Download UP Board Solutions for Class 7 Hindi Chapter 04 बलकाह ध्रुव
Review structured textbook solutions for Class 7 Hindi Chapter 04 बलकाह ध्रुव. Built according to UP Board guidelines for the 2026 27 academic year, these downloadable answers support daily revision and problem-solving accuracy.
Access UP Board Solutions and Answers
Access the complete solution PDF for Class 7 Hindi below. Regular practice with these targeted textbook answers builds familiarity with standard question patterns and helps secure higher marks in final school evaluations.
अभ्यास
प्रश्न 1. उच्चारण करें
Answer: यह प्रश्न विद्यार्थियों को स्वयं अभ्यास करने के लिए है। इसमें विभिन्न शब्दों का सही उच्चारण सीखना शामिल है।
In simple words: यह प्रश्न छात्रों को स्वयं अभ्यास करने के लिए दिया गया है।
🎯 Exam Tip: संस्कृत शब्दों का सही उच्चारण भाषा सीखने का एक महत्वपूर्ण हिस्सा है। शुद्ध उच्चारण से अर्थ की स्पष्टता बढ़ती है।
प्रश्न 2: एक पद में उत्तर दें
प्रश्न 2. (क) ध्रुवस्य जनकः कः आसीत्?
Answer: उत्तानपाद्ः । ध्रुव के पिता का नाम उत्तानपाद था, जो एक प्रतापी राजा थे।
In simple words: ध्रुव के पिता उत्तानपाद थे।
🎯 Exam Tip: एक-पद वाले उत्तरों में केवल मुख्य शब्द लिखें और उसकी सही विभक्ति का ध्यान रखें।
प्रश्न 2. (ख) मातुः आज्ञया ध्रुवः किम् अकरोत्?
Answer: वनमगच्छत । अपनी माता की आज्ञा मानकर ध्रुव ने वन की ओर प्रस्थान किया।
In simple words: माँ की आज्ञा पाकर ध्रुव वन चले गए।
🎯 Exam Tip: कहानी के मुख्य पात्रों और उनकी महत्वपूर्ण क्रियाओं को याद रखना आवश्यक है।
प्रश्न 2. (ग) कस्य उपदेशेन धुवः स्वलक्ष्य प्राप्तवान्?
Answer: नारदस्य । नारद मुनि के दिव्य उपदेश से ही ध्रुव को अपना लक्ष्य प्राप्त करने में सफलता मिली।
In simple words: नारद के उपदेश से ध्रुव को अपना लक्ष्य मिला।
🎯 Exam Tip: कहानी में मार्गदर्शन देने वाले पात्रों की भूमिका को ध्यान से समझें।
प्रश्न 2. (घ) ध्रुवं मार्ग कः अमिलत्?
Answer: नारदः । वन जाते समय ध्रुव को मार्ग में देवर्षि नारद मिले।
In simple words: ध्रुव को रास्ते में नारद मिले।
🎯 Exam Tip: कहानी के महत्वपूर्ण पड़ावों और वहाँ हुई मुलाकातों को याद रखें।
प्रश्न 3: किसने कहा लिखिए
प्रश्न 3. (क) राजसिंहासनात् अपि उच्चस्थानं किम्?
Answer: ध्रुवः अकथयत् । यह वाक्य ध्रुव ने अपनी माता सुनीति से पूछा था, जब उसे विमाता सुरुचि ने अपमानित किया था।
In simple words: ध्रुव ने यह बात कही थी।
🎯 Exam Tip: संवाद आधारित प्रश्नों में वक्ता और उसके कहने के संदर्भ को स्पष्ट रूप से पहचानें।
प्रश्न 3. (ख) भगवान् एव तत्स्थान् दातुं समर्थः ।
Answer: सुनीतिः अकथयत् । ध्रुव की माता सुनीति ने ध्रुव को यह बात कही थी, जब ध्रुव ने राजसिंहासन से भी ऊँचे स्थान के बारे में पूछा था।
In simple words: सुनीति ने यह बात कही थी।
🎯 Exam Tip: पात्रों के मुख्य उद्धरणों को याद रखें और उन्हें सही वक्ता के साथ जोड़ें।
प्रश्न 3. (ग) यदा मम कुक्षौ जन्म ग्रहीष्यसि तदा उपवेशनयोग्यः भविष्यसि ।
Answer: सुरुचिः अकथयत् । यह बात विमाता सुरुचि ने ध्रुव से तब कही थी, जब ध्रुव राजा की गोद में बैठना चाहता था।
In simple words: सुरुचि ने यह बात कही थी।
🎯 Exam Tip: कहानी के मोड़ पर आए महत्वपूर्ण संवादों और उनके कहने वाले पात्रों को पहचानना महत्वपूर्ण है।
प्रश्न 4. अधोलिखित पदों में उपसर्ग छाँटिए
Answer: दिए गए शब्दों से उपसर्गों को इस प्रकार अलग किया जा सकता है:
| शब्द (Word) | उपसर्ग (Prefix) |
|---|---|
| उपदेशेन | उप |
| उपवेशनाय | उप |
| प्राप्तुम् | प्र |
| अपमानितः | अप |
In simple words: शब्दों से उनके उपसर्ग अलग करके दिए गए हैं।
🎯 Exam Tip: उपसर्गों को पहचानते समय शब्द के मूल अर्थ और उपसर्ग के अर्थ को समझने का प्रयास करें।
प्रश्न 5. विशेषण-विशेष्य का सही मिलान करें
Answer: विशेषण और विशेष्य का सही मिलान इस प्रकार है:
| विशेषण (Adjective) | विशेष्य (Noun) |
|---|---|
| बालकः | ध्रुवः |
| महाराजः | उत्तानपादः |
| मतिमति | सुनीतिः |
| कुटिलहृदया | सुरुचिः |
In simple words: यहाँ हर विशेषण को उसके सही विशेष्य के साथ मिलाया गया है।
🎯 Exam Tip: विशेषण और विशेष्य का मिलान करते समय लिंग, वचन और विभक्ति का सामंजस्य देखना महत्वपूर्ण है।
प्रश्न 6. विलोम-पदों का मिलान करें
Answer: विलोम शब्दों का सही मिलान इस प्रकार है:
| शब्द (Word) | विलोम (Antonym) |
|---|---|
| उच्चैः | नीच्चैः |
| आकाशः | पातालम् |
| सरला | कुटिला |
| सम्मानितः | अपमानितः |
In simple words: हर शब्द को उसके उल्टे अर्थ वाले शब्द के साथ मिलाया गया है।
🎯 Exam Tip: विलोम शब्द याद करते समय उनके अर्थ को समझना और विपरीत भाव को पकड़ना महत्वपूर्ण है।
प्रश्न 7. अधोलिखित वाक्यों की सहायता से सही घटना क्रम बनाएँ
Answer: घटनाओं का सही क्रम इस प्रकार है:
(क) एकः उत्तानपाद-नामकः राजा आसीत् ।
(च) तस्य सुरुचिः सुनीतिः इति द्वे स्त्रियौ स्तः ।
(छ) सुनीतेः पुत्रः ध्रुवः आसीत् ।।
(ग) एकदा ध्रुवः स्व-विमात्रा अपमानितो जातः ।
(ङ) तया अपमानितः ध्रुवः तत्सर्वं स्वमातरम् अकथयत् ।
(ख) मातुः आज्ञया ध्रुवः वनम् अगच्छत् ।
(घ) नारदस्य उपदेशेन सः स्वलक्ष्यप्राप्तौ सफलः अभवत् ।
यह घटनाओं का तार्किक प्रवाह सुनिश्चित करता है, जिससे कहानी को समझना आसान हो जाता है।
In simple words: यहाँ कहानी की घटनाओं को उनके सही क्रम में रखा गया है।
🎯 Exam Tip: कहानी को ध्यान से पढ़कर हर घटना की मुख्य क्रिया और उसके समय को पहचानें ताकि सही क्रम बना सकें।
Free study material for Hindi
UP Board Solutions for Class 7 Hindi Chapter 04 बलकाह ध्रुव
Official UP Board Solutions for Chapter 04 बलकाह ध्रुव
Review comprehensive exercise answers for Class 7 Hindi Chapter 04 बलकाह ध्रुव. Fully updated to match current UP Board syllabus guidelines, these textbook solutions help students verify their work and maintain accurate study notes.
Step-by-Step Explanations for Chapter 04 बलकाह ध्रुव
Clear, methodical explanations accompany every challenging problem within the Class 7 Hindi text. Engaging with these detailed answers lays a solid foundation for advanced learning and improves foundational clarity for upcoming assessments.
Next Steps in Your Hindi Revision
Consistent practice with these solution guides cultivates faster problem-solving habits and clearer logical structuring. For a complete preparation experience, pair these textbook answers with our dedicated revision notes and sample papers for Class 7 Hindi.
FAQs
The complete and updated UP Board Solutions Class 7 Hindi Chapter 4 बलकाह ध्रुव is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 7 Hindi are as per latest UP Board curriculum.
Yes, our experts have revised the UP Board Solutions Class 7 Hindi Chapter 4 बलकाह ध्रुव as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Hindi concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using UP Board language because UP Board marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our UP Board Solutions Class 7 Hindi Chapter 4 बलकाह ध्रुव will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 7 Hindi. You can access UP Board Solutions Class 7 Hindi Chapter 4 बलकाह ध्रुव in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire UP Board Solutions Class 7 Hindi Chapter 4 बलकाह ध्रुव in printable PDF format for offline study on any device.