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. ઝિંકના ટુકડાની આસપાસ શું દેખાય છે?
Answer: ઝિંકના ટુકડા મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક ઍસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે. આથી, ઝિંકના ટુકડાની ફરતે હાઇડ્રોજન વાયુના પરપોટા દેખાય છે.
In simple words: When zinc reacts with dilute hydrochloric acid, it produces hydrogen gas, which is seen as bubbles around the zinc pieces.

Exam Tip: Remember to note visual cues like bubbles, color changes, or temperature changes as they indicate a chemical reaction is occurring.

Question 2. કોનિકલ ફ્લાસ્ક પર શી અસર થાય છે?
Answer: કોનિકલ ફ્લાસ્ક ગરમ થઈ જાય છે, જેને સ્પર્શ કરીને અનુભવી શકાય છે.
In simple words: The conical flask becomes warm, which you can feel by touching it, indicating heat is released.

Exam Tip: An increase in temperature often signifies an exothermic reaction, where heat is given off during the process.

Question 3. ઝિકના ટુકડા અને મંદ HCI વચ્ચે થતી પ્રક્રિયા લખો.
Answer: \( \text{Zn(s)} + \text{2HCl(aq)} \rightarrow \text{ZnCl}_2\text{(aq)} + \text{H}_2\text{(g)} \)
In simple words: Zinc metal reacts with hydrochloric acid to form zinc chloride, which dissolves in water, and hydrogen gas.

Exam Tip: Always balance chemical equations and include the state symbols (s, l, g, aq) for full marks.

Question 4. ઝિકના ટુકડા અને મંદ HCI વચ્ચે થતી પ્રક્રિયા કેવા પ્રકારની છે?
Answer: ઝિંકના ટુકડા અને મંદ HCl વચ્ચેની પ્રક્રિયા એક ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે.
In simple words: The reaction between zinc and dilute hydrochloric acid is an exothermic reaction because it releases heat and makes the flask warm.

Exam Tip: An exothermic reaction is characterized by the release of heat, which can be felt as a warming sensation.

Activity 1.4 (textbook page no. 6)

Aim: To understand the reaction between calcium oxide and water.

Activity:

• Take calcium oxide (quicklime - CaO) in a beaker.
• Add water slowly to it.
• Touch the beaker with your hand as shown in Figure 1.3.

Figure 1.3: Formation of slaked lime by the reaction of calcium oxide with water

Components: beaker, water, calcium oxide.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. કળીચૂનો અને પાણી દ્વારા શું બને? પ્રક્રિયા લખો.
Answer: જ્યારે કળીચૂનો પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે, ત્યારે કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ (\( \text{Ca(OH)}_2 \)) બને છે.
\( \text{CaO(s)} + \text{H}_2\text{O(l)} \rightarrow \text{Ca(OH)}_2\text{(aq)} \)
In simple words: Quicklime reacts with water to form calcium hydroxide, also known as slaked lime.

Exam Tip: Quicklime reacting with water is a common example of a combination reaction, where two reactants combine to form a single product.

Question 2. કળીચૂનાની પાણી સાથેની પ્રક્રિયાને શું કહે છે?
Answer: પાણી સાથે કળીચૂનાની પ્રતિક્રિયાને ચૂનાનું ફોડવું (Slaking of lime) કહેવાય છે.
In simple words: This process, where quicklime reacts with water, is called slaking of lime.

Exam Tip: Knowing the common names for compounds and reactions can help in understanding chemical processes better.

Question 3. ઉપરોક્ત પ્રવૃત્તિમાં બકરને બહારથી સ્પર્શ કરતાં શું અનુભવો છો?
Answer: આ પ્રવૃત્તિમાં, જ્યારે બીકરને બહારથી અડીએ છીએ, ત્યારે તે ગરમ લાગે છે, કેમ કે આ પ્રતિક્રિયા દરમિયાન ગરમી બહાર નીકળે છે.
In simple words: When you touch the beaker, it feels hot because the reaction releases heat.

Exam Tip: A feeling of warmth from the container is a clear sign that an exothermic reaction is taking place inside.

Question 4. ફોડેલો ચૂનાનું રાસાયણિક સૂત્ર જણાવો.
Answer: કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ, જેને ફોડેલો ચૂનો પણ કહેવાય છે, તેનું રાસાયણિક સૂત્ર \( \text{Ca(OH)}_2 \) છે.
In simple words: The chemical formula for slaked lime, or calcium hydroxide, is \( \text{Ca(OH)}_2 \).

Exam Tip: Remember that slaked lime, \( \text{Ca(OH)}_2 \), is different from quicklime, \( \text{CaO} \).

Activity 1.5 (textbook page no. 80)

Aim: To understand the decomposition reaction by heating ferrous sulfate.

Activity:

• Take about 2 g of crystalline ferrous sulfate in a dry boiling tube.
• Heat this boiling tube over a burner flame.
• Observe the color of crystalline ferrous sulfate carefully while heating.

Figure 1.4: Understanding the correct way to heat a boiling tube containing ferrous sulfate crystals and smell the gas

Components: gently waft the gas towards your nose, boiling tube, do not point the mouth of the boiling tube towards yourself or your neighbor, ferrous sulfate crystals, burner.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. ગરમ કરતા પહેલા સ્ફટિકમય ફેરસ સલ્ફેટનો રંગ કેવો હોય છે?
Answer: સ્ફટિકમય ફેરસ સલ્ફેટનો રંગ આછો લીલો અથવા લીલાશ પડતો હોય છે.
In simple words: Before heating, the crystals of ferrous sulfate are light green or greenish in color.

Exam Tip: Noting the initial color is important for identifying changes during a chemical reaction.

Question 2. સ્ફટિકમય ફેરસ સલ્ફટને ગરમ કરતાં કયો રંગ બને છે?
Answer: જ્યારે સ્ફટિકમય ફેરસ સલ્ફેટને ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે \( \text{Fe}_2\text{O}_3 \) બનવાના કારણે લીલાશ પડતા રંગમાંથી લાલ-ભુરો રંગમાં બદલાઈ જાય છે.
In simple words: Upon heating, the greenish ferrous sulfate changes to a reddish-brown color because iron(III) oxide is formed.

Exam Tip: A change in color is a key indicator that a new substance has been formed, and often suggests a decomposition or oxidation reaction.

Question 3. સ્ફટિકમય ફેરસ સલ્ફટને ગરમ કરતાં નીકળતો વાયુ વિશિષ્ટ ગંધ ધરાવે છે. તેનું કારણ શું છે?
Answer: ફેરસ સલ્ફેટને ગરમ કરવાથી એક ખાસ ગંધવાળો વાયુ નીકળે છે. આનું મુખ્ય કારણ સલ્ફરનું બળવું છે. સલ્ફર બળે ત્યારે \( \text{SO}_2 \) અને \( \text{SO}_3 \) જેવા વાયુઓ બને છે, જે તીક્ષ્ણ ગંધ ધરાવે છે.
In simple words: Heating ferrous sulfate produces a gas with a strong smell because sulfur burns to form sulfur dioxide and sulfur trioxide, which have a pungent odor.

Exam Tip: Identifying the characteristic smell of gases like \( \text{SO}_2 \) (burning sulfur) can help confirm the products of a reaction.

Activity 1.6 (textbook page no. 8)

Aim: To understand the decomposition reaction of lead nitrate.

Activity:

• Take about 2 g of lead nitrate powder in a test tube.
• Hold the test tube with a test tube holder as shown in Figure 1.5 and heat it over a burner flame.
• Any change observed?

Figure 1.5: Production of nitrogen dioxide upon heating lead nitrate

Components: smoke (next to NO2 gas), boiling tube, lead nitrate, burner, NO2 gas.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. લેડ નાઇટ્રેટને ગરમ કરતાં શું અવલોકન થાય છે અને કયા રંગનો વાયુ બહાર નીકળે છે?
Answer: જ્યારે લેડ નાઇટ્રેટને ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે કથ્થાઈ (બ્રાઉન) રંગનો \( \text{NO}_2 \) વાયુ ઉત્કલન નળીમાંથી બહાર નીકળે છે.
In simple words: Heating lead nitrate produces a reddish-brown gas, which is nitrogen dioxide.

Exam Tip: The formation of a colored gas, especially reddish-brown, is a strong indicator of nitrogen dioxide, often formed in nitrate decomposition.

Question 2. લેડ નાઇટ્રેટને ગરમ કરતાં થતી પ્રક્રિયા લખો.
Answer: \( \text{2Pb(NO}_3\text{)}_2\text{(s)} \xrightarrow{\text{heat}} \text{2PbO(s)} + \text{4NO}_2\text{(g)} + \text{O}_2\text{(g)} \)
In simple words: When lead nitrate is heated, it breaks down into lead oxide, reddish-brown nitrogen dioxide gas, and oxygen gas.

Exam Tip: Thermal decomposition reactions usually involve a single reactant breaking down into two or more products upon heating.

Activity 1.7 (textbook page no. 9)

Aim: To understand the electrolysis of water.

Activity:

• As shown in Figure 1.6, make two holes at the bottom of a plastic cup and insert rubber stoppers into them.
• As shown in the figure, place carbon (graphite) electrodes in the plastic cup and invert test tubes over them.
• Add enough water to the cup so that the electrodes are submerged.
• Connect the electrodes to a 6V battery.
• Now start the current. Wait for some time.

Figure 1.6: Electrolysis of water

Components: oxygen gas, test tube, graphite rod, rubber stopper, anode, plastic cup, hydrogen gas, water, 6V battery, cathode, switch.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. વિદ્યુતધ્રુવ એટલે શું?
Answer: વિદ્યુતધ્રુવ એ પ્લેટિનમ અથવા કાર્બનનો સળિયો હોય છે, જે વિદ્યુતવિભાજનના દ્રાવણમાં ડૂબેલા હોય છે. તેની સપાટી પર રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ થાય છે.
In simple words: Electrodes are conductive rods, like platinum or carbon, dipped in a solution where chemical reactions occur due to electric current.

Exam Tip: Electrodes facilitate the transfer of electrons, enabling redox reactions during electrolysis.

Question 2. પાણીના વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન ઍનોડ વિદ્યુતધ્રુવ ઉપર ક્યો વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે?
Answer: પાણીના વિદ્યુતવિભાજન પ્રક્રિયામાં, એનોડ વિદ્યુતધ્રુવ પર ઑક્સિજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
In simple words: During water electrolysis, oxygen gas is formed at the anode electrode.

Exam Tip: Oxidation always happens at the anode, and in water electrolysis, water molecules lose electrons to form oxygen gas.

Question 3. પાણીના વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન કેથોડ વિદ્યુતધ્રુવ ઉપર કયો વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે?
Answer: પાણીના વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન, કેથોડ વિદ્યુતધ્રુવ પર હાઇડ્રોજન વાયુ બને છે.
In simple words: Hydrogen gas is produced at the cathode electrode when water is electrolyzed.

Exam Tip: Reduction occurs at the cathode, and in water electrolysis, water molecules gain electrons to form hydrogen gas.

Question 4. પ્રયોગ દરમિયાન કસનળીમાં ઉત્પન્ન થતા વાયુના કદ સમાન હોય છે?
Answer: ના, પ્રયોગ દરમિયાન કસનળીમાં ઉત્પન્ન થતા વાયુઓના કદ સરખા હોતા નથી.
In simple words: No, the volumes of gases produced in the test tubes are not equal during the experiment.

Exam Tip: Remember that in water electrolysis, hydrogen gas is produced in double the volume of oxygen gas.

Question 5. પાણીના વિદ્યુતવિભાજનની પ્રક્રિયા લખો.
Answer: \( \text{2H}_2\text{O(l)} \xrightarrow{\text{electrolysis}} \text{2H}_2\text{(g)} + \text{O}_2\text{(g)} \)
In simple words: Water splits into hydrogen gas and oxygen gas when electricity is passed through it.

Exam Tip: This reaction shows that water is composed of hydrogen and oxygen in a 2:1 molar ratio, reflected in the gas volumes.

Question 6. ઉત્પન્ન થતાં \( \text{O}_2\text{(g)} \) અને \( \text{H}_2\text{(g)} \) સળગતી મીણબત્તી પાસે લઈ જતાં શું જોવા મળે છે?
Answer: જ્યારે હાઇડ્રોજન વાયુ સળગતી મીણબત્તીની નજીક લાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે 'પૉપ' અવાજ સાથે બળે છે. ઑક્સિજન વાયુ સળગતી મીણબત્તીને વધુ તેજસ્વી રીતે બળવામાં સહાય કરે છે.
In simple words: Hydrogen gas makes a 'pop' sound when lit, while oxygen gas causes a burning candle to glow brighter, showing it supports combustion.

Exam Tip: The 'pop' sound is a characteristic test for hydrogen gas, and relighting a glowing splint is a test for oxygen gas.

Activity 1.8 (textbook page no. 9)

Aim: To understand the decomposition of silver chloride in the presence of sunlight.

Activity:

• Take about 2 g of silver chloride in an evaporating dish (China dish).
• Place this evaporating dish in sunlight for some time.

Figure 1.7: Silver chloride turning blue in sunlight to form silver metal

Components: sunlight, China dish, silver chloride.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. સૂર્યપ્રકાશમાં મૂકતાં પહેલાં સિલ્વર ક્લોરાઇડ કયા રંગનો હતો?
Answer: સૂર્યપ્રકાશમાં રાખતા પહેલાં, સિલ્વર ક્લોરાઇડનો રંગ સફેદ હતો.
In simple words: Before being exposed to sunlight, silver chloride was white.

Exam Tip: Observing the initial color is a crucial first step in any experiment involving color changes.

Question 2. સૂર્યપ્રકાશમાં થોડો સમય રાખી મૂકતાં સિલ્વર ક્લોરાઇડના રંગમાં શું ફેરફાર થાય છે?
Answer: જ્યારે સિલ્વર ક્લોરાઇડને થોડો સમય સૂર્યપ્રકાશમાં રાખવામાં આવે છે, ત્યારે તેનો સફેદ રંગ ભૂરાશ પડતા કથ્થાઈ રંગમાં બદલાઈ જાય છે.
In simple words: After being in sunlight for a while, silver chloride changes from white to a grayish-brown color.

Exam Tip: This color change indicates the decomposition of silver chloride into silver metal and chlorine gas due to light energy.

Question 3. સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં થતી બે વિઘટન પ્રક્રિયા લખો.
Answer:
\( \text{2AgCl(s)} \xrightarrow{\text{sunlight}} \text{2Ag(s)} + \text{Cl}_2\text{(g)} \)
\( \text{2AgBr(s)} \xrightarrow{\text{sunlight}} \text{2Ag(s)} + \text{Br}_2\text{(g)} \)
In simple words: Both silver chloride and silver bromide break down into silver metal and their respective halogen gases when exposed to sunlight.

Exam Tip: These photochemical decomposition reactions are important examples of how light energy can drive chemical changes.

Question 4. શું સિલ્વર બ્રોમાઇડનું સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં વિઘટન થાય ખરું?
Answer: હા, સિલ્વર બ્રોમાઇડનું પણ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં વિઘટન થાય છે.
In simple words: Yes, silver bromide also decomposes when exposed to sunlight.

Exam Tip: Silver halides, including both chloride and bromide, are sensitive to light and undergo decomposition in its presence.

Question 5. AgCI અને AgBrનો ઉપયોગ ક્યાં થાય છે?
Answer: સિલ્વર ક્લોરાઇડ (\( \text{AgCl} \)) અને સિલ્વર બ્રોમાઇડ (\( \text{AgBr} \)) નો ઉપયોગ બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ફોટોગ્રાફીમાં થાય છે.
In simple words: Silver chloride and silver bromide are used in traditional black and white photography.

Exam Tip: Their light-sensitive property is crucial for capturing images in photographic films.

Activity 1.9 (textbook page no. 10)

Aim: To understand the reaction between an iron nail and copper sulfate solution.

Activity:

Figure 1.8: (a) Iron nails dipped in copper sulfate solution (b) Comparison of iron nails and copper sulfate solution before and after the experiment

Components: stand, test tube, string, copper sulfate solution, iron nail, iron nail taken out from copper sulfate solution, reaction mixture (Test tube B), copper sulfate solution (Test tube A).

• Take three iron nails and clean them with sandpaper.
• As shown in Figure 1.8 (a), tie an iron nail with a string and immerse it in copper sulfate solution for 20 minutes. Keep one nail separate from the solution for comparison.
• After 20 minutes, take both nails out of the solution.
• Compare the color of both nails with the nail kept separately.
• Compare the intensity of the color of the copper sulfate solution.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. આયર્નની ખીલીને CuS0ના દ્રાવણમાં મૂકતાં તે કયા રંગની બને છે?
Answer: આયર્નની ખીલી કથ્થાઈ રંગની બની જાય છે.
In simple words: The iron nail turns brownish when placed in copper sulfate solution.

Exam Tip: The brownish color on the iron nail is due to the deposition of copper metal, a result of the displacement reaction.

Question 2. પ્રયોગ દરમિયાન કૉપર સલ્ફટના દ્રાવણનો ભૂરો રંગ કેવો બનશે?
Answer: પ્રયોગ દરમિયાન, કૉપર સલ્ફેટના દ્રાવણનો વાદળી રંગ આછો લીલો થઈ જશે.
In simple words: During the experiment, the blue color of the copper sulfate solution fades to light green.

Exam Tip: The change in solution color from blue to light green indicates the formation of iron(II) sulfate, as copper ions are displaced.

Question 3. આયર્નની ખીલીને કૉપર સલ્ફટના દ્રાવણમાં ડુબાડતાં કઈ પ્રક્રિયા થાય છે?
Answer: \( \text{Fe(s)} + \text{CuSO}_4\text{(aq)} \rightarrow \text{FeSO}_4\text{(aq)} + \text{Cu(s)} \)
In simple words: When an iron nail is dipped in copper sulfate solution, iron displaces copper, forming iron sulfate and copper metal.

Exam Tip: This is a single displacement reaction where a more reactive metal (iron) displaces a less reactive metal (copper) from its salt solution.

Question 4. આયર્નની ખીલીની કૉપર સલ્ફટ સાથેની પ્રક્રિયા કયા પ્રકારની છે?
Answer: આયર્નની ખીલીની કૉપર સલ્ફેટ સાથેની પ્રતિક્રિયા એક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
In simple words: The reaction between an iron nail and copper sulfate is a displacement reaction.

Exam Tip: Displacement reactions are identifiable when one element replaces another in a compound, usually due to differing reactivities.

Activity 1.10 (textbook page no. 11)

Aim: To understand the double displacement reaction between barium chloride and sodium sulfate.

Activity:

• Take barium chloride solution.
• Take about 3 mL of sodium sulfate solution in another test tube.
• Mix both solutions as shown in Figure 1.9.

Figure 1.9: Formation of barium sulfate and sodium chloride

Components: test tube containing sodium sulfate solution, test tube containing barium chloride solution.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. સોડિયમ સલ્ફટ અને બેરિયમ ક્લોરાઇડનો રંગ જણાવો.
Answer: સોડિયમ સલ્ફેટ અને બેરિયમ ક્લોરાઇડ બંને રંગવિહીન હોય છે.
In simple words: Both sodium sulfate and barium chloride solutions are clear and colorless.

Exam Tip: Always note the initial colors of reactants, as color changes are common indicators of chemical reactions.

Question 2. સોડિયમ સલ્ફટ અને બેરિયમ ક્લોરાઇડને ભેગા કરતાં શેના અવક્ષેપ મળે છે? અવક્ષેપનો રંગ જણાવો.
Answer: જ્યારે સોડિયમ સલ્ફેટ અને બેરિયમ ક્લોરાઇડ ભેગા થાય છે, ત્યારે \( \text{BaSO}_4 \) - બેરિયમ સલ્ફેટના અવક્ષેપ બને છે, જે સફેદ રંગના હોય છે.
In simple words: Mixing sodium sulfate and barium chloride forms a white precipitate of barium sulfate.

Exam Tip: The formation of a precipitate is a hallmark of many double displacement reactions.

Question 3. બેરિયમ ક્લોરાઇડ અને સોડિયમ સલ્ફટ વચ્ચે થતી ? સમતોલિત પ્રક્રિયા લખો.
Answer: \( \text{BaCl}_2\text{(aq)} + \text{Na}_2\text{SO}_4\text{(aq)} \rightarrow \text{BaSO}_4\text{(s)} + \text{2NaCl(aq)} \)
In simple words: Barium chloride and sodium sulfate react to form solid barium sulfate and aqueous sodium chloride.

Exam Tip: Always balance the equation and correctly identify the states of reactants and products, especially for precipitates.

Question 4. બેરિયમ ક્લોરાઇડ અને સોડિયમ સલ્ફટ વચ્ચે થતી પ્રક્રિયા કયા પ્રકારની છે?
Answer: બેરિયમ ક્લોરાઇડ અને સોડિયમ સલ્ફેટ વચ્ચે થતી આ પ્રક્રિયા એક દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.
In simple words: This reaction between barium chloride and sodium sulfate is a double displacement reaction.

Exam Tip: In a double displacement reaction, ions of two compounds exchange places to form two new compounds, often one of which is a precipitate.

Aim: To understand the oxidation of copper to copper oxide.

Activity:

• As shown in Figure 1.10, take about 1 g of copper powder in an evaporating dish (China dish) and heat it.

Figure 1.10: Oxidation of copper to copper oxide

Components: China dish containing copper powder, wire gauze, tripod stand, burner.

Based on the above activity, answer the following questions in context of your observations:

Question 1. કૉપરના ભૂકાને ગરમ કરતાં શું બને છે?
Answer: જ્યારે કૉપરના ભૂકાને ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેની સપાટી પર કૉપર (II) ઑક્સાઇડ બને છે.
In simple words: Heating copper powder creates a layer of copper(II) oxide on its surface.

Exam Tip: The formation of a new compound, especially an oxide, when a metal is heated in air, is a common oxidation reaction.

Question 2. કૉપર ઑક્સાઇડનો રંગ કેવો હોય છે?
Answer: કૉપર ઑક્સાઇડનો રંગ કાળો હોય છે.
In simple words: Copper oxide has a black color.

Exam Tip: Observing the color change from reddish-brown copper to black copper oxide confirms the formation of the new compound.

Question 3. કૉપરમાંથી કૉપર ઑક્સાઈડ બનવાની પ્રક્રિયા એ કયા પ્રકારની પ્રક્રિયા છે?
Answer: કૉપરમાંથી કૉપર ઑક્સાઇડ બનવું એ એક ઑક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે.
\( \text{2Cu} + \text{O}_2 \xrightarrow{\text{heat}} \text{2CuO} \)
In simple words: The process of copper turning into copper oxide is called oxidation, as copper combines with oxygen.

Exam Tip: Oxidation involves the addition of oxygen or removal of hydrogen, or loss of electrons. Here, copper gains oxygen.

Question 4. ગરમ કૉપર ઑક્સાઇડ પર હાઇડ્રોજન વાયુ પસાર કરતાં કઈ નીપજ મળે છે?
Answer: જ્યારે ગરમ કૉપર ઑક્સાઇડ પર હાઇડ્રોજન વાયુ પસાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે કૉપર ધાતુ બને છે.
\( \text{CuO(s)} + \text{H}_2\text{(g)} \xrightarrow{\text{heat}} \text{Cu(s)} + \text{H}_2\text{O(g)} \)
In simple words: Passing hydrogen gas over hot copper oxide yields copper metal.

Exam Tip: This is a reduction reaction where hydrogen acts as a reducing agent, removing oxygen from copper oxide.

Question 5. કૉપર ઑક્સાઇડમાંથી Cu મેળવવાની પ્રક્રિયા એ કયા પ્રકારની પ્રક્રિયા છે?
Answer: કૉપર ઑક્સાઇડમાંથી કૉપર મેળવવાની આ પ્રક્રિયા એક રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
In simple words: The process of obtaining copper from copper oxide is a reduction reaction.

Exam Tip: Reduction involves the removal of oxygen or addition of hydrogen, or gain of electrons. Here, copper oxide loses oxygen.