Get the most accurate UP Board Solutions for Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) here. Updated for the 2026 27 academic session, these solutions are based on the latest UP Board textbooks for Class 6 Hindi. Our expert-created answers for Class 6 Hindi are available for free download in PDF format.
Detailed Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) UP Board Solutions for Class 6 Hindi
For Class 6 students, solving UP Board textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 6 Hindi solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) solutions will improve your exam performance.
Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) UP Board Solutions PDF
आकाश में बादल छाए हुए हैं। वर्षा होने वाली है। पानी बरसने से बच्चों और वयस्कों को बहुत खुशी होगी। वृक्षों पर नए पत्ते उग आएँगे और पुराने पत्ते झड़ जाएँगे। वर्षा का पानी जब पत्तों पर गिरेगा, तो एक मीठा स्वर सुनाई देगा।
अध्यापक ने देवदत्त से पूछा कि बारिश के बाद किसान कौन-कौन से काम करेंगे। देवदत्त ने उत्तर दिया कि गुरुवर, बारिश के बाद किसान खेतों में धान बोएँगे, जिससे धान उत्पन्न होगा। धान को देखकर किसानों का मन प्रसन्न हो जाएगा।
अध्यापक ने फिर पूछा कि वर्षा के समय, यानी बरसात में लोगों को किस तरह की कठिनाइयों का अनुभव होगा।
देवदत्त ने बताया कि गुरुवर, बरसात में धरती कीचड़ से भर जाएगी, जिससे लोग फिसलकर गिरने लगेंगे। अधिक बारिश के कारण रास्ते बंद हो जाएँगे, जिससे आवागमन में बाधा होगी। बादल गड़गड़ाएँगे और बिजली भी गिरेगी, जिससे लोग डर जाएँगे। यह सब कष्टदायक है, फिर भी यह ऋतु मनुष्यों के लिए बहुत सुखकारी होती है।
अभ्यास
Question 1. उच्चारण करें
Answer: विद्यार्थी को शिक्षक की सहायता से इन शब्दों का सही उच्चारण स्वयं करना चाहिए। इससे उनके भाषा कौशल में सुधार होगा।
In simple words: छात्रों को अपने शिक्षक के साथ मिलकर शब्दों का सही उच्चारण करने का अभ्यास करना चाहिए।
🎯 Exam Tip: उच्चारण अभ्यास से भाषा की शुद्धता बढ़ती है, इसलिए हर शब्द का सही ध्वनि और लय के साथ अभ्यास करना महत्वपूर्ण है।
Question 2. एक पद में उत्तर दें –
(क) आकाशं कदा मेघाच्छन्नं भवति?
(ख) वृक्षेषु कानि उद्भविष्यन्ति?
(ग) वर्षाजलं किं करिष्यति?
(घ) भूमिः कदा पड्किला भविष्यति?
(ङ) जनाः केन भयभीताः भविष्यन्ति?
Answer:
(क) वर्षाकाले ।
(ख) नवीनानि पत्राणि ।
(ग) मधुरंध्वनिं ।
(घ) वर्षाकाले । बारिश के मौसम में जमीन अक्सर कीचड़ भरी हो जाती है।
(ङ) विद्युत्पातेन । बिजली गिरने से लोग डर जाते हैं।
In simple words: प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में देने के लिए पाठ में दी गई जानकारी का उपयोग करें।
🎯 Exam Tip: एक पद में उत्तर देते समय, सबसे सटीक और छोटा शब्द या वाक्यांश चुनें जो प्रश्न का सीधा जवाब हो।
Question 3. मंजूषा से उचित पदों का चयन कर रिक्त स्थानों की पूर्ति करें (पूर्ति करके) –
(क) प्राचीनानि पत्राणि पतिष्यन्ति ।
(ख) वर्षाकाले मेघाः गर्जनम् करिष्यन्ति ।
(ग) जलस्य अधिकतया मार्गाः अवरुद्धाः भविष्यन्ति ।
(घ) गमनागमने बाधा आगमिष्यति ।
(ङ) विद्युत्पातेन जनाः भयभीताः भविष्यन्ति।
Answer:
(क) प्राचीनानि पत्राणि पतिष्यन्ति । (पुराने पत्ते गिरेंगे)
(ख) वर्षाकाले मेघाः गर्जनम् करिष्यन्ति । (वर्षाकाल में बादल गरजेंगे)
(ग) जलस्य अधिकतया मार्गाः अवरुद्धाः भविष्यन्ति । (पानी की अधिकता से रास्ते रुक जाएँगे)
(घ) गमनागमने बाधा आगमिष्यति । (आवागमन में बाधा आएगी)
(ङ) विद्युत्पातेन जनाः भयभीताः भविष्यन्ति। (बिजली गिरने से लोग डरेंगे)
In simple words: दिए गए शब्दों में से सही शब्द चुनकर खाली जगह भरें ताकि वाक्य का अर्थ पूरा हो सके।
🎯 Exam Tip: रिक्त स्थानों की पूर्ति करते समय, वाक्य के अर्थ और व्याकरण के अनुसार सबसे उपयुक्त शब्द चुनें। संदर्भ को ध्यान में रखना महत्वपूर्ण है।
विशेष
विद्यार्थियों को 'भविष्यति', 'भविष्यतः', 'भविष्यन्ति' के समान ही 'पठिष्यति', 'पठिष्यतः', 'पठिष्यन्ति', 'गमिष्यति', 'गमिष्यतः', 'गमिष्यन्ति' आदि क्रियाओं के रूपों को स्वयं लिखकर अभ्यास करना चाहिए। यह भविष्य काल की क्रियाओं को समझने में मदद करेगा।
Question 4. रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न निर्माण करें –
(क) वर्षायाः अनन्तरं कृषकाः क्षेत्रेषु धान्यं वपन्ति ।
(ख) धान्यं दृष्ट्वा कृषकाणां हृदयं प्रफुल्लितं भवति ।
(ग) वर्षाकाले आकाशं मेघाच्छन्नं भवति ।
Answer:
(क) वर्षायाः अनन्तरं कृषकाः क्षेत्रेषु किं वपन्ति? (वर्षा के बाद किसान खेतों में क्या बोते हैं?)
(ख) धान्यं दृष्ट्वा केषाम् हृदयं प्रफुल्लितं भवति? (धान्य देखकर किसका हृदय प्रसन्न होता है?)
(ग) कस्मिनुकाले आकाशं मेघाच्छन्नं भवति? (किस समय आकाश बादलों से ढका रहता है?)
In simple words: दिए गए वाक्यों में से रेखांकित शब्द को हटाकर ऐसा प्रश्न बनाएं जिसका उत्तर वही रेखांकित शब्द हो।
🎯 Exam Tip: प्रश्न निर्माण करते समय, रेखांकित शब्द की जगह सही प्रश्नवाचक शब्द (जैसे 'किं', 'केषाम्', 'कस्मिनुकाले') का प्रयोग करें और वाक्य के अंत में प्रश्न चिह्न लगाना न भूलें।
Question 5. संस्कृत में अनुवाद करें-
(क) आकाश में बादल घिरे हैं।
(ख) कल वर्षा होगी।
(ग) मैं कल घर जाऊँगा।
(घ) तुम दोनों कहाँ जाओगे?
(ङ) हम दोनों अपना पाठ पढ़ेंगे।
Answer:
(क) आकाशं मेघाच्छन्नं वर्तते ।
(ख) श्वः वर्षा भविष्यति ।
(ग) अहं श्वः गृहं गमिष्यामि ।
(घ) युवां कुत्र गमिष्यथः?
(ङ) आवां स्वपाठं पठिष्यावः ।
In simple words: हिंदी वाक्यों को संस्कृत भाषा में बदलें, व्याकरण के नियमों का पालन करते हुए।
🎯 Exam Tip: अनुवाद करते समय, प्रत्येक शब्द के सही संस्कृत रूप और क्रिया के सही पुरुष, वचन और लिंग का ध्यान रखें। काल का सही प्रयोग भी आवश्यक है।
Question 6. हिन्दी में अनुवाद करें –
Answer: विद्यार्थियों को अपने पाठ का हिंदी अनुवाद ध्यान से पढ़ना चाहिए। यह उन्हें संस्कृत पाठ के अर्थ को समझने में मदद करेगा।
In simple words: छात्रों को पाठ का हिंदी में अनुवाद पढ़ना चाहिए।
🎯 Exam Tip: किसी भी पाठ का अनुवाद उसकी मूल भावना और अर्थ को बनाए रखते हुए किया जाना चाहिए, ताकि छात्र विषय वस्तु को पूरी तरह समझ सकें।
Free study material for Hindi
UP Board Solutions Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु)
Students can now access the UP Board Solutions for Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 6 Hindi textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest UP Board syllabus.
Detailed Explanations for Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु)
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 6 Hindi chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 6 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these UP Board Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Benefits of using Hindi Class 6 Solved Papers
Using our Hindi solutions regularly students will be able to improve their logical thinking and problem-solving speed. These Class 6 solutions are a guide for self-study and homework assistance. Along with the chapter-wise solutions, you should also refer to our Revision Notes and Sample Papers for Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) to get a complete preparation experience.
FAQs
The complete and updated UP Board Solutions Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 6 Hindi are as per latest UP Board curriculum.
Yes, our experts have revised the UP Board Solutions Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Hindi concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using UP Board language because UP Board marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our UP Board Solutions Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 6 Hindi. You can access UP Board Solutions Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire UP Board Solutions Class 6 Hindi Chapter 4 वर्षार्तु (वर्षा + ऋतु) in printable PDF format for offline study on any device.