Get the most accurate UP Board Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन here. Updated for the 2026-27 academic session, these solutions are based on the latest UP Board textbooks for Class 8 Sanskrit. Our expert-created answers for Class 8 Sanskrit are available for free download in PDF format.
Detailed Chapter 6 किम तातम जनती भवन UP Board Solutions for Class 8 Sanskrit
For Class 8 students, solving UP Board textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 8 Sanskrit solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Chapter 6 किम तातम जनती भवन solutions will improve your exam performance.
Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन UP Board Solutions PDF
किं ततं जानाति भवान्
(तुमुन् क्त-प्रत्ययो विधिलिङलकाएच)
विश्वविद्यालयस्य... विहरतु ।
शब्दार्थाः-विहर्तुम् = घूमने के लिए,
नावम् = नावे पर,
आरूढः = बैठ गया,
जलविहारम् = जलविहार,
वीचीनाम् = तरङ्गों का,
अम्भसाम् = जल की,
अरित्रम् = पतवार, डाँड़,
चतुर्थांशः = चौथाई भाग,
व्यर्थतां गतः = व्यर्थ चला गया,
ईदृशम् = ऐसा,
मे = मेरा,
कुतः = कहाँ से,
नूनम् = निश्चय ही,
अर्धाशः = आधा हिस्सा,
व्यर्थतां नीतः = व्यर्थ कर दिया,
अनुभवन् = अनुभव करता हुआ,
प्रेषितः = भेजा गया,
त्रयो भागाः-तीन भाग।
अपार्थाः=व्यर्थ,
नदे=नदी में,
जलावर्तनम् = भंवर,
जलप्लावनम् = बाढ़,
अकम्पत = डगमगाने लगा,
पश्यतः = देखते-देखते,
जलेन = जल से,
पूरिता = भर गई,
सम्मणे = घबराहट के साथ,
तर्तुम् = तैरने के लिए,
भीतः = डरा हुआ,
तीर्त्वा = तैरकर,
प्रयामि = जाता हूँ,
खलु = निश्चय ही,
बिहरतु = विहार करें,
स्वपृष्ठमारोप्य = अपनी पीठ की सहायता से ।
हिन्दी अनुवाद
विश्वविद्यालय का कोई प्राध्यापक घूमने के लिए नाव में बैठ गया। नाव में जलविहार करने का यह उसका प्रथम अवसर था। बालसूर्य की किरणों में जलक्रीड़ा, तरंगों का नृत्य, जल की अपार राशि, नाव के डाँड़ से नाव को आगे बढ़ना इत्यादि दृश्य देखकर उसने नाविक से इस प्रकार पूछा
प्राध्यापक-अरे नाविक! क्या तुमने कभी गणित पढ़ा है?
नाविक-नहीं पढ़ा ।
प्राध्यापक-क्या गणित पढ़ने विद्यालय नहीं गए? निश्चय ही तुम्हारे जीवन का चौथाई भाग व्यर्थ गया। तुमने रसायन शास्त्र या भौतिक शास्त्र पढ़ा है।
नाविक-ये मेरे भाग्य में कहाँ कि मैं रसायन शास्त्र और भौतिक शास्त्र पढ़ता! "
प्राध्यापक-अवश्य ही तुमने जीवन का आधा भाग व्यर्थ गुजार दिया। बताओ, तुमने अंग्रेजी भाषा पढ़ी है?
नाविक (ग्लानि अनुभव करके), महाशय! मेरे माता-पिता ने मुझे विद्यालय नहीं भेजा। कैसे पढ़ता?
प्राध्यापक-तब तुम्हारे जीवन के तीन हिस्से व्यर्थ हो गए। इसके बाद नदी में बाढ़ आ गई। लहरों। के वेग से नौका डगमगाई। देखते-देखते उनकी नौका जल से भर गई। नाविक ने घबराहट के साथ पूछा,
“महाशय क्या आप तैरना जानते हैं?” प्राध्यापक जल का वेग देख डर कर बोला, “मैं तैरना नहीं जानता!” नाविक बोला- “यदि तैरना नहीं जानते. तो आपका सारा जीवन बेकार गया। मैं तो तैरकर नदी पार कर जाता हूँ। किन्तु यदि आप बुरा न मानें तो मैं आपको अपनी पीठ पर चढ़ाकर पार जाना चाहता हूँ।”
अभ्यासः
Question 1. कुरुत पुस्तकाया चे लिखन
Answer: विद्यार्थी इस प्रश्न का उत्तर अपनी पाठ्यपुस्तक की सहायता से स्वयं करें। यह अभ्यास छात्रों के लिए है ताकि वे विषय को समझ सकें और अपने शब्दों में लिख सकें।
In simple words: छात्रों को यह उत्तर खुद अपनी किताब से देखकर लिखना है।
🎯 Exam Tip: ऐसे प्रश्नों में, विद्यार्थी को विषय वस्तु को ध्यान से पढ़कर अपने शब्दों में उत्तर लिखना चाहिए, ताकि अवधारणा की समझ स्पष्ट हो सके।
Question 2. एक शब्द में उत्तर दें:
(क) कः विहर्तुं नावम् आरुढः?
Answer: प्राध्यापकः
In simple words: नाव में प्रोफेसर चढ़ा।
(ख) नौकायाः अग्नेसारणं केन माध्यमेन भवति?
Answer: अरित्रेण ।
In simple words: नाव पतवार से आगे बढ़ती है।
(ग) कः ग्लानिम् अन्वभवत्?
Answer: नाविकः ।
In simple words: नाविक को थकान महसूस हुई।
(घ) जलेन पूरिता का जाता?
Answer: नौका ।
In simple words: नाव पानी से भर गई।
🎯 Exam Tip: एक शब्द में उत्तर देते समय, प्रश्न को ध्यान से पढ़कर सही संज्ञा या विशेषण का प्रयोग करें।
Question 3. कौन कहता है, यह लिखिए (नाविक या प्राध्यापक):
(क) भवता कदापि गणितं पठितम् ?
Answer: प्राध्यापकः
In simple words: यह प्रोफेसर ने नाविक से पूछा था।
(ख) ईदृशं मे भाग्यं कुतः?
Answer: नाविकः
In simple words: यह बात नाविक ने कही।
(ग) त्वया अर्धाशः जीवनस्य व्यर्थतां नीतः।
Answer: प्राध्यापकः
In simple words: यह वाक्य प्रोफेसर ने बोला।
(घ) अहं तर्तुं न जानामि ।
Answer: प्राध्यापकः
In simple words: यह बात प्रोफेसर ने कही।
(ङ) यदि तर्तुं न जानाति, तदा भवतः सर्वं जीवनं वृथा जातम्।
Answer: नाविकः
In simple words: यह वाक्य नाविक ने कहा।
🎯 Exam Tip: संवाद आधारित प्रश्नों में, पात्रों के वाक्यों को याद रखना महत्वपूर्ण है ताकि यह पता चल सके कि किसने क्या कहा।
Question 4. नीचे दी गई धातुओं में तुमुन्-प्रत्यय जोड़कर शब्द बनाइए:
Answer:
| धातु | प्रत्यय | शब्द |
|---|---|---|
| खाद् | + तुमुन् | = खादितुम् |
| चल् | + तुमुन् | = चलितुम् |
| हस् | + तुमुन् | = हसितुम् |
| क्रीड् | + तुमुन् | = क्रीडितुम् |
| पठ् | + तुमुन् | = पठितुम् |
🎯 Exam Tip: तुमुन् प्रत्यय हमेशा क्रिया का उद्देश्य व्यक्त करता है, जैसे 'पठितुम्' का अर्थ 'पढ़ने के लिए'। मूल धातु के अंतिम स्वर या व्यंजन में परिवर्तन को ध्यान से देखें।
Question 5. नीचे दी गई धातुओं में 'त्वा' (क्त्वा) प्रत्यय जोड़कर शब्द बनाइए:
Answer:
| धातु | प्रत्यय | शब्द |
|---|---|---|
| पठ् | + त्वा | = पठित्वा |
| नी | + त्वा | = नीत्वा |
| गम् | + त्वा | = गत्वा |
| लिख् | + त्वा | = लिखित्वा |
🎯 Exam Tip: 'क्त्वा' प्रत्यय का प्रयोग तब होता है जब एक ही कर्ता दो क्रियाएँ करता है और पहली क्रिया को 'करके' के अर्थ में दिखाना हो।
Question 6. हिन्दी भाषा में अनुवाद कीजिए:
(क) किं त्वया संस्कृत-भाषा पठिता?
Answer: क्या तुमने संस्कृत भाषा पढ़ी?
In simple words: इसका मतलब है कि क्या तुमने संस्कृत की पढ़ाई की है?
(ख) जीवनस्य त्रयो भागाः अपार्थाः
Answer: जीवन के तीन भाग व्यर्थ हो गए।
In simple words: इसका अर्थ है कि जीवन का तीन-चौथाई हिस्सा बेकार चला गया।
(ग) प्राध्यापकः नावम् आरुढः।
Answer: प्राध्यापक नाव में बैठ गया।
In simple words: प्रोफेसर नाव में बैठ गए।
(घ) भवान् खलु जलमध्ये विहरतु ।
Answer: आप जल में अवश्य तैरते रहें।
In simple words: आप पानी में जरूर घूमते रहें।
🎯 Exam Tip: संस्कृत से हिंदी अनुवाद करते समय, हर शब्द का सही अर्थ समझें और वाक्य संरचना को ध्यान में रखकर सहज हिंदी में व्यक्त करें।
Question 7. संस्कृत भाषा में अनुवाद कीजिए:
(क) वह पढ़ने के लिए आता है।
Answer: सः पठितुं आगच्छति ।
In simple words: कोई व्यक्ति पढ़ने के लिए आता है।
(ख) क्या तुम सब तैरना जानते हो?
Answer: किं यूयं सर्वे तर्तुं जानीथ?
In simple words: क्या तुम सब तैरना जानते हो?
(ग) क्या तुम प्रतिदिन खेलते हो?
Answer: किं त्वं प्रतिदिनं खेलसि?
In simple words: क्या तुम रोज खेलते हो?
(घ) हम दोनों घूमने के लिए नदी के किनारे जाते हैं।
Answer: आवां अमन्तुं नदीतीरे गच्छावः ।
In simple words: हम दोनों नदी किनारे घूमने जाते हैं।
🎯 Exam Tip: हिंदी से संस्कृत अनुवाद करते समय, क्रिया के लिंग, वचन और पुरुष का विशेष ध्यान रखें, और प्रत्ययों का सही उपयोग करें।
• नोट – विद्यार्थी शिक्षण-सङ्केतः स्वयं करें।
Free study material for Sanskrit
UP Board Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन
Students can now access the UP Board Solutions for Chapter 6 किम तातम जनती भवन prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 8 Sanskrit textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest UP Board syllabus.
Detailed Explanations for Chapter 6 किम तातम जनती भवन
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 8 Sanskrit chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 8 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these UP Board Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Benefits of using Sanskrit Class 8 Solved Papers
Using our Sanskrit solutions regularly students will be able to improve their logical thinking and problem-solving speed. These Class 8 solutions are a guide for self-study and homework assistance. Along with the chapter-wise solutions, you should also refer to our Revision Notes and Sample Papers for Chapter 6 किम तातम जनती भवन to get a complete preparation experience.
FAQs
The complete and updated UP Board Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 8 Sanskrit are as per latest UP Board curriculum.
Yes, our experts have revised the UP Board Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using UP Board language because UP Board marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our UP Board Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 8 Sanskrit. You can access UP Board Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire UP Board Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 6 किम तातम जनती भवन in printable PDF format for offline study on any device.